RIS308436 bijlage 1A Boekwerk Programmarekening 2020

Wat hebben we gedaan? Beleidsverantwoording per activiteit

Activiteiten in 2020 Cultuur Accommodaties voor kunstbeoefening Musea Beeldende kunst Archeologie Openbare bibliotheek Gemeente archief Monumentenzorg Totaal

(incl. dotaties en onttrekkingen, bedragen x € 1.000) Rekening 2020 Begroting Resultaat Lasten Baten Saldo saldo 2020 2020 51.589 332 51.257 N 55.119 N 3.862 V 9.851 1.373 8.478 N 6.214 N 2.264 N 21.393 753 20.640 N 19.797 N 843 N 239 0 239 N 348 N 109 V 1.143 4 1.139 N 1.281 N 142 V 21.782 2.029 19.753 N 20.755 N 1.002 V 2.971 339 2.632 N 2.660 N 28 V 1.003 0 1.003 N 1.418 N 416 V 109.970 4.830 105.140 N 107.592 N 2.452 V

60

Cultuur & accommodaties voor kunstbeoefening Cultuureducatie Voor het basisonderwijs kreeg CultuurSchakel geld voor de uitvoering van de landelijke matchingsregeling Cultuureducatie met Kwaliteit. Hiervan is 50% door de gemeente gesubsidieerd en 50% door het Fonds voor Cultuurparticipatie. Hiermee zijn de basisscholen in staat gesteld om cultuuronderwijs te integreren in het reguliere lesprogramma van de school. Aanvullend op dit onderwijsprogramma stelde de gemeente in 2020 geld beschikbaar voor basisscholen voor het inkopen van culturele activiteiten. In verband met corona hebben veel van deze cultuurbezoeken niet plaats kunnen vinden. Culturele instellingen zijn creatief geweest in het vinden van digitale alternatieven. Het budget voor het voortgezet onderwijs is in 2020 gebruikt om meer jongeren in aanraking te laten komen met kunst en cultuur (RIS297299). De huidige nota Cultuureducatie is met 1 jaar verlengd (RIS305693). Cultuurparticipatie en amateurkunst CultuurSchakel heeft in 2020 de Compensatieregeling Corona Vrijetijdskunst opgezet. In elk stadsdeel organiseerden de Cultuurankers in 2020 culturele activiteiten. De Cultuurankers vormen een netwerk samen met instellingen in de regiogemeenten Haaglanden. Vanuit het regioprofiel Regio Den Haag (RIS301028) vormen zij een proeftuin waarin zij kennis en ervaring uitwisselen over de cultuurankermethodiek.

In 2020 hebben de deelnemende instellingen kennis en ervaring uitgewisseld in gezamenlijke projecten en themabijeenkomsten. Ook is een begin gemaakt met de realisatie van een publicatie waarin deze kennis en ervaring toegankelijk wordt gemaakt voor anderen. Pop Vanuit het meerjarenbeleidsplan zijn middelen besteed aan de Haagse popinfrastructuur en aan de versterking van een levendig en dynamisch popklimaat voor het makersklimaat, talentontwikkeling en cultuurparticipatie. Zo zijn er subsidies verstrekt aan ProJazz, PAARD, Popradar, Aight, het Popdistrict en Musicon. Sinds 2018 wordt gewerkt met de nota Ruimte voor Pop (RIS298121) waarbij aanvullende middelen zijn ingezet om de digitale infrastructuur te continueren door stichting BROUHAHA (3voor12 Den Haag) en het General Urban Arts Platform te ondersteunen. In 2020 is € 0,45 mln. gereserveerd voor een Popfonds om de Haagse popcultuur te ondersteunen. Door corona is dit geld nog niet besteed. Momenteel wordt een haalbaarheidsonderzoek gedaan naar de realisatie van een broedplaats voor popmuziek. Ook wordt de haalbaarheid van de een zaal voor 600 bezoekers bij PAARD onderzocht.

Aanvullende subsidieregelingen Naast de meerjarensubsidies op grond van het meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur bood de gemeente in 2020 aanvullende subsidieregelingen voor het bereiken van specifieke doelen: de regeling Culturele projecten Den Haag 2018 (RIS297616), de regeling Broedplaatsen (RIS281701), de regeling Cultureel ondernemerschap (RIS301936) en de regeling Makers Den Haag 2019 (RIS303206). Regeling voor culturele projecten Via de subsidieregeling Culturele projecten Den Haag 2018 (RIS297616) worden kunst- en cultuurprojecten in de stad met subsidie ondersteund. In 2020 werd er voor 154 projecten subsidie aangevraagd. De Adviescommissie culturele projecten heeft de aanvragen beoordeeld. Zij heeft geadviseerd om voor 60 projecten subsidie toe te kennen. Het subsidiebudget van € 0,9 mln. is volledig benut. Regeling voor broedplaatsen In 2020 zijn 8 initiatieven gehonoreerd binnen de subsidieregeling voor broedplaatsen (RIS281701). Ter ondersteuning van de professionalisering deden 6 broedplaatsen mee aan een cursus administratie en het oprichten van een rechtspersoon. Daarnaast is voor 3 broedplaatsen ondersteuning ingezet voor het besturen van een broedplaats. De Haagse broedplaatsen hebben een platform in het leven geroepen waar onderling informatie en ervaringen worden uitgewisseld.

Een nota voor het nieuwe Broedplaatsenbeleid (RIS306134) is opgesteld voor 2021-2024. Regeling voor cultureel ondernemerschap In 2020 zijn 10 initiatieven gehonoreerd binnen de subsidieregeling Stimulering cultureel ondernemerschap Den Haag 2020. Deze regeling (RIS304586) is in 2020 vernieuwd en afgestemd op het beleidskader Kunst en Cultuur 2021-2024. Ook is de communicatie tussen aanvrager en gemeente verbeterd aan de hand van de 61

volgende punten: in de regeling zijn definities geconcretiseerd; op het aanvraagformulier is informatie gecentraliseerd; het inwinnen van advies door de aanvrager is toegankelijker gemaakt. In 2020 is vanuit deze subsidieregeling een bijdrage geleverd aan het verduurzamen het zeefdrukatelier van de Grafische Werkplaats, kennisinkoop op het gebied van productie, communicatie en sponsor- en fondsenwerving voor Stichting Film en Theater 070 en ontwikkeling van de infrastructuur voor online aanbod van slagwerkgroep Percossa. Voordekunst In 2020 is de gemeente verder gegaan met de samenwerking met het crowdfundingplatform voordekunst . Om ondernemerschap bij makers en organisaties te stimuleren, draagt de gemeente 25% van een project bij op het moment dat de maker zelf 75% financiering bereikt. Vanwege corona is gedurende een deel van het jaar deze bijdrage verhoogd van 25% naar 50%. In 2020 is een bijdrage geleverd aan een fotoproject over de sloop van de Allerheiligste Sacramentskerk, een Franstalig debuutalbum van Tess Merlot, een uitwisseling van repertoire tussen jazz en elektronische muziek van The Hague Songbook Exchange en de kunstkleding van Kunsling en een jubileumboek voor De Nieuwe Regentes. Regeling voor makers De regeling Makers Den Haag (RIS303206) is gericht op de artistieke ontwikkeling van makers uit Den Haag.

Een individuele maker dient voor deze regeling samen te werken met een culturele organisatie uit de stedelijke cultuurregio Den Haag of stedelijke cultuurregio Leiden. Er was in 2020 grote belangstelling voor deze subsidieregeling, eind februari was het budget na 16 verleningen al op. Julie de Ruijter, een jonge Haagse maker met een achtergrond in textiel, ging dankzij de makersregeling aan de slag met Stichting Ademruimte om haar visie voor een interactieve kunstvorm te realiseren. “De makersregeling heeft mij het afgelopen jaar echt de ruimte gegeven om mij te ontwikkelen en plannen verder uit te diepen. Dat was zonder de regeling echt niet gelukt.” Waar Julie als modeontwerper afstudeerde aan de KABK, is Nordin Besling zoals hij het zelf omschrijft ‘selfmade’. Hij deed geen kunstopleiding maar zocht zijn eigen weg. Dankzij de makersregeling kreeg hij de kans om samen met het Haags HipHop Centrum zich te richten op het ontwikkelen van zijn kwaliteiten als artiest. Hij werd vorig jaar genomineerd voor de Haagse Popprijs. Amare In 2020 is de organisatie van de opening van Amare doorgezet door de instellingen. Er is voor 3 openingsprojecten subsidie aangevraagd waarbij goed rekening is gehouden met de criteria uit het coalitieakkoord (RIS304121): nieuw werk, laagdrempelig en met een hoge mate van cultuurparticipatie. De 3 projecten zijn gehonoreerd.

Culturele instellingen werken gezamenlijk aan het openingsprogramma. Ze bereiden een feestelijk programma voor waarin concerten, voorstellingen, rondleidingen en veel meer worden aangeboden. Aan Amare verbonden musici, dansers en makers planen om met bewoners en Haagse kunstenaars een reeks bijzondere voorstellingen uit te voeren die een stadsparcours vormen van huiskamerconcerten, theatrale installaties en speciale optredens op pleinen. Zie verdere toelichting over de voortgang van de bouw van Amare onder de tabel Investeringen. Musea Onder de vele fysieke en digitale exposities en museale activiteiten in 2020 waren 2 opvallende initiatieven. In het voorjaar maakte het Museon de tentoonstelling ‘Getekend. Persoonlijke verhalen over de Japanse bezetting’ ook online toegankelijk. Wekelijks stonden nieuwe tekeningen en voorwerpen op de website met een link naar geluidsopnamen van bijbehorende verhalen. #corona Het Haags Historisch Museum toonde de impact van corona op ons dagelijks leven in een expositie met persoonlijke inzendingen en dagboeken van stadsbewoners, naast foto’s van stadsgezichten door Sandra Uittenbogaart. In samenwerking met Stroom presenteerde het museum ook de installatie ‘In times of corona’ van Johan Nieuwenhuize, die stadsgezichten in tijden van corona en foto's van social media met #corona naast elkaar plaatst.

EenVandaag kondigde in een uitgebreid item de opening van de expositie aan. Slechtzienden Escher in het Paleis ontving de juryprijs van de RAAK Stimuleringsprijs voor toegankelijkheid. Op basis van bekende Escherprenten werden 3 permanent opgestelde, interactieve objecten ontwikkeld die beleefd kunnen worden door mensen die blind of visueel beperkt zijn. Ze zorgden voor een zelfstandig museumbezoek en het onderlinge gesprek tussen ‘zienden’ en ‘niet-zienden’. Daarnaast zijn er speciale 62

rondleidingen en is een speciale versie van de Highlights audiotour gemaakt voor blinden en slechtzienden. Het project is in een leer- en ontwikkelproces gerealiseerd samen met de Haagse Hogeschool en het Technasium ISW Hoogeland. Op voordracht van het Haags Historisch Museum is George Maduro nu opgenomen in de Canon van Nederland, in het venster over de Tweede Wereldoorlog. Het museum beheert een deel van de nalatenschap van Maduro, waaronder zijn uniform en persoonlijke documenten. Collectiezaken Dit jaar was museum Bredius aan de beurt voor de periodieke meting door het Erfgoedhuis Zuid-Holland. Het museum stapt momenteel over naar een professioneel collectieregistratiesysteem met mogelijkheden voor een verdieping van de registratie. Ook in procedures rond het nummeren van objecten en de standplaatsregistratie zijn vorderingen gemaakt. Museum Bredius pakt preventieve conservering op adequate wijze aan met goede zorg voor gebouw en collectie. Metingen van het binnenklimaat laten over het algemeen goede waarden zien, afgezien van de hoge temperaturen in de zomer. Het museum is hier alert op en heeft losse airconditioning-apparatuur aangeschaft voor een koeler binnenklimaat in die periode. Het museum heeft zowel organisatorisch als bouwkundig en elektronisch maatregelen genomen voor de veiligheid van gebouw en collectie.

Het Kunstmuseum presenteerde in de, ook door koningin Máxima bezochte, expositie Koninklijk Blauw de recent verworven 17de-eeuwse spectaculaire bloempiramides. Wereldwijd zijn hiervan slechts 3 andere sets bekend. Ook kon het museum aan de collectie 3 vroege werken van Mondriaan toevoegen en ontving het Auguste Herbins Le Remorqueur (De Sleepboot) uit 1907 als geschenk. Twee eerdere aanwinsten uit 2014, grote draadsculpturen van de Amerikaanse kunstenaar Fred Sandback, zijn in de zomer getoond bij Nest. Het publiek kon een tijdslot boeken om helemaal alleen de sculpturen en hun ruimtewerking te ervaren. De gemeentelijke collectie kunst in de openbare ruimte werd onder leiding van Stroom verrijkt met het spectaculaire Ling Zhi Helicopters van de internationaal befaamde kunstenaar Huang Yong Ping. Door de op de wind draaiende helicopterwieken lijkt het kunstwerk net geland op locatie, het gebied van het voormalig vliegveld Ypenburg. Beeldende kunst In 2020 is de website Buiten Kunst Den Haag ontwikkeld, waarmee het eerste deel van de ruim 700 kunstwerken en monumenten in Den Haag is ontsloten. Op de site staan informatie over het kunstwerk of monument en over de kunstenaar. Uitgebracht door Stroom: een fysieke en downloadbare geïllustreerde plattegrond met 150 highlights. De lancering van de website vindt plaats in 2021.

Archeologie In 2020 heeft Den Haag de eerste voorbereidingen getroffen voor de Omgevingsvisie en de implementatie van de Omgevingswet. Daarnaast is gewerkt aan de vernieuwing van het archeologisch beleid dat in 2021 wordt vastgesteld. In 2020 zijn ongeveer 350 adviezen gegeven en 30 onderzoeken gedaan waaronder 2 opgravingen. Er zijn 19 archeologische publicaties verschenen. Zo is een onderzoek langs de Noordweg gedaan waar een zeldzame plattegrond van een huis uit de ijzertijd is aangetroffen. Verder zijn voorbereidingen getroffen voor onderzoek bij de renovatie van het Binnenhof, waaronder een onderzoek in de Hofkapel. De 2 grootste publicaties gaan over de begraafplaats rondom de Grote Kerk en over de neolithische vindplaats op de Steynhof. Den Haag vindt het belangrijk dat de kennis over het verleden wordt ‘teruggegeven’ aan bewoners en bezoekers van de stad. Dat gebeurt via lessen op school, lezingen, exposities, publicaties en open dagen bij opgravingen en in de Tempel. Vanwege corona zijn in 2020 helaas niet alle geplande publieksactiviteiten doorgaan. Wel zijn enkele onlinezaken ontwikkeld, zoals een rondleiding met Open Monumentendag en vlogs. De eerste aflevering van een vlogserie over archeologie in de Haagse openbare ruimte is met succes vertoond op de Reuvensdagen. Er zijn 2 lezingen gegeven.

Educatie In 2020 zijn 109 archeologielessen gegeven: circa 59% van wat was gepland. De cursus Hagologie (voor volwassenen) is 1 keer verzorgd. Evenementen en activiteiten De gemeente Den Haag heeft meegedaan aan de digitale Open Monumentendag. Ook is meegewerkt aan 8 evenementen: excursies en een permanente archeologische tentoonstelling in het Trefpunt van de Rotterdamsebaan, een Virtual Reality-omgeving in de tentoonstelling Ötzi van het Museon en 3

63

archeologievlogs. Bij de publieksactiviteiten is veel gebruik gemaakt van moderne digitale technieken, zoals virtual reality. Historische informatiepunten Met de bibliotheken en erfgoedpartners zoals het Haags Gemeentearchief, Monumentenzorg, het Haags Historisch Museum, het Museon en Muzee Scheveningen zijn 21 activiteiten in de Haagse bibliotheken georganiseerd. Dit is 50% van het geplande aantal voor 2020 en komt door de coronamaatregelen. Openbare bibliotheek De bibliotheek van Den Haag stelt kennis en informatie ter beschikking, biedt mogelijkheden tot ontwikkeling en educatie, bevordert lezen en kennismaking met literatuur en organiseert ontmoeting en debat. Vanwege de coronamaatregelen golden in 2020 forse bezoekbeperkingen voor de bibliotheken, variërend van beperkte openingstijden tot tijdelijke sluitingen. Niet alleen het aantal bezoeken is fors lager dan verwacht, ook het ledenaantal liep terug naar 90.000. Het aantal uitleningen was met 1.680.655 lager dan voorzien. Wel is het aantal e-books flink toegenomen naar 120.000. Daarnaast heeft de bibliotheek een online programmering aangeboden, waardoor het aantal bezoekers aan de website nog enigszins op niveau bleef. Ook bood de bibliotheek een bezorg- en afhaalservice aan. Eind 2020 is de nieuwe bibliotheek in Bouwlust bouwkundig opgeleverd.

Vanwege de coronamaatregelen is de bibliotheek op dit moment alleen nog open voor het afhalen van boeken, conform de openstelling van de andere bibliotheken. Met het gerenommeerde architectenbureau Mecanoo is een masterplan opgesteld voor de Centrale Bibliotheek. Bibliotheek Loosduinen sloot haar deuren eind 2019 voor een verbouwing en ging in 2020 met een nieuwe inrichting weer open voor publiek (voor zo ver de coronamaatregelen dit toelieten). De wijkbibliotheken Nieuw-Waldeck, Loosduinen, Leidschenveen en Ypenburg fungeerden ook in 2020 als cultuuranker voor het stadsdeel en ontvingen hiervoor programmeringsbudget uit het meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur. Ook is de aanvraag voor beide cultuurankers voor het nieuwe meerjarenbeleidsplan gehonoreerd. Waar mogelijk heeft de bibliotheek educatief aanbod digitaal aangeboden, zoals huiswerkbegeleiding en taallessen. De bibliotheek van Den Haag heeft in 2020 een nieuwe meerjarenvisie opgesteld voor de periode 2021-2025 onder de titel: Bibliotheek in beweging (RIS306227). Gemeentearchief Het Haags Gemeentearchief zorgt voor duurzaam beheer van alle gemeentelijke informatie die blijvend bewaard moet worden. Ook houdt het archief toezicht op het beheer van alle actuele gemeentelijke informatie, goeddeels in digitale vorm. Naast deze wettelijke taken heeft het archief een belangrijke erfgoedfunctie.

Het documenteert de geschiedenis van de stad, ook vanuit particuliere bronnen, en stelt deze historische informatie aan het publiek beschikbaar. Resultaten in 2020 • De reguliere taken zijn grotendeels conform planning uitgevoerd. • Extra projecten in het kader van 75 Jaar Vrijheid zijn grotendeels gerealiseerd volgens planning. Alleen het project waarin ouderen ‘live’ zouden worden betrokken kon geen doorgang vinden. Wat zijn de gevolgen van corona? De studiezaal van het Haags Gemeentearchief was deels gesloten vanwege corona. Dit leidde tot fors meer informatievragen per e-mail. Deze aanvragen zijn binnen de reguliere doorlooptijd afgehandeld. Het werk aan de originelen (archieven en collecties) is door de lockdown belemmerd, aangezien deze werkzaamheden deels in het stadhuis plaatsvinden. Het gevolg: minder hoge productie in registratie en beschrijvingen. Ook moesten lezingen- en tentoonstellingsprogramma deels worden geannuleerd, evenals de Dag van de Haagse Geschiedenis. In 2020 is het hele archievenbestand op hoofdniveau digitaal toegankelijk gemaakt. Een aantal onlineprojecten kon succesvol en in een veel kortere doorlooptijd dan gepland worden gerealiseerd. Monumentenzorg • In 2020 is de Kerkenvisie (Visie op Religieus Erfgoed, RIS306362) vastgesteld door de gemeenteraad. • Helaas zijn in 2020 diverse Erfgoed-evenementen afgelast vanwege corona.

Wel is de Open Monumentendag geheel virtueel uitgevoerd en veel bekeken. In het kader van het Cultuurmenu werden weer diverse erfgoed-bijdragen gedaan aan onderwijsprogramma’s. Voor het herstel en de ontsluiting van het erfgoed van de Tweede Wereldoorlog zijn dit jaar weer subsidies verstrekt aan de stichting

64

• • •

Atlantikwall Museum Scheveningen voor haar activiteiten in het bunkercomplex aan de Badhuisweg en aan het Nationaal Herdenkingscentrum Oranjehotel. Het college heeft besloten om met de beschikbare middelen binnen het Nationaal Restauratie Fonds een substantieel bedrag beschikbaar te stellen aan de verbouwing, restauratie en herontwikkeling van het rijksmonumentale pand waar het Haags Historisch Museum in zit. In 2020 werkten het Haags Gemeentearchief, Archeologie en Monumentenzorg samen aan de Ergoedvisie. Monumentenzorg leverde een bijdrage aan de publicatie van het boek Een kleyn paleis over de geschiedenis van de Haagse Buitenplaats Ockenburgh.

Wat heeft het gekost? Financiële verantwoording op hoofdlijnen

Lasten en baten Binnen het programma Cultuur en bibliotheek bestaan de bestedingen grotendeels uit cultuur en musea € 73 mln. (66%). Het gaat vooral om het verlenen van subsidies aan culturele instellingen in Den Haag. De openbare bibliotheek heeft € 21,8 mln. (20%) besteed aan verschillende activiteiten en producten, zoals het in stand houden en uitlenen van haar collectie en het organiseren van activiteiten. De lasten voor de overige activiteiten zijn € 15,7 mln. (14%), waaronder € 10 mln. voor beheer en onderhoud van gemeentelijke cultuurpanden. De financiering komt voor het grootste deel (96%) uit het gemeentefonds. De totale baten van dit programma bestaan verder uit huuropbrengsten (2%) en uit de verkoop van overige goederen en diensten, zoals verkoop van lidmaatschappen van de bibliotheek (2%).

Rekening 2020 Lasten Baten Saldo exclusief reserves Dotaties aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo inclusief reserves

109.970 4.830 105.140 N

Actuele begroting 2020 113.227 5.635 107.592 N

0 0 105.140 N

0 0 107.592 N

Resultaat 2020 3.257 V 805 N 2.452 V 0 0 2.452 V

Bedragen x € 1.000 Ontwerp Rekening begroting 2019 2020 109.432 6.960 102.472 N 0 0 102.472 N

105.866 8.289 97.577 N 0 0 97.577 N

Toelichting Het saldo van het financiële programmaresultaat bedraagt in totaal € 2,5 mln. voordelig ten opzichte van de begroting. Het saldo voordeel aan de lastenkant van € 3,3 mln. bestaat uit € 1,8 mln. lasten voor geplande activiteiten die vanwege corona niet door gingen. Daarnaast heeft € 1,0 mln. overige incidentele onderbesteding, waaronder € 0,5 mln. onderbezetting van het apparaat binnen het programma, tot het

65

positieve saldo geleid. Ten opzichte van de begroting is € 0,5 mln. minder onderhoudslasten gerealiseerd. Dit resultaat wordt verrekend met de algemene onderhoudsreserve. Verschil met 2019 Ten opzichte van 2019 is de programmarekening 2020 met ruim € 7 mln. toegenomen. Dit heeft met name te maken met de financiële effecten van corona en € 1,6 mln. onvoorziene projectlasten Amare (zie tabel Investering). Waar bestaan de kosten uit? Financiële verantwoording per programma Corona-effecten De gemeente Den Haag heeft in 2020 in totaal € 6,8 mln. coronasteun ingezet ten behoeve van de cultuursector. De dekking hiervan bestond uit € 5,5 mln. concern coronareserve (€ 4,9 mln. rijkssteunpakketten en € 0,6 mln. concern coronareserve) en € 1,3 mln. uit programma Cultuur middels programmasturing, waaronder de inzet van de vrijval voorziening Zcala (0,1 mln.). De middelen zijn als volgt ingezet: • € 3,3 mln. voor subsidies regeling Herstelfonds Cultuur 2020 (RIS 305854), waaronder de matching voor culturele organisaties. • € 3,1 mln. huurkwijtschelding voor alle culturele organisaties (waaronder ateliers en broedplaatsen) die een pand van de gemeente Den Haag huren of onderhuren (RIS 307131). • € 0,3 mln. incidentele financiële bijdrage aan Panorama Mesdag (RIS 307192). • € 0,1 mln.

voor subsidies regeling Herstart culturele instellingen in relatie tot COVID-19 (RIS 306277) om culturele instellingen tegemoet te komen in de extra investeringskosten (zoals uitgaven in de logistiek en het aanpassen van de organisatie) die ze moeten maken om te voldoen aan de regels tegen de verspreiding van COVID-19. De baten van € 0,4 mln. uit abonnementen en dienstverlening in de bibliotheken bleven achter als gevolg van de beperkte openingstijden of tijdelijke sluitingen. Deze zijn gecompenseerd uit de corona concernreserve. Cultuur Rekening 2020

Lasten 51.589

Baten 332

Begroting 2020

55.119

0

Resultaat

3.530

V

332

Bedragen x €1.000 Saldo 51.257 N V

55.119

N

3.862

V

Toelichting In totaal zijn er € 43,4 mln. subsidies verstrekt aan diverse instellingen ter bevordering van cultuurpresentaties, cultuurproductie, muziek, dans en toneel. Met coronasteun is in totaal € 3,7 mln. subsidies toegekend aan de Haagse cultuursector. Ruim € 4,5 mln. is besteed voor apparaatslasten en overige programma-activiteiten.

66

Toelichting financieel resultaat

€ 3,86 mln. V/I

Lasten

€ 3,53 mln. V/I

Het voordeel in verband met corona is als volgt opgebouwd: • € 1,6 mln. budget voor de huurkwijtschelding is in de lastenbegroting bij de activiteit Cultuur opgenomen. De realisatie van de huurkwijtschelding vindt plaats aan de batenkant op de activiteiten Accommodaties voor kunstbeoefening (CVHD) en Musea (CVDH). Het betreft saldo neutrale verschuivingen tussen de activiteiten binnen het programma. • € 0,6 mln. vanwege vertraging in uitvoering van het Popfonds en de projecten ‘Proeftuinen cultuurprofielen’ en ‘Zuidwest vertelt zijn verhaal’. Van dit bedrag heeft cultuur € 0,45 mln. coalitiemiddelen ontvangen voor het Popfonds en € 0,1 mln. voor de Proeftuinen cultuurprofielen middels decentralisatie uitkering via het gemeentefonds. • € 0,3 mln.: de geplande ophoging van de subsidieregeling Makers en Culturele Projecten is niet doorgevoerd vanwege corona. • € 0,1 mln.: festivals en evenementen hebben niet of in beperkte mate plaatsgevonden als gevolg van coronamaatregelen. • € 0,1 mln. lagere projectsubsidieverstrekking veroorzaakt door aanpassingen in de activiteitenplanning vanwege coronamaatregelen. Overig voordeel € 0,6 mln. bestaat uit: • € 0,5 mln. budget voor de bijdrage aan het Haags Gemeentearchief is in de lastenbegroting bij de activiteit Cultuur opgenomen. De realisatie vindt plaats op de activiteit Musea.

Het betreft saldo neutrale verschuivingen tussen de activiteiten binnen het programma. • € 0,1 mln. budget subsidieregeling Cultureel Ondernemerschap kon in 2020 niet meer worden ingezet. Dit komt door de voorwaarden dat een subsidieaanvraag 12 weken voor het begin van de uitvoering gedaan moet worden en de activiteiten uitgevoerd moeten worden in het jaar dat subsidie ontvangen wordt. • € 0,2 mln. vrijval subsidie voorgaande jaren. Baten

€ 0,33 mln. V/I

Het incidenteel voordelig saldo baten is als gevolg van de vrijval van 2 voorzieningen: • € 0,1 mln. voorziening Zcala omdat de verplichtingen zijn voldaan. • € 0,2 mln. voorziening Fonds kunstopdrachten omdat deze voorziening niet voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften. Beeldende kunst Lasten 239

Rekening 2020 Begroting 2020

348

Resultaat

109

Bedragen x €1.000 Saldo 239 N

Baten 0 V

0

348

N

0

109

V

In 2020 is ruim € 0,2 mln. besteed aan onderhoud en schoonmaak aan kunstwerken in de openbare ruimte en monumenten. Accommodaties voor kunstbeoefening Rekening 2020

Lasten 9.851

Baten 1.373

Begroting 2020

8.643

2.429

Resultaat

1.208

N

1.056

Bedragen x €1.000 Saldo 8.478 N N

6.214

N

2.264

N

Lasten en baten In 2020 is ruim € 9,8 mln. besteed aan beheer en planmatig onderhoud, inclusief schilderwerk voor accommodaties voor kunstbeoefening (zie ook paragraaf Vastgoed). In het kader van coronasteun is in totaal € 2,0 mln. huur kwijtgescholden voor alle culturele organisaties (waaronder ateliers en broedplaatsen) die een pand van de gemeente Den Haag huren of onderhuren. 67

Toelichting financieel resultaat

€ 2,3 mln. N/I

Lasten

€ 1,2 mln. N/I

Het negatieve saldo wordt met name veroorzaakt door € 1,6 mln. onvoorziene lasten voor het project Amare. Dit gaat om € 0,8 mln. OZB-lasten en € 0,8 mln. verhuringen. Dit bedrag wordt ten laste gebracht van het incidentele budget in de reserve Grote projecten op programma Financiën. De uitgaven op onderhoud waren € 0,4 mln. lager dan begroot. Dit resultaat wordt verrekend met de algemene onderhoudsreserve. Voor nadere toelichting: zie de paragraaf over onderhoud kapitaalgoederen. Baten

€ 1,1 mln. N/I

Het nadelig saldo aan de batenkant komt doordat € 1,1 mln. budget voor de huurkwijtschelding op de lastenbegroting van de activiteiten Cultuur staat. Het betreft saldo neutrale verschuivingen tussen de activiteiten binnen het programma.

Musea Rekening 2020

Lasten 21.393

Baten 753

Bedragen x €1.000 Saldo 20.640 N

Begroting 2020

20.993

1.196

19.797

N

843

N

400

Resultaat

N

443

N

Lasten en baten De lasten hebben betrekking op de instandhouding van het breed museaal aanbod en het behoud van cultureel erfgoed en professioneel collectiebeheer. Hiervoor zijn in 2020 aan 7 musea-instellingen subsidies verleend voor in totaal € 19 mln. De overige lasten van € 2,8 mln. betreffen het onderhoud aan de gemeentelijke museale instellingen en overige activiteiten. In het kader van coronasteun is in totaal € 1,1 mln. huur kwijtgescholden voor musea die een pand van de gemeente Den Haag huren. Toelichting financieel resultaat

€ 0,8 mln. N/I

Lasten

€ 0,4 mln. N/I

Het nadelig saldo bestaat uit € 0,5 mln. door de bijdrage aan het Haags Gemeentearchief voor onder andere de subsidie aan het Nederlands Muziek Instituut. Het budget hiervoor is in de lastenbegroting bij de activiteit Cultuur opgenomen. Daarnaast waren de uitgaven op onderhoud € 0,1 mln. lager dan begroot. Dit resultaat wordt verrekend met de algemene onderhoudsreserve. Voor nadere toelichting zie ook de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen. Baten

€ 0,4 mln. N/I

Het nadelig saldo aan de batenkant komt doordat € 0,6 mln. budget voor de huurkwijtschelding op de begroting van de activiteiten Cultuur staat. Het betreft saldo neutrale verschuivingen tussen de activiteiten binnen het programma. Daarnaast is € 0,2 mln. baten ontvangen voor het onderhoud aan derden.

68

Archeologie Rekening 2020

Lasten 1.143

Begroting 2020

1.281

Resultaat

138

Bedragen x €1.000 Saldo 1.139 N

Baten 4 0 V

4

V

1.281

N

142

V

Lasten De lasten bestaan enerzijds uit € 0,8 mln. apparaatslasten en anderzijds uit educatieve projecten en uitvoering van € 0,3 mln. Gemeente archief Rekening 2020

Lasten 2.971

Begroting 2020

2.900

Baten 339 240

70

Resultaat

Bedragen x €1.000 Saldo 2.632 N

N

99

V

2.660

N

28

V

Lasten en baten Het Haags Gemeentearchief is een culturele instelling waar miljoenen documenten worden verzameld, beheerd, ontsloten en gepresenteerd. Als bijzondere opdracht beheert het archief de historische archieven en collecties van de gemeente Leidschendam-Voorburg en van het Nederlands Muziek Instituut. De lasten van € 2,1 mln. (71%) gaan over de personele inzet, € 0,4 mln. (14%) de kosten voor beheer, ontsluiting en presentatie en € 0,43 mln. (15%) huisvestingskosten. De baten betreffen met name de werkzaamheden voor het beheren van de archieven van LeidschendamVoorburg. Monumentenzorg Rekening 2020

Lasten 1.003

Begroting 2020

1.418

Resultaat

416

V

Baten 0

Bedragen x €1.000 Saldo 1.003 N

0

1.418

N

0

416

V

Lasten In 2020 is voor € 1,0 mln. besteed aan monumentenzorg. Hiervan heeft € 0,5 mln. betrekking op het apparaat en € 0,5 mln. op diverse subsidieverleningen. Openbare bibliotheek Rekening 2020

Lasten 21.782

Baten 2.029

Bedragen x €1.000 Saldo 19.753 N

Begroting 2020

22.525

1.770

20.755

N

1.002

V

743

Resultaat

V

259

V

De openbare bibliotheek sluit af met een positief resultaat van € 1,0 mln. waarvan € 0,3 mln. aan minder baten, € 0,5 mln. minder uitgaven op overwerk, € 0,1 mln. minder uitgaven op facilitaire zaken en € 0,1 mln. minder ICT uitgaven te relateren zijn aan corona. Er golden bezoekbeperkingen voor de bibliotheken, variërend van beperkte openingstijden tot tijdelijke sluitingen met als gevolg dat een groot deel van de activiteiten afgelast moesten worden. Ook is minder uitgegeven aan het inhuren van personeel en is minder collectie aangekocht. Lasten en baten De openbare bibliotheek is verantwoordelijk voor de exploitatie en diverse activiteiten van de centrale bibliotheek, 13 wijkbibliotheken en de 2 buurtbibliotheken in Den Haag. De lasten van € 8,8 mln. betreffen de personele inzet, € 8,1 mln. de huisvestingskosten en € 4,8 mln. de overige lasten, zoals aanschaf collectie, te betalen leenrecht en kosten (onderwijs) activiteiten.

69

De baten betreffen vooral leengelden, vergoeding voor diensten, verkoop materiaal, subsidies en een vergoeding voor aan scholen geleverde onderwijsactiviteiten. Toelichting financieel resultaat

€ 1,0 mln. V/I

Lasten € 0,7 mln. V/I Het voordelig saldo bestaat uit € 0,1 mln. minder uitgaven op facilitaire zaken en € 0,1 mln. op ICT innovatie door de coronacrisis. Er is ook € 0,5 mln. minder overwerk bij de algemene bibliotheek door de coronacrisis. Baten € 0,3 mln. V/I Het voordelig saldo aan de batenkant komt doordat er totaal uiteindelijk € 0,3 mln. meer is binnengekomen op de leengelden. Het gaat om € 0,2 mln. verkoop materialen en € 0,1 mln. vergoedingen voor aan school geleverde onderwijsactiviteiten dan was begroot.

Reserves, voorzieningen en investeringen bedragen x € 1.000 Voorzieningen Voorziening Cult. Legaat Muller Voorziening fonds kunstopdrachten

Begin Rekening 2020 Begroting 2020 Saldo Mutaties Eindsaldo Mutaties Eindsaldo Afwijking 45 0 45 1 46 -1 217 -217 0 0 217 -217

Voorziening Onderhoudsfonds Nieuwe Kerk Voorziening Zcala

184

-24

160

30

214

-54

90

-90

0

0

90

-90

Voorziening Kunst in het Haagse deel van Ypenburg

126

-115

11

0

126

-115

Voorziening frictie- & transitiekosten kunstenplan

764

51

815

0

764

51

Voorziening subsidies derden

51

-51

0

0

51

-51

1.477

-446

1.031

31

1.508

-477

Totaal

Toelichting op de voorzieningen De voorziening Fonds kunstopdrachten valt volledig vrij omdat deze voorziening niet voldoet aan de verslaggevingsvoorschriften. Het saldo van de voorziening Kunst in het Haagse deel van Ypenburg is in 2020 bijna geheel besteed aan het realiseren van de Ling Zhi Helicopters. Het restantbedrag is voor afrondende werkzaamheden begin 2021. Voorziening Zcala valt volledig vrij omdat aan de verplichtingen is voldaan en is ingezet voor het Herstelfonds Cultuur 2020. De voorziening Subsidies derden stamt uit 2013 en betreft een schenking voor de jeugd van een derde. Volgens afspraak zijn deze middelen in 2016 ingezet voor de jeugdafdeling in wijkbibliotheek Transvaalkwartier, maar dit is toen technisch niet juist verwerkt. Dit is in 2020 alsnog gedaan, de middelen worden ingezet voor aanschaf van jeugdboeken.

70

Rekening 2020 Totaal Derden/ Gem. Voorz. aandeel

bedragen x € 1.000 Begroting 2020 Totaal Derden/ Gem. Voorz. aandeel

Economisch nut: Amare Musea Overige accommodaties voor kunstbeoefening

46.152 272 309

46.152 272 309

40.406 483 723

40.406 483 723

Ruimtebiedende wijkcentra Bibliotheek Totaal

525 408 47.666

525 408 47.666

525 3.649 45.786

525 3.649 45.786

Investeringen MIP

0

0

Amare In 2017 is gestart met de bouw van Amare. Hier gaan 4 instellingen wonen: het Dans- en Muziek Centrum Den Haag, het Nederlands Dans Theater, het Residentieorkest en het Koninklijk Conservatorium. De oplevering van Amare staat medio 2021 gepland, de ingebruikname in september 2021 met de start van het theaterseizoen. Hoe ver is de bouw? Begin 2020 was het gebouw wind- en waterdicht, waarna Cadanz zich volledig op de afbouw heeft kunnen richten. Tijdens die afbouw is Cadanz vanaf medio maart 2020 geconfronteerd met de coronapandemie. In 2020 kon, met inachtneming van de regels en voorzorgsmaatregelen, de bouw van Amare doorgaan, maar kwam er in de loop van het jaar wel de waarschuwing van Cadanz dat de voortdurende pandemie zou leiden tot problemen en mogelijk tot een latere oplevering. Waar aan het begin van 2020 nog veelal aan ruwe afbouw werd gewerkt, is gedurende 2020 het accent steeds meer gericht op fijne afbouw. Daarnaast zijn de laatste gevelelementen geplaatst. In 2020 is er voor een bedrag van € 46 mln. geïnvesteerd, grotendeels voor de afbouw. In de begroting was uitgegaan van een investeringsbedrag van ruim € 40 mln. Ten opzichte van die begroting is er sprake van een faseringsverschil. Het verschil heeft geen effect op het financiële eindresultaat van het project.

Daarnaast zijn de OZB-lasten tijdens de bouw van Amare en de gemeentelijke derving voor verhuringen openbare ruimte (als gevolg van het op grond van UAV-GC kosteloos beschikbaar stellen van het bouwterrein), zoals aangegeven in de halfjaarrapportage over het tweede en derde kwartaal 2020 (RIS 307516) ten laste van het projectbudget. Update GRIP project Amare Uitvoeringsbudget Planrealisatie

1-1-2020 € 210,9 mln. 69,3%

31-12-2020 € 210,9 mln. 92,5%

Verschil 23,2%

Naast de verantwoording in de jaarrekening wordt de raad halfjaarlijks geïnformeerd over de voortgang van het project door middel van de projectrapportage Amare (RIS 305641, RIS 307516) en de rapportage over de voortgang in het kader van GRIP op Grote Projecten. Btw Zoals bekend wordt bij de toekomstige verhuur van Amare uitgegaan van verhuur-plus. In de afgelopen periode zijn de huur/onder-huurovereenkomsten geactualiseerd, waarbij deze met het oog op verhuur-plus geoptimaliseerd zijn. Aan de belastingdienst is het verzoek gedaan om de verhuur-plusconstructie van toepassing te verklaren op de exploitatie van Amare. De gemeente is in afwachting van een reactie van de belastingdienst.

71

2.6 Onderwijs Coördinerend portefeuillehouder: Hilbert Bredemeijer De gemeente wil dat alle mensen in Den Haag gelijke kansen krijgen. Goed onderwijs, betrokkenheid van ouders/verzorgers en voldoende bekwame leerkrachten zijn voorwaarden voor het bieden van gelijke kansen aan kinderen en (jong)volwassenen in Den Haag. In de Haagse Educatieve Agenda ‘Ontwikkel Kansen in Den Haag 2018 – 2022’ (HEA) staan de onderwijsprioriteiten van de gemeente en het onderwijsveld in 7 ambities samengevat: 1. Kansengelijkheid in het Haagse onderwijs. 2. Voldoende, bekwame en innoverende onderwijsprofessionals. 3. Leren samenleven op school. 4. Onderwijs dat bijdraagt aan de economie van de stad. 5. Een brede leer- en ontwikkelomgeving. 6. Voor iedere leerling een passende plek. 7. Voldoende en toekomstbestendige gebouwen.

Wat is beoogd en wat is behaald? Beleidsverantwoording op hoofdlijnen Belangrijkste resultaten in 2020 Aan het begin van 2019 is het eerste HEA jaarplan 2019 (RIS3001838) door de gemeenteraad vastgesteld. Vanwege de collegewisseling eind 2019 is dat jaarplan stilzwijgend doorgelopen in 2020. Hieronder in het kort de resultaten die in 2020 wel en niet behaald zijn op de in het jaarplan voorgenomen maatregelen. Meer kansengelijkheid in het Haagse onderwijs 1. Er lopen 2 maatwerktrajecten; 1 in het basisonderwijs en 1 in het voortgezet onderwijs. 2. 6 scholen bieden extra huiswerkbegeleiding of zetten hier hbo-studenten voor in. 3. In de bibliotheken bieden 5 locaties huiswerkfaciliteiten. 4. De kinderopvang biedt sinds 1 augustus 2020 960 uur voor doelgroeppeuters (16 uur per week). 5. Er is een ouderservicedesk ingericht voor hulp bij de aanmelding in het primair onderwijs. 6. Het onderzoek naar onderwijsstromen en gelijke onderwijskansen uit 2019 is voortgezet. 7. Er was onvoldoende belangstelling bij scholen om tienerscholen te starten. 8. Er zijn wel verschillende stedelijke netwerken gestart, onder meer over het jonge kind, taal, Urban Education 070 en de Diversiteit. Voldoende, bekwame en innoverende onderwijsprofessionals 1. Er zijn afspraken gemaakt met de Universiteit Leiden over de ontwikkeling van een nieuwe lerarenopleiding. 2.

De jaarprogramma’s van Klassewerk, De Rode Loper en het mbo zijn uitgevoerd. 3. Klassewerk is onlangs beëindigd en wordt komend jaar vervangen door twee programma’s op basis van rijkssubsidie. 4. Lancering in 2020: de stedelijke campagne https://wordleraarindenhaag.nl. 5. De trajecten voor zij-instromers zijn verbeterd. 6. Er zijn 5 netwerken actief rond het thema ‘Urban Education’. Leren samenleven op school • Er is onderzoek gestart naar wapengebruik in het voortgezet onderwijs. • Begin 2020 waren er bijeenkomsten met schoolbesturen over digitalisering en gelijke onderwijskansen. • Dankzij corona zijn alle scholen aan de slag gegaan met digitaal- en online onderwijs. Onderwijs dat bijdraagt aan de economie van de stad • Er is een traject doorlopen met taalaanbieders over de Taalnota. • Er zijn meerdere afspraken gemaakt met De Haagse Hogeschool, de Hogeschool InHolland en de Universiteit Leiden, Technische Universiteit Delft en de Erasmus Universiteit over samenwerking en de ontwikkeling van Den Haag als studentenstad en leeromgeving (City Deal Kennis Maken Den Haag). • De ontwikkelingen in het internationaal primair en voortgezet onderwijs in de Haagse regio zijn in kaart gebracht. • Ondanks en dankzij de coronamaatregelen is gewerkt aan vernieuwing van beroepsopleidingen. Een brede leer- en ontwikkelomgeving • Er is gewerkt aan het monitorinstrument Stadsfoto kindcentra.

• Er is extra inzet op zomer- en weekendscholen voor leerlingen die een achterstand hadden opgelopen. 72

•

Wegens corona vertraagde het opzetten van een netwerk voor onderwijsprofessionals op het thema digitalisering. Dit gebeurt in het eerste kwartaal van 2021.

Voor iedere leerling een passende plek • Nieuw in 2020: het routeboek met procedureafspraken over langdurig thuiszitten. • Er is nog geen overeenkomst over de definitieve omvang en inzet van onderwijsjeugdhulparrangementen. De pilots gaan door. • Er is een overzicht van bestaande onderwijsvoorzieningen (RIS304838, bijlage 2). • Voor nieuwkomers (kinderen die korter dan een jaar in Nederland wonen en geen Nederlands spreken) waren er voldoende plekken op scholen. Voldoende en toekomstbestendige gebouwen • Er zijn 3 uitbreidingen van basisscholen opgeleverd. • De aanpassing van de verordening aan het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2020-2030 (RIS304176) is voorbereid. • Er waren 5 aanvragen cofinanciering van energiebesparende maatregelen en 2 aanvragen voor de ontwerpvergoeding voor een groenblauw schoolplein. • Met de schoolbesturen zijn afspraken gemaakt over de vervanging van loden leidingen en ventilatie in bestaande schoolgebouwen. Wat zijn de gevolgen van corona? • Aanpassingen in het leerlingenvervoer waren noodzakelijk. • Een aantal projecten heeft een extra impuls gekregen. Zo is er voor kwetsbare jongeren meer capaciteit bij het Servicepunten Arbeid (SPA) en leerwerkmakelaars gefaciliteerd. • Leerlingzaken heeft actief leerlingen opgespoord: alle buiten beeld geraakte leerlingen waren voor de zomer weer in beeld.

• Andere projecten die een extra impuls hebben gekregen: digitalisering en online onderwijs, de verstrekking en het gebruik van laptops, zomerschoolprogramma’s, meer aandacht voor het leraarschap, huiswerkbegeleiding en de inzet van hbo studenten. • Corona heeft er voor gezorgd dat sommige projecten of innovaties stil zijn komen te liggen of niet zijn opgestart, zoals het leren in netwerken, de uitbreiding van de voor- en vroegschoolse educatie, Den Haag studentenstad, mismatch onderwijs arbeidsmarkt en passend onderwijs. Scholen en leerkrachten moesten plotseling anders gaan werken en er was veel extra inzet nodig om het primaire onderwijs door te laten gaan. Indicatoren en kengetallen Voor- en vroegschoolse educatie Effectindicator % doelgroepkinderen dat deelneemt aan VVE

Nulmeting

Realisatie 2020

Begroting 2020

59%

59%

62%

Doordat de achterstandsscore op scholen met ingang van het schooljaar 2019-2020 anders wordt vastgesteld (doelgroeppeuters in plaats van doelgroepkinderen), is historisch vergelijken slechts beperkt mogelijk. Bij de nulmeting is nu het percentage uit 2019 van 59% opgenomen. Voortijdige schoolverlaters Prestatie-indicator

Nulmeting

Realisatie 2020

Begroting 2020

Percentage herplaatste nieuwe voortijdige schoolverlaters vergeleken met het totaal aantal nieuwe voortijdig schoolverlaters.

52%

64%*

55%

Aantal PO scholen met aanbod vroeg vreemde taal onderwijs.

22

28

21

* Voorlopig cijfer op basis van DUO-gegevens per 1 november 2020

73

Het percentage herplaatste voortijdig schoolverlaters is licht gestegen ten opzichte van het percentage van 63% in 2018. (In 2019 waren er geen DUO-gegevens beschikbaar.) Beleidsindicatoren (Rijk)

Eenheid

Actuele peildatum 2020

Absoluut verzuim*

Aantal per 1.000 leerlingen

Relatief verzuim**

Aantal per 1.000 leerlingen

Vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie (VSV-ers)

Percentage deelnemers aan het 2,78 voortgezet en mbo onderwijs

0,9 28,8

*Bron: leerplichttelling 2019-2020, peildatum 1 oktober 2020 **Bron: maandrapportage gebaseerd op DUO-cijfers november 2020 Verzuim In het schooljaar 2019-2020 zaten er 76.723 kinderen en jongeren van 5 tot 18 jaar op school. Gedurende het schooljaar hebben 392 leerlingen op enig moment geen schoolinschrijving gehad (absoluut verzuim). Hiervan zijn er 325 gedurende het schooljaar weer op school ingeschreven. Daarnaast hebben scholen over 2.240 leerlingen ongeoorloofd schoolverzuim gemeld (relatief verzuim). Voor een deel van de leerlingen was het verzuim kort, bijvoorbeeld vanwege een verhuizing. Voor een ander deel van de leerlingen heeft dit langer geduurd, bijvoorbeeld omdat er zwaardere problematiek was. In totaal waren er in het schooljaar 2019-2020 506 thuiszitters. Dit betreft leerlingen tussen 5 en 18 jaar die ongeoorloofd een maand of langer de school niet hebben bezocht (relatief verzuim) of geen schoolinschrijving hadden (absoluut verzuim). Hiervan zijn 256 leerlingen binnen 3 maanden weer naar school gegaan. Voor 156 leerlingen duurde dat langer dan 3 maanden. Aan het eind van het schooljaar waren er 94 leerlingen nog niet (terug) op school. Er was in 2020 geen groot effect zichtbaar van de coronamaatregelen op het aantal thuiszitters.

De sluiting van de scholen heeft wel voor vertraging gezorgd bij leerlingen die nog niet op een school stonden ingeschreven en voor wie een inschrijvingsproces moest worden opgestart. Het totaalaantal thuiszitters neemt sinds het schooljaar 2016-2017 geleidelijk af. Voortijdig schoolverlaters Het aantal voortijdig schoolverlaters is de afgelopen jaren flink gedaald: van 2.200 in schooljaar 20052006 naar 957 in schooljaar 2015-2016. Sinds het schooljaar 2015-2016 blijft het aantal schommelen rond de 1.000 nieuwe voortijdig schoolverlaters per jaar. Dit komt overeen met het landelijk gemiddelde. Er blijkt elk jaar een groep jongeren te zijn die de verkeerde studiekeuze heeft gemaakt of die afhaakt door problemen in de school- of thuissituatie. Een deel van deze jongeren lukt het niet om snel weer een studie op te pakken. Casemanagers voortijdig schoolverlaten en de leerwerkmakelaars benaderen jongeren die uitvallen actief vanuit het Servicepunt Arbeid. Ze begeleiden hen zo mogelijk terug naar school of naar werk. Deze ondersteuning ging in de coronaperiode door. Corona had effect op de cijfers over verzuim en voortijdig schoolverlaten. In de periode waarin de scholen waren gesloten, was er geen sprake van verzuim en was de schooluitval relatief laag.

Mbo-scholen hebben leerlingen die er eind van het schooljaar 2019 2020 niet goed voorstonden een extra kans geven, waardoor er minder uitval was.

74

Wat hebben we gedaan? Beleidsverantwoording per activiteit

Activiteiten in 2020 Onderwijshuisvesting Onderwijshuisvesting (onderwijsbeleid en leerlingzaken) Leerlingenvervoer Leerlingzaken Onderwijsachterstandenbeleid en taal Stedelijk onderwijsbeleid en projecten Kinderopvang Totaal

(incl. dotaties en onttrekkingen, bedragen x € 1.000) Rekening 2020 Begroting Resultaat Lasten Baten Saldo saldo 2020 2020 41.278 83 41.195 N 39.211 N 1.984 N 1.894 2.640 746 V 938 N 1.684 V 6.092 6.534 58.608 19.313 3.499 137.219

0 3.033 40.686 102 5.307 51.851

6.092 N 3.500 N 17.922 N 19.210 N 1.808 V 85.367 N

5.621 N 3.056 N 16.470 N 22.182 N 38 N 87.516 N

471 N 444 N 1.452 N 2.972 V 1.846 V 2.149 V

Onderwijshuisvesting In 2020 zijn de uitbreidingen opgeleverd bij: basisschool de Wissel aan de Steenwijklaan, het Volle Leven aan de Rijslag en de Duinoordschool aan de Prins Mauritslaan. Eind van het jaar zijn er 3 projecten in uitvoering: • De renovatie en uitbreiding van de basisschool voor Yunus Emre aan de Vrijstaathof. • De revitalisatie van de school voor voortgezet onderwijs van de Europese School aan de Oostduinlaan. • De revitalisatie van het Segbroekcollege aan de Goudsbloemlaan. De renovatie en bouwkundige uitbreiding van de Galvanischool kan door de toekenning van een door omwonende aangevraagde voorlopige voorziening nog geen doorstart maken na het faillissement van de oorspronkelijke aannemer. Nieuwbouw Er zijn in 2020 uitvoeringsbeschikkingen afgegeven voor de vervangende nieuwbouw voor de basisscholen A.M.G Schmidtschool, de Vliermeent en kindcentrum Vroondaal. De nieuwbouwplannen voor basisschool de Toermalijn en basisschool Waalse Louise zijn vergund en succesvol aanbesteed. Voor deze scholen geldt de verwachting dat de uitvoeringsbeschikking spoedig kan worden afgegeven en begin 2021 gestart kan worden met de bouw. Eind 2020 leidde de nieuwe aanbesteding voor het scholencluster voor de Hofstadmavo, de Pastoor van Arsschool en basisschool de Oase aan de Donker Curtiusstraat tot een passende aanbieding.

Aan bovengenoemde projecten is reeds op eerdere programma’s onderwijshuisvesting subsidie toegekend. Voor het christelijk college De Populier is een ontwerp voor nieuwbouw met behoud van het voorste gebouwdeel financieel onhaalbaar gebleken. Voor deze school start een nieuw ontwerptraject. Daarom is deze niet opgenomen in het in december vastgestelde programma onderwijshuisvesting 2021. De nieuwe basisscholen Kindcentrum Wondersteboven en de Nutschool Bezuidenhout hebben op dit programma middelen voor nieuwbouw toegekend gekregen. Integraal Huisvestingsplan (IHP) Dit jaar is gewerkt aan een aantal aanpassingen van de verordening onderwijshuisvesting. Dit gebeurde samen met Haagse schoolbestuurders en naar aanleiding van de vaststelling van het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2020-2030 (RIS304176) en de motie ‘Renovatie tenzij’ (RIS304563). Het blijkt dat schoolbesturen de onderzoeksinspanning naar de haalbaarheid van (partieel) behoud van beeldbepalende schoolgebouwen zonder monumentale status (de B-lijst uit het IHP) niet verder willen verbreden naar nog meer schoolgebouwen die in aanmerking komen voor vervangende nieuwbouw. De gemeente is bezig met een aanpassingsvoorstel voor de raad, inclusief mogelijkheden tot het vergroten van de haalbaarheid van (partiële) renovatieprojecten.

Momenteel onderzoekt het college hoe er op passende wijze invulling gegeven kan worden aan de wettelijke taak die zij heeft ten aanzien van onderwijshuisvesting en welke middelen daarvoor nodig zijn. Loden leidingen en luchtkwaliteit schoolgebouwen Naar aanleiding van nieuwe wetenschappelijke inzichten over de gezondheidseffecten van lood in drinkwater bij jonge kinderen is er door Haagse schoolbestuurders gekeken hoe loden leidingen uit oude schoolgebouwen (voor 1960) getest en verwijderd kunnen worden.

75

Verder ontstond in 2020 hernieuwde aandacht voor de luchtkwaliteit in schoolgebouwen. Dit heeft geresulteerd in de rijkssubsidieregeling Specifieke uitkering ventilatie in scholen. Inmiddels hebben scholen bij de gemeente de eerste aanvragen ingediend. Regeling Cofinanciering energie besparende maatregelen en groen-blauwe schoolpleinen Er zijn nieuwe aanvragen voor energiebesparende maatregelen ingediend voor het gymnasium Haganum aan de Laan van Meerdervoort, het Maerlant Lyceum aan de Johannes Bildersstraat en de Gantel aan de Laan van Wateringseveld. De tweede tranche energiescans is vertraagd door een mislukte aanbesteding. Verder zijn er aanvragen voor een bijdrage in de ontwerpkosten van groen-blauwe schoolpleinen ingediend door basisschool de Drie Linden aan de 2e Braamstraat en het gymnasium Haganum aan de Laan van Meerdervoort. Gebiedsontwikkelingen Om de haalbaarheid van gezamenlijke ontwikkeling te onderzoeken is er voor een nieuwe school in de Binckhorst (Junopark) een intentieovereenkomst met projectontwikkelaar AM, BPD en Lucas Onderwijs gesloten. Ook waren er in 2020 diverse locatieonderzoeken voor een tijdelijke startlocatie voor deze school in combinatie met een school voor voortgezet onderwijs. Plan nieuwe basisscholen De gemeenteraad stemde in 2020 in met het Plan van nieuwe basisscholen 2021 tot en met 2024 (RIS305527).

Hierin zit onder andere de algemeen bijzondere basisschool van Stichting Seva World School in stadsdeel Laak en de interconfessionele basisschool in Binckhorst. Leerlingenvervoer Op 1 december 2020 maakten 1.331 leerlingen gebruik van leerlingenvervoer: 983 leerlingen maakten gebruik van aangepast leerlingenvervoer (de taxibus), 211 leerlingen van openbaar vervoer (al dan niet begeleid door ouders/verzorgers), 137 leerlingen kregen een vergoeding voor eigen vervoer, meestal de auto. Sommige leerlingen hebben meer dan 1 voorziening. Er is sprake van een stijging van de aanspraak op voorzieningen leerlingenvervoer met 10%. Dit komt door verdere stijging van het aantal leerlingen dat naar speciaal onderwijs gaat. Daarnaast moeten leerlingen vaker naar scholen verder van huis omdat de scholen voor speciaal onderwijs in de buurt geen plek hebben. Leerlingzaken In het schooljaar 2019-2020 telde Den Haag 113.986 kinderen en jongeren van 5 tot 23 jaar. De meeste Haagse kinderen en jongeren doorlopen hun schoolloopbaan zonder problemen en komen niet in aanraking met de leerplichtambtenaar of casemanager voortijdig schoolverlaten. De groep waarvoor zij zich wel inzetten, zijn de jongeren die ongeoorloofd verzuimen, thuiszitten of van school uitvallen.

Ook voor jongeren die een vrijstelling van schoolinschrijving nodig hebben of voor wie de overstap naar het mbo risicovol is, komen bij hen in beeld. Afhankelijk van het type melding en de achterliggende oorzaken worden verschillende routes ingezet. Soms is dit handhaving, maar in veel gevallen zorgt de leerplichtambtenaar of casemanager voortijdig schoolverlaten er door gesprekken met ouders, leerling, school en ketenpartners voor dat een leerling weer naar school gaat. Tijdens de scholensluiting door corona hebben leerplichtambtenaren en casemanagers voortijdig schoolverlaten leerlingen thuis actief opgespoord. Dit gebeurde onder andere via deurbezoeken. Zie ook het jaarverslag Leerlingzaken 2019-2020 (RIS307236). Onderwijsachterstandenbeleid en taal Meer kansengelijkheid in het Haagse onderwijs Het verbeteren van de kansengelijkheid in het onderwijs is een uitdaging waar samen met de kinderopvang en scholen aan wordt gewerkt. Helaas heeft corona in 2020 een aantal ontwikkelingen belemmerd. Maar er zijn ook innovaties in het onderwijs gerealiseerd die eerder onhaalbaar leken, zoals de snelle overgang naar digitaal en online onderwijs. De peuter- en kinderopvang biedt sinds 1 augustus 2020 960 uur voor doelgroeppeuters (16 uur per week). In 2020 zijn de gevolgen van de harmonisatie geëvalueerd (RIS297468).

De huiswerkfaciliteiten in de bibliotheken voor leerlingen in het voortgezet onderwijs zijn dit jaar uitgebreid. Daarnaast is de aanmeldprocedure voor het primair onderwijs verbeterd door het inrichten van een ouderservicedesk. Een vervolgonderzoek naar schooladvisering en onderwijsstromen wordt in 2021 aan de raad gepresenteerd. Er is een belangrijke stap gezet om subsidies in het kader van onderwijsachterstandenbeleid/ gelijke kansen in de toekomst beter te benutten. Vooral de kwaliteit van veel maatregel kan beter. Onderzoeken laten zien dat vooral de investering in kwaliteit telt.

76

Zwakke scholen Op 1 oktober 2020 waren er 3 scholen met een onvoldoende kwalificatie van de Onderwijsinspectie. Eind december was er 1 school weer voldoende. Er waren in 2020 geen zwakke of zeer zwakke scholen. Dit is een verbetering ten opzichte van 2019 toen er nog 3 zwakke scholen waren. Extra leertijd Door corona waren er dit jaar meer zomerscholen. Voor het basisonderwijs ging het om 15 weekendscholen en 12 vakantiescholen. Voor het voortgezet onderwijs ging het om 3 vakantiescholen en een beperkt aantal weekendscholen. Ze hadden de extra opdracht om de opgelopen achterstanden zo veel mogelijk in te lopen. Andere vormen van extra leertijd zoals het leerkansenprofiel en de verlengde schooldag zijn afgelopen jaar niet of nauwelijks van de grond gekomen. Er is een meta-onderzoek gedaan naar de effectiviteit van extra leertijd. Op basis van deze bevindingen worden er komende jaren kwaliteitsslagen gemaakt om de effecten te verbeteren. Integrale kindcentra Op verschillende plekken in Den Haag worden brede buurtscholen doorontwikkeld naar integrale kindcentra (IKC) voor 0 tot 12 jarigen. In 2020 waren er 34 kindercentra gereed of in ontwikkeling. Voor scholen was een tijdelijke subsidie voor maximaal 4 jaar beschikbaar. Ook is een digitaal monitorinstrument ontwikkeld (Stadsfoto kindcentra) om de voortgang van de kindcentra in Den Haag te volgen.

Uitvoer van het onderzoek en uitkomsten worden in de Stadsfoto 2021 gedeeld en gebruikt voor het vervolgbeleid. Voor- en vroegschoolse educatie Per 1 augustus 2020 is het urenaanbod voor voorschoolse educatie als gevolg van een wetswijziging verhoogd naar 16 uur per week. Het idee achter de wetswijziging is dat zoveel mogelijk doelgroepkinderen zoveel mogelijk voorschools aanbod krijgen. Het inpassen van deze 16 uur per week was voor de veorganisaties een grote uitdaging. In afstemming met kinderopvangorganisaties is afgesproken dat organisaties naar eigen inzicht een model konden kiezen om het verruimde aanbod aan te bieden. Voor Den Haag betekent dit dat er een gevarieerd aanbod aan voorschoolse educatie is ontstaan, passend bij de wensen van ouders. Volwasseneducatie Het educatie-aanbod voor volwassenen bestaat uit trajecten taal, rekenen en digitale vaardigheden. Het doel: zelfredzaamheid, actieve deelname aan de samenleving en perspectief op werk. Er is een laagdrempelig taalaanbod in de wijken op locaties als scholen, centra voor jeugd en gezin en buurthuizen. Aan jongvolwassenen met een taalachterstand in het mbo wordt taalondersteuning geboden. In Den Haag Zuidwest is een extra taalaanbod voor volwassenen. Vanwege corona zijn veel taallessen en -activiteiten omgeschakeld naar digitale toepassingen.

In 2020 is gewerkt aan de Taalnota, die begin 2021 wordt gepresenteerd aan de raad. De taalontwikkeling van laaggeletterden heeft daarin een centrale plek. Doel is om meer Hagenaars met een taalachterstand een passend (taal)aanbod te geven dat perspectief biedt op participatie, werk, opleiding of taalonderhoud. Stedelijke onderwijsbeleid en projecten Voldoende onderwijsprofessionals Nieuw in 2020: de stedelijke campagne Wordleraarindenhaag.nl. Deze richt zich op de werving van leraren onder verschillende doelgroepen: havo/vwo-leerlingen, mbo’ers, zij-instromers. In het po is het noodplan lerarentekort Den Haag opgeleverd en zijn de eerste acties uitgevoerd. Daarnaast is een activiteitenplan ontwikkeld om de trajecten voor zij-instromers te verbeteren. Er werken op dit moment circa 155 zijinstromers in Den Haag. In het kader van professionalisering zijn 5 netwerken rond het thema Urban Education actief, zowel binnen po als vo. Urban Education wil leraren zo goed mogelijk toerusten zodat zij effectief kunnen lesgeven in een grootstedelijke context. Het programma De Rode Loper richt zich op de werving voor zij-instromers voor het vo, met name via Leraar van Buiten. Daarnaast is er een aanbod voor Haagse docenten in het vo die zich verder willen professionaliseren of een bevoegdheidstraject doorlopen.

Binnen het programma Aanpak lerarentekort mbo is een aanpak ontwikkeld om geïnteresseerden van goede informatie te voorzien over werken in het mbo. Verder hoort hier bij: begeleiding van zij-instromers in het voortraject en pr-activiteiten voor werving. In 2020 heeft het instituut Pedagogische wetenschappen van de faculteit Sociale wetenschappen, Universiteit Leiden zich bereid verklaard een nieuwe academische opleiding voor onderwijsprofessionals in Den Haag te ontwikkelen.

77

Aansluiting op werk Het plan Sterk Techniekonderwijs in het vmbo in Haaglanden is gestart met 32 scholen. De vernieuwingen in het mbo-beroepsonderwijs voor welzijn en techniek gaan door, die voor zorg zijn verlengd. Een nieuw project gericht op de maakindustrie in Delft, Den Haag en Westland is goedgekeurd en gestart. Sinds het uitbreken van corona heeft het praktijkonderwijs, voortgezet speciaal onderwijs, voorbereidend, middelbaar en hoger beroepsonderwijs te kampen met tekorten aan stageplekken. Hiervoor worden oplossingen gezocht, zie hiervoor het Sociaaeconomisch Herstelplan (RIS306618). Conciërgeregeling Ook dit jaar zijn scholen benaderd en geïnformeerd over het in dienst nemen van een STiP-kandidaat als conciërges. Op 1 december 2020 zijn 97 STiP-kandidaten actief op scholen voor het uitvoeren van conciërge taken. Daarnaast lopen nog 2 aanvragen van STiP -kandidaten voor deze regeling. Ontwikkelingen binnen hoger onderwijs Met de Haagse Hogeschool, de Hogeschool InHolland en de Universiteit Leiden, de Technische Universiteit Delft en de Erasmus Universiteit zijn verschillende afspraken gemaakt of convenanten ondertekend. Insteek: de samenwerking verbeteren en Den Haag als studentenstad en leeromgeving stimuleren. Ook gestart in 2020: het tweede deel van de City Deal Kennis Maken Den Haag om samen te werken aan de maatschappelijke opgaven in de stad.

Om meer inzicht in de vraag en aanbodzijde van het internationaal onderwijs te krijgen en knelpunten te identificeren zijn in 2020 opnieuw de ontwikkelingen in het internationaal primair en voortgezet onderwijs in de Haagse regio in kaart gebracht. Dat geldt ook voor de instroom van internationals in het reguliere onderwijs in Den Haag. De uitkomsten staan in het ‘Vervolgonderzoek internationaal primair en voortgezet onderwijs in de regio Leiden-Den Haag-Delft 2019’. Schoolzwemmen De gemeente Den Haag vindt het belangrijk dat alle Haagse kinderen leren zwemmen en biedt scholen daarom aan gebruik te maken van schoolzwemmen. In september 2020 zijn 100 scholen gestart met zwemlessen, waaronder 82 basisscholen, 10 regionale expertise centra en 8 vo scholen met nieuwkomers. Dit zijn 5.690 leerlingen. Dit is een daling ten opzichte van 2019 toen er 6.325 leerlingen deelnamen aan schoolzwemmen. De gemeente streeft ernaar dat deze scholen blijven deelnemen of hun leerlingen zonder zwemdiploma faciliteren met een zwemprogramma op maat. In verband met de sluiting van scholen en zwembaden is nog niet bekend hoeveel kinderen een diploma hebben behaald. Na de zomervakantie 2020 startte namelijk nog een extra inhaalprogramma.