RIS308436 bijlage 1A Boekwerk Programmarekening 2020

7. Werk en inkomen

8. Zorg welzijn Jeugd en volksgezondheid

Minder gebruik Ooievaarspas Werkfit- en ontwikkeltrajecten RIVM-aanpassingen sociale werkplaatsen Overige Beschermd wonen Mantelzorg Preventief jeugdbeleid en innovatiebudget Servicebureau Jeugdhulp Openbare gezondheidszorg

Resultaat Toelichting op afwijking -0,1 Coronaproof vergaderen Beperkte gevolgen 0-0,9 -0,4 0-0,4 1,3 -1,3 0,6 0,5 0,7 0,6

Gevolg van de beperkende maatregelen door corona Extra handhaving o.a. plaatsen borden en opvang daklozen Diverse Scope steunpakket meer omvangrijk dan bij 8-maands gemeld. Programmasturing (1,2) en voorziening Zcala (€ 0,1 mln.) Betreft Popfonds en projecten O.a. festivals en evenementen hebben geen doorgang gevonden O.a. het gevolg van minder overwerk bij bibliotheken Door corona minder toezicht kinderopvang mogelijk

Betreft o.a. lagere aanvraag door scholen van middelen voor 0,9 onderwijsachterstandenbeleid. Realisatie kan nog komen. 1,2 4,4 Tijdelijk stilleggen trajecten vanwege corona. -0,9 -0,7 0,5 0,8

Kosten lopen door in 2021 O.a. extra ondersteuning STEK en voedselbank Door RIVM-maatregelen geen intensiveringen mogelijk Uitbreiding voorzieningen en activiteiten niet doorgevoerd

2,8 Niet alle activiteiten konden worden uitgevoerd. 0,6 Door coronamaatregelen minder omzet aanbieders 0,3 Niet alle taken zijn uitgevoerd

19

Programma 9. Buitenruimte 10 Sport 11 Economie 12. Mobiliteit 13. Stadsontwikkeling en wonen 14. Stadsdelen, integratie en dienstverlening 15. Financiën 16. Overhead Totalen (in € mln.)

Onderwerp Reguliere taken GGD Extra crowd control Minder projecten en activiteiten Minder projecten en activiteiten Crowd control Dekking crowd control Minder projecten en activiteiten Minder opleidingen en verlof Betaalachterstanden Risicomanagement

Resultaat 1,6 -0,4 0,6 0-0,8 -0,3 0,3 0-2,5 0-2,3 -0,2

Toelichting op afwijking Minder uitvoering, overgrote deel a.g.v. corona Meerkosten reguleren bezoek centrum en Scheveningen Minder sportevenementen en -activiteiten georganiseerd Minder marktinitiatieven en vertraging projecten en participatie Meer maatregelen benodigd Maatregelen gedekt binnen staande middelen Diverse verkeersprojecten en activiteiten zijn uitgesteld Uitstel opleidingen en meer productieve uren (minder verlof) Voorziening vanwege betaalachterstand huurders vastgoed

0,4 Mede door corona uitvoering langere uitvoeringstijd

Diverse Taakmutaties Kosten opgevangen

0,4 O.a. minder wijkinitiatieven a.g.v. corona 5,5 In december is extra Rijksdekking corona beschikbaar gesteld Extra kosten (o.a. ondersteuning thuiswerken) opgevangen door 0-2,5 onderbestedingen die ook samenhangen met Corona. 19,7-29,1

In een aantal gevallen zijn bandbreedtes opgenomen. Dit is omdat niet overal goed is te definiëren in welke mate iets gevolg is van corona of van een regulier effect. Het resultaat van deze verschillende onderdelen betreft (maximaal) € 29,1 mln. voordelig. Hiervan heeft € 5,5 mln. betrekking op extra rijksvergoeding die ontvangen is. Het overige deel betreft voornamelijk onderbestedingen. Als gevolg van de beperkende maatregelen zijn geplande activiteiten en projecten uitgesteld. Stand van de Coronareserves Voor het opvangen van de financiële nadelen van de coronacrisis zijn een tweetal centrale reserves ingesteld en gedeeltelijk ingezet. In deze paragraaf wordt nader ingegaan op deze reserves en de resterende dekking. Reserve Sociaal Economisch Herstelplan In het najaar van 2020 heeft het college het sociaaleconomisch herstelplan voor Den Haag gepresenteerd (RIS 306618). Met de onderliggende plannen wil het college bijdragen aan een directe, positieve impact op de stad. Tegelijk wordt voorgesorteerd op de lange termijn met inzet op de ambities van en voor de stad en regio. Over de voortgang van het sociaaleconomisch herstelplan wordt de raad periodiek geïnformeerd. In samenhang met deze jaarrekening wordt ook een voortgangsrapportage over de uitvoering het herstelplan aangeboden. Voor de uitvoering van dit plan is bijna € 40 mln.

beschikbaar via diverse dekkingsbronnen die in het herstelplan zijn toegelicht. Hierbij is ook een centrale reserve ingesteld, de reserve Sociaal Economisch herstelplan met een budget van € 17,1 mln. In 2020 heeft nog geen onttrekking uit deze reserve plaatsgevonden. Reserve buffer impact coronacrisis In 2020 is de reserve buffer impact coronacrisis ingesteld. Deze is vervolgens gevuld en voor een groot deel onttrokken om de impact van de coronacrisis op te vangen. Een groot deel van de vergoedingen voor de coronacrisis verloopt via deze buffer. De reserve kent eind 2020 een saldo van € 24,9 mln. Dit is nog zonder begrote toevoegingen in 2021. Het resterende budget sluit aan op het benodigde budget zoals bij de 8-maandsrapportage (RIS306618) is bepaald. Dat betreft: • Ca. € 11 mln. als risicoreservering voor 2020 met betrekking tot onzekere uitgaven en inkomsten. • Ca. € 22 mln. als reservering om onvermijdbare corona-effecten in 2021 op te vangen. N.b. Bovengenoemde betreft het saldo voor resultaatbestemming. De raad bestemt het jaarrekeningresultaat in een separaat voorstel. Hierbij worden ook afwegingen gemaakt met betrekking tot de inzet van de reserve buffer impact coronacrisis. Zie het betreffende voorstel. Te ontvangen compensatie Naast de reserves voor de coronacrisis, ontvangt de gemeente compensatie van het Rijk voor extra kosten en gemiste opbrengsten.

In de onderstaande tekst wordt hierbij stilgestaan voor twee posten: nog te vergoeden inkomstendervingen 2020 en overige toekenningen van het Rijk. Nog te vergoeden inkomstendervingen 2020 Het Rijk zet in op het reëel compenseren van gemeentes voor inkomstenderving in 2020. Grotendeels is hiervoor al vergoeding toegekend. Daarnaast is een landelijke reservering van € 250 mln. getroffen. De 20

toedeling aan gemeenten wordt bepaald in 2021, op basis van de daadwerkelijk gerealiseerde inkomstendervingen. Voor Den Haag geldt dat nog niet alle inkomstendervingen kostendekkend zijn vergoed. Inkomstendervingen belastingen en leges door corona in 2020 Met betrekking tot de ondergenoemde derving van belastinginkomsten zien we dat de gemeente ca. € 5 mln. minder vergoeding heeft ontvangen dan ze aan inkomstenderving heeft geleden. De hoogte van de compensatie wordt in 2021 vastgesteld. P.

Inkomstenderving

12 Parkeerbelasting (opbrengsten) 15 Toeristenbelasting 15 Precariobelasting 9 Marktleges 4 Evenementleges 4 Overige burgmeestersleges Totalen (in € mln.)

Inkomstenderving corona 2020 10,2 6,7 1,1 0,1 0,2 € 18,3

Ontvangen van rijk

Niet vergoed 9,3 2,7

0,9 4 ---0,1

1,2

0,1 € 5,1

€ 13,2

Er is geen sprake van inkomstenderving op OZB, Rioolheffing en Afvalstoffenheffing. Overige inkomstendervingen: Ook voor andere inkomstendervingen in 2020 kunnen vergoedingen beschikbaar worden gesteld. Dit heeft met name betrekking op de volgende posten: P

Overige inkomstendervingen

Inkomstenderving corona 2020

Ontvangen van rijk

Niet vergoed

15 Geen dividend HTM

3

0

3

15 Lagere bezetting Spuigarage

1,1

0

1,1

Steunpakket huurmaatregelen oktober Totalen (in € mln.) div.

1,5

0

1,5

€ 5,6

€0

€ 5,6

Overige toekenningen rijk Ook in 2021 worden gemeenten gecompenseerd door het Rijk. De VNG behartigt in gesprekken de gemeentelijke belangen. Stapsgewijs worden toekenningen vastgesteld. Hierover wordt in 2021 geïnformeerd. Voor deze jaarrekening is het compensatiepakket van medio december 2020 relevant. Dit bestaat uit de volgende onderdelen: • € 5,5 mln. is in 2020 uitgekeerd als compensatie voor diverse taken die de gemeente uitvoert in het kader van de coronacrisis. Deze middelen zijn in de jaarrekening toebedeeld aan programma Financiën (en geven een voordelig financieel resultaat) en worden in 2021 besteed. Ongeveer de helft van de bijdrage is voor reintegratiemaatregelen voor bijstandsgerechtigden. • Voor 2021 is € 23,7 mln. toegekend aan Den Haag. Deze middelen vormen nog geen onderdeel van de jaarrekening. Deze middelen zijn grotendeels beschikbaar voor reintegratiekosten van bijstandsgerechtigden (€ 10 mln.) en ter ondersteuning van de culturele infrastructuur (€ 8,4 mln.) • Naast deze concrete toezeggingen, zijn reserveringen gemaakt die nog uitwerking vragen. Deze hebben voor een klein deel met terugwerkende kracht betrekking op 2020, zoals een vergoeding voor meerkosten afvalinzameling (€ 32 mln. landelijk). Daarmee komt een deel van de gerealiseerde meerkosten niet voor rekening van de gemeente.

De meeste reserveringen hebben betrekking op 2021, zoals een regeling voor huishoudens die door omstandigheden in ernstige financiële problemen dreigen te komen. Hiervoor is landelijk € 150 mln. gereserveerd. Vooruitkijken: risico’s en proces 2021 In de voorgaande tekst over corona zijn de belangrijkste financiële effecten van de coronacrisis in 2020 inzichtelijk gemaakt en is meer toegelicht over de beschikbare dekking en te ontvangen vergoedingen. Hiermee heeft de gemeente een eerste vertrekpunt voor het financiële perspectief op de coronacrisis in 2021. Hoe de crisis in 2021 zal verlopen en wat de financiële effecten hiervan zijn, kan niet vooraf worden vastgesteld. Enerzijds geeft de start van het vaccinatieprogramma vertrouwen dat het leven in Den Haag tijdens 2021 weer kan normaliseren. Anderzijds is het financiële vertrekpunt voor de gemeente uitdagender dan in 2020. Dat komt omdat financiële risico’s nog omvangrijk zijn, maar de gemeente minder weerstandsvermogen heeft om deze op te kunnen vangen. Het afgelopen jaar is besloten de algemene reserve voor 50% aan te wenden om de buffer impact coronacrisis te vullen. Hierbij zijn ook 21

herstelmaatregelen vastgesteld, maar het op niveau krijgen van de algemene reserve neemt langere tijd in beslag. De meest uitdagende financiële risico’s die de gemeente ziet voor de komende tijd zijn opgenomen in de paragraaf weerstandsvermogen (hoofdstuk 3.3). De volgende risico’s hebben specifiek betrekking op corona: Bandbreedte Coronacrisis (kans: 50%, impact € 40 mln.) Voor de korte termijn zijn gemeenten in VNG verband in gesprek met het Rijk voor een aanvullende vergoeding. Voor de middellange termijn is het risico dat baten (waar onder parkeren, toeristenbelasting, huren, dividenden) structureel lager komen te liggen dan het niveau waar de huidige begroting vanuit gaat, zonder dat daar afdoende extra Rijksvergoeding tegenover staat. Ook bestaat het risico dat grotere groepen een groter beroep doen op gemeentelijke ondersteuning, waarbij het niet vaststaat of de gemeente hiervoor afdoende voor gecompenseerd wordt. De gemeente schat in dat het meerjarig risico voor de komende jaren kan oplopen tot € 40 mln. ToZo (kans 50%, impact € 6,5 mln.) De ToZo is het tijdelijke overbruggingskrediet zelfstandige ondernemers. Ondernemers die in de problemen komen door de coronacrisis kunnen een bijdrage ontvangen voor levensonderhoud en bedrijfskredieten.

Het Rijk heeft de ToZo spelregels gedurende de periode gewijzigd, dit betekent dat gemeente Den Haag mogelijk niet aan alle verantwoordingseisen kan voldoen, het bedrag is immers al uitgekeerd. Een deel van het bedrag kan mogelijke niet worden gedeclareerd bij het Rijk en komt in dat geval voor rekening van de gemeente. Accres gemeentefonds (kans 65%, impact € 18 mln.) De coronacrisis heeft de economische en financiële situatie totaal op zijn kop gezet. De kans is daarmee aanzienlijk toegenomen dat het Rijk de komende jaren zal (moeten) bezuinigen. In de kabinetsformatie worden afspraken gemaakt over het al dan niet voortzetten van de trap-op-trap-af-systematiek. Het gemeentefonds omvat voor Den Haag ongeveer € 1,2 miljard per jaar. Ondanks de voorzichtige raming van de groei (accres) daarvan blijft de kans reëel dat de groei toch lager wordt. Ter illustratie: 1,5% lagere groei leidt tot € 18 mln. minder inkomsten. We handhaven de raming uit de vorige begroting. Proces 2021 De aankomende voorjaarsnota bevat een financiële impactanalyse van de coronacrisis voor 2021. Met de voorjaarsnota schetst het college het budgettaire beeld voor de meerjarenbegroting van de gemeente Den Haag. Hierbij is ook aandacht voor het actuele beeld van toegekende vergoedingen van het Rijk. De voorjaarsnota dient als uitgangspunt voor de verdere begrotingsvoorbereiding.

De directe opgaven die de coronacrisis met zich meebrengt en de brede opgave om Den Haag sterker uit de crisis te laten komen, zijn belangrijke onderwerpen voor de nieuwe begroting. Hierbij moet de gemeente zich ook voorbereiden op de gevolgen die ontstaan als het leven weer normaliseert. Daarbij moet gedacht worden aan een boeggolf die veroorzaakt wordt door onder andere uitgestelde zorg, GGZ-problematiek en toenemende werkloosheid. De ontwerpbegroting wordt aan het einde van de zomer aan de raad voorgelegd. Besluitvorming vindt plaats in het najaar.

22

Kengetallen Den Haag

(peildatum 1/1/2021)

Bron: Basisregistratie Personen (BRP) en Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS)

Bevolkingssamenstelling Aantal inwoners naar leeftijd (in jaren) 0-4 5 - 14 15 - 19

Bevolkingsgroei

2.828

30.248 61.160 30.972

6.067

0,5%

202.822

20 - 44

4.526

142.551

45 - 64

61.904

65 - 79 80+

Geboorte- en sterftecijfers

19.506

Totaal

Migratie binnenlands

549.163

Absolute en procentuele verandering van het aantal ingeschreven personen in 2020

natuurlijke bevolkingsgroei

Migratie buitenlands

Verandering in de samenstelling van de Haagse bevolking

18.911

aantal personen uit de Middenen Oost- Europese EU-landen

4.541

vestigers uit het buitenland

vestigers uit het binnenland

1.541

2.863 vertrekkers

vestigers

21.942 14.450

24.833

vertrekkers naar het buitenland

vertrekkers naar het binnenland

Aantal huishoudens

271.455

Aantal nationaliteiten dat ten minste 500 keer voorkomt

Percentage Hagenaars zonder Nederlandse nationaliteit

stand 1-1-2020

36

18,9%

excl. niet geregistreerde gepriviligeerden

excl. niet geregistreerde gepriviligeerden

Zorg en Welzijn Aantal inwoners ouder dan 75 jaar

Werk Percentage jeugdigen van 0 tot 23 jaar

Aantal ingeschreven personen tussen 15 en 75 jaar (potentiele beroepsbevolking)

33.482 Demografische druk de verhouding tussen het aantal personen van 0 - 19 jaar en 65 jaar of ouder en de personen van 20 - 64 jaar

59,0%

26,3% 20 - 64

0 - 19 > 65 jaar

op

1

1,69

424.273 Aantal ingeschreven personen bij UWV zonder werk en werkzoekend UWV

40.159 Per 1 okt 2020 Bron: UWV

Samenstelling college van burgemeester en wethouders

Jan van Zanen, Burgemeester Portefeuille: Openbare orde en veiligheid, Algemene bestuurlijke aangelegenheden en Representatie Coördinerend portefeuillehouder van de programma’s: 2 College en Bestuur 4 Openbare orde en veiligheid

Anne Mulder Portefeuille: Financiën en Stadsontwikkeling Coördinerend portefeuillehouder van de programma’s: 13 Stadsontwikkeling en Wonen 15 Financiën Stadsdeelwethouder Scheveningen

Kavita Parbhudayal Portefeuille: Zorg, Jeugd en Volksgezondheid Coördinerend portefeuillehouder van het programma: 8 Zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid Stadsdeelwethouder Leidschenveen - Ypenburg

Saskia Bruines Portefeuille: Economie, Internationaal en Dienstverlening Coördinerend portefeuillehouder van de programma’s: 11 Economie 16 Overhead Stadsdeelwethouder Haagse Hout

Robert van Asten Portefeuille: Mobiliteit en Cultuur Coördinerend portefeuillehouder van de programma’s: 5 Cultuur en Bibliotheek 12 Mobiliteit Stadsdeelwethouder Segbroek

Liesbeth van Tongeren Portefeuille: Duurzaamheid en Energietransitie Coördinerend portefeuillehouder van het programma: 3 Duurzaamheid, Milieu en Energietransitie Stadsdeelwethouder Laak

Bert van Alphen Portefeuille: Sociale zaken en Werk Coördinerend portefeuillehouder van de programma’s: 7 Werk en Inkomen 8 Zorg, welzijn, jeugd en volksgezondheid Stadsdeelwethouder Centrum

Hilbert Bredemeijer Portefeuille: Onderwijs, Sport en Buitenruimte Coördinerend portefeuillehouder van de programma’s: 6 Onderwijs 9 Buitenruimte 10 Sport Stadsdeelwethouder Loosduinen

Martijn Balster Portefeuille: Wonen, Wijken en Welzijn Coördinerend portefeuillehouder van de programma’s: 13 Stadsontwikkeling en Wonen 14 Stadsdelen, Integratie en Dienstverlening Stadsdeelwethouder Escamp

Jaarverslag 2 Programmaverantwoording 2.1 Gemeenteraad Coördinerend portefeuillehouder: Presidium Wat is het doel: De gemeenteraad vertegenwoordigt alle inwoners van Den Haag. Als hoogste bestuursorgaan in de gemeente stelt de gemeenteraad op hoofdlijnen het beleid vast. Ook stelt de raad de begroting en rekening van de gemeente vast en controleert de uitvoering van het beleid van burgemeester en wethouders. Dit zijn wettelijke taken. De griffie ondersteunt de gemeenteraad bij de werkzaamheden. Onder het programma Raadorganisatie vallen ook de rekenkamer Den Haag en de ombudsman Den Haag.

Wat is beoogd en wat is behaald? Beleidsverantwoording op hoofdlijnen De griffie, de rekenkamer Den Haag en de ombudsman Den Haag stellen elk een jaarverslag op met de activiteiten van het afgelopen jaar. Deze verslagen staan op de eigen websites.

Wat hebben we gedaan? Beleidsverantwoording per activiteit

Activiteiten in 2020 Gemeenteraad Apparaatskosten Gemeenteraad Bestuursondersteuning Gemeenteraad Ombudsman Rekenkamer Totaal • • • • • • • •

• •

(incl. dotaties en onttrekkingen, bedragen x € 1.000) Rekening 2020 Begroting Resultaat Lasten Baten Saldo saldo 2020 2020 1.646 0 1.646 N 1.735 N 89 V 3.539 0 3.539 N 3.253 N 286 N 1.977 1 1.976 N 2.393 N 417 V 773 37 736 N 732 N 4 N 783 0 783 N 843 N 60 V 8.717

38

8.679 N

8.956 N

277 V

In 2020 vergaderden de gemeenteraadscommissies en de gemeenteraad gedeeltelijk fysiek (coronaproof in het Atrium) en gedeeltelijk digitaal. In mei heeft de gemeenteraad in beslotenheid vergaderd over de voordracht van de nieuwe burgemeester. Deze besloten gemeenteraadsvergadering vond vanwege de coronamaatregelen plaats in Theater Diligentia. Op 1 juli heeft de gemeenteraad de nieuwe burgemeester, de heer Jan van Zanen, feestelijk geïnstalleerd. De raad heeft afscheid genomen van de waarnemend burgemeester en ereburger van Den Haag: de heer Johan Remkes. In 2020 heeft de gemeenteraad 20 keer vergaderd, fors meer dan in voorgaande jaren. Zo waren extra gemeenteraadsvergaderingen nodig vanwege de profielschets en installatie van de nieuwe burgemeester. Het programma Gast van de raad kon door corona maar gedeeltelijk worden uitgevoerd. Tot en met 5 maart waren gasten fysiek bij een gemeenteraadsvergadering. In 2020 was er 1 digitale bijeenkomst met gasten van de gemeenteraad. In januari was een bijeenkomst van Raad in de Stad (editie Laak). De gemeenteraad heeft op 31 januari een gemeenteraadsconferentie gehouden waarin is gesproken over integriteit en de vergaderorde. De griffie ondersteunde in 2020 de gemeenteraadsleden, de voorzitter van de gemeenteraad, het presidium en de gemeenteraadscommissies.

Die ondersteuning bestaat uit: voorbereiding en verslaglegging van commissie- en gemeenteraadsvergaderingen en secretariële werkzaamheden voor het dagelijks bestuur van de gemeenteraad, het presidium. De ombudsman Den Haag heeft ook in 2020 vanuit een onafhankelijke positie klachten van inwoners van bewoners en instellingen over de gemeentelijke organisatie behandeld. Ook in 2020 heeft de rekenkamer Den Haag onafhankelijk onderzoek gedaan naar de doelmatigheid, doeltreffendheid en de rechtmatigheid van het door het gemeentebestuur gevoerde bestuur. 26

Wat heeft het gekost? Financiële verantwoording op hoofdlijnen

Lasten en baten Binnen dit programma wordt 19% (€ 1,7 mln.) besteed aan de vergoedingen aan gemeenteraadsleden. De apparaatskosten van de gemeenteraad bedragen € 3,5 mln. (40%), waarvan € 2,0 mln. fractievergoedingen. De bestuursondersteuning gemeenteraad beslaat € 1,9 mln. (23%). De uitgaven van de gemeenteraadsorganisatie (ROR) worden bijna geheel (€ 8,7 mln.) gedekt uit de algemene middelen. Wat betreft de ombudsman: jaarlijks krijgt Den Haag hiervoor een bijdrage van de gemeente Leidschendam-Voorburg. De ombudsman Den Haag is ook ombudsman voor LeidschendamVoorburg. De lasten en baten hebben betrekking op de vergoeding aan de gemeenteraadsleden en de apparaatslasten van de gemeenteraad, zoals vergoedingen aan de fracties. Ook de kosten van de gemeenteraads- en commissievergaderingen vallen hieronder. Verder gaat het om de uitvoering van taken door de griffie, de ombudsman en de rekenkamer. De anti-discriminatievoorziening wordt uitgevoerd door de gemeentelijke ombudsman. Dit is sinds 2019 ondergebracht bij programma 14 Stadsdelen, integratie en dienstverlening. Resultaat Dit programma heeft een positief resultaat van € 0,3 mln. Dit is in lijn met het voorgaande jaar. Onderdeel hiervan is een positief resultaat bij de rekenkamer van € 0,06 mln. Verder bestaat het resultaat voornamelijk uit enige ruimte bij de griffie voor het opvangen van onverwachte uitgaven.

Deze financiële ruimte is noodzakelijk, omdat dit programma geen programmareserve kent. Mee- en tegenvallers komen daarmee ten gunste of ten laste van de algemene middelen. Coronakosten In 2020 is in dit programma voor circa € 0,07 mln. aan coronakosten gemaakt. Deze kosten hebben grotendeels betrekking op het corona-proof vergaderen van de gemeenteraad.

Rekening 2020

Actuele begroting 2020

Resultaat 2020

Bedragen x € 1.000 Ontwerp Rekening begroting 2019 2020

Lasten Baten Saldo exclusief reserves

8.717 38 8.679 N

8.991 35 8.956 N

274 V 3V 277 V

8.903 35 8.868 N

8.567 45 8.523 N

Dotaties aan reserves

0

0

0 -

0

0

0 8.679 N

0 8.956 N

0 277 V

0 8.868 N

0 8.523 N

Onttrekkingen aan reserves Saldo inclusief reserves

27

Gemeenteraad

Bedragen x €1.000 Lasten

Baten

Saldo

Rekening 2020

1.646

0

1.646

N

Begroting 2020

1.735

0

1.735

N

0

89

V

89

Resultaat

V

De belangrijkste reden voor het ontstane voordeel is dat het verhaal van de naheffing werkkostenregeling (het bedrag wat moet worden betaald als de vrije ruimte voor toekenning van voorzieningen aan werknemers is overschreden) lager is uitgevallen dan begroot. Apparaatskosten Gemeenteraad Rekening 2020

Lasten 3.539

Begroting 2020

3.253

Resultaat

286

Baten 0

Bedragen x €1.000 Saldo 3.539 N

0

3.253

N

0

286

N

N

Deze apparaatskosten gaan over de middelen om de gemeenteraad en de raadscommissies te ondersteunen. Denk aan fractieondersteuning, huisvesting van de gemeenteraad en verslaglegging van gemeenteraadsvergaderingen. Toelichting financieel resultaat Apparaatskosten gemeenteraad

€ 0,3 mln. N I

Werkplekken fracties, ICT-voorzieningen en corona-kosten € 0,2 mln. N I Ook in 2020 zijn extra kosten gemaakt vanwege werkplekken bij de fracties, extra ICT-voorzieningen en kosten voor corona-proof gemeenteraadsvergaderingen. Tegemoetkoming fractieondersteuning € 0,1 mln. N S Ook is er door de autonome stijging van het aantal fracties als gevolg van de verkiezingen in 2018 van 13 naar 15 jaarlijks een extra uitgave tegemoetkoming fractieondersteuning van € 0,1 mln. Dit is een autonome structurele ontwikkeling waarop geen invloed kan worden uitgeoefend: gaat in de toekomst het aantal fracties dalen dan daalt ook de tegemoetkoming fractieondersteuning.

Bestuursondersteuning Gemeenteraad Rekening 2020

Lasten 1.977

Begroting 2020

2.393 416

Resultaat

V

Baten 1

Bedragen x €1.000 Saldo 1.976 N

0

2.393

N

417

V

1

V

De griffie ondersteunt de gemeenteraad, de voorzitter van de gemeenteraad, het presidium en de gemeenteraadscommissies. Toelichting financieel resultaat Bestuursondersteuning gemeenteraad

€ 0,4 mln. V I

Personeelslasten € 0,1 mln. V I De formatie van de griffie kent enige ruimte (circa 1 fte inclusief overhead) om situaties op te vangen als langdurig ziekteverlof, zwangerschapsverlof of tijdelijke activiteiten. In 2020 is tijdelijk een externe kracht ingezet vanwege zwangerschapsverlof. Per saldo is er sprake van een klein voordeel. Onvoorziene uitgaven € 0,2 mln. V I Aangezien het programma geen bestemmingsreserve kent, is er enige ruimte opgenomen voor onvoorziene uitgaven. Dit jaar is er op dit budget een beperkt beroep gedaan voor de werving en benoeming van de nieuwe burgemeester. Diversen € 0,1 mln. V I

28

Ombudsman Rekening 2020

Lasten 773

Begroting 2020

767 6

Resultaat

Bedragen x €1.000 Saldo 736 N

Baten 37 35 N

2

732

N

4

N

V

Ook in 2020 behandelde de ombudsman klachten van bewoners en instellingen over de gemeentelijke organisatie. De ombudsman is onafhankelijk. De ombudsman heeft een eigen jaarverslag over de activiteiten in 2020. Rekenkamer Rekening 2020

Lasten 783

Begroting 2020

843

Resultaat

60

V

Baten 0

Bedragen x €1.000 Saldo 783 N

0

843

N

0

60

V

De rekenkamer is onafhankelijk en onderzoekt de doelmatigheid, de doeltreffendheid en de rechtmatigheid van het door het gemeentebestuur gevoerde bestuur. De rekenkamer beschrijft in een eigen jaarverslag de activiteiten van het afgelopen jaar. In 2020 is het resultaat € 0,06 mln. voordeel. Dat is lager dan 10% van het jaarbudget van deze activiteit. In de Verordening op de Rekenkamer is opgenomen dat de rekenkamer dit resultaat meeneemt naar het volgende jaar.

29

2.2 College en bestuur Coördinerend portefeuillehouder: Jan van Zanen Wat is het doel? Het college van burgemeester en wethouders vormt samen met de gemeenteraad het Haagse gemeentebestuur. De gemeenteraad stelt de kaders vast. Het college voert het beleid uit.

Wat is beoogd en wat is behaald? Beleidsverantwoording op hoofdlijnen Wisselingen Op 1 juli 2020 is Jan van Zanen tot burgemeester benoemd. Hij heeft het stokje overgenomen van waarnemend burgemeester Johan Remkes. Per 1 september 2020 heeft Boudewijn Revis ontslag genomen als wethouder. Hij is per 17 september 2020 opgevolgd door Anne Mulder. Dat heeft geleid tot een kleine wijziging in de portefeuilleverdeling (RIS306246). Op 1 oktober 2020 is de waarnemend gemeentesecretaris Ilma Merx benoemd tot gemeentesecretaris. Extra activiteiten in 2020 1. Moreel Joods rechtsherstel: naoorlogse naheffingen erfpachtcanon particulieren. 2. Bestuurlijke integriteit. 3. Medewerking aan onderzoek van de rekenkamer over geheimhouding. 4. Veiligheidsregio: voorzitterschap burgemeester en coronamaatregelen. 5. Sociaaleconomisch herstelplan coronacrisis.

Wat hebben we gedaan? Beleidsverantwoording per activiteit

Activiteiten in 2020 College van B&W Bestuurlijke samenwerking Totaal

(incl. dotaties en onttrekkingen, bedragen x € 1.000) Rekening 2020 Begroting Resultaat Lasten Baten Saldo saldo 2020 2020 3.999 225 3.774 N 4.044 N 270 V 3.618 0 3.618 N 3.622 N 4 V 7.617

225

7.392 N

7.666 N

274 V

College van B&W Moreel Joods rechtsherstel Al in 2019 zijn alle individuele aanvragen van de nabestaanden van Joodse particuliere eigenaren van onroerend afgehandeld. Nog niet gedaan: de collectieve betaling van het overige gereserveerde bedrag aan de Stichting Joods leven, zoals toegezegd aan de gemeenteraad. Deze betaling is vertraagd door een rechtszaak die is aangespannen door een van de nabestaanden. Bestuurlijke integriteit In 2020 zijn concrete acties uitgevoerd om de bestuurlijke integriteit te bevorderen. De acties komen voort uit de rapportage met aanbevelingen van de vertrouwenscommissie. Deze commissie deed in 2018 screening naar de toen zittende leden van het college en 2 kandidaat-wethouders. Voorbeelden van activiteiten 1. Aanpassing van het reglement van orde van het college: geen deelname aan beraadslagingen en besluitvorming als een wethouder een persoonlijk belang heeft bij het besluit. 2. Intercollegiale bespreking van integriteitsvragen in het college. 3. Aanpassing van de gedragscode voor collegeleden (vaststelling door de raad voorzien in voorjaar 2021). 4. Wijziging van de rechtspositieregeling burgemeester en wethouders (vaststelling door college voorzien in voorjaar 2021). Onderwerpen: geschenken, gebruik dienstauto, dienstreizen, nevenfuncties.

Onderzoek van rekenkamer naar geheimhouding Hoe gaan het college en de raad om met het opleggen van geheimhouding? Dat heeft de rekenkamer in 2020 onderzocht. Het college, de griffie en het ambtelijk apparaat hebben daaraan hun volle medewerking verleend. Het onderzoek heeft allereerst geleid tot een feitelijke rapportage en bestuurlijke rapportage. Het 30

college en de gemeenteraad hebben hier vervolgens op gereageerd. Uiteindelijk heeft de rekenkamer eind 2020 de definitieve rapportages uitgebracht, inclusief voorstellen voor verbetering. Het college en de gemeenteraad kunnen zich in de aanbevelingen vinden en gaan die uitwerken. Veiligheidsregio Haaglanden Het jaar 2020 stond vanaf half maart voor een groot deel in het teken van de bestrijding van het coronavirus. Als werkgever heeft het college tal van interne, organisatorische maatregelen getroffen om het werken verantwoord en veilig te maken. Als (plaatsvervangend) voorzitter van de veiligheidsregio hebben Johan Remkes en Jan van Zanen tal van noodverordeningen afgekondigd met maatregelen om de verspreiding van het coronavirus in te dammen. Ook uitvoerings- en handhavingsbesluiten in de hele veiligheidsregio Haaglanden behoorden tot de bevoegdheid van de voorzitter. Met de Tijdelijke wet maatregelen corona zijn die laatste bevoegdheden overgegaan op de regio-burgemeesters. Sociaaleconomisch herstelplan coronacrisis Het college heeft in 2020 een sociaaleconomisch herstelplan gemaakt om te anticiperen op de maatschappelijke gevolgen van de coronacrisis. Hiermee ondersteunt het college de huurders van gemeentelijk vastgoed. In het plan staan 7 extra activiteiten voor herstel, met daaronder ruim 40 projecten.

Deze concrete projecten hebben een directe positieve impact op de stad en sorteren voor op de ambities voor de langere termijn. Het college werkt hierin samen met vele partners, inwoners en andere overheden. Bestuurlijke samenwerking Hieronder vallen de bijdragen aan de Metropoolregio Rotterdam Den Haag en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Verbonden partijen Metropoolregio Rotterdam Den Haag Den Haag werkte ook in 2020 nauw samen met 22 andere gemeenten in de Metropoolregio Rotterdam Den Haag. Activiteiten: de regionale groeiagenda voor de inzet richting het Nationaal Groeifonds, de Schaalsprong openbaar vervoer en de bijzondere situatie van het openbaar vervoer en de economie door corona. Doel van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag: het verbeteren van de bereikbaarheid en het versterken van het economisch vestigingsklimaat.

Wat heeft het gekost? Financiële verantwoording op hoofdlijnen

Lasten en baten De lasten van dit programma worden voor 97% gedekt uit de algemene middelen en de rest uit overige baten. Daarvan wordt 53% ingezet voor het college van burgemeester en wethouders. Verder is 47% voor de bestuurlijke samenwerking, waaronder de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag.

31

Rekening 2020

Actuele begroting 2020

Bedragen x € 1.000 Ontwerp Rekening begroting 2019 2020

Resultaat 2020

Lasten Baten Saldo exclusief reserves

7.617 225 7.392 N

7.666 0 7.666 N

48 V 225 V 274 V

7.408 0 7.408 N

9.423 917 8.506 N

Dotaties aan reserves

0

0

0 -

0

0

0 7.392 N

0 7.666 N

0 274 V

0 7.408 N

0 8.506 N

Onttrekkingen aan reserves Saldo inclusief reserves

Resultaat Het programmaresultaat is in 2020 € 0,3 mln. voordelig. Het voordeel is vooral veroorzaakt door het incidentele voordeel op de indexatie van de pensioenen van de bestuurders. Verschil t.o.v. 2019 De lasten zijn in 2020 € 1,8 mln. lager dan in 2019. Dit verschil wordt voor het grootste deel veroorzaakt door het wegvallen van de incidentele middelen voor de Joodse herstelbetalingen in 2020 (€ 1,4 mln.). Daarnaast zijn door de coronacrisis de uitgaven voor representatie lager (€ 0,3 mln.). Verder was in 2020 geen reservering nodig voor de werkkostenregeling (€ 0,1 mln.). De baten zijn in 2020 € 0,7 mln. lager. Dit verschil is ontstaan door de in 2019 opgenomen incidentele baat voor de finale afrekening met het Stadsgewest Haaglanden. Corona Binnen dit programma zijn de gevolgen van de coronacrisis beperkt. Bij de representatie van het college is een aantal evenementen niet doorgegaan. De lagere kosten die direct verband hebben met corona zijn echter moeilijk te kwantificeren, aangezien er ook sprake was van verschillende bestuurswissels. College van B&W Rekening 2020

Lasten 3.999

Baten 225

Begroting 2020

4.044

0

44

Resultaat

V

225

Bedragen x €1.000 Saldo 3.774 N V

4.044

N

270

V

Onder deze activiteit vallen alle personele kosten, apparaatskosten, reiskosten en de kosten van Kabinet en Protocol. Daarnaast zijn de kosten van het Moreel Joods Rechtsherstel en de bestuurlijke integriteit hier verantwoord. College van B&W

€ 0,3 mln. V I

Diversen

€ 0,1 mln. V I

Personele kosten B&W € 0,2 mln. V I Het voordeel van € 0,2 mln. op de baten wordt grotendeels veroorzaakt door de jaarlijkse afrekening van de indexatie op pensioenen. Indien de jaarlijkse indexatie van pensioenen lager is dan waarbij de aankoop van de pensioenen rekening is gehouden volgt een restitutie.

Bestuurlijke samenwerking Rekening 2020

Lasten 3.618

Begroting 2020

3.622 4

Resultaat

V

Baten 0

Bedragen x €1.000 Saldo 3.618 N

0

3.622

N

0

4

V

Hieronder vallen de bijdragen aan de Metropoolregio Rotterdam Den Haag en de Vereniging van Nederlandse gemeenten (inclusief de VNG fondsen AenO en GGU).

32

Reserves, voorzieningen en investeringen bedragen x € 1.000 Voorzieningen Voorziening Wachtgeld voormalig Collegeleden Voorziening Meavita Totaal

Begin Rekening 2020 Begroting 2020 Saldo Mutaties Eindsaldo Mutaties Eindsaldo Afwijking 1.211 -541 670 -634 577 93 16

-16

0

-16

0

0

1.227

-557

670

-650

577

93

De afwijking bij de Voorziening Wachtgeld voormalige collegeleden is ontstaan door een dotatie van € 0,1 mln. aan de voorziening. De premies voor het APPA kapitaal- en risicoplan van een oud-bestuurder zijn voor de periode dat hij recht heeft op wachtgeld opgenomen in de voorziening. Overigens wordt het wachtgeld zelf volledig gekort in verband met inkomsten.

33

2.3 Duurzaamheid, milieu en energietransitie Coördinerend portefeuillehouder: Liesbeth van Tongeren De activiteiten en resultaten in 2020 worden nader toegelicht in de Voortgangsbrief Duurzaamheid. De voortgangsbrief rapporteert over de voortgang en opbrengsten van het beleid uit de nota Duurzaamheid (RIS 301829). Doel Samen met bewoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven werken we aan een schone en gezonde stad. Een stad die duurzaam, klimaat- en toekomstbestendig is. We zijn trots op het groene karakter van Den Haag en willen dit samen met onze bewoners blijvend versterken. Zo blijft Den Haag aantrekkelijk om in te wonen en te werken.

Wat is beoogd en wat is behaald? Beleidsverantwoording op hoofdlijnen De belangrijkste beoogde en behaalde resultaten in 2020 worden toegelicht in de Voortgangsbrief Duurzaamheid, die samen moet worden gelezen met deze Programmarekening om tot een compleet beeld te komen. Corona 2020 wordt gekenmerkt door de coronacrisis die van invloed is geweest op het gevoerde beleid. Dit had onder meer de volgende gevolgen: • Bij Energietransitie en duurzaamheid waren diverse bijeenkomsten en activiteiten gepland om burgers en bedrijven te informeren, te ondersteunen en te laten participeren. Door Covid-19 konden veel plannen waar fysiek contact met mensen zou ontstaan geen doorgang vinden. In plaats daarvan zijn veel digitale bijeenkomsten georganiseerd. • Door Covid-19 werken en leren veel Hagenaars sinds eind maart 2020 (gedeeltelijk) thuis. Dat is zichtbaar in de hoeveelheid huishoudelijk afval die in 2020 duidelijk hoger ligt dan in 2019. Met name de hoeveelheid gft, grofvuil en papier/karton is aanzienlijk toegenomen. De kosten voor het inzamelen en verwerken van het huishoudelijk afval en ook voor het opruimen van bijplaatsingen zijn gestegen. In het tarief afvalstoffenheffing 2020 zijn deze extra kosten niet voorzien.

• De (basis)scholen hebben in het schooljaar 2019-2020 ongeveer 3000 aanvragen ingediend voor 1 of meer producten van Milieueducatie, 25% hiervan is door Covid-19 niet doorgegaan. De geannuleerde activiteiten zijn voornamelijk (gast)lessen geweest. De aanvraag voor het schooljaar 2020-2021 is ook lager in verband met corona. Effect indicator

Nulmeting 2018 1 januari 2021 Realisatie 2020 Begroting 2020

Aantal woningen transitieklaar

90.715

113.599

Aantal woningen niet transitieklaar Realisatie per 01-01-2021

168.160

152.292

5.268

5.000

Kengetal

Peildatum (1/1/2021)

Aantal woningen met energielabel

Aantal woningen per 1-1-2021 (indicatief en afgemeld)

A++

37

A+

50

A

48.354

B

36.635

C

43.546

D

28.053

E

32.785

F

22.280

G

54.253

onbekend

96 34

Prestatie-indicator

Nulmeting

% gescheiden afval

Realisatie 2020 Begroting 2020

31%

33%

35%

Bron: jaarrapport van HMS. Kengetal

Peildatum (1/1/2021)

Aantal kg gescheiden afval per inwoner gesplitst naar: Papier

19

Glas

14

Gft

14

Bron: jaarrapport van HMS. Beleidsindicatoren (Rijk) Omvang huishoudelijk restafval

Prestatie-indicator CO2-uitstoot *

Eenheid

Nulmeting

Kg/inwoner

Realisatie Begroting 2020 2020

284

280

266

Begroting 2020

Eenheid

Nulmeting 2017

Realisatie 2020

ton

5.116

5.499

552.862

549.475

5200

Energieverbruik ** GJ 550.983 De Realisatie betreft 2019, de meest recente cijfers die beschikbaar zijn. * Hierbij gaat het om het CO2-uitstoot van gebouwen en installaties in eigendom en gebruik van de gemeente Den Haag. ** Hierbij gaat het om energieverbruik van vastgoed en installaties in eigendom en gebruik van de gemeente Den Haag. Wat aan derden verhuurd of van derden gehuurd wordt, is hierin niet meegenomen. Topindicatoren

Nulmeting 1990

Realisatie 2020

Begroting 2020

CO2-reductie (%) *

0%

36%

35%

Uitstoot CO2 in kton

2.499

1.590

1.613

wonen

662

669

werken

521

552

mobiliteit

298

287

afval 109 106 *Percentage reductie ten opzichte van de uitstoot bij de nulmeting. Een negatief percentage betekent een groei van de uitstoot. CO2-uitstoot omlaag In de Programmabegroting 2020-2023 was ten doel gesteld dat in 2020 35% reductie van de CO2-uitstoot moet zijn bereikt ten opzichte van de uitstoot in Den Haag in 1990. Met een reductie van 36% is dit doel behaald. De CO2-uitstoot is ongeveer 61 kiloton gedaald. Voor 2020 zijn voor het eerst ook doelen gesteld voor de CO2-uitstoot van 4 verschillende sectoren. De uitstoot was voor de sectoren ‘wonen’ en ‘werken’ iets lager en voor de sectoren ‘mobiliteit’ en ‘afval’ iets hoger dan de doelstelling. Voor wat betreft de sector wonen is de totale uitstoot van woningen (warmtevoorziening plus elektriciteitsvoorziening) gedaald ten opzichte van 2019, terwijl de woningvoorraad is toegenomen. De CO2uitstoot door het verwarmen van woningen met aardgas is gedaald. De uitstoot door het verwarmen via het warmtenet is gestegen, het aantal warmtenetaansluitingen is gegroeid. De uitstoot door het

35

elektriciteitsverbruik voor woningen is licht gedaald. Dit komt onder andere doordat er meer gebruik gemaakt wordt van zonne-energie. Wat betreft de sector werken is de uitstoot verder afgenomen. De daling is vooral te herleiden tot de branches openbaar bestuur/overheid en handel & diensten. Bij mobiliteit is sprake van een lichte stijging van de CO2-uitstoot voor 2020 in vergelijking met 2019, zowel bij het personenvervoer als bij het vrachtvervoer. Kengetallen

Peildatum (1/1/2020)

Peildatum (1/1/2021)

167.566

171.873

Z (zero-emissie)

3%

2%

6 (minst vervuilend)

18%

22%

5

24%

25%

4

31%

30%

3

11%

10%

2

8%

6%

Aantal particuliere auto’s in bezit van Hagenaars Percentuele verdeling in CO2 klasse:

1

1%

1%

0 (meest vervuilend)

4%

4%

Niet van toepassing of niet vastgesteld

0%

0%

3.715

5.042

Absoluut aantal deelauto's Beleidsindicatoren (Rijk) Hernieuwbare elektriciteit

Eenheid

Actuele *peildatum 1-1-2019

%

2,1% * De gegevens voor 1-1-2020 komen begin 2021 beschikbaar. De gegevens voor 1-1-2021 komen eind 2021 beschikbaar.

Wat hebben we gedaan? Beleidsverantwoording per activiteit

Activiteiten in 2020 Energietransitie Duurzaamheid Afvalverwijdering & Afvalstoffenheffing Afvalverwijdering & Afvalstoffenheffing (kwijtschelding) Milieubeleid, milieubeheer en luchtkwaliteit Natuur- en milieueducatie Totaal

(incl. dotaties en onttrekkingen, bedragen x € 1.000) Rekening 2020 Begroting Resultaat Lasten Baten Saldo saldo 2020 2020 10.746 0 10.746 N 11.295 N 549 V 5.428 955 4.472 N 4.998 N 526 V 63.423 67.639 4.216 V 8.607 V 4.391 N 6.734 0 6.734 N 7.200 N 466 V 12.759

1.818

10.941 N

11.275 N

334 V

2.701 101.791

162 70.575

2.539 N 31.216 N

2.617 N 28.778 N

78 V 2.438 N

Energietransitie Het Stedelijk Energieplan is in december 2020 door de gemeenteraad vastgesteld. Ook het Bestedingsplan Enecomiddelen energietransitie is door de gemeenteraad vastgesteld. Met verschillende partijen is gewerkt aan duurzame energievoorzieningen voor Den Haag. Woningen transitieklaar We hebben bijgedragen aan het realiseren van transitieklare woningen door bijvoorbeeld het stimuleren van isoleren, opwek via zonnepanelen en van gasloos koken. Er zijn 2.500 transitieklare woningen bijgekomen. In de huidige collegeperiode zijn dat er tot nu toe 17.836.

36

Groene energie-wijken In 2020 is samen met bewoners en bedrijven verder gewerkt aan wijkenenergieplannen voor de 10 groene energiewijken. Aan de aanpak voor deze wijken is € 1,0 mln. besteed. In Bouwlust (Den Haag Zuid West) is gestart met het transitieklaar maken van de eerste flat als onderdeel van het rijksprogramma proeftuin aardgasvrije wijken. Er is gewerkt aan bodemenergieplannen en warmteplannen voor de Binckhorst. Het bodemenergieplan voor de CID College Campus Laakhavens en deelgebied Binckhorst zijn vastgesteld. Het warmteplan voor Laakhavens is vastgesteld, die van de Binckhorst volgt in 2021. Voor een deelgebied met aquathermie (Trekvlietzone/Maanweg) is het bodemenergieplan vastgesteld. Energiebesparing en Duurzame bedrijven De gemeente heeft energiescans aangeboden aan middelgrote en kleine bedrijven. Er is een handboek ‘Duurzaamheid werkt voor Haagse ondernemers’ ontwikkeld en een digitaal platform voor collectieve inkoop van duurzaamheidsmaatregelen opgezet. Dit heeft geleid tot de toekenning van in totaal bijna € 10,0 mln. subsidie voor zonnepanelen voor circa 90 projecten op daken in Den Haag. Verduurzamen sportclubs en scholen Sportverenigingen en scholen zijn gestimuleerd om hun energieverbruik te verlagen. Onder Programma 10 Sport wordt de verduurzaming bij sportclubs nader toegelicht.

Samen met bewoners en bedrijven Op www.denhaagduurzamestad.nl staat de informatie van de gemeente over de energietransitie en verduurzaming. Ook wordt er via deze website verwezen naar subsidies en andere regelingen van andere overheden. Winnaars van de Energie uit de Wijk Challenge zijn aan de slag gegaan met de uitvoering van hun plannen voor energiebesparing, verduurzaming of opwekking van schone energie. Ze hebben naast begeleiding in totaal € 0,5 mln. subsidie ontvangen. Ook is o.a. met lokale energiecoöperaties samengewerkt om daken zoals van Lyceum Ypenburg en Sporthal Oranjeplein te benutten voor zonnepanelen. Begin 2020 is de basissubsidie van € 0,5 mln. voor Duurzaam Den Haag beschikt. Duurzaam Den Haag zorgt voor kennis, bewustwording en communicatie over duurzaamheid in Den Haag en het verbinden van initiatieven en initiatiefnemers. Daarnaast is € 0,6 mln. projectsubsidie beschikt voor het ondersteunen van Haagse warmte-initiatieven van bewonersgroepen en het organiseren van (digitale) informatiebijeenkomsten met bewoners en bedrijven. De leerlijnen over energietransitie voor basisonderwijs en het voortgezet onderwijs in Den Haag zijn op PO scholen en VO scholen uitgerold. Er zijn in verband met de coronacrisis ook online thuislessen ontwikkeld. Het Energiefonds Den Haag heeft ook in 2020 geïnvesteerd in distributie en opwekking van duurzame energie.

Dit betreft gemeentelijke en Europese middelen in een apart fonds naast de begroting van Energietransitie. Er is € 0,9 mln. besteed waarvan € 0,1 mln. gemeentelijke middelen. Duurzaamheid De groei van de stad en het veranderende klimaat zorgen voor extra uitdagingen. De gemeente wil een klimaatbestendige, schone en gezonde stad zijn Dat doen we met concrete milieu- en klimaatmaatregelen die integraal onderdeel zijn van het stedelijk ontwerp en de inrichting van de openbare ruimte. Het gaat om maatregelen voor schone lucht en bodem, en ook bijvoorbeeld het vervangen van steen door groen. Klimaatbestendige stad In 2020 is verder gewerkt aan het klimaatbestendig maken van de stad. We hebben nader in kaart gebracht welke gebieden in de stad kwetsbaar zijn voor de gevolgen van klimaatverandering zoals wateroverlast, droogte en hitte. De resultaten zijn te vinden in de Haagse klimaatatlas. Voor klimaatadaptatie was in 2020 € 0,4 mln. beschikbaar. In 2020 heeft de gemeente samengewerkt met onder meer onderzoekinstellingen, het Hoogheemraadschap van Delfland en andere gemeenten. Den Haag doet mee aan de nationale Citydeal klimaatadaptatie, het Convenant Klimaatadaptief Bouwen Zuid Holland en het Europese Interreg project Nature Smart Cities.

Binnen het convenant Klimaatadaptief bouwen is -met de provincie, waterschappen, bouwers en projectontwikkelaars gewerkt aan het opstellen van ontwerpprincipes en standaarden voor klimaatbestendige nieuwbouw.

37

Waterbuffer Cromvlietpark In 2020 is een belangrijk voorbeeld project, de stedelijke waterbuffer, gerealiseerd om bij forse neerslag water op te slaan onder een park en in tijden van droogte water uit de buffer omhoog te kunnen pompen om het groene park groen te houden. Het project is mogelijk gemaakt met Europese middelen vanuit het Interreg project ‘Nature Smart Cities’. Subsidieregeling groene daken & Operatie Steenbreek In 2020 is er € 0,2 mln. besteed aan de aanleg van groene daken met de subsidieregeling en € 0,1 mln. aan de Operatie Steenbreek. Geluidsanering In 2020 heeft de gemeente 31 woningen geïsoleerd in gebieden waar veel geluidshinder is van verkeer Geluidshinder heeft een negatieve invloed op de gezondheid van mensen, zoals slaapverstoring en hart- en vaatziekten. In 2020 is bij Bureau Sanering Verkeerslawaai (BSV) een subsidie-aanvraag gedaan voor 8.100 woningen die staan op de A-lijst en B-lijst van zeer geluidsbelaste woningen in Den Haag. Afvalverwijdering & Afvalstoffenheffing In 2020 zijn stappen gezet voor meer hergebruik en het verminderen van het restafval. Bijvoorbeeld het gescheiden inzamelen van matrassen op afspraak aan huis, nascheiding van plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drankenkartons (PMD) uit het restafval. Er zijn twee projecten gestart met Europese subsidie gericht op hergebruik van waardevolle grondstoffen in afval.

Tarief afvalstoffenheffing In 2020 is de afvalstoffenheffing trendmatig met de inflatie verhoogd met 3,3%. Hiermee komen de totale opbrengsten voor afvalstoffenheffing op circa € 67,6 mln. (exclusief dividend). Door de coronacrisis werken mensen veel meer thuis (meer huisvuil), bestellen zij meer producten online (meer verpakkingsmateriaal) en besteden mensen meer tijd aan klussen en opruimen (meer grofvuil). Dat vertaalt zich in hogere kosten van inzameling, verwerking en verbrandingsbelasting. Daarnaast zijn minder ORAC's geplaatst dan gepland en zijn minder aanslagen kwijtgescholden. Huishoudelijk afval Door de Coronacrisis is de hoeveelheid huishoudelijk afval flink toegenomen. Mensen werken en leren op grote schaal thuis, doen meer online bestellingen en voeren meer spullen af naar een afvalbrengstation. In 2020 is in totaal 241.562 ton huishoudelijk afval ingezameld (ter vergelijking 2019 is 219.587 ton). Afval scheiden en nascheiding Het afval bevat waardevolle grondstoffen. In 2020 zijn we doorgegaan met het stimuleren van afvalscheiden. Door de omzetting van ondergrondse restafvalcontainers naar PMD-containers en door de actie Plastic Fantastic zijn er in de stad circa 40 extra containers voor PMD bij gekomen. Nieuwe contracten De uitvoering van de huidige contracten voor afvalverwerking zijn per 1 maart 2020 gestart.

Naast groente-, fruit- en tuinafval (GFT), restafval, grofvuil en veegvuil, plus de overslag is nu ook nascheiding van plastic verpakkingen en drankenkartons in het restafval onderdeel van de contracten. Het GFT-afval dat gescheiden wordt ingezameld gaat naar de verwerker van het Haagse GFT-afval. Op buurttuinen wordt het GFT dat van de tuinen afkomt gecomposteerd en ter plekke gebruikt. Transitieplan: Den Haag afvalvrij In 2020 is gewerkt aan het Grondstoffenplan waarmee richting wordt gegeven aan de transitie van afvalbeheer naar grondstoffenbeheer. Hiervoor is in juli de aanpak beschreven in een commissiebrief (RIS305827). Het Grondstoffenplan is in 2021 klaar. Containers In 2020 is de plaatsing van ondergrondse restafvalcontainers (orac's) en afvalsorteerstraatjes in de stad voortgezet. De plaatsing van vulgraadsensoren in de containers is in 2020 voorbereid en de uitrol wordt in 2021 afgerond. De ritten voor het legen van de containers worden hierdoor efficiënter uitgevoerd en de service richting de bewoners wordt verbeterd. Nieuwe initiatieven De ja-ja sticker is op 1 juli 2020 in Den Haag ingevoerd. Dit betekent dat sinds die datum in Den Haag geen ongeadresseerd reclamedrukwerk mag worden verspreid bij adressen die geen ja-ja-sticker op hun brievenbus hebben. 38

Een partnerschap van zes partijen, waaronder de gemeente en twee Haagse kringloop-organisaties, zijn het opzetten van een Haags Circulair Ambachtscentrum aan het verkennen. Dit is een plek waar oude spullen worden gerepareerd en getransformeerd in nieuwe producten. Bij een aantal scholen voor voortgezet onderwijs is in samenwerking met de schoolbesturen een aanpak voor afvalscheiding ontwikkeld. De voorbereiding van de pilot inzamelen schoolafval is gestart. Milieubeleid, milieubeheer en luchtkwaliteit Luchtkwaliteit In 2020 is de jaarlijkse rapportage opgesteld over de kwaliteit van de lucht in Den Haag. Dit gebeurt aan de hand van de landelijke rapportage van het RIVM en de eigen gemeentelijke meetpunten. Den Haag voldoet aan de Europese eisen voor fijnstof en stikstofdioxide en werkt toe naar de advieswaarden van de Wereld Gezondheidsorganisatie. De jaarrapportage luchtkwaliteit is opgenomen in de Voortgangsbrief Duurzaamheid 2020. Den Haag heeft het Schone Lucht Akkoord ondertekend en werkt met het Rijk, Provincies en andere gemeenten samen om de luchtkwaliteit verder te verbeteren (RIS304354). Auto’s en brommers Met subsidies vanuit de sloopregeling zijn bijna 2000 vervuilende voertuigen van de weg gehaald. De milieuzone voor vervuilende brom- en snorfietsen is per 1 december 2020 van start gegaan.

Er is een consultatie gehouden voor de milieuzone dieselpersonen- en bestelauto’s waarbij is gesproken met diverse belanghebbenden, waaronder touringcarbedrijven. Het concept Verkeersbesluit en de Beleidsregel ontheffingen voor de milieuzone voor personen- en bestelauto’s, die per 1 juli 2021 van start gaat, is gepubliceerd voor zienswijzen (RIS306655). Hout stoken In december 2020 was er een online voorlichtingscampagne over verantwoord en schoner stoken van hout. Laadpalen Het laadnetwerk voor elektrische voertuigen is in 2020 met 300 laadpalen uitgebreid, van 1200 laadpalen naar 1500 laadpalen. Daarmee zijn er nu ruim 3000 laadpunten (1500 laadpalen) in de openbare ruimte Externe veiligheid De gemeente heeft ook in 2020 de ruimtelijke plannen en omgevingsvergunningen zo vroeg mogelijk getoetst op externe veiligheidsrisico’s. Dit valt onder de wettelijke milieutaken die worden uitgevoerd door de Omgevingsdienst Haaglanden. Uit metingen blijkt dat de vervoerders zich houden aan de routering voor gevaarlijke stoffen Omgevingsdienst Haaglanden De negen gemeenten in de regio Haaglanden en de provincie Zuid-Holland hebben hun wettelijke milieuuitvoeringstaken ondergebracht bij de Omgevingsdienst Haaglanden. De bijdrage van Den Haag voor 2020 bedroeg circa € 6,3 mln. De afspraken met de Omgevingsdienst Haaglanden zijn vastgelegd in het Jaarwerkplan 2020.

In de jaarrapportage (februari 2021) wordt gerapporteerd over de realisatie. Minder geluidshinder In 2020 is het ontwerp Actieplan geluid Den Haag 2020-2023 afgerond en in september naar de gemeenteraad gestuurd (RIS306244). Na verwerking van de zienswijzen zal dit definitief worden vastgesteld. Bodembescherming en bodemsanering Den Haag beheert eeuwigdurende saneringsopgaven, waaronder die van de twee voormalige gasfabrieken Gaslaan en Binckhorst en de twee voormalige stortplaatsen Puinduinen en Westduinpark. De resterende saneringsopgaven worden grotendeels in de komende tien jaar afgerond. Alle saneringen zijn door de gemeente beheerst, afronden van de monitoringperiode vraagt veel tijd. Onder andere vanwege het bepalen van de stabiliteit zijn jarenlange meetreeksen nodig om aan te tonen dat aan de saneringsvoorwaarden is voldaan. Met betrekking tot PFAS is hergebruiksbeleid opgesteld. Het bodemsaneringsprogramma is uitgevoerd. In het kader van loodverontreiniging heeft onderzoek plaatsgevonden op schoolpleinen bij basisscholen en kinderopvang locaties. Bij 174 kinderspeelplaatsen is onderzocht of er kans was op verontreiniging met lood. Bij 56 locaties is vanwege het percentage onbedekte grond bodemonderzoek uitgevoerd om de kwaliteit van de grond vast te stellen. De resultaten van het onderzoek worden in 2021 verwacht. Totaal is hiervoor dit jaar € 0,9 mln. uitgegeven.

Verder is gewerkt aan voorbereidingen om tot een beter beheer van de ondergrond te komen.

39

Natuur- en milieueducatie Aan milieueducatie is in 2020 circa € 2,7 mln. besteed, dit is inclusief School in Bos. De gemeente vindt het belangrijk dat de inwoners van Den Haag van jongs af aan in aanraking komen met de thema’s milieu en duurzaamheid. De gemeentelijke afdeling Milieueducatie verzorgt hierbij de duurzame basisvorming. In 2020 heeft 90% van de 175 basisscholen gebruik gemaakt van producten van Milieueducatie. scholen hebben in het schooljaar 2019-2020 ongeveer 3000 aanvragen ingediend, 25% hiervan is door corona helaas niet doorgegaan. De aanvraag voor het schooljaar 2020-2021 is ook lager in verband met corona. Wat is er in 2020 gebeurd? • • • • • •

Er is speciaal voor ouders en leerkrachten een website Milieueducatie ontdekpakket voor in en om het huis gemaakt met suggesties om, in en rondom het huis, met kinderen aan de slag te gaan. De website is ruim 1000 keer bezocht. De website Techniekonderwijs is verder vorm gegeven. Het aanbod van technische en duurzame educatieve materialen en lessen is uitgebreid. Met een klankbordgroep is gekeken wat nodig is om goed onderwijs in wetenschap en techniek (W&T) te geven. Voor de kinderopvang zijn diverse activiteiten ontwikkeld en aangeboden, zoals de smakelijke moestuin. Het nieuwe programma rond duurzaamheid voor volwassenen is enthousiast ontvangen. Dit programma draait in diverse wijken en is voor laag opgeleiden. Ook dit heeft echter in 2020 door corona een tijd stilgelegen. In het kader van de energietransitie is nieuw educatief materiaal gemaakt en er zijn diverse pilots geweest om de materialen met klassen te testen. Het aanbod dat gereed was, is aangeboden voor het nieuwe schooljaar 2020-2021. Er is een “serious game” ontwikkeld rond klimaatadaptatie. Verder is in het kader van voedsel de BoodschApp Safari gemaakt. Spelers van deze game worden uitgedaagd na te denken over herkomst, duurzaamheid en gezondheid bij het boodschappen doen.

Wat heeft het gekost? Financiële verantwoording op hoofdlijnen

Van de lasten is € 70,16 mln. (68%) besteed aan afvalverwijdering en afvalstoffenheffing, € 12,76 mln. (13%) aan milieubeleid, milieubeheer en luchtkwaliteit, en € 10,75 mln. (11%) aan energietransitie. Van de baten is € 66,78 mln. ((68%) afkomstig uit leges en € 31,22 mln. (28%) uit algemene middelen en/of gemeentebrede reserves.

40

Rekening 2020 Lasten Baten Saldo exclusief reserves

101.791 70.199 31.592 N

Dotaties aan reserves Onttrekkingen aan reserves Saldo inclusief reserves

Actuele begroting 2020 100.567 71.298 29.269 N

0 376 31.216 N

1.224 N 1.099 N 2.323 N

0 490 28.778 N

Bedragen x € 1.000 Ontwerp Rekening begroting 2019 2020

Resultaat 2020

99.004 68.214 30.790 N

0 -

95.140 69.882 25.258 N

0

115 N 2.438 N

2.750 28.040 N

0 898 24.360 N

Toelichting financieel resultaat programma 3 Duurzaamheid, milieu en energietransitie Resultaten Het programma Duurzaamheid, milieu en energietransitie sluit af met een nadelig resultaat van € 2,4 mln. ten opzichte van de begroting. De belangrijkste afwijking van € 3,9 mln. nadelig betreft de kosten die samenhangen met het inzamelen en verwerken van het huishoudelijk afval. Voor dit nadeel is een risicoreservering getroffen in de coronabuffer. De afwijkingen zijn verderop in dit hoofdstuk nader toegelicht. Neutrale ontwikkelingen In 2020 is er € 1,0 mln. minder besteed en onttrokken aan de Regeling Reductie Energieverbruik (RRE). Er is € 0,1 mln. minder besteed en onttrokken aan de reserve revolverende middelen (minder VvEleningen verstrekt). Verder is er per saldo € 0,4 mln. meer aan lasten en baten gemaakt voor diverse subsidie activiteiten. Verschillen 2020 t.o.v. 2019 In 2020 waren de lasten € 6,7 mln. hoger dan in 2019. De stijging heeft betrekking op hogere begrote incidentele coalitie-middelen voor Energietransitie (€ 2,8 mln.) in 2020, meer lasten voor de sloopregeling en milieuzone (€ 0,9 mln.), een overschrijding wegens de verbouwing van School in bos in het vorige jaar 2019 (-/- € 0,8 mln.), het opnemen van het onderdeel laadinfra in de begroting vanwege de concessie (€ 1,8 mln.), duurzaamheid (-/- € 1,2 mln.) en verschillende overige (-/- € 0,8 mln.).

Extra lasten afvalstoffen heffing € 3,9 mln. De baten waren € 0,3 mln. hoger dan in 2019. Corona 2020 wordt gekenmerkt door de coronacrisis die van invloed is geweest op het gevoerde beleid. Dit had onder meer tot gevolg dat er € 0,4 mln. minder is besteed aan activiteiten waarbij contact met en tussen mensen optreedt, zoals de Straataanpakken en de Energiecontainer. Aan verschillende project voor verduurzaming van woningen is € 0,5 mln. minder besteed, grotendeels doordat verschillende activiteiten geen doorgang konden vinden, vertraagd zijn of uitgesteld zijn naar 2021. Dit betrof bijvoorbeeld zaken waarbij contact met bewoners of eigenaren plaatsvindt of met prioritering van beschikbare capaciteit. Door Covid-19 werken en leren veel Hagenaars sinds eind maart 2020 (gedeeltelijk) thuis. Dat is zichtbaar in de hoeveelheid huishoudelijk afval die in 2020 duidelijk hoger ligt dan in 2019.

Waar bestaan de kosten uit? Energietransitie Rekening 2020

Lasten 10.746

Begroting 2020

11.295 549

Resultaat

V

Baten 0

Bedragen x €1.000 Saldo 10.746 N

0

11.295

N

0

549

V

Toelichting op lasten en baten In 2020 is op de activiteit Energietransitie € 10,7 mln. besteed. Hiervan betreft € 2,4 mln. personeelskosten. Er is voor € 1,0 mln. subsidie verstrekt, € 3,0 mln. is besteed aan projecten in de stad, € 1,4 mln. aan de wijk- en bedrijvenaanpak en duurzame bronnen, € 0,7 mln. aan strategie en beleid, € 1,4 mln. aan communicatie, participatie, dienstverlening en 0,8 mln. overige kosten.

41

Er zijn geen baten. Toelichting op financieel resultaat

€ 0,5 mln. V I

Lasten

€ 0,5 mln. V/I

Subsidieregeling Wonen op schone energie € 0,5 mln. V/I Met het Bestedingsplan energietransitie Enecomiddelen is een bedrag van 0,5 mln. uit de Reserve duurzaamheid en energietransitie Enecomiddelen toegevoegd aan de begroting van 2020 ten behoeve van de nieuwe subsidieregeling Wonen op schone energie die in de loop van 2020 van start ging. Voor de regeling is belangstelling maar een groot deel van de uitgaven zullen vallen in 2021. Straataanpak € 0,4 mln. V/I Onder invloed van de corona-maatregelen zijn diverse activiteiten waarbij contact met en tussen mensen zou optreden vertraagd. Voorbeelden hiervan zijn de straataanpakken en de inzet van de energiecontainer die voor dit jaar stonden gepland. Impuls infrastructuur € 0,8 mln. N/I Tegenover een daling in de activiteiten met menselijk contact is er aanvullend geïnvesteerd in de aanleg van fysieke verduurzaming zoals laadinfrastructuur. In de bestaande plannen voor de aanleg van laadpalen is een versnelling aangebracht. Overige € 0,4 mln. V/I Aan projecten zoals de ontwikkeling van zonnepanelen inde openbare ruimte en duurzame gebiedsontwikkeling is minder besteed. Duurzaamheid Rekening 2020

Lasten 5.428

Baten 955

Bedragen x €1.000 Saldo 4.472 N

Begroting 2020

6.664

1.665

4.998

N

Resultaat

1.236

526

V

V

710

N

Toelichting op lasten en baten In 2020 is € 5,4 mln. besteed op duurzaamheid. Hiervan betreft € 1,8 mln. het verduurzamen van woningen en € 0,2 mln. de VvE Balie duurzaamheid. Er is voor € 0,9 mln. subsidie verstrekt (€0,5 mln. basissubsidie DDH, € 0,2 mln. duurzaamheid door Haagse wijken, € 0,2 mln. subsidieregeling groene daken) en € 0,8 mln. voor duurzame stedelijke ontwikkeling. Daarnaast is er € 0,2 mln. besteed aan projecten waarvoor EUsubsidie is ontvangen. Aan geluidssanering en Reductie Energieverbruik is € 0,2 mln. besteed. Circa € 0,3 mln. heeft betrekking op de eigen organisatie. Voor algemene duurzaamheidstaken 0,7 mln. De overige lasten bedragen circa € 0,3 mln. De opbrengst heeft voor € 0,4 mln. betrekking op een onttrekking uit de reserve revolverende investeringsmiddelen en € 0,2 mln. Regeling Reductie Energieverbruik (RRE). Er is € 0,2 mln. EU-subsidie ontvangen en overige opbrengst bedraagt eveneens € 0,2 mln. Toelichting op financieel resultaat