RIS308265 Bijlage

Den Haag 2021 - 2023

ActiePlan Geluid

PAKKET DIENST

Samenvatting

Inhoud

Waarom

Geluidsbelasting­­kaarten

Strategie

Actieplan

Zienswijzen

Bijlagen

Samenvatting Het actieplan geluid richt zich (conform de eisen van de Europese richtlijn omgevingslawaai) op omgevingsgeluid als gevolg van wegverkeer, spoorwegen en industrie. Dit plan heeft betrekking op bestaande geluidsknelpunten en het voorkomen van nieuwe. De geluidsbelastingkaarten van 2017 zijn de basis voor dit derde actieplan. Op de geluids­ belastingkaarten is te zien welke gebieden in Den Haag zijn blootgesteld aan een geluids­ belasting van het wegverkeer (inclusief trams) en railverkeer van 55 decibel (dB) of meer gedurende een etmaal en 50 dB of meer in de nacht. Uit de geluidsbelastingkaarten 2017 blijkt dat het aantal (ernstig) gehinderden als gevolg van wegverkeer ten opzichte van de geluidsbelastingkaarten 2012 licht is gedaald met 1050 personen. Het aantal slaap­ verstoorden als gevolg van wegverkeer is ten opzichte van de geluidsbelastingkaarten 2012 gestegen. Op basis van de geluidsbelastingkaarten bedraagt de toename 2480 personen. Doelstelling van het actieplan omgevingslawaai 2013 2018 was om het aantal (ernstig­­­­) gehinderden per saldo niet te laten toenemen. Om dat te bereiken is ingezet op twee sporen­­­­: algemene beleidsmaatregelen en een gerichte aanpak van plekken in de stad met een hoge geluidsbelasting. Het eerste spoor heeft zich vooral gericht op bronbeleid in de vorm van stillere voertuigen.

Vanuit het actieplan luchtkwaliteit (2015, RIS 283356) is een actief stimuleringsbeleid gevoerd om het aantal elektrische voertuigen in de stad te vergroten. Hiervoor is laad­ infrastructuur aangelegd en zijn er stimuleringsregelingen (geweest) voor elektrische voertuigen zoals elektrische scooters (zakelijke veelrijders), personenauto’s, taxi’s en bestelauto’s. Met het nog beschikbare budget is de aanpak van geluidsreducerend asfalt (GRA) uit het vorige actieplan voortgezet. In de periode 2015 - 2018 is in het kader van het actieplan op 6 wegvakken GRA aangelegd: Meppelweg, Zuiderparklaan, Javastraat, van Alkemade­laan, Bouwlustlaan en het Schenkviaduct. De belangrijkste reden om de geluidsbelasting in de stad terug te dringen is de negatieve invloed die geluidhinder kan hebben op de gezondheid van mensen: hinder, slaap­ verstoring en hart- en vaatziekten. Dit Actieplan 2021-2023 kiest voor een andere invals­ hoek dan de vorige actieplannen, gekozen is voor een plandrempel voor wegverkeer van 55 dB. Deze plandrempel moet in dit actieplan vooral worden gezien als een streven voor de lange termijn, een stip op de horizon. De nadruk wordt vooral gelegd op wegvakken met oudere bestaande woningen, waar geen gevelisolatie heeft plaatsgevonden en waar geen geluidsluwe zijde aanwezig is waaraan een slaapkamer kan worden gesitueerd (knelpunt).

Den Haag zet met dit actieplan in op drie beleidssporen om de geluidsproblematiek zo veel mogelijk te beperken. De belangrijkste effecten van het eerste spoor Schone en stillere mobiliteit zijn het verminderen van de ‘stedelijke geluidsdeken’. Met onder andere de Aanpak­­­­Schoon Vervoer (RIS303606) wordt een actief stimuleringsbeleid gevoerd voor schoon en stiller vervoer, zoals de aanleg van laadpalen, snellaadstations en stimuleren aanschaf elektrische voertuigen. Het tweede spoor Fysieke geluidsmaatregelen bestaat uit het vaststellen van en werken met een nieuwe richtlijn geluidsreducerend asfalt, het beheer van de bestaande wegdekken met geluidsreducerend asfalt en maatregelen bij

Pakket di en st

de ontvanger zoals gevelisolatie. Bij het derde spoor Geluidbeleving gaat het erom dat de beleving van geluid ook een belangrijke rol speelt en een relatie heeft met de effecten die geluid kan hebben op de gezondheid van mensen. Daarom wordt er een inventarisatie uitgevoerd en ingezet op bewustwording van rustige en stille gebieden in de stad.

Zienswijze Het ontwerp Actieplan geluid Den Haag 2020 2023 heeft van 26 september 2020 6 weken ter inzage gelegen. Gedurende de inzagetermijn zijn door 5 partijen zienswijzen op het ontwerp van dit actieplan ingediend. De zienswijzen zijn beantwoord in de Nota van beantwoording in bijlage 2. Er is een aantal zienswijzen ingediend dat te maken heeft met de problematiek rond de overlast door motoren. Deze zienswijzen hebben mede aanleiding­­­­gegeven tot aanpassing van dit actieplan. Er is een actie toegevoegd in hoofdstuk 4, paragraaf­­­­­4.3 actie Geluidsoverlast motoren. De gemeenteraad heeft geen gebruik gemaakt van de mogelijkheid om wensen en zienswijzen op het ontwerp actie­

2

<

ACTIEPLAN GELUID DEN HAAG 2021 – 2023

<

plan kenbaar­­­­te maken aan het college.

Samenvatting

2

Inhoudsopgave

3

1 Waarom een actieplan geluid?

4

1.1 Europese richtlijn omgevingslawaai

4

1.2 Geluid en gezondheid

4

1.3 Inhoud van het actieplan geluid

5

1.4 Status en reikwijdte van het actieplan geluid

5

2 Geluidsbelastingkaarten 2017 en Actieplan 2015-2018

7

2.1 De Haagse geluidsbelastingkaarten 2017

7

2.2 Evaluatie Actieplan omgevingslawaai 2015 - 2018

9

2.2.1 Bronmaatregelen

9

2.2.2 Preventieve maatregelen

11

2.2.3 Hinderbeleving

11

2.3 Conclusie evaluatie Actieplan omgevings­lawaai­2013-2018

12

3 Strategie voor de periode 2021 - 2023

13

3.1 Geluidhinder

13

3.2 Plandrempel

13

4 Actieplan geluid

15

4.1 Drie sporen

15

4.2 Schone en stillere mobiliteit

16

4.3 Fysieke geluidsmaatregelen

17

4.3.1 Aanleg en beheer van geluidsreducerende wegdekken

17

4.3.2 Tramgeluid

19

4.3.3 Maatregelen bij de ontvanger: saneringswoningen en gevelisolatie

19

4.3.4 Geluidsoverlast motoren

19

4.4 Geluidbeleving

20

5 Zienswijzen

21

5.1 Inleiding

21

5.2 Zienswijzen ingediend tijdens de inzageperiode

21

5.3 Wensen en zienswijzen van de gemeenteraad

21

Bijlage 1 Richtlijn voor geluids­reducerende wegdekken in de gemeente Den Haag

22

Bijlage 2 Nota van beantwoording Actieplan geluid Den Haag 2021-2023

23

3

<

ACTIEPLAN GELUID DEN HAAG 2021 – 2023

<

Inhoudsopgave

1

Waarom

1.1 Europese richtlijn omgevingslawaai In de Nota Duurzaamheid, Schone energie in een groene stad (RIS301829) en de Programma­brief Duurzaamheid 2020 (RIS303503) is dit actieplan geluid aangekondigd als

• 1.1

Europese richtlijn omgevingslawaai

• 1.2

Geluid en gezondheid

• 1.3

Inhoud van het actieplan geluid

• 1.4

Status en reikwijdte van het actieplan geluid

verplicht actieplan op grond van de Europese richtlijn omgevingslawaai. In 2002 heeft het Europese Parlement de richtlijn omgevingslawaai aangenomen. 1

Daarmee­­­­werd voor de lidstaten van de EU aanvullend geluidsbeleid van kracht. In Nederland is dit verankerd in de Wet milieubeheer en daarop gebaseerde besluiten en uitvoerings­regelingen. Op grond van de Wet milieubeheer is de gemeente Den Haag verplicht om elke vijf jaar geluidsbelastingkaarten2 en een actieplan omgevingsgeluid3 op te stellen. In 2007 heeft Den Haag de eerste geluidsbelastingkaarten gemaakt (RIS149846). In maart 2009 is het eerste actieplan omgevingslawaai vastgesteld (RIS162556). In 2012 heeft de gemeente Den Haag voor de tweede keer geluidsbelastingkaarten gemaakt (RIS255220) en in 2016 het tweede Actieplan omgevingslawaai (RIS290688). In 2017 zijn de derde ronde geluidsbelastingkaarten vastgesteld (RIS298229). Mede op basis van deze kaarten is nu dit derde actieplan geluid opgesteld. Dit actieplan beslaat de periode tot en met 2023.

1.2 Geluid en gezondheid De belangrijkste reden om de geluidbelasting in de stad terug te dringen is de negatieve invloed die geluidhinder kan hebben op de gezondheid van mensen. Geluid is in Nederland een van de belangrijkste bronnen van overlast en hinderbeleving. Bovendien neemt de geluidbelasting in Nederland nog steeds toe. In Den Haag is dat niet anders. De huidige geluidniveaus in onze woonomgeving veroorzaken vooral hinder en slaapverstoring. Den Haag groeit, er komen jaarlijks zo’n 5.000 inwoners bij en dat betekent dat ook het totaal aantal (ernstig) gehinderden en slaapverstoorden in Den Haag de komende jaren toe zal nemen. In wetenschappelijke literatuur is vastgesteld dat bij blootstelling aan geluid van weg­ verkeer vanaf ongeveer 50 dB Lden de kans op coronaire hartziekten toeneemt.4 Bovendien kan het de klachten verergeren bij mensen die al lijden aan hart- en vaatziekten. Bloot­ stelling aan geluid kan ook leiden tot een verminderd prestatievermogen en leer­problemen bij kinderen. Het effect van omgevingslawaai op de geestelijke gezondheid is nog onvol­ doende in kaart gebracht, maar er zijn aanwijzingen voor een effect op angst en depressie.

1 2 3 4

Richtlijn 2002/49/EU. Art. 11.6, lid 4 Wet milieubeheer. Art. 11.12, lid 2 Wet milieubeheer. Bron: GGD-richtlijn medische milieukunde: omgevingsgeluid en gezondheid, RIVM Rapport 2019-0177.

4

<

ACTIEPLAN GELUID DEN HAAG 2021 – 2023

<

1

Waarom een actieplan geluid?

door zogenaamde niet-akoestische factoren, zoals individuele mogelijkheden om de blootstelling te beïnvloeden. Zeker bij lagere geluidsniveaus hebben deze niet-akoestische factoren ongeveer evenveel invloed op de hinderbeleving als het geluid zelf. De grote invloed van niet-akoestische factoren betekent echter niet dat de gezondheids­ effecten van geluid alleen subjectief zijn. Hinder en slaapverstoring zijn objectieve effecten, net als hart- en vaatziekten. De invloed van nachtelijk geluid op de slaap is met name onderzocht voor verkeerslawaai. Doordat het lichaam ook tijdens de slaap prikkels uit de omgeving beoordeelt en verwerkt, treden biologische reacties op zoals hartslag­ versnelling, wakker worden, moeilijker inslapen en meer motorische onrust tijdens het slapen. Deze vormen van slaapverstoring kunnen op hun beurt leiden tot hoge bloeddruk, hartziekten­­­­ en depressies. Op 10 oktober 2018 heeft de Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO) haar nieuwe gezondheids­kundige richtlijnen voor vijf meest relevante bronnen voor omgevingsgeluid gepubliceerd. Dit is een document met gezondheidskundige advieswaardes en aan­ bevelingen gericht op de bescherming van de gezondheid, tegen de negatieve effecten van omgevings­geluid. Voor wegverkeer is de WHO advieswaarde 53 dB (Lden5) en 45 dB (Lnight).

1.3 Inhoud van het actieplan geluid In de artikelen 24, 25 en 26 van het Besluit geluid milieubeheer staat vermeld welke onderdelen­­­­tenminste in het actieplan moeten worden opgenomen. De belangrijkste zijn:

Waarom

• een samenvatting van de geluidsbelastingkaarten (par. 2.1); • een evaluatie van het vorige actieplan (par. 2.2); • een beschrijving van het beleid om in de volgende jaren de geluidsbelasting te

• 1.1

Europese richtlijn omgevingslawaai

• 1.2

Geluid en gezondheid

• 1.3

Inhoud van het actieplan geluid

• 1.4

Status en reikwijdte van het actieplan geluid

beperken­­­­ (par. 3.1 en 4.1); • een plandrempel (par. 3.2); • een overzicht van in voorbereiding of in uitvoering zijnde acties en maatregelen (par. 4.2, 4.3 en 4.4). In het actieplan worden daarnaast de ingekomen zienswijzen en de reactie van het college op die zienswijzen opgenomen (hoofdstuk 5).

1.4 Status en reikwijdte van het actieplan geluid In de Wet milieubeheer is voorgeschreven dat er op basis van de geluidsbelastingkaarten een actieplan moet worden opgesteld. Het actieplan heeft wettelijk de status van beleids­ document. Het bevat beleidsvoornemens en voorgenomen maatregelen en is niet gericht op enig direct rechtsgevolg. Aan het actieplan kunnen dus geen rechten worden ontleend. Het actieplan richt zich (conform de Europese richtlijn omgevingslawaai) op omgevings­ geluid als gevolg van wegverkeer, spoorwegen en industrie. De Europese richtlijn gaat ook over vliegtuiggeluid. Hieraan wordt in het Haagse actieplan geen aandacht besteed omdat het actieplan zich voornamelijk richt op de bron van het geluid en Den Haag geen ‘belang­ rijke luchthavens’ volgens de Europese richtlijn omgevingslawaai binnen haar grondgebied heeft. Andere bronnen van geluidshinder zoals horecageluid, burengerucht, overlast van laden en lossen en evenementen vallen eveneens buiten de reikwijdte van de richtlijn en dit actieplan. Voor deze bronnen geldt afzonderlijk beleid en regelgeving. Omdat het actieplan zich richt op omgevingsgeluid zijn de acties en maatregelen in dit plan vooral gericht op de geluidsniveaus buiten (op de gevels van) woningen.

Vermindering van het omgevingsgeluid heeft vaak ook positieve effecten voor de geluidsniveaus binnen woningen, maar de acties en maatregelen zijn daar niet specifiek op gericht. Zeker voor nieuwere woningen geldt dat het binnenniveau wettelijk gegarandeerd is door middel van de isolatie-eisen uit het Bouwbesluit. Bij oudere woningen zijn in de loop der jaren veelal isolerende voorzieningen aangebracht (gevelisolatie, dubbel glas) waardoor het binnen­niveau is verbeterd. Dit plan heeft betrekking op bestaande geluidsknelpunten en het voorkomen­­­­van nieuwe knelpunten. Het gaat dus voornamelijk om de bestaande stad, omdat op nieuwe situaties (bouwplannen, bestemmingsplannen en aanleg en reconstructie­­­­van wegen) wel de Wet geluidhinder van toepassing is en daarmee een maximaal­­­­geluids­niveau is geregeld. Dit neemt niet weg dat dit actieplan ook een relatie­­­­ heeft met nieuwe (ruimtelijke) ontwikkelingen, omdat die vaak kansen bieden om bestaande geluidsknelpunten aan te pakken en nieuwe geluidsknelpunten te voorkomen.

5 Lden staat voor: Level day-evening-night en Lnight voor Level night. Dit zijn maten, ook gehanteerd in de Richtlijn omgevingslawaai, om de geluidbelasting door omgevingslawaai uit te drukken.

5

<

ACTIEPLAN GELUID DEN HAAG 2021 – 2023

<

1

Geluidhinder wordt niet alleen bepaald door de hoogte van de geluidsbelasting, maar ook

nieuwe Omgevingswet opgenomen. De geluidsnormen zullen op onderdelen veranderen. Gemeenten krijgen meer bevoegdheden en verantwoordelijkheden, en meer vrijheid om zelf beleid vast te stellen. Ook wordt de bronbeheerder, dus in het geval van gemeentelijke wegen de gemeente, verantwoordelijk voor het handhaven van de vereiste akoestische binnenwaarde in woningen. Op het opstellen van een actieplan geluid is de Algemene wet bestuursrecht (afdeling 3.4) van toepassing. Dit betekent dat het ontwerp-actieplan na bekendmaking zes weken ter inzage wordt gelegd. Artikel 11.14 lid 1 Wet milieubeheer regelt dat eenieder zienswijzen kan indienen en artikel 11.14 lid 2 Wet milieubeheer regelt dat de gemeenteraad zijn zienswijze­­­­­moet kunnen geven. Daarna wordt het (definitieve) actieplan vast­gesteld, gepubliceerd­­­­en verstuurd naar het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. Het ministerie is ervoor verantwoordelijk dat de gegevens elke vijf jaar worden verzameld, gecategoriseerd en worden verzonden naar de Europese Commissie.

Waarom

6

Europese richtlijn omgevingslawaai

• 1.2

Geluid en gezondheid

• 1.3

Inhoud van het actieplan geluid

• 1.4

Status en reikwijdte van het actieplan geluid

<

ACTIEPLAN GELUID DEN HAAG 2021 – 2023

• 1.1

<

1

De huidige geluidsregelgeving wordt (in gewijzigde vorm) naar verwachting in 2022 in de

2

Geluidsbelasting­­kaarten

2.1 De Haagse geluidsbelastingkaarten 2017

• 2.1

De Haagse geluids-­ belasting­kaarten 2017

• 2.2

Evaluatie Actieplan omgevingslawaai 2015 - 2018

Op 31 oktober 2017 heeft het college de nieuwe geluidsbelastingkaarten voor wegverkeer, spoorwegen en industrie vastgesteld (RIS 298229). De kaarten bestaan uit twee onder­

• 2.2.1 Bronmaatregelen

delen: geografische kaarten waarop voor wettelijk vastgestelde geluidsklassen vanaf 55 decibel (dB) de geluidscontouren zijn ingetekend. En tabellen waarin per geluidsklasse

• 2.2.2 Preventieve maatregelen

is vermeld hoeveel woningen en inwoners binnen die geluidsklassen vallen . De kaarten en 6

• 2.2.3 Hinderbeleving

tabellen zijn gemaakt op basis van modelberekeningen voor het peiljaar 2016. Deze berekeningen­­­­zijn uitgevoerd conform de Regeling geluid milieubeheer en hebben

• 2.3

alleen betrekking op geluidsniveaus buiten op de gevel.

Conclusie evaluatie Actieplan omgevings-­ lawaai­ 2013-2018

Wat betekent dB? De sterkte van geluid wordt uitgedrukt in decibellen (dB). Een geluidsniveau van 20 dB is vergelijkbaar met stille natuur. In een stille woonstraat is het geluidsniveau ’s avonds ongeveer 40 dB. De geluidssterkte van een gesprek is 50-60 dB. Langs een drukke verkeers­weg is 70-80 dB een normaal geluidsniveau. Bij een popconcert zal meestal rond de 100 dB aan geluid worden geproduceerd. De pijngrens ligt bij ongeveer 120-140 dB.

De kaarten 2017 zijn volgens dezelfde (wettelijke) methode opgesteld als de kaarten 2007 en 2012. Wegverkeer is, net als in 2012, veruit de belangrijkste bron van geluidshinder in Den Haag. Algemene conclusie voor wegverkeer (inclusief trams) is dat uit de geluids­ belastingkaarten 2017 naar voren komt dat er een toename in het aantal geluids­ belaste woningen en gehinderden is ten opzichte van de geluidsbelastingkaarten 2012. Daarentegen­­­­­wordt het geluidsbelaste oppervlak als gevolg van wegverkeer kleiner.

6 In de tabellen in RIS298229 is aangegeven hoeveel woningen en gehinderden er binnen elke geluidsklasse vallen. Op basis daarvan is volgens wettelijk vastgestelde rekenregels het aantal inwoners binnen elke geluidsklasse bepaald. Deze cijfers vormen vervolgens de basis voor het per geluidsklasse bepalen van het aantal gehinderden, ernstig gehinderden en slaapverstoorden. De manier waarop dit gebeurt, is vastgelegd in de Regeling geluid milieubeheer. Per geluidsklasse van 5 dB wordt een percentage van het aantal inwoners in die klasse aangemerkt als gehinderd, ernstig gehinderd of slaapverstoord (dosis-effectrelaties). Hoe lager de geluidsbelasting, des te lager het percentage.

7

<

ACTIEPLAN GELUID DEN HAAG 2021 – 2023

<

2

Geluidsbelastingkaarten 2017 en Actieplan 2015-2018

Wegverkeer

*

Spoorwegen

Kaarten 2012

Kaarten 2017

Kaarten 2012

Kaarten 2017

Gehinderden

55.033

66.546

659

881

Ernstig gehinderden*

24.099

29.455

187

270

Slaapverstoorden

9.023

13.072

79

119

Het aantal ernstig gehinderden is een deel van het aantal gehinderden. De geluidsbelastingkaarten 2012 hebben als (wettelijk) peiljaar 2011 en de geluidsbelastingkaarten 2017 hebben als (wettelijk) peiljaar 2016.

De groei in het aantal geluidsbelaste woningen en gehinderden wordt voor een deel veroorzaakt door de autonome groei van de stad (het aantal inwoners is in de periode­ ­­­2011– 2016 gestegen) en de toename van de intensiteiten van het verkeer. Hoewel het totaal aantal geluidsbelaste woningen en gehinderden toeneemt, heeft er een verschuiving­­­­plaatsgevonden binnen de verschillende categorieën. Het aantal woningen en gehinderden in de hoogst belaste categorieën neemt namelijk wel af. Dit is voor een deel het gevolg van het uitvoeren van de geluidsreducerende maatregelen uit de voorgaande actieplannen, zoals geluidsreducerend asfalt (GRA). Door de toepassing van GRA is langs die wegen een verschuiving opgetreden van het aantal woningen in de hoog belaste categorieën­­­­naar een lagere categorie geluidsbelasting. Hoewel de contouren van railverkeer qua geluidsbelast oppervlak kleiner worden, neemt het aantal geluidsbelaste woningen en gehinderden wel toe. De afname van het geluidsbelast oppervlak wordt veroorzaakt door het stiller worden van het treinverkeer. Wel is in de afgelopen vijf jaar een aantal nieuwbouwprojecten gerealiseerd in de nabijheid­­­­ van het spoor.

Geluidsbelasting­­kaarten

Voor industriegeluid is het totale oppervlak van de industriezones afgenomen. Dit is een direct gevolg van het opheffen van de geluidszones van de industrieterreinen Binckhorst Noord en Laakhaven. Toch is het aantal woningen, inwoners en (ernstig) gehinderden

• 2.1

De Haagse geluids-­ belasting­kaarten 2017

• 2.2

Evaluatie Actieplan omgevingslawaai 2015 - 2018

toegenomen. Deze toename is het gevolg van de realisatie van een aantal nieuwbouw­ projecten in de nabijheid van gezoneerde industrieterreinen. Figuur 2.1 Uitsnede Geluidsbelastingkaarten 2017 wegverkeer dB Lden

• 2.2.1 Bronmaatregelen • 2.2.2 Preventieve maatregelen • 2.2.3 Hinderbeleving • 2.3

Conclusie evaluatie Actieplan omgevings-­ lawaai­ 2013-2018

Bij wegverkeer is nog steeds sprake van een toename van de hinder, als de nieuwe woningen vanaf bouwjaar 2012 buiten beschouwing worden gelaten. De oorzaak van de toename van het aantal gehinderden ligt dus niet primair in de toename van het aantal nieuwbouwwoningen. Bij de geluidbronnen railverkeer en industrie is te zien dat het buiten beschouwing laten van de nieuwe woningen vanaf bouwjaar 2012, leidt tot een afname van de hinder in peiljaar­­­­2016 t.o.v. peiljaar 2011. De afname is significant voor railverkeer en licht voor industrie. Voor deze geluidbronnen kan geconcludeerd worden dat de gerapporteerde toename van de hinder geheel veroorzaakt wordt door nieuwbouw van woningen in de nabijheid van deze bronnen. Zonder deze nieuwbouw zou de hinder juist afgenomen zijn. Om het verschil in het aantal woningen, (ernstig) gehinderden en slaapverstoorden tussen de resultaten van de EU kartering peiljaar 2011 en peiljaar 2016 als gevolg van het weg­ verkeer verder te verklaren is een analyse uitgevoerd. Daaruit kwam naar voren dat het wegennetwerk zoals gehanteerd in de EU kartering peiljaar 2011 minder gedetailleerd was dan het gehanteerde wegennetwerk voor peiljaar 2016.

7 De manier waarop het aantal gehinderden, ernstig gehinderden en slaapverstoorden moet worden bepaald is vastgelegd in de Regeling geluid milieubeheer. Per klasse van 5 dB wordt een percentage van het aantal inwoners in die klasse aangemerkt als gehinderd, ernstig gehinderd of slaapverstoord. In deze tabel zijn de totalen opgenomen voor de kaarten uit 2012 en 2017.

8

<

ACTIEPLAN GELUID DEN HAAG 2021 – 2023

<

2

Tabel 2.1: Hinder en slaapverstoring7 – verschil geluidsbelastingkaarten 2012 en 2017

kartering is een nadere analyse uitgevoerd. Daarbij is gekeken naar welke woningen een berekende geluidbelasting op de gevel hebben die gedomineerd wordt door wegen die ook in peiljaar 2011 in de geluidkartering zijn meegenomen. De resultaten van deze analyse zijn in onderstaande tabellen opgenomen onder 2016*. In de kolommen 2011 en 2016 zijn de resultaten conform de EU kartering opgenomen. De kolommen Verschil in Verschil* bevatten het procentuele verschil ten opzichte van 2011. Belangrijkste conclusies: • Het totaal aantal gehinderden neemt met 1,9% af (in plaats van een toename met 20,9%) • Het totaal aantal ernstig gehinderden neemt met 0,6% toe (in plaats van een toename­­­­ met 22,2%) • Het aantal slaapverstoorden neemt met 27,5% toe (in plaats van een toename met 44,9%). Tabel 2.2 Overzicht aantal gehinderden (Lden) – vergelijk peiljaren 2011/2016/2016* [dB]

Wegverkeer 2011

2016

Verschil

2016*

Verschil*

55-59

16258

16611

2,2%

9838

-39,5%

60-64

21191

23969

13,1%

20481

-3,4%

65-69

15459

24860

60,8%

22559

45,9%

70-74

2101

1106

-47,4%

1105

-47,4%

>=75

24

0

-100,0%

0

-100,0%

Totaal

55033

66546

20,9%

53983

-1,9%

Geluidsbelasting­­kaarten Tabel 2.3 Overzicht aantal ernstig gehinderden (Lden) – vergelijk peiljaren 2011/2016/2016* [dB]

• 2.1

De Haagse geluids-­ belasting­kaarten 2017

• 2.2

Evaluatie Actieplan omgevingslawaai 2015 - 2018

Wegverkeer 2011

2016

Verschil

2016*

Verschil*

55-59

6194

6328

2,2%

3748

-39,5%

60-64

9183

10386

13,1%

8875

-3,4%

65-69

7541

12127

60,8%

11004

45,9%

70-74

1167

614

-47,4%

614

-47,4%

>=75

14

0

-100,0%

0

-100,0%

Totaal

24099

29455

22,2%

24241

0,6%

• 2.2.1 Bronmaatregelen • 2.2.2 Preventieve maatregelen • 2.2.3 Hinderbeleving • 2.3

Conclusie evaluatie Actieplan omgevings-­ lawaai­ 2013-2018

Tabel 2.4 Overzicht aantal slaapverstoorden (Lnight) – vergelijk peiljaren 2011/2016/2016* [dB]

Wegverkeer 2011

2016

Verschil

2016*

Verschil*

50-54

4990

5000

0,2%

4122

-17,4%

55-59

3571

7500

110,0%

6810

90,7%

60-64

459

572

24,6%

571

24,4%

65-69

3

0

-100,0%

0

-100,0%

>=70

0

0

0,0%

0

0,0%

Totaal

9023

13072

44,9%

11503

27,5%

2.2 Evaluatie Actieplan omgevingslawaai 2015 - 2018 De doelstelling van het Actieplan omgevingslawaai 2015 - 2018 was om het aantal (ernstig) gehinderden per saldo niet te laten toenemen door de wegen met de hoogste geluid­ belasting aan te pakken met nadrukkelijk aandacht voor het aantal gehinderden langs die wegen. Daartoe is ingezet op drie beleidssporen om de geluidsproblematiek zoveel mogelijk­­­­ te beperken: 1. Bronmaatregelen, 2. Preventieve maatregelen en 3. Hinderbeleving.

2.2.1 Bronmaatregelen De bronmaatregelen waren vooral gericht op het verminderen van de ‘stedelijke geluids­ deken’ en het voorkomen van nieuwe geluidsknelpunten. Dit verbetert de woon- en leef­ kwaliteit en voorkomt nieuwe geluidsknelpunten.

Europees bronbeleid In de afgelopen jaren is de samenwerking met de bestaande netwerken (G4, VNG en Eurocities­­­­) en het Rijk voortgezet. De belangrijkste onderwerpen blijven de uitvoering van de richtlijn omgevingslawaai, stille voertuigen en stille banden.

9

<

ACTIEPLAN GELUID DEN HAAG 2021 – 2023

<

2

Om nu duidelijker in beeld te krijgen wat het effect hiervan is op de resultaten van de EU

Elektrische voertuigen zijn stiller en schoner. Vanuit het actieplan luchtkwaliteit (2015, RIS 283356) is een actief stimuleringsbeleid gevoerd om het aantal elektrische voertuigen in de stad te vergroten. Hiervoor is laadinfrastructuur aangelegd en zijn er stimulerings­ regelingen (geweest) voor elektrische voertuigen zoals elektrische scooters (zakelijke veelrijders­­­­), personenauto’s, taxi’s en bestelauto’s. Op 1/1/2019 stonden in Den Haag 1292 volledig elektrische voertuigen geregistreerd (van de 193.000 (RDW) particuliere voertuigen in totaal). Eind 2019 zijn er in Den Haag circa 1250 openbare laadpalen (2500 laadpunten).

Aanpak van knelpunten Met het nog beschikbare budget is de aanpak van geluidsreducerend asfalt (GRA) uit het vorige actieplan voortgezet. In de periode 2015 - 2018 is in het kader van het actieplan op 6 wegvakken GRA aangelegd: Meppelweg, Zuiderparklaan, Javastraat, van Alkemadelaan, Bouwlustlaan en het Schenkviaduct. Daarnaast is ook GRA aangelegd n.a.v. wegreconstructies en als onderdeel van de hogere waarde Wet geluidhinder procedure bij nieuwbouwprojecten. In 2018 is een start gemaakt met de herziening van de richtlijn stille wegdekken uit 2010 (RIS177399). In hoofdstuk 4 wordt ingegaan op de nieuwe richtlijn geluidsreducerend asfalt. Zie de volgende figuur 2.2 voor een overzicht van de wegvakken met GRA.

Figuur 2.2 Wegvakken met geluidsreducerend asfalt in Den Haag

Geluidsbelasting­­kaarten • 2.1

De Haagse geluids-­ belasting­kaarten 2017

• 2.2

Evaluatie Actieplan omgevingslawaai 2015 - 2018

• 2.2.1 Bronmaatregelen • 2.2.2 Preventieve maatregelen • 2.2.3 Hinderbeleving • 2.3

Conclusie evaluatie Actieplan omgevings-­ lawaai­ 2013-2018

Meetprogramma effecten stil asfalt Er zijn bij de nieuwe en voorgaande jaren aangelegde wegvakken met geluidsreducerend asfalt (GRA) geluidmetingen en inspecties uitgevoerd. Sinds de aanleg van de eerste wegvakken in 2011 wordt periodiek onderzoek gedaan naar de geluidtechnische eigen­ schappen van de wegvakken met GRA. Standaard wordt aangenomen dat de gemiddelde jaarlijkse teruggang van de geluidreductie van GRA 0,5 dB(A) bedraagt. Uit de periodieke metingen blijkt dat de gemiddelde jaarlijkse afname van de geluidreductie van GRA in Den Haag 0,39 dB(A) per jaar bedraagt met een standaarddeviatie van 0,17 dB(A). Dit is niet significant afwijkend van de doorgaans aangenomen waarde van 0,5. De conclusie uit de metingen is dat een aantal wegvakken die in 2011 zijn aangelegd nauwelijks meer een geluidsreductie vertonen. Dit is in lijn met verwachtte gemiddelde levensduur van geluid­ technische eigenschappen van GRA. In hoofdstuk 4 wordt nader op deze constatering ingegaan.

10

<

ACTIEPLAN GELUID DEN HAAG 2021 – 2023

<

2

Stimuleren elektrisch vervoer

In de planperiode is er geen geschikte locatie gevonden om een proef te doen met innovatieve­­­­ maatregelen zoals diffractiegoten.8 Landelijk vinden er wel proeven plaats die met belangstelling worden gevolgd.

Tramlawaai Sinds 2015 rijden op 5 lijnen in Den Haag en de regio de nieuwe Avenio trams, ook wel R-net trams genoemd. De verwachting van de fabrikant Siemens was dat deze trams stiller zouden zijn dan oude generatie trams. Helaas zijn er na de invoering van deze nieuwe trams vanuit meerdere locaties in de stad klachten binnengekomen over geluid en trillingen­­­­. De klachten zijn uitgebreid onderzocht door de HTM. Er wordt nu intensiever onderhoud gepleegd door de wielen van de nieuwe trams vaker te slijpen waardoor er minder­­­­overlast optreedt en er wordt nog onderzoek gedaan naar structurele oplossingen.

Maatregelen bij de ontvanger: saneringswoningen en gevelisolatie Gevelisolatie kan in het actieplan omgevingslawaai knelpunten niet voorkomen. Door isolatie­­­­­neemt de geluidsbelasting op de gevel namelijk niet af. Wel kan gevelisolatie een goede (aanvullende) maatregel zijn op plaatsen waar de geluidsbelasting niet of moeilijk met andere maatregelen kan worden beperkt. In 2000 heeft de Minister van VROM voor Den Haag een lijst vastgesteld met woningen die in aanmerking komen voor geluids­ sanering. Op deze zogenaamde A-lijst en B-lijst staan alle woningen die op 1 maart 1986 op de gevel een geluidsniveau hadden van meer dan respectievelijk 65 dB(A) en 60 dB(A). In 2008 heeft de gemeente deze lijst aangevuld met woningen die op 1 maart 1986 een gevelbelasting van meer dan 60 dB(A) hadden en in het verleden onterecht niet in de sanerings­lijst zijn opgenomen. Dit resulteerde in een A-lijst van ruim 6.100 woningen. In 2015 - 2018 zijn er 412 woningen voorzien van geluidwerende voorzieningen, tevens

Geluidsbelasting­­kaarten

zijn er 306 woningen afgemeld omdat de woning al voldeed of omdat de eigenaar geen interesse­­­­had. Daarmee zijn er eind 2018 nog rond de 800 woningen die in aanmerking komen voor geluidwerende voorzieningen.

2.2.2 Preventieve maatregelen Den Haag groeit, er komen meer inwoners en bezoekers bij. Dit brengt een toename van verkeer met zich mee en vraagt om scherpe keuzes om onze stad goed bereikbaar te

• 2.1

De Haagse geluids-­ belasting­kaarten 2017

• 2.2

Evaluatie Actieplan omgevingslawaai 2015 - 2018

houden. De afgelopen jaren is het gebruik van openbaar vervoer en fiets gestimuleerd ten opzichte van het autogebruik. De afgelopen periode is er gebouwd op plaatsen waar

• 2.2.1 Bronmaatregelen

de geluidsbelasting hoog is. Daarbij is gebruik gemaakt van de mogelijk die de wet biedt om met een ontheffing toch te kunnen bouwen, volgens het Beleid hogere grenswaarden

• 2.2.2 Preventieve maatregelen

Wet geluidhinder (RIS179917). Daarbij is geluidsexpertise vroegtijdig in de planvorming

• 2.2.3 Hinderbeleving

ingebracht. In 2015 zijn er 16; 2016 31; 2017 36 en 2018 16 beschikkingen hogere waarde verleend. Om een ontheffing te krijgen moet een initiatiefnemer onderzoek doen naar

• 2.3

maatregelen om de geluidsbelasting zoveel mogelijk te beperken. Dit heeft onder andere geresulteerd in de aanleg van geluidsreducerend asfalt (GRA) op relevante wegvakken.

Conclusie evaluatie Actieplan omgevings-­ lawaai­ 2013-2018

2.2.3 Hinderbeleving Om meer informatie te verkrijgen over wat bewoners vinden van de aangelegde GRAde­­k­lagen is een zogenaamd belevingsonderzoek uitgevoerd onder de bewoners van de Van Alkemadelaan. Dit onderzoek is in twee fasen uitgevoerd door middel van enquête­ formulieren en na-bel rondes. De 1e fase is in maart 2016 uitgevoerd vlak voor de aanvang van de asfaltwerkzaamheden. De 2e fase van het onderzoek heeft najaar 2016 plaats­ gevonden. Voor een dergelijk onderzoek was de terugkoppeling door de bewoners goed te noemen. Circa 45% van de bewoners heeft gereageerd. Daaruit is het volgende te concluderen: • de bewoners waarderen de inspanningen van de gemeente om het bestaande asfalt te vervangen door een GRA-deklaag. • 43% van de bewoners vindt dat de hinder van het bandengeluid op het asfalt na de vervanging door een GRA-deklaag is verbeterd. Toch blijft de hinder van auto’s en motoren op deze weg naar Scheveningen aanzienlijk. Juist in de zomerperiode veel meer dan in de wintermaanden. Een deel van de bewoners accepteert het geluid omdat ze wisten dat het erbij hoorde toen ze er kwamen wonen. Anderen kunnen er moeilijk aan wennen en weer anderen blijven nadenken hoe het beter kan (flitspalen, omleidingen, meer controles, meer elektrische auto’s etc.).

Stille gebieden In de afgelopen periode is het onderwerp stil gebied, buiten de formele ‘stiltegebieden’, meer erkend als een van de kwaliteiten van groene gebieden in de stad en als belangrijke plek om je terug te kunnen trekken uit de drukte.

8 Dit zijn goten die dicht langs de weg worden geplaatst en die er voor zorgen dat het geluid van voertuigen zich zo weinig mogelijk buiten de weg verspreid.

11

<

ACTIEPLAN GELUID DEN HAAG 2021 – 2023

<

2

Innovaties

Uit de geluidsbelastingkaarten 2017 blijkt dat het aantal (ernstig) gehinderden als gevolg van wegverkeer ten opzichte van de geluidsbelastingkaarten 2012 licht is gedaald met 1050 personen (zie tabel 2.2 op blz. 9). Het aantal slaapverstoorden als gevolg van wegverkeer is ten opzichte van de geluids­ belastingkaarten 2012 gestegen. Op basis van de geluidsbelastingkaarten bedraagt de toename 2480 personen (zie tabel 2.4 op blz. 9). De vergelijking tussen de geluidsbelastingkaarten 2012 en 2017 en het effect van het actieplan omgevingslawaai 2013 -2018 worden door meerdere factoren beïnvloed. Het toepassen­­­­­­­van geluidsreducerend asfalt (GRA) zorgt voor een daling van het aantal­­­gehinderden in de betreffende geluidsklasse of een verschuiving van het aantal gehinderden­­­­van een hogere naar een lagere geluidsklasse. Enerzijds worden de kaarten en de aantal gehinderden­­­­beïnvloed door een toename van het aantal inwoners in Den Haag, een toename van het wegverkeer en een verschuiving van de wijze van vervoer door een andere vorm van vervoer, bijvoorbeeld wanneer iemand in plaats van met de auto met de fiets gaat. Anderzijds spelen veranderingen in het onderliggende verkeersmodel en het detailniveau van de ingevoerde gegevens een rol.

Daarmee is het toch lastiger gebleken om, ondanks het gebruik van hetzelfde rekenmodel, iedere vijf jaar de kaarten en de cijfers goed met elkaar te kunnen vergelijken. Vanaf de vierde ronde wordt er gerekend met een Europees gestandaardiseerde “gemeenschappelijke rekenmethode” die in heel Europa gebruikt zal gaan worden (het zogenaamde CNOSSOS model). Daarmee neemt de mogelijk­heid om binnen Europa steden onderling met elkaar te vergelijken in de zelfde periode toe, maar zal de vergelijking met voorgaande periodes lastig worden.

Geluidsbelasting­­kaarten • 2.1

De Haagse geluids-­ belasting­kaarten 2017

• 2.2

Evaluatie Actieplan omgevingslawaai 2015 - 2018

• 2.2.1 Bronmaatregelen • 2.2.2 Preventieve maatregelen • 2.2.3 Hinderbeleving • 2.3

12

<

ACTIEPLAN GELUID DEN HAAG 2021 – 2023

Conclusie evaluatie Actieplan omgevings-­ lawaai­ 2013-2018

<

2

2.3 Conclusie evaluatie Actieplan omgevings­ lawaai­ 2013-2018

3

Strategie

3.1 Geluidhinder

• 3.1

Geluidhinder

• 3.2

Plandrempel

Het Actieplan omgevingslawaai 2008 - 2013 was het eerste actieplan op basis van de richtlijn­­­­omgevingslawaai. Belangrijkste doel van dat actieplan was om het aantal (ernstig­­­­) gehinderden in de stad per saldo niet te laten stijgen. De aanpak van knelpunten­­­­ was daarbij gericht op plaatsen met de hoogste geluidsbelasting. De strategie voor het tweede actieplan bouwde voort op de aanpak van het eerste actieplan, maar bracht daarin wel een kleine accentverschuiving aan door meer aandacht te besteden aan het aantal gehinderden­­­­. Daarbij werd in dat actieplan niet alleen meer gekeken naar de wegvakken met de (hoogste) geluidsniveaus maar ook nadrukkelijker naar het aantal (ernstig) gehinderde­­­­langs een wegvak. De wettelijke systematiek van de hinderbepaling (de dosis-effect relatie) leidt namelijk tot het gegeven dat (ernstige) hinder en slaap­ verstoring in beginsel bij elk geluidsniveau optreden. Een minder hogere geluidsbelasting waar veel mensen aan worden blootgesteld kan als ernstiger worden beschouwd dan een relatief hoge geluidbelasting waaraan enkele mensen worden blootgesteld. Den Haag groeit, er komen jaarlijks zo’n 5.000 inwoners bij en dat betekent dat ook het totaal aantal (ernstig­­­­) gehinderden en slaapverstoorden in Den Haag de komende jaren toe zal nemen.

3.2 Plandrempel Volgens de EU-richtlijn moet in een actieplan geluid een ‘grenswaarde’ worden vastgesteld­­­­. Bij de implementatie van de richtlijn in de Nederlandse regelgeving is gekozen­­­­om een het begrip plandrempel te introduceren. Oftewel de drempel waarboven in het actieplan maatregelen worden overwogen. De plandrempel is daarmee het belangrijkste­­­uitgangs­ punt voor (het prioriteren van) de maatregelen in het actieplan geluid. De gemeente is vrij in het bepalen van de hoogte van de plandrempel. De plandrempel heeft geen directe koppeling met het normenstelsel uit de Wet geluidhinder. Anders dan bij bijvoorbeeld luchtkwaliteit is deze plandrempel geen juridisch bindende norm. Het is een drempel waar bij overschrijding maatregelen overwogen worden. Er is echter geen wettelijke verplichting om die maatregelen ook daadwerkelijk uit te voeren. Daarbij geldt ook dat het actieplan wettelijk de status heeft van beleidsdocument. Het bevat beleidsvoornemens en voor­ genomen maatregelen en is niet gericht op enig direct rechtsgevolg. Aan het actieplan kunnen dus geen rechten worden ontleend.

Dit Actieplan 2021 - 2023 kiest voor een andere invalshoek dan de vorige actieplannen, gekozen is voor een plandrempel voor wegverkeer van 55 dB.9 Deze plandrempel geldt niet als streven in deze actieplanperiode, maar moet worden gezien als een streven voor de lange termijn, een stip op de horizon. De vorige actieplannen hadden een hogere plan­

9 De plandrempel voor het actieplan geluid wordt alleen gebruikt voor het kiezen en afwegen van acties en maat­ regelen in het kader van het actieplan geluid. Het gaat hierbij primair om bestaande woningen.

13

<

ACTIEPLAN GELUID DEN HAAG 2021 – 2023

<

3

Strategie voor de periode 2021 - 2023

vakken met de (hoogste) geluidsniveaus maar ook nadrukkelijk naar het aantal (ernstig) gehinderden langs een wegvak. Deze lijn wordt nu verder doorgezet in een verlaging van de plandrempel. De nadruk wordt vooral gelegd op die wegvakken met oudere bestaande woningen, waar geen gevelisolatie heeft plaatsgevonden en waar geen geluidsluwe zijde aanwezig is waaraan een slaapkamer kan worden gesitueerd (knelpunt). Mede door de uitvoering van de vorige actieplannen liggen in Den Haag al ruim 40 wegvakken met GRA en die doen hun werk goed. Met de vorige plandrempel van 68dB en het huidige areaal aan GRA zijn er op dit moment nauwelijks wegvakken waar nog GRA als maatregel kan worden toegepast. Bij de keuze voor een verlaging van de plandrem­ pel speelt vooral gezondheid een rol. In 2018 heeft de Wereld Gezondheidsorganisatie (WHO) haar nieuwe gezondheidskundige richtlijnen voor omgevingsgeluid gepubliceerd. De WHO advieswaarde voor wegverkeer is 53 dB Lden. In het najaar van 2019 is de landelijke GGD-richtlijn Geluid en gezondheid uitgebracht. Als gezonde geluidsniveaus worden 50 dB Lden en 40 dB Lnight gehanteerd, omdat onder deze waarden behalve een beperkt percentage­­­­ hinder en slaapverstoring geen andere gezondheidseffecten verwacht worden­­­­.

Vanuit gezondheidsoogpunt kan de plandrempel naar 55 dB worden verlaagd, 55dB is de laagste waarde die bepaald is in de eerder gemaakte geluidsbelastingkaarten en berekeningen­­­. In de volgende ronde geluidsbelastingkaarten zal de geluidsklasse 50 - 54 dB aan het onderzoek worden toegevoegd. Een consequentie van deze keuze is dat deze plandrempel in grote delen van Den Haag (net als in elke grote stad) zal worden overschreden en dat het onmogelijk is om in een actieplan-periode alle knelpunten op te lossen. Deze plandrempel moet in dit actieplan vooral worden gezien als een streven voor de lange termijn, een stip op de horizon. Met het omlaag brengen van de plandrempel laat Den Haag zien dat de gezondheid van mensen

Strategie

belangrijk is. Het biedt de mogelijkheid om maatregelen te nemen op locaties waar dit het meest effectief en efficiënt is. Door de lage plandrempel kunnen ook locaties worden aangepakt waar de waarden niet erg hoog liggen, maar waar wel veel mensen wonen of verblijven. Maatregelen die leiden tot een reductie van de geluidbelasting van 64 naar 61 dB bij een flat met veel bewoners leidt tot meer gezondheidswinst dan een reductie

• 3.1

Geluidhinder

• 3.2

Plandrempel

van 68 naar 65 dB langs enkele huizen met een paar bewoners. Hiermee wordt voorkomen dat Den Haag zich moet beperken tot locaties waar weliswaar sprake is van hoge geluids­ waarden, maar waar vrijwel geen mensen wonen of verblijven.

14

<

ACTIEPLAN GELUID DEN HAAG 2021 – 2023

<

3

drempel. Wel werd daarin al de beleidslijn ingezet om niet alleen te kijken naar de weg­

4

Actieplan geluid

4.1 Drie sporen De combinatie van intensieve verkeersstromen, een hoge bebouwingsdichtheid en de beperkte ruimte in de stad, maken het voor een stad een uitdaging om te voldoen aan de

• 4.1

Drie sporen

• 4.2

Spoor 1 Schone en stillere mobiliteit

• 4.3

Spoor 2 Fysieke geluidsmaatregelen

normen en het behouden van de kwaliteit van de leefomgeving. Den Haag is de dichtst­ bevolkte stad van Nederland met ruim 6.200 inwoners per hectare. De gemeente Den Haag

• 4.3.1 Aanleg en beheer van geluidsreducerende wegdekken

heeft de ambitie om te groeien. In 2040 telt Den Haag 100.000 inwoners meer dan nu. Er komen tienduizenden woningen en banen bij. Ook het toerisme groeit sterk. En dit zal vrijwel allemaal binnen de grenzen van de huidige stad plaats moeten vinden.

• 4.3.2 Tramgeluid

Bestrijding­­­­van geluidhinder is enerzijds een ontwerpopgave en anderzijds een

• 4.3.3 Maatregelen bij de ontvanger: saneringswoningen en gevelisolatie

inspannings­verplichting. Minimaliseren van geluidhinder kan enerzijds door het vroegtijdig­­­­betrekken van geluid als onderdeel van de ontwerpopgave van een plan. Anderzijds­­­­kunnen, veelal ingrijpende, maatregelen de bestaande geluidhinder

• 4.3.4 Geluidsoverlast motoren

verminderen­­­­en daarmee bestaande knelpunten oplossen.

• 4.4

Bij omgevingsgeluid kiest Den Haag voor een balans tussen levendigheid en rust.

Spoor 3 Geluidbeleving

Levendigheid­­­­hoort bij een grote stad. Op andere plaatsen is er behoefte om juist stille plekken creëren. Ook geluid binnen de geluidsnormen kan gezondheidseffecten met zich meebrengen. In het ontwerp en de inrichting van de stad wordt hier in een vroeg stadium rekening mee gehouden. Grote gebiedsontwikkelingen vinden plaats in het Central Innovation­­­­District (CID), de Binckhorst en Den Haag Zuidwest. Gebiedsontwikkelingen, zoals het Central Innovation District (CID), bieden belangrijke kansen om ervaringen op te doen. Te denken valt aan het terugdringen van transport, het stimuleren van stillere voertuigen­­­­(motor- en bandengeluid), het aanpassen van het wegdek en het terugbrengen van de rijsnelheid. Daar waar na het nemen van deze maatregelen de geluidsdruk nog steeds hoog is, wordt gezorgd voor een geluidsluwe zijde aan de woning zodat in ieder geval rustig slapen mogelijk is. Desondanks zal door de groei van de stad het totaal aantal (ernstig) gehinderden en slaapverstoorden in Den Haag de komende jaren toenemen en daarmee de negatieve invloed die geluidhinder kan hebben op de gezondheid. Bij het kiezen van maatregelen kan gekeken worden naar de voorkeursvolgorde. De eerste­­­­ voorkeur hebben maatregelen aan de bron zoals stiller verkeer, snelheidsverlaging, geluidsreducerend asfalt of verkeerscirculatie maatregelen.

De tweede voorkeur hebben overdrachtsmaatregelen zoals geluidsschermen en geluidswallen, het vergroten van de afstand tussen geluidsbron en ontvanger, aangepaste stedenbouwkundige verkaveling (o.a. afschermend bouwen en positionering ongevoelige bestemmingen) en verminderen verharde oppervlakken (groene pleinen, daken en gevels). De derde voorkeur hebben maat­ regelen bij de ontvanger zoals de realisatie van gevelisolatie bij woningen en een andere woningindeling. Om verkeerslawaai in woonwijken te beperken, gaat het huidige verkeersbeleid uit van het zoveel mogelijk bundelen van doorgaand verkeer. Daarvoor wordt gebruik gemaakt van dynamisch verkeersmanagement en 30-km zones. Het doorgaande verkeer moet goed

15

<

ACTIEPLAN GELUID DEN HAAG 2021 – 2023

<

4

Actieplan geluid

4

doorstromen. Het gebruik van openbaar vervoer en fiets moet groeien ten opzichte van het autogebruik. Het bestrijden van geluidhinder draagt ook bij aan een aangenamer leef­ klimaat, de kwaliteit van de buitenruimte en daarmee ook aan de kwaliteit als vestigings­ plaats (voor werkgelegenheid). Den Haag zet voor dit actieplan in op drie sporen om de geluidsproblematiek te beperken. Daarbij wordt deels gekeken naar de plandrempel, met de nadruk op die wegvakken met oudere bestaande woningen, waar geen gevelisolatie heeft plaatsgevonden en waar geen geluidsluwe zijde aanwezig is waaraan een slaapkamer kan worden gesitueerd. • Spoor 1: Schone en stillere mobiliteit (par. 4.2); • Spoor 2: Fysieke geluidsmaatregelen (par. 4.3); • Spoor 3: Geluidbeleving (par. 4.4).

4.2 Schone en stillere mobiliteit De belangrijkste effecten van het eerste spoor zijn het verminderen van de ‘stedelijke geluidsdeken’. Dit verbetert de woon- en leefkwaliteit en voorkomt nieuwe geluids­ knelpunten. De belangrijkste bron is het wegverkeer. Het aanpakken van het wegverkeer is het meest effectief. Daarvoor zijn in 2019 de contouren geschetst in de Hoofdlijnenbrief mobiliteitstransitie (RIS302361). In de loop van 2021 zal dit verder vorm krijgen in de op te stellen Strategie Mobiliteitstransitie en Uitvoeringsprogramma Mobiliteitstransitie. Stre­ ven is om gedurende de looptijd van dit actieplan de autonome groei10 van het aantal (ernstig) gehinderden en slaapverstoorden zo veel mogelijk tegen te gaan. Onderstaande beleidsvoornemens spelen een belangrijke rol in het behalen van deze doelstelling.

Actieplan geluid

Actie:

• 4.1

Drie sporen

• 4.2

Spoor 1 Schone en stillere mobiliteit

verstoorden in het peiljaar 2016 ten opzichte van peiljaar 2011.

• 4.3

Spoor 2 Fysieke geluidsmaatregelen

Financiering: Voor deze actie is er binnen Programma Duurzaamheid, Milieu en Energie­

• 4.3.1 Aanleg en beheer van geluidsreducerende wegdekken

Het doel is om de autonome groei van het aantal slaapverstoorden zo veel mogelijk tegen te gaan. Omdat uit de Geluidsbelastingkaarten 2017 (zie hoofdstuk 2) is gebleken dat het aantal­­­­slaapverstoorden toch is toegenomen en de oorzaak niet helemaal duidelijk is, zal nader worden onderzocht wat de oorzaak is van de toename van het aantal slaap­

transitie budget beschikbaar tot en met 2022.

• 4.3.2 Tramgeluid

Stimuleren schoon en stiller vervoer

• 4.3.3 Maatregelen bij de ontvanger: saneringswoningen en gevelisolatie

Elektrische voertuigen zijn stillere en schone voertuigen. Vanuit de Nota Duurzaamheid, Schone energie in een groene stad (RIS301829) en de Programmabrief Duurzaamheid­ ­­­2020 (RIS303503) wordt een actief stimuleringsbeleid gevoerd voor schoon en stiller vervoer. Het einddoel is om in 2030 in de hele stad schoon vervoer te hebben. Dit is ook een belangrijk­­­­onderdeel van de Hoofdlijnenbrief mobiliteitstransitie (RIS302361).

• 4.3.4 Geluidsoverlast motoren

Dit wordt verder voor de korte termijn concreet gemaakt in de brief van het college over de

• 4.4

Aanpak Schoon Vervoer (RIS303606).

Spoor 3 Geluidbeleving

Om voertuigen die in Den Haag rijden te verduurzamen wordt in deze brief ingezet op de volgende maatregelen: 1.

Milieuzone voor dieselauto’s

2.

Aanscherping milieuzone voor vrachtauto’s

3.

Verbod tweetakt brom- en snorfietsen in de hele stad

4.

Continuering sloopregeling

5.

Schone taxi’s

6.

Schone stadslogistiek

7.

Schone bouwlogistiek

8.

Stimuleren elektrisch rijden en uitbreiding laadinfrastructuur

9.

Openbaar vervoer

10. Uitbreiding Walstroom Scheveningen Haven Het zal nog enkele jaren duren voordat elektrische voertuigen een significant onderdeel uitmaken van het wagenpark en daarmee zichtbaar zijn op de toekomstige Haagse geluidsbelastingkaarten. Elektrisch vervoer zal op de lange termijn een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan het niet laten toenemen of zelfs reduceren van het aantal (ernstig) gehinderden in Den Haag en aan de leefkwaliteit in de buitenruimte. Een belang­ rijk component daarvan zijn de banden. Het geluid dat de auto maakt, is een combinatie van motorgeluid en rolgeluid. Als sneller wordt gereden dan 30 km/u, wordt het rolgeluid sterker dan het motorgeluid, ook bij elektrische voertuigen. Er zijn stillere banden op de markt die minder rolgeluid produceren, te zien op het bandenlabel. Er loopt een landelijke campagne om deze banden onder de aandacht te brengen (kiesdebesteband.nl).

10 Bij autonome groei wordt er geen rekening gehouden met de ruimtelijke projecten die zorgen voor de jaarlijkse toename van zo’n 5.000 inwoners.

16

<

ACTIEPLAN GELUID DEN HAAG 2021 – 2023

<

SPOOR 1

4

Acties: Verbod tweetakt brom- en snorfietsen in de hele stad: per 1 december 2020 komt er een verbod op brom- en snorfietsen van voor 1-1-2011. Deze maatregel zal ook een positief effect hebben op geluidhinder. Continuering sloopregeling: Haagse inwoners ontvangen een tegoed voor hun gesloopte vervuilende auto of brommer, dat kan worden ingezet voor aanschaf of gebruik van een schoner en stiller alternatief, zoals een fiets of elektrische fiets, een elektrische brommer of een tegoed op een OV-kaart. Deze maatregel zal ook een positief effect hebben op geluidhinder. Stimuleren elektrisch rijden en uitbreiding laadinfrastructuur: In Den Haag staan nu ruim 1.000 laadpalen en diverse snellaadstations. Jaarlijks komen er minimaal 200 laad­ palen bij en waar nodig worden extra snellaadstations in de stad aangelegd. Eigenaren van parkeervoorzieningen in (openbare) parkeergarages, op VvE-terreinen, P&R-locaties en bij bedrijven­­­­worden gestimuleerd om voor voldoende laadplekken te zorgen. Elektri­ sche voertuigen zijn stiller dan voertuigen met een verbrandingsmotor, vooral bij lage snelheden. Openbaar vervoer: In het openbaar vervoer zijn door de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH, concessieverlener aan HTM) afspraken gemaakt dat alle nieuwe bus­ sen vanaf 2025 nul-emissie zijn. Nul-emissie bussen zijn ook stillere bussen.

Uitbreiding Walstroom Scheveningen Haven: In een deel van Scheveningen Haven kun­ nen zeeschepen sinds een aantal jaren gebruik maken van walstroom. Er wordt onder­ zocht of dit kan worden uitgebreid naar andere delen van de haven. Door het gebruik van

Actieplan geluid

walstroom­­­­is het voor een schip niet meer nodig om in de haven de eigen generatoren te laten draaien om stroom op te wekken en dat scheelt ook veel geluidhinder. Financiering: De kosten voor 2020 kunnen worden gedekt uit de beschikbare budgetten van het Programma Duurzaamheid, Milieu en Energietransitie. Met uitzondering van de voorbereiding van de milieuzone voor dieselauto’s zijn de kosten voor latere jaren ook gedekt.

Drie sporen

• 4.2

Spoor 1 Schone en stillere mobiliteit

• 4.3

Spoor 2 Fysieke geluidsmaatregelen

• 4.3.1 Aanleg en beheer van geluidsreducerende wegdekken

4.3 Fysieke geluidsmaatregelen

• 4.3.2 Tramgeluid

De aanpak met de aanleg van geluidsreducerend asfalt uit de vorige actieplannen heeft

• 4.3.3 Maatregelen bij de ontvanger: saneringswoningen en gevelisolatie

een positief effect gehad op het aantal gehinderden. De ervaringen tot nu met de aanleg van geluidsreducerend asfalt geven het beeld dat het geen grote meerkosten met zich meebrengt. De onderhoudskosten zijn wel hoger maar de verwachting is dat als gevolg van productontwikkeling de technische levensduur van geluidsreducerend asfalt (GRA) die van gewoon asfalt steeds meer gaat benaderen. De meerkosten zullen daardoor afnemen.

• 4.3.4 Geluidsoverlast motoren

De akoestische levensduur van GRA is wel een belangrijk punt.

• 4.4

Spoor 3 Geluidbeleving

4.3.1 Aanleg en beheer van geluidsreducerende wegdekken Eind 2011 is gestart met de aanleg van GRA. Voor de aanleg van GRA is een nauwe samen­ werking binnen de gemeentelijke organisatie tussen de onderdelen die te maken hebben met wegopbrekingen, zoals reconstructies, wegonderhoud en rioleringswerkzaamheden van belang. Op wegvakken met een geluidsbelasting boven de plandrempel moet altijd een stiller wegdek worden toegepast, als er sprake is van oudere bestaande woningen, waar geen gevelisolatie heeft plaatsgevonden en waar geen geluidsluwe zijde aanwezig is waaraan­­­­een slaapkamer kan worden gesitueerd.

Richtlijn stille wegdekken In 2010 is door het college de richtlijn stille wegdekken11 vastgesteld (RIS177399). Inmiddels­is een aantal jaren gewerkt met de aanleg van GRA en is er behoefte om de richtlijn bij te werken volgens de laatste inzichten en weer onder de aandacht te brengen. Op basis van de ervaring van de afgelopen jaren is er een nieuwe Richtlijn geluids­ reducerend asfalt opgesteld, zie bijlage 1. De beslisboom op pagina 17 van de Richtlijn (zie bijlage 1) geeft aan hoe asfalt toe te passen in Den Haag bij iedere keuze tot het aanbrengen­­­­ van een asfaltdeklaag. In Nederland zijn er tientallen verschillende wegdektypen waarvan een groot deel geluids­ reducerend is. Deze staan vermeld op de website www.infomil.nl. Hier zijn ook de bijbehorende­­­­Cwegdek-waarden te vinden. In gevallen waarin er wettelijk of beleidsmatig geen geluidsreducerend asfalt12 is voorgeschreven, wordt bij de keuze van een toe te pas­ sen wegdektype in de nieuwe richtlijn wel degelijk rekening gehouden met de geluidsei­

11 Bij het toepassen van stille wegdekken gaat het meestal om asfalt. Voor klinkerverhardingen zijn er ook een stillere varianten, waarmee een geluidreductie van 2-3 dB kan worden bereikt. 12 In de Richtlijn voor geluidsreducerende wegdekken Den Haag wordt niet gesproken over GRA, maar over DGD (dunne geluidsreducerende asfaltdeklagen).

17

<

ACTIEPLAN GELUID DEN HAAG 2021 – 2023

<

SPOOR 2

• 4.1

SMA8 wordt toegepast. Dit is een wegdektype dat al veelvuldig in Den Haag wordt toe­ gepast en dat na eigen metingen geluidsreductie behaald ten opzichte van het wettelijk vastgestelde Referentiewegdek. SMA8 heeft nog op dit moment nog geen landelijk­­­­vastge­ stelde Cwegdek-waarde, en mag daarom niet officieel als geluidsreducerend wegdek wor­ den aangemerkt. De ervaringen zijn in Den Haag dermate positief dat SMA8 als een stan­ daard wegdek wordt toegepast, zodat er toch een geluidsreductie in de stad kan worden­­­­ behaald ten opzichte van voorheen standaard toe te passen asfaltdeklagen.

Actie: Neem SMA8 als standaard asfalt op in het raamcontract voor asfalt in Den Haag. Vaststellen van de Richtlijn voor geluidreducerende wegdekken in de gemeente Den Haag en de beslisboom in paragraaf 5.5 van de richtlijn toe te passen bij iedere keuze tot het aanbrengen van een asfaltdeklaag. Financiering: Voor deze actie is er binnen Programma Duurzaamheid, Milieu en Energie­ transitie budget beschikbaar tot en met 2022.

Onderzoek toepassing stillere klinkers Een van de bronmaatregelen voor geluid is het verlagen van de rijsnelheid. Een verlaging van 50 km/uur naar 30 km/uur levert een geluidsreductie op van ca. 2 dB. Overigens moeten­­­­verder wel alle omstandigheden gelijk blijven zoals bijvoorbeeld wegdek­ verharding en verkeerscirculatie. Als vervolgens het bestaande asfalt wordt vervangen door een klinkerverharding in visgraatverband (+2 dB) dan is de ‘geluidswinst’ van de snelheids­

Actieplan geluid

verlaging 0. De belangrijkste reden in Den Haag voor snelheidsverlaging is verbetering van de verkeersveiligheid. Dit is beschreven in de Kadernota Straten, wegen, lanen (RIS280303). Een verlaging van de snelheid gaat meestal gepaard met verkeersremmende maatregelen. Die kunnen bijvoorbeeld bestaan uit de keuze voor elementenverharding en de visuele wegindeling, waarbij in veel gevallen klinkerverharding wordt toegepast. Een mogelijkheid om iets aan het verlies aan geluidswinst te doen is om in plaats van de veel toe­gepaste straatbakstenen, stille elementenverharding (geluidsarme betonstraatstenen) te

• 4.1

Drie sporen

• 4.2

Spoor 1 Schone en stillere mobiliteit

• 4.3

Spoor 2 Fysieke geluidsmaatregelen

gebruiken­­­­(deze zijn zo’n 2 tot 3dB stiller dan standaard asfalt).

• 4.3.1 Aanleg en beheer van geluidsreducerende wegdekken

Actie: In deze planperiode wordt onderzocht of het mogelijk is om een experiment uit te voeren

• 4.3.2 Tramgeluid

met stille rode betonstraatstenen als alternatief voor de standaard toegepaste klinker­

• 4.3.3 Maatregelen bij de ontvanger: saneringswoningen en gevelisolatie

verharding. Daarbij zal niet alleen naar het geluidsaspect worden gekeken, maar ook naar bijvoorbeeld beleving, beheer en verkeersveiligheid. Financiering: Voor deze actie is er binnen Programma Duurzaamheid, Milieu en Energie­

• 4.3.4 Geluidsoverlast motoren

transitie budget beschikbaar tot en met 2022.

• 4.4

Spoor 3 Geluidbeleving

Beheer wegdekken met geluidsreducerend asfalt Sinds 2011 zijn er geluidsreducerende wegdekken aangelegd, de teller staat inmiddels op zo’n 41 wegvakken (zie paragraaf 2.2.1, figuur 2.2 op blz. 10). 36 wegvakken daarvan zitten in een periodiek monitoringssysteem (uitgevoerd door Van Keulen advies BV), waardoor er een goed beeld is wat de geluidtechnische eigenschappen gedurende meerdere jaren zijn van de aangelegde wegvakken. Standaard wordt aangenomen dat de gemiddelde jaarlijkse teruggang van de geluidreductie van GRA 0,5 dB(A) bedraagt. Uit de periodieke metingen blijkt dat de gemiddelde jaarlijkse afname van de geluidreductie van GRA in Den Haag 0,39 dB(A) per jaar bedraagt met een standaarddeviatie van 0,17 dB(A). Dit is niet significant afwijkend van de doorgaans aangenomen waarde van 0,5. Uit deze meerjarige­­­­ metingen blijkt dat de geluidtechnische levensduur van GRA in Den Haag ongeveer 8 jaar bedraagt, en is aangetoond dat een aantal wegvakken die in 2011 zijn aangelegd nauwelijks­­­­ meer een geluidsreductie vertonen. Uit de evaluatie van het actieplan en de geluidsbelastingkaarten is gebleken dat door de toepassing van GRA, langs die wegen een verschuiving is opgetreden van het aantal woningen in de hoog belaste categorieën naar een lagere categorie geluidsbelasting.

De komende jaren zullen meer geluidsreducerende wegvakken hun geluidsreducerende eigenschappen verliezen, omdat de geluidtechnische levensduur van deze wegvakken korter is dan de technische levensduur. Die wegvakken zouden goed beschouwd niet meer het label geluidsreducerend mogen hebben. Bij groot onderhoud van GRA moet in principe alleen de deklaag worden vervangen. Daarbij is het de vraag of daarbij de akoestische levensduur van circa 8 jaar wordt gehanteerd of de technische levensduur (10 tot 12 jaar). Om continu aan de gewenste geluidsprestatie van GRA (Cwegdek) te voldoen, moet worden uitgegaan van de akoestische levensduur. Voor deze wegvakken wordt ervoor gekozen om te onderzoeken welke wegvakken geen geluidsreducerende eigenschappen meer hebben en van de wegvakken waarvoor dat geldt de deklaag te vervangen door nieuw GRA.

18

<

ACTIEPLAN GELUID DEN HAAG 2021 – 2023

<

4

genschappen. Daarom is nu in de beslisboom opgenomen dat er in Den Haag minimaal

Onderzoeken welke wegvakken geen geluidsreducerende eigenschappen meer hebben en de wegvakken waarvoor dat geldt de deklaag te vervangen door nieuw GRA. Financiering: Voor deze acties is er binnen Programma Duurzaamheid, Milieu en Energie­transitie budget beschikbaar tot en met 2022.

4.3.2 Tramgeluid Het geluid van het openbaar vervoer vormt onderdeel van de geluidsdeken die over Den Haag ligt. Het geluid van deze vervoersmiddelen is terug te zien op de geluids­ belastingkaarten. Daarnaast leiden piekgeluiden, bijvoorbeeld het piepende geluid van een tram die in een bocht rijdt tot klachten. De afgelopen jaren is er aandacht besteed aan knelpunten, door op bepaalde punten smeerinstallaties voor booggeluid van trams aan te leggen. In overleg met de HTM zal daar verder op worden ingezet. Het aanleggen van groen tussen de tramrails in plaats van harde materialen als asfalt, kan het geluiddempend vermogen van de ondergrond vergroten. Dit heeft maar een klein geluidsreducerend effect, maar kan toch aantrekkelijk zijn door de groene uitstraling.

4.3.3 Maatregelen bij de ontvanger: saneringswoningen en gevelisolatie Isolatiemaatregelen hebben alleen effect op het geluid binnen woningen en dus niet op de gevelbelasting. Voor een aantal hoog geluid belaste wegen (met name op kruisingen langs hoofdroutes) zullen andere maatregelen echter niet (kosteneffectief) uitvoerbaar zijn. Isolatiemaatregelen zijn dan de enige optie om in ieder geval het geluid binnen in