RIS308252 Bijlage 2
Tekst van het document
-8%
Nieuwe Kerk
11
15
13
15
22
+100%
Bron: DHIC/opgave instellingen >5.000 bezoekers * deel van het jaar in gebruik
Het Paard van Troje en Zuiderstrandtheater hebben de afgelopen jaren een flinke groei doorgemaakt in het aantal bezoekers.24 2017 was voor beide theaters een topjaar. De Koninklijke Schouwburg laat ook een groei zien. Het bezoekersaantal is ten opzichte van 2015 met 12% gegroeid. Ook Dilligentia en de Nieuwe Kerk laten over de jaren heen een stijgende lijn zien. De bezoekersaantallen van Korzo en Pepijn fluctueren enigszins per jaar. Het aantal bezoekers bij het Theater aan het Spui is in 2017 gedaald. Dit heeft deels te maken met de fusie van de theaters en een andere registratie van het aantal bezoekers.25 Maar ten opzichte van 2017 zijn de bezoekersaantallen weer iets toegenomen.
23
In 2012 trok het AFAS Circustheater ca. 550.000 bezoekers. Dit jaar is ook Paardcafé in het overzicht opgenomen; het gaat om bezoekers die (gratis) naar onze concerten en dansavonden in Paardcafé komen. 25 Het gaat om onderscheid tussen betalende en niet-betalende bezoekers (bv. scholieren). 24
MONITOR TOERISME 2019 Gemeente Den Haag
36
5 EVENEMENTEN 5.1
INLEIDING In Den Haag worden jaarlijks diverse grootschalige publieksevenementen georganiseerd. Zij dragen bij aan een levendige en dynamische stad. Het doel van grootschalige evenementen is om Den Haag te positioneren, de lokale economie te stimuleren en een prettig leef- en verblijfsklimaat voor bewoners en bezoekers te creëren. De doelgroepen en (inter)nationale of regionale aantrekkingskracht zijn per evenement verschillend.
5.2
AANBOD EVENEMENTEN Het aanbod in evenementen in Den Haag is breed. Den Haag zet in op een gevarieerd (kwalitatief) aanbod verspreid over het jaar en over de stad. Denk hierbij aan typisch Haagse muziekevenementen als The Life I Live en Parkpop, tot sportevenementen zoals de NN City-Pier-City Loop Den Haag, die in 2019 helaas wegens de slechte weersomstandigheden niet doorging. De meeste evenementen zijn jaarlijks terugkerend op een aantal na zoals de Volvo Ocean Race (2015, 2018, 2022), de Olympic Experience/Olympic Festival (2016, 2020) en Cirque du Soleil (2019). Het belangrijkste evenement passend bij het toeristisch imago van Den Haag als koninklijke stad is natuurlijk Prinsjesdag. In 2019 werd in aanloop naar Prinsjesdag voor het eerst het thematische koninklijke programma georganiseerd, waarbij koninklijke ceremonies en evenementen als het Prinsjesfestival en het Hollands Historisch Festijn extra onder de aandacht zijn gebracht. Daarnaast zijn veel aanvullende activiteiten georganiseerd, om bezoekers langer in de stad te laten verblijven. Zo is in 2019 o.a. de Koninklijke Wachtkamer meerdere dagen opengesteld voor publiek en konden bezoekers op koninklijke rondleiding door de stad in een gouden koets. Ook werd de Amsterdamse VVV overgenomen, om Amsterdamse toeristen te verleiden om koninklijk Den Haag te bezoeken.
Verder is Paleis Noordeinde gedurende het jaar op woensdagochtend ook regelmatig het decor van een kleine koninklijke ceremonie, het aanbieden van de geloofsbrieven door nieuwe ambassadeurs. Verder sluit Koningsdag ook aan bij het profiel ‘koninklijk’. Grote evenementen sluiten bij voorkeur aan bij het profiel van Den Haag als stad aan zee, koninklijke stad of stad van vrede en recht. In 2019 vond ‘Sail op Scheveningen’ plaats, een evenement dat aansluit bij het profiel ‘Stad aan Zee’. Daarnaast zijn er ook evenementen die jaarlijks terugkomen en aansluiten bij de profielen, zoals: Bonfire Beach Fest en Vlaggetjesdag (Stad aan Zee), Embassy Festival (Vrede en Recht), Koningsdag en Prinsjesdag (koninklijk). Een periode die van belang is voor het stimuleren van bezoek buiten het hoogseizoen is het jaarlijkse Have A Royal Winterprogramma, met de Royal Christmas Fair als grootste publiekstrekker in de binnenstad en het Cool Event in Scheveningen. Een aantal andere evenementen die plaatsvonden gedurende het winterprogramma zijn o.a. het Groot Kerstcircus, The Hague Highlights, de vuurwerkshow op de Hofvijver en de grootste Nieuwjaarsduik van het land.
MONITOR TOERISME 2019 Gemeente Den Haag
37
Grootschalige publieksevenementen vinden met name plaats in de stadsdelen Centrum, Scheveningen, Escamp en Haagse Hout. In onderstaande afbeelding is dit weergegeven. KAART 5. GROOTSCHALIGE PUBLIEKSEVENEMENTEN 2019
5.3
BEZOEKERSAANTALLEN EVENEMENTEN In de tabel op de volgende pagina zijn de bezoekersaantallen van (grootschalige) evenementen in de periode 2015-2019 weergegeven. Deze bezoekersaantallen zijn gebaseerd op gegevens van de evenementenorganisatoren zelf.26 Doordat bezoekersaantallen sterk worden beïnvloed door het weer, is in onderstaande tabel niet de mutatie in procenten, maar het gemiddelde aantal bezoekers van de afgelopen jaren opgenomen. Indien het bezoekersaantal niet bekend is, staat dit met ‘NB’ aangegeven en als het evenement niet heeft plaatsgevonden is geen bezoekersaantal ingevuld. Evenementen die gemiddeld minder dan 20.000 bezoekers trekken of waar geen cijfers van bekend zijn, zijn buiten beschouwing gelaten.
26 In raadsmededeling RIS299123 van 14 februari jl. is aangegeven dat het vaststellen van
bezoekersaantallen van met name gratis evenementen bijna niet mogelijk is. Het blijven schattingen en die kennen soms grote marges. In overleg met een aantal andere steden en experts wordt daarom onderzocht of hiervoor een methodiek ontwikkeld kan worden. MONITOR TOERISME 2019 Gemeente Den Haag
38
TABEL 19. BEZOEKERSAANTALLEN (GROOTSCHALIGE) EVENEMENTEN (X1000) 2015-2019 Evenement
2015
2016
2017
2018
2019
Gemiddeld
Internationaal Vuurwerk Festival
400
350
330
400
-
370
Volvo Ocean Race festival
150
-
-
337
-
244
The Life I Live Koningsnacht / Koniningsdag
190
200
250
275
275
238
NN CPC Loop Den Haag
200
240
242
231
-
228
Parkpop (incl. Night at the Park)
225
275
200
200
200
220
Sail op Scheveningen
-
-
-
-
220
220
Vlaggetjesdag Scheveningen
180
170
250
250
175
205
Intocht Sinterklaas
170
180
190
200
196
187
Royal Christmas Fair
45
100
170
200
275
158
Cool Event
120
130
150
160
160
144
Cirque du Soleil
-
-
-
-
125
125
Shopping Night
100
120
100
125
125
114
UIT Festival Den Haag
NB
NB
110
115
90
105
Nederlandse Veteranendag
97
100
90
90
75
90
Tong Tong Fair
89
78
83
83
80
83
Prinsjesdag
75
NB
70
100
NB
82
Jazz in de Gracht
50
65
100
75
110
80
Red Bull Knock Out
70
70
-
60
-
67
Bevrijdingsfestival Den Haag
60
70
60
80
55
65
BonFire Beach Fest
-
-
50
60
75
62
Milan Summer Festival
NB
NB
NB
55
50
53
35
50
60
60
51
Embassy Festival De Parade
44
48
NB
NB
NB
46
Festival Classique
37
42
43
43
45
42
Sniester
20
30
32
35
35
30
Nieuwjaarsduik
25
NB
20
NB
25
23
Bron: Opgave cijfers organisatoren en aantallen uit mediaberichten >20.000 bezoekers
Ondanks dat de bezoekersaantallen fluctueren, kunnen aan de hand van het bovenstaande meerjarige overzicht enkele trends worden benoemd. Wat opvalt is dat twee winterevenementen, de Royal Christmas Fair en het Cool Event een duidelijke groei laten zien. Ook Jazz in de Gracht vertoont een stijgende lijn over de jaren, met een dip in 2018 die waarschijnlijk met de slechte weersomstandigheden te maken had. In het najaar van 2019 trok Cirque du Soleil op het Malieveld veel bezoekers.
MONITOR TOERISME 2019 Gemeente Den Haag
39
World Forum
MONITOR TOERISME 2019 Gemeente Den Haag
40
6 ZAKELIJKE BEZOEKEN 6.1
INLEIDING Congressen zorgen voor een grote economische spin-off voor Den Haag. Hoewel de belangrijkste reden van bezoek voor congresbezoekers aan werk gerelateerd is, maken congresbezoekers ook gebruik van vrijetijdsvoorzieningen. Congresbezoekers besteden relatief veel geld in de stad, wat een impuls geeft aan de Haagse economie en werkgelegenheid. Een gemiddelde dagbesteding voor een zakelijk verblijf is in totaal € 390,- (incl. vervoer en verblijf).27 32% van de zakelijke bezoekers in Nederland komt voor een specifiek congres.
6.2
AANBOD CONGRESLOCATIES De belangrijkste congreslocatie in Den Haag is het World Forum The Hague, waar de grootste internationale congressen van Den Haag worden gehouden. In 2015 vond hier bijvoorbeeld de Global Conference on Cyberspace plaats en in 2018 de One Young World Summit en de Lung Health conferentie. Andere veel gebruikte congreslocaties zijn onder meer de Fokker Terminal, het Vredespaleis en de diverse hotels met vergaderzalen.
6.3
ONTWIKKELING (BEZOEKERS)AANTALLEN CONGRESSEN In onderstaande tabel staat de ontwikkeling van het aantal congressen, het aantal deelnemers en de gemiddelde duur in Den Haag weergegeven voor de periode 2015-2019. Het aantal ‘deelnemersdagen’ is het aantal dagen dat een congres duurt vermenigvuldigd met het aantal deelnemers. TABEL 20. CONGRESSEN IN DEN HAAG (2015-2019) 2015
2016
2017
2018
2019
Aantal congressen
91
135
149
126
113
Gemiddeld aantal deelnemers
300
279
296
383
425
Gemiddelde duur
3,8
3,9
4,6
4,1
5,0
110.700
146.660
179.010
195.060
213.923
Deelnemersdagen Bron: NBTC
Het aantal congressen in Den Haag bereikte in 2017 een hoogtepunt. Hoewel het aantal congressen in 2018 en 2019 iets terugliep, nam het gemiddeld aantal deelnemers en de gemiddelde duur per congres wel toe. Daardoor kon het aantal deelnemersdagen blijven toenemen. Dit aantal groeide ten opzichte van 2015 met 93% (zie figuur 10).
27
Bron: Bestedingsonderzoek NBTC
MONITOR TOERISME 2019 Gemeente Den Haag
41
FIGUUR 10. ONTWIKKELING CONGRESSEN IN DEN HAAG IN 2015-2019 (INDEX, 2015=100)
Bron: NBTC
In 2019 vonden er 113 congressen in Den Haag plaats, met gemiddeld 425 deelnemers. De drie belangrijkste congressen waren de 20th World Sterilization Congress (4 dagen met 1.910 deelnemers), de 8th International Symposium on the Diabetic Foot Surgeons (4 dagen met 1480 deelnemers) en de Global Entrepreneurship Summit 2019 (3 dagen met 1.700 deelnemers). Hoewel het aantal congressen in 2019 iets afnam ten opzichte van 2018, nam het aantal deelnemers en de gemiddelde duur toe. Dit heeft erin geresulteerd dat het aantal deelnemersdagen het afgelopen jaar met 10% toenam (van 195.060 naar 213.923).
MONITOR TOERISME 2019 Gemeente Den Haag
42
7 EFFECTEN VAN TOERISME 7.1
INLEIDING Toeristen uit binnen- en buitenland brengen veel geld naar de stad en zorgen met hun bestedingen voor omzet en werkgelegenheid bij onder andere Haagse winkels, attracties, restaurants en hotels. Naast deze bestedingen zorgen toeristen ook indirect voor omzet en werkgelegenheid bij alle toeleveranciers en verleners van diensten als transport, accountancy, catering, bouw en installatie. Daarmee zijn veel Haagse bedrijven direct of indirect (deels) afhankelijk van toerisme. In paragraaf 7.2 is de directe werkgelegenheid inzichtelijk gemaakt, in 7.3 wordt de totale werkgelegenheid door toerisme toegelicht. In paragraaf 7.4 wordt inzichtelijk gemaakt hoe toerisme bijdraagt aan een attractieve stad.
7.2
ONTWIKKELING DIRECTE WERKGELEGENHEID TOERISME In onderstaande tabel staat de ontwikkeling van het aantal banen in Den Haag weergegeven in de periode 2015-2019. Het betreft hier de directe werkgelegenheid die met het toerisme en de vrijetijdseconomie te maken heeft, zoals horeca, cultuur, sport en recreatie. Indirecte werkgelegenheid door toerisme, zoals banen bij toeleveranciers, zijn niet meegenomen.28 In 2019 is deze sector goed voor 45.690 (directe) banen. Dat is 16% van de totale Haagse werkgelegenheid. TABEL 21. WERKGELEGENHEID IN DEN HAAG PER SECTOR (2015-2019) 2015
2016
2017
2018
2019
Groei tov 2015
272.070
275.280
276.050
281.010
288.530
6%
Detailhandel
23.430
23.000
22.890
23.540
23.870
2%
Eet- en drinkgelegenheden
10.160
10.270
10.620
11.100
11.350
12%
Logiesverstrekking
1.460
1.450
1.530
1.580
1.590
9%
760
700
690
730
740
-3%
Sport en recreatie
1.920
1.900
2.070
2.090
2.110
10%
Kunst
3.770
3.980
4.190
4.410
4.540
20%
Musea, culturele uitleencentra, openbare archieven e.d.
1.360
1.390
1.390
1.430
1.470
8%
Subtotaal
42.860
42.690
43.380
44.880
45.670
7%
Aantal banen in Den Haag Waaronder:
Reisbemiddeling, -organisatie en - informatie
Bron: Werkgelegenheidsregister Haaglanden
In de afgelopen 4 jaar (periode 2015-2019) is de werkgelegenheid in Den Haag met 6% gegroeid. Het aantal banen dat met toerisme te maken heeft, groeide iets meer, namelijk met 7%. Zo groeiden de branches ‘Eet- en drinkgelegenheden’ en ‘Logiesverstrekking’ respectievelijk met 12% en 9%. Ook het aantal banen bij ‘Sport & recreatie’ groeide met 10% en ‘Kunst’, waaronder theaters en uitvoerende kunsten vallen, groeide In de Economische Visie Den Haag. zijn sectoren ‘Detailhandel’ en ‘Eet- en drinkgelegenheden’ samengenomen (Detailhandel en horeca) evenals de sectoren ‘Logiesverstrekking’, ‘Reisbemiddeling’, ‘Sport en recreatie’, ‘Kunst’ en ‘Musea e.d.’ (Toerisme en vrije tijd). 28
MONITOR TOERISME 2019 Gemeente Den Haag
43
zelfs met 20%. Alleen het aantal banen bij ‘Reisbemiddeling en –organisatie’ is iets gekrompen (-3%). Het afgelopen jaar is het aantal banen in Den Haag dat met toerisme te maken heeft (directe werkgelegenheid) gegroeid met 2.820 banen, een groei van 7%. FIGUUR 11. ONTWIKKELING WERKGELEGENHEID PER BRANCHE (INDEX 2015=100)
Bron: Werkgelegenheidsregister Haaglanden
7.3
ONTWIKKELING DIRECTE EN INDIRECTE WERKGELEGENHEID TOERISME De totale werkgelegenheid die te maken heeft met toerisme en de vrijetijdseconomie is niet eenvoudig te bepalen en is uitgebreider dan hiervoor geschetst. In 2013 is voor het eerst de economische omvang van de vrijetijdseconomie van Den Haag berekend. Deze bleek circa € 2 miljard euro te zijn voor het jaar 201229. In 2017 is het onderzoek herhaald.30 Daaruit bleek dat de omvang van de bestedingen in 2016 verder was toegenomen naar bijna € 2,2 miljard en werkgelegenheid was toegenomen tot circa 27.000 arbeidsjaren. Dit jaar is het onderzoek weer herhaald om de cijfers te actualiseren.31 De bestedingen in 2019 zijn ten opzichte van 2016 met 2% toegenomen tot ruim € 2,2 miljard. Deze bestedingen hebben een forse impact op de werkgelegenheid. Die is toegenomen tot ruim 27.300 arbeidsjaren. Dit betekent dat zo’n 12% van de Haagse werkgelegenheid direct of indirect voortkomt uit toerisme als gevolg van verschillende activiteiten van bezoekers. In figuur 12 is de verdeling van arbeidsjaren die voortkomen uit toerisme naar deelsector weergegeven. Daarin is tevens de vergelijking gemaakt tussen 2012, 2016 en 2019.
29
Bureau voor Economische Argumentatie: Kanskaart Toerisme, Economisch belang, toekomstpotentie & effectoptimalisatie” (2013) 30 Bureau voor Economische Argumentatie: Toerisme, de economische motor (2017) 31 Bureau voor Economische Argumentatie: Toerisme, werk(t) voor de stad (2020)
MONITOR TOERISME 2019 Gemeente Den Haag
44
FIGUUR 12. DIRECTE EN INDIRECTE WERKGELEGENHEID TOERISME IN ARBEIDSJAREN (2012, 2016 EN 2019)
Bron: Bureau voor Economische Argumentatie: Kanskaart Toerisme 2013, 2017 en 2020
Het directe werkgelegenheidseffect van de bestedingen in de toeristische sector bedraagt ca. 24.550 arbeidsjaren. De indirecte werkgelegenheid (toeleveranciers) wordt geschat op 2.790 arbeidsjaren. Hierbij geldt dat de sector met name zorgt voor banen voor praktisch opgeleiden, waarmee deze complementair is aan enkele andere in Den Haag sterk aanwezige bedrijvigheid zoals de zakelijke dienstverlening, de overheid en de internationale instellingen waar vooral hoger opgeleide banen (theoretisch geschoold) beschikbaar zijn.
Uitzicht over de Hofvijver op het Mauritshuis en het Binnenhof, Museumkwartier
MONITOR TOERISME 2019 Gemeente Den Haag
45
7.4
TOERISME VOOR EEN ATTRACTIEVE STAD Toerisme zorgt naast bestedingen en werkgelegenheid ook voor een levendig straatbeeld, reuring en een aantrekkelijk voorzieningenniveau door de aanwezigheid van attracties, culturele voorzieningen, evenementen, horeca en een gevarieerd winkelaanbod en minder leegstand. Daarmee draagt toerisme bij aan een aantrekkelijk woon- en leefklimaat voor de Haagse burger. De afgelopen jaren zijn er diverse grote evenementen geweest waarbij de wereld naar Den Haag keek, zoals de concerten op het Malieveld en het strand, het WK Hockey, WK Beachvolleybal, de finish van de Volvo Ocean Race, de themajaren rond Mondriaan en de Stijl, Feest aan Zee, Rembrandt en de Gouden Eeuw, de Nuclear Security Summit en One Young World. Daarmee kwamen bezoekers naar de stad en werd de trots van bewoners geprikkeld. In de Monitor Toerisme wordt jaarlijks stilgestaan bij het effect van deze activiteiten en het toerisme op het leefklimaat voor bewoners en op de bewonerstrots. Ook wordt stilgestaan bij de participatie van bewoners bij activiteiten zoals themajaren. Dit is belangrijk voor sociale inclusie, maar ook voor het imago van de stad. In deze paragraaf staat niet het oordeel van de toerist maar dat van de Haagse bewoners centraal. Woon- en leefklimaat Het leefklimaat van Den Haag is gemeten met behulp van het stadspanel Den Haag.
Driekwart (75%) van de panelleden heeft in 2018 aangegeven dat Den Haag een fijne stad is om in te wonen. Ook uit de Atlas voor Gemeenten blijkt dat Den Haag een aantrekkelijke stad is om te wonen, mede dankzij het hoogwaardige voorzieningenniveau. Zo laat de woonaantrekkelijkheidsindex van de Atlas voor Gemeenten 2019 (die gaat over het jaar 2018) zien dat Den Haag op de 6e plek staat van aantrekkelijke steden om in te wonen in Nederland en op de 2e plek qua omvang en diversiteit van het aanbod aan voorzieningen, waar toerisme aan bijdraagt. In 2019 is door het Urban Datacentre van het CBS (UDC) een onderzoek uitgevoerd naar ‘prettig wonen in Den Haag’. Er is gekeken welke factoren de leefbaarheid, zoals die door bewoners ervaren wordt, beïnvloeden. Leefbaarheid is geoperationaliseerd als het rapportcijfer dat bewoners geven aan hun buurt ten aanzien van prettig wonen. Dit rapportcijfer komt uit de Veiligheidsmonitor (een periodiek representatief steekproefonderzoek) als antwoord op de vraag: “Als u door middel van een rapportcijfer van 1 tot en met 10 zou mogen aangeven hoe prettig u het vindt om in uw buurt te wonen, welk cijfer zou u dan geven?” Gemiddeld gaven de respondenten in 2017 een 7,1. Dit rapportcijfer is dus de maat voor de ervaren leefbaarheid. Tussen de Haagse wijken onderling zijn er aanzienlijk verschillen.
De Vogelwijk scoort het hoogst met een 8,4 en de Groente- en Fruitmarkt het laagst met een 5,8. In 2019 is een nieuwe meting gehouden. Daaruit kwam naar voren dat het gemiddelde rapportcijfer is gestegen tot 7,2 Stadstrots Stadstrots is gemeten met behulp van het stadspanel, wat een representatieve steekproef is onder inwoners. Bijna driekwart (73%) van de inwoners van Den Haag geeft aan dat Den Haag veel heeft om trots op te zijn.32 En dat is belangrijk, want als elke Hagenaar en Hagenees één keer trots spreekt over onze stad hebben we al een bereik van ruim 540.000 mensen. 32
Bron: Stadspanel 2018
MONITOR TOERISME 2019 Gemeente Den Haag
46
Participatie van inwoners bij themajaren Toeristische themajaren als het Mondriaanjaar (2017), Feest aan Zee (2018) en Rembrandt en de Gouden Eeuw (2019) zijn goed voor onze stad en inwoners. Tijdens het Mondriaanjaar (2017) konden bewoners bijvoorbeeld gratis naar de Mondriaantentoonstellingen. Bij Feest aan Zee (2018) zijn o.a. diverse activiteiten voor Scheveningers georganiseerd en kinderen leerden d.m.v. diverse educatieve programma’s meer over de plastic soup, duurzaamheid en de geschiedenis van Den Haag als stad aan zee. Zo draagt toerisme ook in directe zin bij aan een aantrekkelijke (en maatschappelijk betrokken) stad voor alle inwoners.
Rembrandt & de Gouden Eeuw 2019, De Hofvijver. Foto: Arjan de Jager
Druk op de leefomgeving In het trendrapport Toerisme, recreatie en vrije tijd 2016 heeft het CBS een hoofdstuk aan Toerisme en duurzaamheid besteed. Daarbij gebruikt het CBS het aantal overnachtingen per dag per 1.000 inwoners als indicator voor de druk op de leefomgeving. Deze indicator is beschikbaar voor de G4 steden. Amsterdam heeft verreweg de grootste toeristische druk: 58,3 overnachtingen per dag per 1.000 inwoners in 2019. Dat is ruim 6 keer zo hoog als Rotterdam (8,6), Den Haag (8,5) en Utrecht (5,8). Bovendien is de druk in Amsterdam sinds 2015 veel harder gegroeid dan in de andere steden. Onderstaande figuur laat dit zien. In Den Haag is de druk de laatste jaren het minst toegenomen (+8%), waardoor het verschil met Rotterdam en Utrecht kleiner is geworden.
MONITOR TOERISME 2019 Gemeente Den Haag
47
FIGUUR 13. AANTAL OVERNACHTINGEN PER DAG PER 1.000 INWONERS IN G4
Bron: CBS/bewerking PSO
Deze cijfers bieden inzicht in de toeristische druk op jaarbasis. De druk kan fluctueren naargelang het werkdagen, dagen in het weekend of vakantieperiodes betreft. Daarnaast kunnen evenementen een rol spelen, de algemene drukte in de stad (bijvoorbeeld door regionaal (dag)bezoek). Bovendien zal de perceptie per persoon verschillen en speelt het gedrag van bezoekers een rol. Ook betreft het hier alleen hotelovernachtingen: overnachtingen in vakantieparken en particuliere verhuur zijn buiten beschouwing gelaten. Het CBS registreerde in 2019 1.675.000 hotelovernachtingen in Den Haag. Volgens de Belastingdienst vonden daarnaast 67.200 ‘informele’ overnachtingen bij particulieren zoals AirBnb’s plaats. De informele overnachtingen maken dus 3,9% van het totale aantal overnachtingen uit, een verhouding van 1 op 25. Druk op het OV De druk van toerisme op het openbaar vervoer is moeilijk te bepalen, omdat het onderscheid tussen bezoekers en bewoners in het openbaar vervoer niet te maken is. Om dit te weten te komen zouden er dagelijkse metingen gedaan moeten worden in alle verschillende OV-lijnen, omdat drukte vanuit bezoekers afhankelijk is van het moment (jaargetijde, vakantieperiode, dag in de week, evenementen, weer, etc.).
Uit het onderzoek Toeristische bezoek aan steden (TBAS) blijkt dat Den Haag 9,6 miljoen keer is bezocht door Nederlanders van buiten Den Haag met een toeristisch motief. Hiervan kwam 61% met de auto naar Den Haag, 30% met trein of streekbus en 9% op een andere manier (o.a. fiets). Als wordt aangenomen dat 60-70% van de toeristen die met het OV naar Den Haag zijn gekomen, nog binnen Den Haag van tram of bus gebruik heeft gemaakt om op een locatie te komen en 30-40% van de toeristen die met de auto naar Den Haag zijn gekomen omdat zij hun auto aan de rand van de stad hebben geparkeerd, dan maken zijn samen tussen 6,9 en 8,7 miljoen extra ritten (heen en terug). De HTM vervoerde in 2019 97,9 miljoen reizigers (volgens hun jaarslag). Het aandeel ‘toeristische’ ritten is dus naar schatting 7-9%. Daarvan kan worden aangenomen dat veel van deze ritten buiten de spits en in het weekend zijn gemaakt en daarmee complementair zijn aan het reguliere vervoer. MONITOR TOERISME 2019 Gemeente Den Haag
48
Perceptie door burgers Door NBTC is begin 2020 een groot internationaal onderzoek uitgevoerd naar de perceptie door burgers van de impact van toerisme op hun leefomgeving. Daaruit blijkt dat inwoners van grote steden aanzienlijk meer overlast van toerisme ervaren dan andere Nederlanders maar dat ze in het algemeen toch positief staan tegenover de voordelen die toerisme voor de stad en de leefomgeving brengt. Aan de respondenten zijn diverse stellingen voorgelegd over mogelijke effecten van toerisme (zie figuur 14). Een meerderheid van de ondervraagde inwoners van de grote steden is het er mee eens dat toerisme rijkdom, banen, nieuwe vrijetijdsactiviteiten en culturele uitwisselingsmogelijkheden creëert en bestaande basisdiensten verbetert. De inwoners van Amsterdam zijn het meest positief vooral als het gaat om het creëren van banen en interculturele uitwisselingsmogelijkheden. Maar de inwoners van Amsterdam zijn het ook het meest negatief. Zij vinden aanzienlijk vaker dan inwoners van Den Haag, Rotterdam en Utrecht dat toerisme zorgt voor drukke straten, winkels en OV, hogere huizenprijzen, hogere kosten van de goederen, diensten en vervoer. FIGUUR 14 VOOR- EN NADELEN VAN TOERISME OP DE STAD EN LEEFOMGEVING (% EENS)
Bron: NBTC
In Amsterdam vindt 58% dat de kwaliteit van leven in hun stad door het toenemende aantal toeristen verslecht. In Den Haag vindt 22% dit (in Rotterdam 21% en in Utrecht 27%). Driekwart van de Amsterdammers vindt dan ook dat aanvullende beleidsmaatregelen nodig zijn om de negatieve effecten van het toerisme in goede banen te leiden. In de eerste plaats denken ze aan beperking van het aantal toeristische voorzieningen (door 62% genoemd). In de andere grote steden vindt een derde van de respondenten aanvullende maatregelen noodzakelijk. In Den Haag denkt men dan vooral aan verbetering van de infrastructuur en voorzieningen en dat ook burgers profiteren van toerisme.
MONITOR TOERISME 2019 Gemeente Den Haag
49
MONITOR TOERISME 2019 Gemeente Den Haag
50
Bijlage Begrippen en definities (bron NBTC) Vrije tijd Vrije tijd33 = de tijd die overblijft na aftrek van verplichte tijd (tijd die besteed wordt aan beroep, studie of huishouden) en persoonlijke tijd (tijd die besteed wordt aan persoonlijke hygiëne, eten (behalve uit eten in restaurants in de vrije tijd en slapen). Vrijetijdsactiviteiten = alle recreatieve activiteiten die buiten de eigen woning worden ondernomen en waarbij men minimaal één uur van huis is (inclusief reistijd). De vrijetijdssector omvat vakanties en uitstapjes, die ieder op een eigen wijze worden gemonitord. Strikt genomen zijn zakelijke activiteiten en vrijetijdsactiviteiten elkaars tegenpolen. In de praktijk blijkt echter dat het zakelijke en toeristisch-recreatieve segment veel met elkaar te maken hebben of zelfs met elkaar verweven zijn. Bijvoorbeeld in het geval van hotels waar zowel zakelijke gasten als vakantiegangers verblijven. Die verwevenheid is ook terug te zien in landelijke statistieken, zoals de CBS statistiek over gasten en overnachtingen in logiesaccommodaties.
Vrijetijdseconomie De vrijetijdseconomie betreft de productie, distributie en consumptie van goederen en diensten ten behoeve van de vrijetijdsbesteding van mensen, zowel binnenshuis als buitenshuis, zowel binnen de eigen woonomgeving als daarbuiten, met inbegrip van verblijf, vervoer en toeleveranciers.34
Bezoek Toeristisch bezoek = een bezoek aan een stad met een toeristisch motief, dus exclusief familie- en zakelijk bezoek. Dit betreft alleen mensen van buiten stad. Het Continu Vrijetijdsonderzoek (CVTO) wordt als bron gebruikt voor informatie over het aantal bezoeken, unieke bezoekers en de bestedingen tijden het bezoek van Nederlanders (in Den Haag). Er is geen (landelijke) bron beschikbaar voor dagbezoek vanuit het buitenland Verblijfsbezoek = bezoek aan een land of regio met minimaal één overnachting en maximaal twee maanden in een accommodatie die niet je hoofdverblijf is (ook wel ‘gast’ genoemd). Verblijfsbezoek kan onderverdeeld worden in verblijfsbezoek met een zakelijk motief (= zakelijk verblijf), verblijf met een vrijetijdsmotief (= vakantie) en overig verblijfsbezoek. Het CBS is de bron voor het aantal overnachtingen en aantal gasten (één gast kan tijdens een verblijf meerdere nachten blijven).
Bezoekersaantallen Veel instellingen in de culturele en toeristische sector houden hun bezoekersaantallen bij. Het gaat dan meestal om het aantal bezoeken en niet om het aantal unieke bezoekers. Indien het aantal unieke bezoekers wel gemeten wordt, kan de gemiddelde bezoekfrequentie gemeten worden: het totaal aantal bezoeken gedeeld door het aantal unieke bezoekers.
33
Bron: SCP
34
Bron: Prof. Dr. ir. J.T. Mommaas
MONITOR TOERISME 2019 Gemeente Den Haag
51
Verblijfsduur Een gast kan meerdere nachten in een accommodatie verblijven. De gemiddelde verblijfsduur wordt berekend door het totaal aantal geboekte overnachtingen te delen door het aantal gasten.
Toerist Dagtoerist = persoon van buiten Den Haag die met een toeristisch motief de stad bezoekt. Dit kan uit de regio zijn, uit de rest van Nederland of uit het buitenland. Verblijfstoerist = persoon van buiten Den Haag die minimaal één nacht betaald verblijft in Den Haag.
Bezettingsgraad logiesaccommodaties De bezettingsgraad is een percentage dat aangeeft in welke mate de totale capaciteit (beschikbare bedden) daadwerkelijk benut wordt. Dit percentage wordt bepaald door de benutte capaciteit te delen door de beschikbare capaciteit.
Vakantiebestedingen Bestedingen voor vakanties omvatten directe uitgaven die voor één vakantie zijn gemaakt. Het gaat om reiskosten, verblijfskosten, uitgaven aan voeding, en overige kosten die rechtstreeks verband houden met de vakantie, zoals verzekeringen, entreegelden, souvenirs en foto’s. De uitgaven aan duurzame recreatiegoederen tellen hier niet mee. Het gaat dan bijvoorbeeld om een eigen caravan, tent, boot, ski’s en kampeeruitrusting. Daar is voor gekozen omdat deze goederen meestal niet slechts één vakantie meegaan. Ook de huur van een vaste stand- of ligplaats is niet toe te wijzen aan één vakantie, en telt om die reden niet mee in de cijfers over vakantiebestedingen. Vakantiegangers maken niet alleen op de eindbestemming kosten. Ook onderweg profiteren bijvoorbeeld horecabedrijven en tankstations van vakantieverkeer op doorreis. Daarnaast besteden vakantiegangers ook geld aan reisbureaus en vervoersmaatschappijen die meestal niet gevestigd zijn in het land van bestemming. Zodoende komen dus ook niet alle uitgaven van buitenlanders die in Nederland verblijven de lokale (Nederlandse) economie ten goede omdat een deel van de uitgaven kan al in eigen land is gedaan, tijdens de reis of bestemd is voor bedrijven gevestigd in het buitenland.
Dagbestedingen van buitenlanders zijn niet bekend; in de (landelijke) berekeningen worden de uitgaven toegerekend aan de plaats van overnachting.
Zakelijk bezoek Bezoek met een zakelijk motief is per definitie geen vrijetijdsactiviteit. Veel zakelijke activiteiten hebben echter veel raakvlakken met de vrijetijdssector (zoals overnachten in hotel, horecabezoek, toeristische nevenactiviteiten). Daarnaast richten steeds meer ‘typisch toeristische’ bedrijven (zoals hotels, attractieparken en musea) zich ook op de zakelijke markt. Zakelijk verblijfsbezoek = bezoek van minimaal één nacht met een zakelijk motief. Zakelijk dagbezoek = bezoek met een zakelijk motief zonder overnachting. De gemiddelde zakelijke bestedingen worden toegerekend aan plaats van overnachting. Dit betekent waarschijnlijk dat een deel van de aan Den Haag toegerekende bestedingen niet daadwerkelijk in Den Haag wordt gedaan, maar elders in Nederland tijdens een dagbezoek. Dat zal deels worden gecompenseerd door uitgaven in Den Haag van mensen die elders om zakelijke redenen verblijven. Het saldo is echter niet bekend.
MONITOR TOERISME 2019 Gemeente Den Haag
52
Belangrijke omissies in de cijfers Net als Nederlanders bezoeken buitenlanders Nederland ook voor een uitstapje of een dagje uit. Op dit moment is wel bekend welk deel van de Nederlanders een uitje in het buitenland maakt (CVTO) en wat zij daar uitgeven, maar wordt niet onderzocht hoeveel buitenlanders Nederland bezoeken en welke bestedingen daarmee gemoeid zijn. Een vaste standplaatsvakantie is een bezoek met minimaal één overnachting in een accommodatie die niet je hoofdverblijf is, maar die wel in eigen bezit is (niet met een zakelijk motief). Het TBAS-onderzoek geeft inzicht in de vaste standplaatsvakanties van Nederlanders, maar er is op dit moment geen landelijke bron die informatie geeft over de vaste standplaatsvakanties van buitenlanders.
MONITOR TOERISME 2019 Gemeente Den Haag
53