RIS308252 Bijlage 1
Tekst van het document
5.3
BEZOEKERSAANTALLEN EVENEMENTEN In tabel 16 op de volgende pagina zijn de bezoekersaantallen van (grootschalige) evenementen in de periode 2014-2018 weergegeven. Deze bezoekersaantallen zijn gebaseerd op gegevens van de evenementenorganisatoren zelf.21 Doordat bezoekersaantallen sterk worden beïnvloed door het weer, is in onderstaande tabel niet de mutatie in procenten, maar het gemiddelde aantal bezoekers van de afgelopen jaren opgenomen. Indien het bezoekersaantal niet bekend is, staat dit met ‘NB’ aangegeven en als het evenement niet heeft plaatsgevonden is geen bezoekersaantal ingevuld. Evenementen die gemiddeld minder dan 25.000 bezoekers trekken of waar geen cijfers van bekend zijn, zijn buiten beschouwing gelaten. 21 In raadsmededeling RIS299123 van 14 februari jl. is aangegeven dat het vaststellen van
bezoekersaantallen van met name gratis evenementen bijna niet mogelijk is. Het blijven schattingen en die kennen soms grote marges. In overleg met een aantal andere steden en experts wordt daarom onderzocht of hiervoor een methodiek ontwikkeld kan worden. MONITOR TOERISME 2018 Gemeente Den Haag
34
TABEL 18. BEZOEKERSAANTALLEN (GROOTSCHALIGE) EVENEMENTEN (X1000) 2014-2018 Evenement
2014
2015
2016
2017
2018
Gemiddeld
Internationaal Vuurwerk Festival
180
400
350
330
400
322
Volvo Ocean Race festival
-
150
-
-
337
244
NN CPC Loop Den Haag
200
200
240
242
231
223
Vlaggetjesdag Scheveningen
250
180
170
250
250
220
Parkpop (incl. Night at the Park)
190
225
275
200
200
218
The Life I Live Koningsnacht
190
200
125
185
188
178
Intocht Sinterklaas
150
170
180
190
200
178
Cool Event
-
120
130
150
160
140
Royal Christmas Fair
-
45
100
170
200
129
UIT Festival Den Haag
NB
NB
NB
110
115
113
Shopping Night
100
100
120
100
125
109
Nederlandse Veteranendag
90
97
100
90
90
93
90
88
89
The Life I Live Koningsdag Tong Tong Fair
100
89
78
83
83
87
Prinsjesdag
75
75
NB
70
100
80
Red Bull Knock Out
-
70
70
-
60
67
Bevrijdingsfestival Den Haag
56
60
70
60
80
65
BonFire Beach Fest
-
-
-
50
60
55
Jazz in de Gracht
19
50
65
100
75
49
Embassy Festival
-
35
50
60
48
De Parade
38
44
48
NB
NB
43
Festival Classique
28
37
42
43
43
39
Milan Summer Festival
15
NB
NB
NB
55
35
Sniester
35
20
30
32
35
30
Nieuwjaarsduik
25
25
NB
20
NB
23
Bron: Opgave cijfers organisatoren en aantallen uit mediaberichten >25.000 bezoekers
Ondanks dat de bezoekersaantallen fluctueren, kunnen aan de hand van het bovenstaande meerjarige overzicht enkele trends worden benoemd. Wat opvalt is dat twee winterevenementen, de Royal Christmas Fair en het Cool Event een duidelijke groei laten zien. Ook Jazz in de Gracht vertoont een stijgende lijn over de jaren, maar laat in 2018 wel een daling zien die waarschijnlijk met de weersomstandigheden te maken heeft.
MONITOR TOERISME 2018 Gemeente Den Haag
35
World Forum, Nuclear Security Summit 2014
MONITOR TOERISME 2018 Gemeente Den Haag
36
6 ZAKELIJKE BEZOEKEN 6.1
INLEIDING Congressen zorgen voor een grote economische spin-off voor Den Haag. Hoewel de belangrijkste reden van bezoek voor congresbezoekers aan werk gerelateerd is, maken congresbezoekers ook gebruik van vrijetijdsvoorzieningen. Congresbezoekers besteden relatief veel geld in de stad, wat een impuls geeft aan de Haagse economie en werkgelegenheid. Een gemiddelde dagbesteding voor een zakelijk verblijf is in totaal € 390,- (incl. vervoer en verblijf).22 32% van de zakelijke bezoekers in Nederland komt voor een specifiek congres.
6.2
AANBOD CONGRESLOCATIES De belangrijkste congreslocatie in Den Haag is het World Forum The Hague, waar de grootste internationale congressen van Den Haag worden gehouden. In 2014 vond hier bijvoorbeeld de Nuclear Security Summit (NSS) plaats, in 2015 de Global Conference on Cyberspace en in 2018 de One Young World Summit en de Lung Health conferentie. Andere veel gebruikte congreslocaties zijn onder meer de Fokker Terminal, het Vredespaleis en de diverse hotels met vergaderzalen.
6.3
ONTWIKKELING (BEZOEKERS)AANTALLEN CONGRESSEN In onderstaande tabel staat de ontwikkeling van het aantal congressen, het aantal deelnemers en de gemiddelde duur in Den Haag weergegeven voor de periode 2014-2018. Het aantal ‘deelnemersdagen’ is het aantal dagen dat een congres duurt vermenigvuldigd met het aantal deelnemers. TABEL 19. CONGRESSEN IN DEN HAAG (2014-2018) 2014
2015
2016
2017
2018
Aantal congressen
88
91
135
149
126
Gemiddeld aantal deelnemers
350
300
279
296
383
Gemiddelde duur
3,9
3,8
3,9
4,6
4,1
123.300
110.700
146.660
179.010
195.060
Deelnemersdagen Bron: NBTC
Het aantal congressen in Den Haag is de afgelopen jaren flink toegenomen. Het gemiddeld aantal deelnemers en de gemiddelde duur per congres fluctueerden weliswaar licht, maar per saldo groeide het aantal deelnemersdagen ten opzichte van 2014 met 58% (zie figuur 10).
22
Bron: Bestedingsonderzoek NBTC
MONITOR TOERISME 2018 Gemeente Den Haag
37
FIGUUR 10. ONTWIKKELING CONGRESSEN IN DEN HAAG IN 2014-2018 (INDEX, 2014=100)
Bron: Continu Vakantie Onderzoek (CVO)
In 2018 vonden er 126 congressen plaats in Den Haag, met gemiddeld 383 deelnemers. De drie belangrijkste congressen waren de 9th One Young World Summit (4 dagen met 1850 deelnemers), de 49th Union World Conference on Lung Health (4 dagen met 4500 deelnemers) en The One Conference (2 dagen met 1500 deelnemers). In 2017 waren er weliswaar meer congressen en was de gemiddelde duur iets hoger dan in 2018, maar het gemiddelde aantal deelnemers was aanzienlijk lager. Dit heeft erin geresulteerd dat het aantal deelnemersdagen het afgelopen jaar met 9% toenam (van 179.010 naar 195.060).
MONITOR TOERISME 2018 Gemeente Den Haag
38
7 EFFECTEN VAN TOERISME 7.1
INLEIDING Toeristen uit binnen- en buitenland brengen veel geld naar de stad en zorgen met hun bestedingen voor omzet en werkgelegenheid bij onder andere Haagse winkels, attracties, restaurants en hotels. Naast deze bestedingen zorgen toeristen ook indirect voor omzet en werkgelegenheid bij alle toeleveranciers en verleners van diensten als transport, accountancy, catering, bouw en installatie, et cetera. Daarmee zijn veel Haagse bedrijven direct of indirect (deels) afhankelijk van toerisme. In paragraaf 7.2 is de directe werkgelegenheid inzichtelijk gemaakt, in 7.3 wordt de totale werkgelegenheid door toerisme toegelicht. In paragraaf 7.4 wordt inzichtelijk gemaakt hoe toerisme bijdraagt aan een attractieve stad.
7.2
ONTWIKKELING DIRECTE WERKGELEGENHEID TOERISME In onderstaande tabel staat de ontwikkeling van het aantal banen in Den Haag weergegeven in de periode 2014-2018. Het betreft hier de directe werkgelegenheid die met het toerisme en de vrijetijdseconomie te maken heeft, zoals horeca, cultuur, sport en recreatie. Indirecte werkgelegenheid door toerisme, zoals banen bij toeleveranciers, zijn niet meegenomen.23 In 2018 is deze sector goed voor 45.030 (directe) banen. Dat is 16% van de totale Haagse werkgelegenheid. TABEL 20. WERKGELEGENHEID IN DEN HAAG PER SECTOR (2014-2018) 2014
2015
2016
2017
2018
Groei tov 2014
266.930
270.560
274.740
275.500
279.830
5%
Detailhandel
22.230
23650
23.300
23.250
23.750
6%
Eet- en drinkgelegenheden
9.820
10.150
10.300
10.620
11.110
13%
Logiesverstrekking
1.430
1.460
1.440
1.540
1.580
11%
710
720
660
660
720
1%
Sport en recreatie
1.840
1.910
1.890
2.060
2.080
13%
Kunst
3.700
3.760
3.990
4.210
4.410
19%
Musea, culturele uitleencentra, openbare archieven e.d.
1.360
1.360
1.380
1.370
1.380
2%
Subtotaal
41.290
43.010
42.960
43.710
45.030
9%
Aantal banen in Den Haag Waaronder:
Reisbemiddeling, -organisatie en - informatie
Bron: Werkgelegenheidsregister Haaglanden
In de afgelopen 4 jaar (periode 2014-2018) is de werkgelegenheid in Den Haag met 5% gegroeid. Het aantal banen dat met toerisme te maken heeft, groeide veel sterker, namelijk met 9%. Zo groeiden de sectoren ‘Eet- en drinkgelegenheden’ en ‘Logiesverstrekking’ respectievelijk met 13% en 11%. Ook het aantal banen in de sector ‘Sport & 23
In de Monitor Toerisme zijn de sectoren anders afgebakend dan in de Economische Visie Den Haag. In de Economische visie zijn ‘Detailhandel’ en ‘Eet- en drinkgelegenheden’ samengenomen (Detailhandel en horeca) en de sectoren ‘Logiesverstrekking’, ‘Reisbemiddeling’, ‘Sport en recreatie’, ‘Kunst’ en ‘Musea e.d.’ (Toerisme en vrije tijd).
MONITOR TOERISME 2018 Gemeente Den Haag
39
recreatie’ groeide met 13% en de sector ‘Kunst’, waaronder theaters en uitvoerende kunsten vallen, zelfs met 19%. Alleen het aantal banen bij ‘Musea, culturele uitleencentra en openbare archieven e.d.’ en ‘Reisbemiddeling en –organisatie’ is nauwelijks gegroeid. Het afgelopen jaar is het aantal banen in Den Haag dat met toerisme te maken heeft (directe werkgelegenheid) gegroeid met 1.320 banen, een groei van 3%. FIGUUR 11. ONTWIKKELING WERKGELEGENHEID PER SECTOR (INDEX 2014=100)
Bron: Werkgelegenheidsregister Haaglanden
7.3
ONTWIKKELING DIRECTE EN INDIRECTE WERKGELEGENHEID TOERISME De totale werkgelegenheid die te maken heeft met toerisme en de vrijetijdseconomie is niet eenvoudig te bepalen en is uitgebreider dan hiervoor geschetst. In 2013 is berekend dat de economische omvang van de vrijetijdseconomie van Den Haag circa € 2 miljard euro was24. Bovendien bleek dat 11,8% van de Haagse werkgelegenheid direct of indirect voortkomt uit toerisme als gevolg van verschillende activiteiten van bezoekers. In 2017 is dit onderzoek herhaald en daaruit bleek dat de omvang in 2016 verder is toegenomen naar € 2,2 miljard25. Deze bestedingen hebben een forse impact op de werkgelegenheid. Die was toegenomen tot circa 27.000 arbeidsjaren. Volgend jaar wordt het onderzoek weer herhaald om de cijfers te actualiseren. In onderstaande figuur is de verdeling van arbeidsjaren die voortkomen uit toerisme naar deelsector weergegeven. Daarin is tevens de vergelijking gemaakt tussen 2012 en 2016.
24
Bureau voor Economische Argumentatie: Kanskaart Toerisme, Economisch belang, toekomstpotentie & effectoptimalisatie” (2013) 25 Bureau voor Economische Argumentatie: Toerisme, de economische motor (2017)
MONITOR TOERISME 2018 Gemeente Den Haag
40
FIGUUR 12. DIRECTE EN INDIRECTE WERKGELEGENHEID TOERISME IN ARBEIDSJAREN (2012 EN 2016)
Bron: Bureau voor Economische Argumentatie: Kanskaart Toerisme 2013 en 2017
Het directe werkgelegenheidseffect van de bestedingen in de toeristische sector bedraagt circa 24.000 arbeidsjaren. De indirecte werkgelegenheid (toeleveranciers) wordt geschat op circa 3.000 arbeidsjaren. Hierbij geldt dat de sector met name zorgt voor banen voor praktisch opgeleiden, waarmee deze complementair is aan enkele andere in Den Haag sterk aanwezige bedrijvigheid zoals de zakelijke dienstverlening, de overheid en de internationale instellingen waar vooral hoger opgeleide banen (theoretisch geschoold) beschikbaar zijn.
Binnenstad, bezoekers maken een foto met het Binnenhof op de achtergrond
MONITOR TOERISME 2018 Gemeente Den Haag
41
7.4
TOERISME VOOR EEN ATTRACTIEVE STAD Toerisme zorgt naast bestedingen en werkgelegenheid ook voor een levendig straatbeeld, reuring en een aantrekkelijk voorzieningenniveau, door attracties, culturele voorzieningen, evenementen, horeca en een gevarieerd winkelaanbod en minder leegstand. Daarmee draagt toerisme bij aan een aantrekkelijk woon- en leefklimaat van Den Haag voor de Haagse burger. De afgelopen jaren zijn er diverse grote evenementen geweest waarbij de wereld naar Den Haag keek, zoals de concerten op het Malieveld en het strand, het WK Hockey, WK Beachvolleybal, de finish van de Volvo Ocean Race, de themajaren rond Mondriaan en de Stijl en Feest aan Zee, de Nuclear Security Summit en One Young World. Daarmee kwamen bezoekers naar de stad en werd de trots van bewoners geprikkeld. In de Monitor Toerisme wordt met ingang van dit jaar jaarlijks stilgestaan bij het effect van deze activiteiten en het toerisme op het leefklimaat voor bewoners en op de bewonerstrots. Ook wordt stilgestaan bij de participatie van bewoners bij activiteiten zoals themajaren. Dit is belangrijk voor sociale inclusie, maar ook voor het imago van de stad. In deze paragraaf staat niet het oordeel van de toerist maar dat van de Haagse bewoners centraal. Woon- en leefklimaat Het leefklimaat van Den Haag wordt ook gemonitord middels het stadspanel Den Haag.
Driekwart (75%) van de panelleden heeft in 2018 aangegeven dat Den Haag een fijne stad is om in te wonen. Ook uit de Atlas voor Gemeenten blijkt dat Den Haag een aantrekkelijke stad is om te wonen, mede dankzij het hoogwaardige voorzieningenniveau. Zo laat de woonaantrekkelijkheidsindex van de Atlas voor Gemeenten 2019 (die gaat over het jaar 2018) zien dat Den Haag op de 6e plek staat van aantrekkelijke steden om in te wonen in Nederland en op de 2e plek qua omvang en diversiteit van het aanbod aan voorzieningen, waar toerisme aan bijdraagt. Afgelopen jaar is door het Urban Datacentre van het CBS (UDC) een onderzoek uitgevoerd naar ‘prettig wonen in Den Haag’. Er is gekeken welke factoren de leefbaarheid, zoals die door bewoners ervaren wordt, beïnvloeden. Leefbaarheid is geoperationaliseerd als het rapportcijfer dat bewoners geven aan hun buurt ten aanzien van prettig wonen. Dit rapportcijfer komt uit de Veiligheidsmonitor (een periodiek representatief steekproefonderzoek) als antwoord op de vraag: “Als u door middel van een rapportcijfer van 1 tot en met 10 zou mogen aangeven hoe prettig u het vindt om in uw buurt te wonen, welk cijfer zou u dan geven?” Gemiddeld geven de respondenten een 7,1. Dit rapportcijfer is dus de maat voor de ervaren leefbaarheid. Tussen de Haagse wijken onderling zijn er aanzienlijk verschillen.
De Vogelwijk scoort het hoogst met een 8,4 en de Groente- en Fruitmarkt het laagst met een 5,8. Figuur 12 geeft deze verschillen weer.
MONITOR TOERISME 2018 Gemeente Den Haag
42
FIGUUR 13. GEMIDDELD RAPPORTCIJFER PRETTIG WONEN IN DEN HAAG UITGESPLTST NAAR WIJK (IN 2015, 2016 EN 2017)
Stadstrots Stadstrots wordt gemonitord middels het stadspanel, wat een representatieve steekproef is onder inwoners. Bijna driekwart (73%) van de inwoners van Den Haag geeft aan dat Den Haag veel heeft om trots op te zijn.26 En dat is belangrijk, want als elke Hagenaar en Hagenees één keer trots spreekt over onze stad hebben we al een bereik van ruim 540.000 mensen. Participatie van inwoners bij themajaren Toeristische themajaren als het Mondriaanjaar (2017) en Feest aan Zee (2018) zijn goed voor onze stad en inwoners. Tijdens het Mondriaanjaar (2017) konden bewoners bijvoorbeeld gratis naar de Mondriaantentoonstellingen. Bij Feest aan Zee (2018) zijn o.a. diverse activiteiten voor Scheveningers georganiseerd en kinderen leerden d.m.v. diverse educatieve programma’s meer over de plastic soup, duurzaamheid en de geschiedenis van Den Haag als stad aan zee. Ook zijn 200 inwoners die door gebrek aan mobiliteit en gezelschap nooit aan zee kwamen, voor een dag naar het strand begeleid. Als nalatenschap van het themajaar is de Lourdeskerk een cultureel podium gebleven, is het thema d.m.v. een fotokunstwerk letterlijk zichtbaar gemaakt bij de stadsentree van Den Haag Centraal en zijn er watertappunten op de boulevard geplaatst. Zo draagt toerisme ook in directe zin bij aan een aantrekkelijke (en maatschappelijk betrokken) stad voor alle inwoners.
26
Bron: Stadspanel 2018
MONITOR TOERISME 2018 Gemeente Den Haag
43
Feest aan Zee: 200 jaar badplaats Den Haag~Scheveningen, Historisch Feest aan Zee
MONITOR TOERISME 2018 Gemeente Den Haag
44
Bijlage: Begrippen en definities (bron NBTC) Vrije tijd Vrije tijd27 = de tijd die overblijft na aftrek van verplichte tijd (tijd die besteed wordt aan beroep, studie of huishouden) en persoonlijke tijd (tijd die besteed wordt aan persoonlijke hygiëne, eten (behalve uit eten in restaurants in de vrije tijd en slapen). Vrijetijdsactiviteiten = alle recreatieve activiteiten die buiten de eigen woning worden ondernomen en waarbij men minimaal één uur van huis is (inclusief reistijd). De vrijetijdssector omvat vakanties en uitstapjes, die ieder op een eigen wijze worden gemonitord. Strikt genomen zijn zakelijke activiteiten en vrijetijdsactiviteiten elkaars tegenpolen. In de praktijk blijkt echter dat het zakelijke en toeristisch-recreatieve segment veel met elkaar te maken hebben of zelfs met elkaar verweven zijn. Bijvoorbeeld in het geval van hotels waar zowel zakelijke gasten als vakantiegangers verblijven. Die verwevenheid is ook terug te zien in landelijke statistieken, zoals de CBS statistiek over gasten en overnachtingen in logiesaccommodaties.
Vrijetijdseconomie De vrijetijdseconomie betreft de productie, distributie en consumptie van goederen en diensten ten behoeve van de vrijetijdsbesteding van mensen, zowel binnenshuis als buitenshuis, zowel binnen de eigen woonomgeving als daarbuiten, met inbegrip van verblijf, vervoer en toeleveranciers.28
Bezoek Toeristisch bezoek = een bezoek aan een stad met een toeristisch motief, dus exclusief familie- en zakelijk bezoek. Dit betreft alleen mensen van buiten stad. Het Continu Vrijetijdsonderzoek (CVTO) wordt als bron gebruikt voor informatie over het aantal bezoeken, unieke bezoekers en de bestedingen tijden het bezoek van Nederlanders (in Den Haag). Er is geen (landelijke) bron beschikbaar voor dagbezoek vanuit het buitenland Verblijfsbezoek = bezoek aan een land of regio met minimaal één overnachting en maximaal twee maanden in een accommodatie die niet je hoofdverblijf is (ook wel ‘gast’ genoemd). Verblijfsbezoek kan onderverdeeld worden in verblijfsbezoek met een zakelijk motief (= zakelijk verblijf), verblijf met een vrijetijdsmotief (= vakantie) en overig verblijfsbezoek. Het CBS is de bron voor het aantal overnachtingen en aantal gasten (één gast kan tijdens een verblijf meerdere nachten blijven).
Bezoekersaantallen Veel instellingen in de culturele en toeristische sector houden hun bezoekersaantallen bij. Het gaat dan meestal om het aantal bezoeken en niet om het aantal unieke bezoekers. Indien het aantal unieke bezoekers wel gemeten wordt, kan de gemiddelde bezoekfrequentie gemeten worden: het totaal aantal bezoeken gedeeld door het aantal unieke bezoekers.
27
Bron: SCP
28
Bron: Prof. Dr. ir. J.T. Mommaas
MONITOR TOERISME 2018 Gemeente Den Haag
45
Verblijfsduur Een gast kan meerdere nachten in een accommodatie verblijven. De gemiddelde verblijfsduur wordt berekend door het totaal aantal geboekte overnachtingen te delen door het aantal gasten.
Toerist Dagtoerist = persoon van buiten Den Haag die met een toeristisch motief de stad bezoekt. Dit kan uit de regio zijn, uit de rest van Nederland of uit het buitenland. Verblijfstoerist = persoon van buiten Den Haag die minimaal één nacht betaald verblijft in Den Haag.
Bezettingsgraad logiesaccommodaties De bezettingsgraad is een percentage dat aangeeft in welke mate de totale capaciteit (beschikbare bedden) daadwerkelijk benut wordt. Dit percentage wordt bepaald door de benutte capaciteit te delen door de beschikbare capaciteit.
Vakantiebestedingen Bestedingen voor vakanties omvatten directe uitgaven die voor één vakantie zijn gemaakt. Het gaat om reiskosten, verblijfskosten, uitgaven aan voeding, en overige kosten die rechtstreeks verband houden met de vakantie, zoals verzekeringen, entreegelden, souvenirs en foto’s. De uitgaven aan duurzame recreatiegoederen tellen hier niet mee. Het gaat dan bijvoorbeeld om een eigen caravan, tent, boot, ski’s en kampeeruitrusting. Daar is voor gekozen omdat deze goederen meestal niet slechts één vakantie meegaan. Ook de huur van een vaste stand- of ligplaats is niet toe te wijzen aan één vakantie, en telt om die reden niet mee in de cijfers over vakantiebestedingen. Vakantiegangers maken niet alleen op de eindbestemming kosten. Ook onderweg profiteren bijvoorbeeld horecabedrijven en tankstations van vakantieverkeer op doorreis. Daarnaast besteden vakantiegangers ook geld aan reisbureaus en vervoersmaatschappijen die meestal niet gevestigd zijn in het land van bestemming. Zodoende komen dus ook niet alle uitgaven van buitenlanders die in Nederland verblijven de lokale (Nederlandse) economie ten goede omdat een deel van de uitgaven kan al in eigen land is gedaan, tijdens de reis of bestemd is voor bedrijven gevestigd in het buitenland.
Dagbestedingen van buitenlanders zijn niet bekend; in de (landelijke) berekeningen worden de uitgaven toegerekend aan de plaats van overnachting.
Zakelijk bezoek Bezoek met een zakelijk motief is per definitie geen vrijetijdsactiviteit. Veel zakelijke activiteiten hebben echter veel raakvlakken met de vrijetijdssector (zoals overnachten in hotel, horecabezoek, toeristische nevenactiviteiten). Daarnaast richten steeds meer ‘typisch toeristische’ bedrijven (zoals hotels, attractieparken en musea) zich ook op de zakelijke markt. Zakelijk verblijfsbezoek = bezoek van minimaal één nacht met een zakelijk motief. Zakelijk dagbezoek = bezoek met een zakelijk motief zonder overnachting. De gemiddelde zakelijke bestedingen worden toegerekend aan plaats van overnachting. Dit betekent waarschijnlijk dat een deel van de aan Den Haag toegerekende bestedingen niet daadwerkelijk in Den Haag wordt gedaan, maar elders in Nederland tijdens een dagbezoek. Dat zal deels worden gecompenseerd door uitgaven in Den Haag van mensen die elders om zakelijke redenen verblijven. Het saldo is echter niet bekend.
MONITOR TOERISME 2018 Gemeente Den Haag
46
Belangrijke omissies in de cijfers Net als Nederlanders bezoeken buitenlanders Nederland ook voor een uitstapje of een dagje uit. Op dit moment is wel bekend welk deel van de Nederlanders een uitje in het buitenland maakt (CVTO) en wat zij daar uitgeven, maar wordt niet onderzocht hoeveel buitenlanders Nederland bezoeken en welke bestedingen daarmee gemoeid zijn. Een vaste standplaatsvakantie is een bezoek met minimaal één overnachting in een accommodatie die niet je hoofdverblijf is, maar die wel in eigen bezit is (niet met een zakelijk motief). Het Continu Vakantieonderzoek (CVO) geeft inzicht in de vaste standplaatsvakanties van Nederlanders, maar er is op dit moment geen landelijke bron die informatie geeft over de vaste standplaatsvakanties van buitenlanders.
MONITOR TOERISME 2018 Gemeente Den Haag
47