RIS308007 Bijlage 4

26 van 33

ONDERZOEK HELMPLICHT SNORFIETSERS

Voor de snorfietsers die gebruik blijven maken van hun snorfiets (circa 40%) geldt dat de benzine-snorfiets per 2025 wordt uitgefaseerd, zodat straks alleen nog nieuwe elektrische snorfietsen zijn toegestaan (zie paragraaf 2.7). Degenen die op hun snorfiets blijven rijden zullen op termijn een nieuwe kopen en daarmee de uitstootcijfers verder omlaag brengen. De lokale uitstoot van verschillende vervuilende stoffen van snorfietsers zal dus afnemen. Een elektrische snorfiets heeft nog steeds CO 2-uitstoot. Uit cijfers van Milieucentraal blijkt dat de elektrische bromfiets een uitstoot heeft van circa 19 gram CO2 per reizigerskilometer (201923; cijfers op basis van onderzoek, voor brom- en snorfiets gecombineerd). De benzine bromfiets heeft een uitstoot van circa 53 gram CO2 per reizigerskilometer. Zodra het wagenpark van snor- en bromfiets volledig elektrisch is, wordt de CO2-uitstoot meer dan gehalveerd.

Figuur 20: CO2-uitstoot per reizigerskilometer (Bron: Milieucentraal, 2019)

De uitstoot van NOx voor snorfietsen is niet eenduidig bekend. Op basis van de informatie van het CBS over de totale emissies van wegverkeer in combinatie met het aantal reizigerskilometers is onderstaande grafiek opgesteld. In de emissiecijfers zijn fiets en lopen niet meegenomen. Ook is geen berekening te maken voor het OV omdat de emissiecijfers alleen gaan over wegverkeer en reizigerskilometers onderscheid maken tussen bus/tram/metro en trein. Deze emissiecijfers zijn daarom in de grafiek op nul gezet. Er is daarnaast in de cijfers geen onderscheid gemaakt tussen de snor- en de bromfiets. Uit onderzoek van TNO blijkt dat er veel verschil is tussen verschillende typen brom- en snorfietsen waarbij sommigen bijna 4 keer zoveel uitstoot per kilometer hebben als anderen. 24

Figuur 21: Emissie NOx (bron: CBS)

Uitstoot andere modaliteiten De snorfietsers stappen over op de fiets, bromfiets, auto of OV. De elektrische fiets heeft een zeer lage uitstoot van CO2. Een bromfiets heeft een vergelijkbare uitstoot met de snorfiets. De auto heeft een hogere uitstoot van CO2, afhankelijk van het type; diesel, benzine, hybride of elektrisch. Grofweg is de benzine of diesel auto circa 4 keer zo vervuilend als de benzine scooter. De tram en metro hebben een vergelijkbare uitstoot en de bus een circa 3 keer zo hoge uitstoot als de benzine scooter. Voor een weergave van de CO2uitstoot (zie Figuur 20). Bij het gebruik van de auto of het OV verandert daarnaast ook vaak de route van

23 Website: https://www.milieucentraal.nl/duurzaam-vervoer/fiets-ov-of-auto/ 24 TNO, Tailpipe emissions of mopeds in the Dutch fleet, R11495, 2017.

Onze referentie: 084005964 A - Datum: 11 oktober 2019

27 van 33

ONDERZOEK HELMPLICHT SNORFIETSERS

mensen omdat fietspaden veelal een directere route bieden. Als de bestemmingen van mensen niet veranderen zal het aantal reizigerskilometers licht stijgen. Als circa 60% van de mensen overstapt naar een andere modaliteit in de verhouding zoals gevonden in de enquête neemt de uitstoot van CO2 met circa 70% toe door het grote aandeel snorfietsers dat gebruik gaat maken van de auto. Indien er circa 30% mensen overstapt neemt de uitstoot van CO2 met circa 20% toe. Voor NOx is de uitstoot van auto’s per reizigerskilometer lager dan die van bromfietsen. Voor (e-)fiets en lopen kan de uitstoot van stikstof op nihil gesteld worden. De uitstoot door opwekking van energie voor elektrische fietsen wordt dan niet meegerekend. Voor bromfiets is de uitstoot gelijk aan de snorfiets. Voor het OV zijn geen betrouwbare cijfers beschikbaar maar kan voor het rekenvoorbeeld de uitstoot gelijk gesteld worden aan die van bromfietsen. Hiermee kan een zeer indicatieve berekening worden gedaan. Als circa 60% van de mensen overstapt naar een andere modaliteit, in de verhouding zoals gevonden in de enquête, neemt de uitstoot van NOx met circa 35% af door het grote aandeel snorfietsers dat gebruik gaat maken van de auto. Indien er circa 30% mensen overstapt neemt de uitstoot van NOx met circa 18% af.

Conclusie De uitstoot door snorfietsers neemt af want er rijden minder mensen op een snorfiets na invoering van de helmplicht. De groep die overstapt, stapt deels over op minder schone vervoerswijzen zoals de auto. De uitstoot van deze groep stijgt daardoor. In totaal verwachten wij een toename in de uitstoot van CO2 tussen de 20% (als 30% van de snorfietsers overstapt) en 70% (als 60% van de snorfietsers overstapt). Tevens een afname in de uitstoot van stikstof tussen de 18% (als 30% van de snorfietsers overstapt) en 35% (als 60% van de snorfietsers overstapt), omdat auto’s per reizigerskilometers minder uitstoot van NO x hebben.

4.2.3

Doorstroming

Figuur 22: Deelvragen voor effecten doorstroming

Uit onderzoek van de SWOV25 blijkt dat snorfietsers gemiddeld 6% uitmaakt van het totaal aantal fietspadgebruikers. Ook blijkt dat als de snorfietsers uit de analyse worden gehaald, de fietspaden nog steeds als ‘druk’ kunnen worden bestempeld. Wanneer 60% van de snorfietsers overstapt naar een andere modaliteit verdwijnen deze snorfietsen van het fietspad. Dit betekent dat er nog 2% snorfiets overblijft van het totaal aantal fietspadgebruikers. Wanneer 30% overstapt blijft er 4% over op het fietspad. Van de 30% tot 60% snorfietsers die zeggen over te stappen, geeft 42% aan op het fietspad te blijven. Zij stappen over op de fiets of de elektrische fiets. De modal shift heeft dus weinig effect op de doorstroming op het fietspad. Van de 60% die naar verwachting zegt over te stappen, verplaatst ongeveer de helft (47%) zich naar de weg. Tevens stapt 4% over naar het OV. Van beiden verwachten we geen noemenswaardige effecten op de doorstroming op de rijbaan en in het OV.

25 SWOV, Stedelijke mobiliteit op het fietspad - Observaties van aantallen, kenmerken, gedrag en conflicten

van fietspadgebruikers, R-2015-21A. Den Haag, 2015. Onze referentie: 084005964 A - Datum: 11 oktober 2019

28 van 33

ONDERZOEK HELMPLICHT SNORFIETSERS

Conclusie Van de 30% tot 60% van de snorfietsers die overstapt blijft een deel op het fietspad en zal een deel naar wegen en OV gaan. In totaal vindt er geen noemenswaardige verandering plaats in de doorstroming op het fietspad, de rijweg en in het OV.

4.2.4

Kosten

Een belangrijk effect van de invoering van de helmplicht voor snorfietsers is dat de snorfietsers een helm moeten kopen (30%, zie paragraaf 3.5). Dit geldt ook voor de snorfietsers die hun snorfiets laten ombouwen tot bromfiets (16%), en de snorfietsers die overstappen op de bromfiets/scooter (9%). Uit de enquête komt naar voren dat snorfietsers gemiddeld 75 euro aan een helm willen uitgeven. Als 30% van de snorfietsers overstapt, betekent dit dat 70% van de circa 750.000 snorfietsers een helm zal aanschaffen en hiervoor naar verwachting in totaal rond de € 39 mln. zal uitgeven; indien 60% overstapt zijn deze kosten voor de snorfietsers in totaal rond de € 22 mln. Van de snorfietsers zal naar verwachting 30% tot 60% overstappen op een ander vervoermiddel. Enkele van deze vervoermiddelen zijn per reizigerskilometer goedkoper dan de snorfiets, anderen zijn duurder (zoals de auto). Aangezien de kosten van de andere vervoermiddelen van vele factoren afhankelijk zijn, kunnen wij geen betrouwbare berekening maken van deze effecten op de kosten. Een eventuele helmplicht zal naar verwachting ook gevolgen hebben voor de verkoop van nieuwe snorfietsen. Dit is een moeilijk in te schatten effect. Conclusie Bij invoering van de helmplicht moeten snorfietsers een helm kopen. Zij geven aan hier gemiddeld 75 euro aan uit te willen geven.

Voorzichtige berekeningen laten zien dat de te verwachte kosten voor snorfietsers voor de aanschaf van een helm in totaal liggen tussen de € 39 mln. (als 30% van de snorfietsers overstapt) en € 22 mln. (als 60% van de snorfietsers overstapt). Voor snorfietsers die overstappen op andere vervoermiddelen is geen betrouwbare berekening te maken voor het effect op de kosten. Ook het financiële effect voor fabrikanten, producenten en leveranciers is lastig in te schatten.

Onze referentie: 084005964 A - Datum: 11 oktober 2019

29 van 33

ONDERZOEK HELMPLICHT SNORFIETSERS

Bijlage A Gebruikte literatuur ANWB, Het wel en wee van de brom- en snorfietser, 2017. Arcadis, Snorfietsen op Amsterdamsebrug en Schellingwouderbrug – Advies over de verkeersveiligheid van snorfietsen, 2019. CBS StatLine, Bromfietsen; soort voertuig, bouwjaar, eigendom, leeftijd, regio, 1 januari. CBS StatLine, Bromfietsen; soort voertuig, brandstof, bouwjaar, 1 januari. Gemeente Amsterdam, DIVV, Kennis, gedrag en houding scooterrijders 2013. Gemeente Amsterdam, Snorfiets naar de rijbaan, Nota van Beantwoording, december 2018. Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM), Schoon, stil en snel – Te verwachten reacties op het mogelijk uitfaseren van de snorfiets met verbrandingsmotor, 2018. Stichting BOVAG-RAI Mobiliteit, Mobiliteit in Cijfers Tweewielers 2017 – 2018. Amsterdam, 2017. Stichting Scooterbelang, Onderzoek en ontwikkeling interactief platform CMS Drupal voor Stichting Scooterbelang. N.E. Rorijs, Hogeschool van Amsterdam, 2014. SWOV, Recente ontwikkelingen in de veiligheid van snorfietsers, D-95-14. Den Haag, 1995. SWOV, Educated Guess van gevolgen voor verkeersslachtoffers door maatregel Snorfiets op de rijbaan (SOR) in Amsterdam, D-2013-11. Den Haag, 2013. SWOV, De veiligheid van gemotoriseerde tweewielers in Nederland; enkele actuele aandachtspunten uitgelicht, R-2013-15. Den Haag, 2013.

SWOV, Snorfietsongevallen op het fietspad - Hoe ontstaan ze en hoe zijn ze te voorkomen? R-2017-12. Den Haag, 2017. SWOV, Speed-pedelec op de rijbaan - Eerste praktijkonderzoek naar gedragseffecten, R-2017-13. Den Haag, 2017. SWOV, Stedelijke mobiliteit op het fietspad - Observaties van aantallen, kenmerken, gedrag en conflicten van fietspadgebruikers, R-2015-21A. Den Haag, 2015. SWOV, Wegwijzer - Verkeersveiligheidscijfers, SWOV-datasheet. Den Haag, 2019. SWOV, Factsheet Ernstig verkeersgewonden in Nederland. Den Haag, 2018. SWOV, Factsheet Verkeersdoden in Nederland. Den Haag, 2019. SWOV, Bromfietsers op de rijbaan: ongevallenstudie, Evaluatie van een proef met de maatregel 'bromfiets op de rijbaan': eindrapport, Hagenzieker, Drs. M.P. Den Haag, 1995. Tweede Kamer, Motie van het lid Von Martels c.s., Vergaderjaar 2018–2019, 29 398, nr. 652, d.d. 17 januari 2019. Rijkswaterstaat, Snorfiets op het fietspad. 25 januari, 2011. The Choice, Kennis, gedrag en houding scooterrijders 2013. Gemeente Amsterdam, DIVV, 2013. The Choice, Houding en gedrag brom- en snorfietsers 2016. In opdracht van: Gemeente Amsterdam, Verkeer en Openbare Ruimte, 2016. The Choice, Houding en gedrag snorfietsers 2018. In opdracht van: Gemeente Amsterdam, Verkeer en Openbare Ruimte, 2018. TNO, Tailpipe emissions of mopeds in the Dutch fleet, R11495, 2017.

Onze referentie: 084005964 A - Datum: 11 oktober 2019

30 van 33

ONDERZOEK HELMPLICHT SNORFIETSERS

Bijlage B Verantwoording enquête onder snorfietsers Enquête bij drie panels De enquête onder snorfietsers is uitgevoerd door I&O Research. Er is gebruik gemaakt van drie panels: • • •

I&O Panel (respons: 157); PanelClix (respons: 235); Dynata (respons: 110).

PanelClix en het I&O Research panel zijn beide lid van de Marktonderzoekassociatie (MOA) in Nederland. De panels handelen naar de gedragscode die is opgesteld door de MOA, Vereniging voor Statistiek en Onderzoek (VSO) en de Vereniging voor Beleidsonderzoek (VBO). PanelClix heeft ongeveer 70.000 panelleden en het I&O Research panel heeft ongeveer 25.000 leden. Dynata is een internationaal bedrijf en een van de grootste leveranciers op het gebied van data uit panels ter wereld. Voor dit onderzoek zijn alle snorfietsers uit de drie panels uitgenodigd. Respons: betrouwbaarheid en representativiteit De enquête heeft een respons opgeleverd van 502 snorfietsers. Op basis van regels van statistiek is een steekproef van 384 representatief voor een populatie van 750.000. Het aantal respondenten zegt ook iets over de betrouwbaarheid van het onderzoek. De samenstelling van de steekproef zegt iets over de representativiteit. Op basis van 502 snorfietsers zijn zeer betrouwbare uitspraken te doen over wat snorfietsers vinden van de helmplicht. Als wordt gekeken naar de samenstelling van de steekproef en de achtergrondgegevens, is te zien we dat de groep ook representatief is voor de populatie snorfietsers.

Hierbij wordt gebruik gemaakt van de zogenaamde Gouden Standaard, een standaard met verschillende achtergrondgegevens van alle Nederlanders die door verscheidende onderzoeksbureaus wordt gehanteerd (zie: https://www.moaweb.nl/gouden-standaard-expertise-center.html)

Onze referentie: 084005964 A - Datum: 11 oktober 2019

31 van 33

ONDERZOEK HELMPLICHT SNORFIETSERS

Bijlage C Deelnemers expertsessie De expertsessie Onderzoek Helmplicht snorfietsers vond plaats op woensdag 28 augustus 2019. Deelnemers van de bijeenkomst waren vertegenwoordigers van de volgende organisaties: Organisatie Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat RAI Vereniging Gemeente Amsterdam SWOV TNO ANWB Fietsersbond Geef het Fietspad Terug! FEHAC Scooterbelang

Onze referentie: 084005964 A - Datum: 11 oktober 2019

32 van 33

ONDERZOEK HELMPLICHT SNORFIETSERS

COLOFON ONDERZOEK HELMPLICHT SNORFIETSERS MINISTERIE VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT

AUTEUR Patrick Kalders Josine Reijnhoudt Janne Hofstee Luuk Vissers PROJECTNUMMER D05031.000035 ONZE REFERENTIE 084005964 A DATUM 11 oktober 2019 STATUS Definitief GECONTROLEERD DOOR

VRIJGEGEVEN DOOR

Janne Hofstee Adviseur

Bettinka Rakic Hoofd Adviesgroep

Arcadis Nederland B.V. Postbus 220 3800 AE Amersfoort Nederland +31 (0)88 4261261 www.arcadis.com

Onze referentie: 084005964 A - Datum: 11 oktober 2019

33 van 33