RIS307825 Bijlage
Tekst van het document
een goede en snelle dienstverlening bieden aan ondernemers; het MKB voorbereiden op de uitdagingen van de toekomst; bestaande (internationale) bedrijven en instellingen versterken en nieuwe aantrekken; talentontwikkeling: werken aan een vaardige en talentvolle stad.”
Het strategische doel komt voor uit de geringe groei van het MKB in Den Haag. De Economische Visie schrijft hierover (p. 39-40): “Ondernemers zijn essentieel voor behoud en groei van de werkgelegenheid in stad en regio. Met het aandeel nieuwe vestigingen behoort de regio Den Haag de laatste jaren tot de beste regio’s (PBL, 2018). Het Haagse MKB is de banenmotor van de Haagse economie en goed voor meer dan de helft van de banen in onze stad. Dé ondernemer bestaat niet, net zomin als hét MKB. Van onze bedrijven behoort 99% tot het MKB, verdeeld over vele sectoren, wijdverspreid over de stadsdelen. Daarvan groeit 90% echter niet of nauwelijks. Dit maakt de opgave om het Haagse MKB over de hele breedte te versterken ingewikkeld. Net zoals we landelijk zien, kennen we in Den Haag een (beperkt) aantal koplopers die nieuwe kennis en technologieën ontwikkelen en toepassen. De gemeente voert al enige jaren een actief startersbeleid, dat erop gericht is een ecosysteem te creëren waarin start-ups goed kunnen gedijen. Dit gebeurt onder meer met het programma ImpactCity en de ontwikkeling van The Hague Tech en Yes!Delft. Daarnaast is er wat we het brede MKB noemen: het gaat dan overwegend om het traditionele kleinbedrijf en zelfstandigen zonder personeel (ZZP’ers) die vooral actief zijn op de lokale en regionale markt.
Het is het MKB in de bouw, zorg en logistiek bijvoorbeeld, maar het zijn ook familiebedrijven en gespecialiseerde dienstverleners. Het brede MKB kan het hoge tempo van vernieuwing moeilijker bijhouden en worstelt met de vraag hoe het die vernieuwing vorm moet geven. Ook zijn er ondernemers die groei niet voorop hebben staan, maar een zelfstandig bestaan proberen op te bouwen door zich vooral te richten op hun passie, vakmanschap of ondernemerschap. De mismatch op de arbeidsmarkt belemmert ondernemers in hun groeimogelijkheden.“ De vraag in dit hoofdstuk is in hoeverre Den Haag een excellent ondernemingsklimaat biedt voor ondernemers. We kijken naar de bedrijvigheid in Den Haag (het aantal vestigingen, het aandeel van het MKB in het aantal banen, het aantal oprichtingen en faillissementen) en de (waardering van) de gemeentelijke diensteverlening aan ondernemers. We vergelijken daarbij wederom Den Haag met de andere drie grote steden en kijken of in de periode 2014-2019 Den Haag het wat betreft bedrijvigheid beter is gaan doen.
96
50000
DE HAAGSE HOGESCHOOL
STAAT VAN DE HAAGSE ECONOMIE 2020
45000 40000 35000 30000 Bedrijvigheid in Den Haag
6.3
25000
We zagen eerder al dat Den Haag wat betreft het aandeel vestigingen per inwoner, minder bedrijvigheid kent dan Amsterdam en meer dan Rotterdam en dat het aandeel vestigingen tussen 2014 en 2019 is gegroeid (hoofdstuk 3). Hoe zit het verder met de bedrijvigheid? Hoe is de verdeling van kleine en grote bedrijven in Den Haag, hoeveel ZZP’ers zijn er en hoeveel bedrijven worden er opgericht en opgeheven?
20000 15000
10000
FIGUUR 6.1 VERDELING VAN BEDRIJVEN NAAR BEDRIJFSGROOTTE (AANTALLEN), DEN HAAG 2008-2019 50000 45000
5000 370
0
40000 35000 30000
2008
2009
2010
2011
2012
2013
1 werknemer
25000 15000 5000 2008
2009
2010
2011
1 werknemer
2012
10-99 werknemers
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2-9 werknemers
100 of meer werknemers
Bron: Werkgelegenheidsregister Haaglanden / DHIC (https://denhaag.incijfers.nl) ● Den Haag mag dan minder bedrijven per inwoner kennen dan Amsterdam (zie hoofdstuk 3), toch is er absoluut gezien veel bedrijvigheid. Er zijn in 2019 59.000 bedrijfsvestigingen, hetgeen een ratio is van 1 vestiging op 6 personen tussen 15 en 65 jaar oud (zie figuur 6.1). ● In Den Haag is het aantal bedrijven met maar één werknemer (meer dan 90% van de eenmanszaken betreft ZZP’ers) in 2019 veel groter dan het aantal bedrijven met meer dan één werknemer (resp. 45.000 en 14.000). Procentueel is dat een aandeel van 76% eenmansbedrijven en 24% bedrijven met meer dan één werknemer. Het aantal en aandeel van grote bedrijven (100 werknemers of meer) is maar gering (N=389, hetgeen maar 1% van de bedrijven is). Het MKB, dat bestaat uit eenmansbedrijven en bedrijven tot 100 werknemers, neemt daardoor 99% van alle bedrijfsvestigingen in. ● In Den Haag is het aantal bedrijven tussen 2008 en 2019 sterk en gestaag toegenomen, van 36.000 in 2008 naar 59.000 in 2019, een toename met 63%. De bedrijvigheid nam dus sterk toe. Dat is ook relatief gezien zo: was in 2008 het aantal bedrijfsvestigingen 1 op 9 inwoners, in 2019 was dat 1 op 6. ● De toename van het aantal bedrijven is in zijn geheel toe te schrijven aan de groei van het aantal eenmansbedrijven.
Deze is sterk toegenomen tussen 2008 en 2019 (van 20.000 naar 45.000), terwijl het aantal kleine en middelgrote bedrijven (2-9 werknemers en 10-99 werknemers) licht afnam (resp. van 12.500 naar 11.000 en van 3.000 naar 2.700) en het
97
201
100 of meer werk
10000 0
2015
2-9 werknemers
10-99 werknemers
20000
2014
DE HAAGSE HOGESCHOOL
STAAT VAN DE HAAGSE ECONOMIE 2020
aantal grote bedrijven (100 of meer werknemers) vrijwel gelijk bleef (van 370 naar 390). Procentueel is het aantal eenmansbedrijven tussen 2008 en 2019 een veel groter deel uit gaan maken van het totaal aantal bedrijven (van een aandeel van 56% naar 76%; voor de periode 2014-2019 gaat het om een stijging in het aandeel van 70% naar 76%) en is het aandeel bedrijven met meer dan één werknemer sterk gedaald (van 44% naar 24%; zie tabel A.3 in Bijlage). TABEL 6.1 VERDELING BEDRIJVEN NAAR BEDRIJFSGROOTTE (%), G4 2018 Rotterdam
Den Haag
Amsterdam
Utrecht
Eénmanszaak
79,6%
83,6%
81,8%
81,9%
Kleine bedrijven (2-9 werknemers)
15,8%
13,5%
14,2%
13,4%
Middelgrote/grote bedrijven (10+ werknemers)
4,6%
2,9%
4,0%
4,6%
Bron: CBS-microdata, bewerking ABF (https://dashboard.nbtc.nl/jive?workspace_ guid=448bb70c-5694-4549-8473-b65a79d75ca3)
In Den Haag is het aandeel bedrijven met maar één werknemer in 2018 iets groter dan in de andere drie grote steden (Tabel 6.1). Het aandeel kleine bedrijven (2-9 werknemers) en middelgrote en grote bedrijven (10 werknemers en meer) is wat kleiner in Den Haag, maar de verschillen tussen de steden zijn niet groot.51 FIGUUR 6.2 BANEN EN VESTIGINGEN NAAR GROOTTEKLASSE (%), DEN HAAG 2020
Bron: Werkgelegenheidsregister Haaglanden / DHIC (https://denhaag.incijfers.nl) ● Figuur 6.2 laat zien dat hoewel het MKB (de bedrijven tot 100 werknemers) 99% van alle bedrijfsvestigingen uitmaakt, haar aandeel in het aantal banen in Den Haag minder groot is. Ze omvat in 2020 53% van de werkgelegenheid (158.000 van de 298.000 banen). Dat komt
omdat er veel banen zijn in het relatief geringe aantal grootbedrijven. De grote en zeer grote vestigingen zijn goed voor 140.000 banen, oftewel 47% van de banen in Den Haag.
51
Omdat dit een andere gegevensbron is, wijken de cijfers iets af van die in figuur 6.1 voor Den Haag.
98
DE HAAGSE HOGESCHOOL
STAAT VAN DE HAAGSE ECONOMIE 2020
TABEL 6.2 GROEI BANEN BINNEN HET MKB EN BIJ GROOTBEDRIJF (AANTALLEN), DEN HAAG 2000-2019 2000
2019
Toename banen
Procentuele groei
111780
153370
41590
37%
9110
44860
35750
392%
w.v. 2 t/m 99 werknemers
102670
108510
5840
6%
Grootbedrijf
129030
135160
6130
5%
Totaal
240810
288530
47720
20%
MKB w.v. eenmanszaak
Bron: Werkgelegenheidsregister Haaglanden / DHIC (https://denhaag.incijfers.nl) ● Tabel 6.2 laat zien dat de groei in het aantal banen binnen het MKB wel beduidend groter is dan bij het grootbedrijf (resp. 37% en 5% tussen 2000 en 2019), met name
vanwege de sterke toename van het aantal eenmanszaken (groei met 392%; praktisch een vervijfvoudiging). Door de sterke groei vormen eenmanszaken 16% van de werkgelegenheid in 2019 (45.000 van de 289.000 banen), daar waar ze in 2000 nog 4% uitmaakte. Ze zijn vooral te vinden in de sectoren bouw, zakelijke diensten en ICT en creatief. Ook bij de overige vestigingen van het MKB (2 t/m 99 werknemers) is de werkgelegenheid in de periode 2000-2019 gegroeid, maar veel minder hard (6%).
FIGUUR 6.3 AANDEEL ZZP’ERS IN DE WERKZAME BEROEPSBEVOLKING, G4 2010-2018 18,0% 16,0% 14,0% 12,0% 10,0% 8,0% 6,0% 4,0% 2,0% 0,0%
2010
2011
2012
Den Haag
2013
2014
Amsterdam
2015
2016
Utrecht
2017
2018
2019
Rotterdam
Bron: CBS / VNG (https://www.waarstaatjegemeente.nl/) ● Figuur 6.3 laat zien dat er in Den Haag relatief veel ZZP’ers in de werkzame beroepsbevolking zijn. Bijna één op de acht werkende personen in Den Haag in 2019 (14,3%) betreft een ZZP’er. Ten opzichte van Amsterdam (15,7%) is dat wat minder, maar ten opzichte van Rotterdam (11,0%) en Utrecht (10,7%) beduidend meer. Over de tijd is het aandeel ZZP’ers bovendien sterker gegroeid in Den Haag dan elders in de G4. Nam
99
DE HAAGSE HOGESCHOOL
STAAT VAN DE HAAGSE ECONOMIE 2020
in de periode 2014-2019 het aandeel ZZP’ers in Den Haag met 2,0 procentpunt toe, in Amsterdam was dat 1,2 procentpunt, in Utrecht 0,7 procentpunt en in Rotterdam 1,4 procentpunt. Overigens gaat het daarbij om een absolute sterke toename van 9.200 ZZP’ers in Den Haag tussen 2014 en 2019. Het sterke aandeel ZZP’ers in Den Haag heeft deels te maken met de relatief gezien grote groep arbeidsmigranten die zich als ZZP’er registreren en in de bouw of het Westland werken. TABEL 6.3 OPRICHTINGEN EN OPHEFFINGEN (2018) EN FAILLISSEMENTEN (2019; AANTALLEN), G4 Amsterdam
Den Haag
Rotterdam
Utrecht
Oprichtingen [aantal] (2018)
16855
8460
8265
4555
Opheffingen [aantal] (2018)
9020
3985
4330
2450
Saldo Oprichtingen/Opheffingen [aantal] (2018)
7835
4475
3935
2105
Saldo Oprichtingen/Opheffingen [per 1.000 vestigingen]
62,3
85,1
67,5
59,4
Faillissementen van bedrijven en instellingen exclusief eenmanszaken [aantal] [2019]
235
78
164
103
Faillissementen van eenmanszaken [aantal] [2019]
18
35
25
5
Faillissementen van bedrijven en instellingen inclusief eenmanszaken [per 1.000 vestigingen] [2019]
1,9
2,0
3,0
2,9
(2018)
Bron: CBS / VNG (https://www.waarstaatjegemeente.nl/) ● Tabel 6.3 laat zien dat er veel dynamiek bestaat in het Haagse bedrijfsleven. Er werden in 2018 8.460 bedrijven opgericht en 3.985 opgeheven, hetgeen een oprichtingssaldo is van 4.475. Relatief ten opzichte van het aantal vestigingen is dit saldo in 2018 het hoogst in Den Haag (85 van 1.000 vestigingen); in de overige drie grote steden ligt dit saldo beduidend lager (Amsterdam 62, Rotterdam 68, Utrecht 59). ● Er lijken daarentegen relatief iets minder faillissementen te zijn van bedrijven in Den Haag. Het saldo faillissementen per 1.000 vestigingen is lager dan in Rotterdam en Utrecht en even hoog als in Amsterdam. Wel gaan er veel eenmanszaken failliet in Den Haag. ● Begin 2019 starten er 11.250 nieuwe bedrijven in Den Haag, terwijl er 6.530 vertrekken of worden opgeheven. Dit oprichtingssaldo van 4.720 is een verdere stijging ten opzichte van 2018. Met deze bedrijvigheid gaat een groei van zo’n 8.000 banen gemoeid (17.650 door start en 9.540 door opheffing.
100