RIS307575 bijlage

Het actieprogramma Den Haag Winkelstad 2020 - 2023

Den Haag Winkelstad Actieprogramma

Voorwoord Den Haag is als winkelstad uniek. We hebben krachtige, aantrekkelijke winkelgebieden met lokale helden en internationale trekkers in de binnenstad. Den Haag is werelds en toch prettig en persoonlijk. Gastvrijheid is een belangrijke drijfveer in Den Haag. Dankzij de (inter)nationale trekkers, sfeergebieden, zoals het Hofkwartier en Chinatown én de unieke Haagse lokale helden, onderscheidt Den Haag zich (inter)nationaal en regionaal als bijzondere winkelbestemming. Van Hagenaar tot Hagenees, van student tot expat en van (dag)toerist tot ondernemer. Mensen voelen zich thuis in de vele winkelstraten, die een enorme diversiteit herbergen. Je kunt in Den Haag alles vinden, dichtbij en makkelijk bereikbaar. We willen dat Den Haag een fijne plek is voor bezoekers, eigen inwoners en ondernemers. De winkelgebieden dragen bij aan de leefbaarheid van de stad, hebben een aantrekkingskracht op bezoekers van buiten Den Haag en zorgen voor werkgelegenheid in onze stad. Met maar liefst circa 24.000 banen, is de retailsector, op de Rijksoverheid na, de grootste werkgever van Den Haag. Nieuwe trends en ontwikkelingen vereisen onze constante aandacht en doen een beroep op het economische aanpassingsvermogen van de stad. Hiervan waren we ons al bewust voordat de coronacrisis toesloeg, maar nu moeten we ons op een aantal onderwerpen versneld aanpassen.

Uitdagingen in de retailsector zijn door de crisis niet veranderd, maar onderwerpen zoals het digitaal vaardig maken van onze ondernemers en het belang van lokaal (digitaal) kopen, vragen nu wel direct om extra aandacht. Het Actieprogramma Den Haag Winkelstad is een sectorale uitwerking voor de versterking van de Haagse (winkel) economie. Het coalitieakkoord en de economische agenda bieden hiervoor de handvatten.

We hebben aandacht voor de gevolgen van de coronacrisis, maar kijken bewust ook weer verder naar de periode daarna. Onze doelstelling is de attractiviteit van Den Haag winkelstad voor consumenten en ondernemers vergroten. Transformatie waar nodig en kwalitatieve versterking waar mogelijk is het uitgangspunt hierbij. Voor de binnenstad draait het om een dag shoppen met een compleet aanbod, gecombineerd met horeca en andere attracties. Voor de wijken en buurten gaat het om een goed basisaanbod en het vergroten van de maatschappelijke en sociale functie. We investeren met dit actieprogramma in winkelgebieden waar minimaal de basis op orde is. Binnen alle winkelgebieden in de hoofdwinkelstructuur is ruimte en stimulans voor vernieuwing, samenwerking en duurzaamheid. Zo blijft er voor retailers ook in de toekomst een goede basis om een boterham te verdienen in winkelgebieden. Met dit actieprogramma zetten we een basis voor de aankomende jaren. De coronacrisis heeft ons echter duidelijk gemaakt dat de wereld van morgen er onverwacht anders uit kan komen te zien. Daarom blijven we continu in gesprek met de sector om juist daar in te zetten, waar onze hulp het hardst nodig is.

Saskia Bruines

3

Samenvatting Inspelen op nieuwe ontwikkelingen De tijd van laagconjunctuur en dalende bestedingen leek achter ons te liggen totdat de coronacrisis begin 2020 toesloeg. De economie heeft het in de voorgaande periode goed gedaan, de consument besteedde weer meer geld waardoor de omzet in de retail steeg. De coronacrisis heeft echter de minder zichtbare, fragiele situatie van voor de crisis aan het licht gebracht. Niet overal gaat het goed (leegstand, faillissementen, minder bezoekers aan winkelgebieden, dalende omzetten) en zien we berichten dat de technologische ontwikkelingen en onlineontwikkelingen gestaag blijven groeien en dat ‘online’ het misschien wel van ‘offline’ gaat winnen. Met dit actieprogramma hebben we de instrumenten in handen om hierop in te spelen. Om voorop te blijven lopen, werkt de gemeente Den Haag al decennialang aan de versterking van de Haagse winkelgebieden en zetten we de aankomende jaren specifiek in op het vesterken het ondernemerschap. Opbouw beleid retail Het beleid is opgebouwd uit drie onderdelen (de beleidscyclus): Kadernota Detailhandel, de retailmonitor en het voorliggende Actieprogramma Den Haag Winkelstad 2020-2023. Op basis van de uitkomsten van de retailmonitor, aanvullend onderzoek, intensief contact met het veld (accountmanagement) en de uitgangspunten van het coalitieakkoord is dit actieprogramma opgesteld.

Dit programma gaat in op de acties van de gemeente in haar winkelgebieden in de periode 2020-2023. De gemeente kan dit natuurlijk niet alleen, daarom werken we actief samen met belanghebbenden, zoals de bedrijveninvesteringzones (BIZ-zen), eigenaren en ondernemers.

Retail draagt bij aan doelen Economische Visie Retail draagt bij aan een krachtige maar ook diverse economische structuur van de stad. Retail zorgt ook voor veel banen bij praktisch opgeleiden. Met maar liefst circa 24.000 banen, is de retailsector, op de Rijksoverheid na, de grootste werkgever van Den Haag. Met het actieprogramma geven we vorm aan de doelstellingen om een attractieve stad te zijn voor bewoners, bezoekers en bedrijven. Het draagt ook bij aan een goed ondernemersklimaat waarin vernieuwing een belangrijke rol speelt. De basis is de Economische Visie, waarmee Den Haag een stevige meerjarenkoers geeft aan de Haagse economie. Economische ontwikkeling is cruciaal voor een aantrekkelijke, leefbare, gezonde stad waarin iedereen mee kan doen. Kernthema’s actieprogramma In het actieprogramma wordt gewerkt met 3 kernthema’s: Basis op orde, Attractieve Winkelstad en Sterk ondernemerschap. Onder deze drie kernthema’s zijn zes programma’s ondergebracht met concrete acties. Vernieuwing en aanpassend vermogen loopt als een rode draad door de kernthema’s en programma’s. We stimuleren vernieuwing zo veel mogelijk binnen de winkelgebieden en bij het ondernemerschap. We werken bij de inzet in de winkelgebieden in de hoofdwinkelstructuur met twee categorieën; prioritaire winkelgebieden en extra aandacht winkelgebieden.

Winkelgebieden die als prioritair zijn aangemerkt, moeten beter gaan functioneren dankzij een mix van fysieke (bijv. herinrichting en aanpak gevels) en niet-fysieke maatregelen (bijv. inzet winkelstraatmanagement). Het gaat dan om onder andere het Loosduinse Hoofdplein, Theresiastraat en de Leyweg en gezamenlijk als één gebied; Schoolstraat, Spuistraat, Venestraat, Vlamingstraat & Wagenstraat in de binnenstad. Bij extra aandachtsgebieden gaat het om een beperkter inzet, zoals het versterken van de winkeliersvereniging, uitstraling of aanpak van leegstand in onder andere de Boekhorststraat, Paul Krugerlaan of Hobbemastraat.

Met de 6 programma’s die we langs de lat van de kernthema’s hebben gelegd gaan we onder andere in op: Beleid & Visie ontwikkeling Jaarlijks updaten van de retailmonitor op data die frequenter beschikbaar is; transformeren van minimaal 30.000 m2 detailhandel naar andere (economische) functies en het bereiken van zichtbare resultaten in de prioritaire en aandacht winkelgebieden. Uitstraling en bereikbaarheid winkelgebieden Uitbreiding winkelstraatregelingen en eventueel groengele zones; uitgevoerde herinrichting van de Frederik Hendriklaan, Betje Wolfstraat en Badhuisstraat; nieuwe oplossing en/of samenwerking tussen ondernemers die bijdraagt aan een schonere stad. Retailers & collectieven Versterken ondernemerschap (o.a. digitalisering). Het Haags Retailpunt verder door ontwikkelen; uitbreiden van het aantal Bizzen met twee en minimaal een nieuwe eigenaren BIZ; inzet strippenkaart voor ondersteuning collectieven. Relatiebeheer Actieve deelname in landelijke netwerken; minimaal twee contactmomenten per jaar per BIZ; samenwerking met eigenaren intensiveren ten behoeve van branchering; introduceren van een vergelijkbaar initiatief zoals Bij Betje in een ander winkelgebied.

Veranderende arbeidsmarkt Samenwerking met Werkgeversservicepunt continueren en verdiepen; een project in samenwerking met de landelijke Retailagenda opzetten; minimaal 1 concreet project opzetten met een Hoge School met als doel het verbeteren van de verbinding onderwijs en retail.

Imago Den Haag Winkelstad Onderzoek naar klant tevredenheid onder inwoners en bezoekers; inzetten op marketingcampagnes om de naamsbekendheid en het imago van Den Haag Winkelstad te verbeteren.

In bijlage 1 is de financiële paragraaf voor de uitvoering van het Actieprogramma Den Haag Winkelstad te vinden.

5

Aan de slag!

Overzicht acties 2020-2023 Beleid & visieontwikkeling

Acties afzonderlijke winkelgebieden

De huidige retailmonitor wordt één keer in de vier jaar uitgebracht. Daarnaast is er jaarlijks een update van de beschikbare cijfers, in de vorm van een digitale en meer interactieve retailmonitor.

Meer levendigheid toevoegen aan winkelcentrum Loosduinen op korte termijn en concrete stappen richting een duurzame impuls op de lange termijn.

Het transformeren naar andere economische functies van ca. 30.000 m2 wvo uit bestaande winkelgebieden binnen de hoofdwinkelstructuur.

De Apeldoornse/Dierenselaan krijgt een tweede trekker (een supermarkt).

Leegstandspercentage in de hoofdwinkelstructuur met 2%laten dalen. Voor alle winkelgebieden binnen de Hoofdwinkelstructuur wordt een compacte SWOT-analyse opgesteld. Deze SWOT laat zien wat bedreigingen zijn en waar kansen liggen voor het winkelgebied.

Uitstraling & bereikbaarheid NL schoon prijs is gewonnen in één van de Haagse winkelgebieden. Winkelstraatregelingen, eventueel aangevuld met groengele zones, worden in meerdere winkelgebieden toegepast. Een uitgevoerde herinrichting van de openbare ruimte op de Betje Wolffstraat, Frederik Hendriklaan en de Badhuisstraat.

Aandacht voor identiteit, uitstraling en verkeerssituatie op de Theresiastraat. Er zijn concrete stappen gezet richting de transformatie van de Leyweg; het gebied is qua omvang gekrompen. Voor de Megastores is een herontwikkelingsplan opgesteld. De Badhuisstraat wordt opnieuw ingericht op basis van het advies dat uit de toekomstvisie is gekomen. Er is een plan opgesteld door ondernemers en vastgoedeigenaren t.b.v. uitstraling en identiteit van de straten Schoolstraat, Spuistraat, Venestraat, Vlamingstraat & Wagenstraat als totaalgebied. De uitstraling van de Boekhorststraat is o.a. dankzij de herinrichting, verbeterd. De betrokkenheid van ondernemers en eigenaren is vergroot. Er is een actieve ondernemersvereniging gedurende de herontwikkeling van het Willem Royaardsplein.

Een nieuwe oplossing en/of samenwerking tussen ondernemers die bijdraagt aan een schonere stad, zodat Den Haag Winkelstad zich kan profileren als innovatieve duurzame stad.

Zowel in de Paul Krugerlaan als in de Hoefkade is een collectief van ondernemers gevormd.

De Keizerstraat is beter verbonden met de boulevard.

De identiteit van de Hobbemastraat is versterkt. Er zijn diverse samenwerkingen tussen ondernemers en bewoners in Laak om sociale binding te vergroten (Goeverneurplein & Lorentzplein).

Ondersteuning collectieven en individuele retailers Het versterken van het Haagse ondernemerschap. Corona heeft uitdagingen, zoals de noodzaak voor ondernemers om te digitaliseren, versneld. Maar ook onderwerpen als cybersecurity en duurzaam ondernemen krijgen aandacht. Een vergelijkbaar project als Storey, waarbij ondernemers van elkaar leren. De boodschap ‘Koop lokaal, ook digitaal’ wordt door de gemeente ondersteund en gepromoot. Het Haags Retailpunt is hèt waardevol informatie-, advies-, netwerk- en kennispunt voor collectieven en ondernemers. Het aantal BIZ-zen is toegenomen. We streven ernaar om minimaal nog 2 ondernemersverenigingen om te zetten naar een BIZ-constructie. In opvolging van de eigenaren BIZ in de Spuistraat, gaan we daarnaast voor nog 1 of 2 eigenaren BIZ-en. Minimaal 7 strippenkaarten voor ondersteuning van winkelcollectieven via het Haags Retailpunt per jaar.

Imago Den Haag Winkelstad Klanttevredenheidsonderzoek laten uitvoeren onder de Haagse inwoners en waar mogelijk ook onder (regio)gasten. Inzetten op marketingcampagnes om de naamsbekendheid en het imago van Den Haag te verbeteren.

Relatiebeheer Actieve deelname binnen de landelijke retailplatformen en netwerken, zodat we Den Haag Winkelstad op de kaart blijven zetten bij retailexperts, vastgoedeigenaren en andere gemeenten. Het behouden van de voortrekkersrol op innovatie binnen winkelgebieden. Dat houdt in dat we minimaal 1 concreet project willen, georganiseerd vanuit de landelijke Retail Agenda. Het contact met de winkelgebieden goed onderhouden. We streven naar minimaal 2 contactmomenten per jaar voor alle BIZ-zen en minimaal 1 contactmoment per jaar voor alle ondernemersverenigingen. Minimaal 1 nieuw uniek concept in de stad Den Haag, waarbij retail gecombineerd wordt met binnenstedelijk toerisme en/of horeca. In samenwerking met vastgoedeigenaren de branchering van de wijk- en buurtcentra op orde. Een vergelijkbaar initiatief als Bij Betje (Betje Wolffstraat) introduceren in een ander winkelgebied.

Veranderende arbeidsmarkt De samenwerking met Den Haag Werkt continueren. Minimaal 2 keer per jaar contact onderhouden om te kijken of er nieuwe projecten en/of mogelijkheden zijn. Een project in samenwerking met de landelijke Retailagenda opzetten, waarbij de retail skills van de toekomst worden onderzocht. Een vergelijkbaar project als Storey, waarbij ondernemers van elkaar leren. Minimaal 1 concrete samenwerking en/of project met een hogeschool om onderwijs en retail beter te verbinden. Dit kan een vervolg zijn van het project Futureproof Retail.

7

Inhoudsopgave VOORWOORD 3 SAMENVATTING 4 OVERZICHT ACTIES 2020 - 2023 6 INHOUDSOPGAVE 8 WAAROM DIT ACTIEPROGRAMMA? 1. Het actieprogramma als onderdeel van het Haags retailbeleid 10 2. Retailtrends 13 3. Het belang van de Haagse retail 16 3.1 De economische visie van Den Haag 3.2 De Haagse retail WAT WILLEN WE BEREIKEN? 4.Economisch vitale winkelstad 18 4.1 Omze ambitie 4.2 Onze doelstelling AAN DE SLAG! 5.Kernthema’s en een randvoorwaarde 20 5.1 Basis op orde (kernthema) 5.2 Attractieve winkelstad (kernthema) 5.3 Sterk ondernemerschap (kernthema) 5.4 Vernieuwing (randvoorwaarde) 6.Programma beleid en visieontwikkeling 22 6.1 Optimalisatie van de hoofdwinkelstructuur 6.2 Retailmonitor 6.3 De Haagse winkelgebieden in beeld 6.4 Branchering binnen winkelgebieden 6.5 Meer levendigheid en reuring in winkelgebieden 6.6 Inzet op Haagse winkelgebieden

7. Programma uitstraling en bereikbaarheid winkelgebieden 28 7.1 Schoon en veilig als basis in ieder winkelgebied 7.2 De fysieke uitstraling van het winkelgebied (heel) 7.3 Het bereikbaar houden van winkelgebieden 8. Programma ondersteuning collectieven & individuele retailers 30 8.1 Stimuleren, ondersteunen en versterken van collectieven 8.2 De lokale ondernemer weerbaar 8.3 Klimaat neutrale en duurzame winkelgebieden 8.4 Praktische tools om duurzaam en verantwoord te ondernemen 8.5 Stimuleren van vernieuwing 9. Programma relatiebeheer 34 9.1 Accountmanagement en dienstverlening 9.2 Investeren in het netwerk 9.3 Gerichte acquisitie voor Den Haag Winkelstad 10. Programma veranderende arbeidsmarkt 36 10.1 Zicht op de nieuw arbeidsmarkt 10.2 Betere aansluiting onderwijs en praktijk 11. Programma Imago Den Haag Winkelstad 38 11.1 Verbeteren imago Den Haag Winkelstad voor de bezoeker 11.2 Lokaal (digitaal kopen BIJLAGEN Bijlage 1 Financiële paragraaf 40 Bijlage 2 Doelenboom Economische Visie 42 Bijlage 3 Schematische weergave input / output actieprogramma 43 Bijlage 4 Terugblik actieprogramma 2015 - 2018 44 Bijlage 5 Algemene trends en ontwikkelingen voor de aankomende jaren 48 9

Waarom dit actieprogramma?

1. Het actieprogramma als onderdeel van het Haags Retailbeleid De gemeente Den Haag werkt al decennialang op een consistente manier aan het retailbeleid, zodat bewoners en bezoekers goed boodschappen kunnen doen en het prettig winkelen is en ondernemers een goede boterham kunnen blijven verdienen. Het retailbeleid geeft de retailsector in Den Haag een duidelijk koers voor de lange termijn en biedt zekerheid voor ondernemers en investeerders. Tegelijkertijd is de beleidscyclus zo opgebouwd dat wanneer de veranderingen in de markt daar om vragen, zoals de coronacrisis, de gemeente snel, flexibel en proactief kan in spelen op nieuwe ontwikkelingen. Het actieprogramma is het uitvoeringsinstrument, de gereedschapskist, van ons beleid. Afhankelijk van de opgave kan het instrumentarium dat nodig is worden ingezet. Dat is maatwerk en wordt hier daarom niet in detail uitgewerkt. Dat gebeurt in de projecten die al lopen of die met dit actieprogramma kunnen worden opgestart. De essentie van het actieprogramma is de ondersteuning van levensvatbare winkelgebieden en het ondernemerschap versterken. Het beleid is opgebouwd uit drie onderdelen (de beleidscyclus): 1. In de Kadernota Detailhandel (RIS 300626, vastgesteld door de raad op 22 november 2018) wordt bepaald waar winkels zich wel en niet kunnen vestigen.

Het uitgangspunt is zoveel mogelijk investeringen te concentreren in de bestaande hoofdwinkelstructuur. Het principe minder maar kwalitatief betere winkelgebieden wordt hier gehanteerd. Hierdoor hebben we sterke winkelgebieden die interessant zijn voor de lokale ondernemers, maar ook voor de grote retailers en de consument die hier voldoende winkelaanbod vindt. Dit beleid wordt vertaald in de bestemmingsplannen. De detailhandelsnota geeft de koers aan voor de lange termijn (circa 10 jaar). 2. In de Retailmonitor (RIS 301527, vastgesteld door het college op 20 februari 2019) worden alle cijfers en feiten van de Haagse winkelgebieden (momenteel 68) in beeld gebracht. De monitor wordt frequent geactualiseerd, meestal aan het einde van een collegeperiode. Dankzij de retailmonitor, onderzoek en intensief contact met het veld (accountmanagement) krijgen we inzicht in de ontwikkelingen van de stad en kunnen we meten hoe het met

de winkelgebieden gaat en wordt duidelijk welke winkelgebieden voldoende toekomstperspectief hebben. Op basis van de monitor bepalen we of het beleid en het actieprogramma moet worden bijgesteld. Tot slot wordt op basis van deze cijfers en mogelijke ontwikkelingen uit de stad en rondom de winkelgebieden, de hoofdwinkelstructuur bepaald. 3. De uitkomsten van de retailmonitor en de uitgangspunten van het coalitieakkoord zijn de basis voor het Actieprogramma Den Haag Winkelstad. Hiermee geven we aan waar en hoe we de betreffende periode actief inzetten op de versterking van de Haagse winkelgebieden en het ondernemerschap. We werken hierbij nauw samen met belanghebbende marktpartijen.

Retail of detailhandel Hadden we het vroeger enkel over detailhandel, tegenwoordig lees je meer over retail. De twee termen worden door elkaar heen gebruikt en het lijkt soms slechts een vertaling van het woord. Er is echter een verschil tussen de begrippen. Detailhandel is een verzamelnaam voor het verkopen van tastbare producten aan de consument. Retail is breder en is een verzamelnaam voor bedrijven die tastbare producten én diensten direct aan de consumenten verkopen. Retail betreft zowel detailhandel, diensten en horeca. Ook in Den Haag zien we dat succesvolle winkelstraten een mix van detailhandel, horeca en dienstverlening hebben. Daarom spreken we in dit actieprogramma ook met name over de retail van Den Haag en maakt dit actieprogramma onderdeel uit van het Haagse retailbeleid.

Kadernota detailhandel

Retail monitor

Actieprogramma detailhandel

Juridisch planologische basis

- bestemmingsplannen - omgevingsplan - definitie hoofdwinkelstructuur

Meten is weten & keuzes maken Beleidscyclus:

- perspectief, compact en minder - bepalen hoofdwinkelstructuur

Acties collegeperiode

- beleid & trends - wat gaan we doen & waar? - concrete acties

11

Waarom dit actieprogramma?

1. Het actieprogramma als onderdeel van het Haags Retailbeleid Kernpunten van het Haagse retailbeleid We maken heldere keuzes voor minder, maar betere winkelgebieden. Goede winkelgebieden zijn: • Compacte winkelgebieden met een logische winkelroute; • Waar de consument een compleet aanbod aan winkels vindt; • Het prettig is om te verblijven, ingericht als een sociale ontmoetingsplek; • Waar ondernemers profiteren van elkaars nabijheid. Verwachting is dat o.a. door de coronacrisis niet alle winkels en winkelgebieden overeind blijven. Den Haag zet daarom extra in op concentratie van de winkels binnen de hoofdwinkelstructuur, zodat deze elkaar economisch versterken. We staan buiten de hoofdwinkelstructuur transformatie toe naar andere (economische) functies. Hiermee behouden we vitale, levendige en toekomstbestendige winkelgebieden, met minder leegstand. Dit vereist door de coronacrisis extra aandacht. In de hoofdwinkelstructuur geven we volop ruimte aan vernieuwing zoals nieuwe winkelconcepten.. Marktinitiatieven die hierin passen willen we stimuleren en faciliteren (zie Kadernota Detailhandel Den Haag RIS 300626).

Bedrijveninvesteringzone (BIZ)

Een Bedrijveninvesteringzone (BIZ) is een afgebakend gebied waarbinnen ondernemers samen besluiten te investeren in de kwaliteit van hun bedrijfsomgeving. Er wordt een BIZ plan opgesteld, waarbij onder andere aandacht is voor het organiseren van evenementen, marketing, het wel of niet ophangen van feestverlichting en extra activiteiten rondom schoon, heel en veilig. Het gaat dan bijvoorbeeld om een winkelgebied of een bedrijventerrein. Ondernemers bepalen dus zelf hoe en waarmee hun winkelgebied aantrekkelijker wordt gemaakt

Samenwerking met ondernemers staat aan de basis van een succesvolle aanpak. We onderhouden dan ook een groot lokaal en nationaal netwerk. Professioneel georganiseerde winkeliersverenigingen zijn zeer wenselijk als betrouwbare gesprekspartner voor de gemeente. De Bedrijveninvesteringszone (BIZ) is een uitstekend instrument om de samenwerking tussen ondernemers (en mogelijk vastgoedeigenaren) te organiseren. Ook de bewoners tonen steeds meer betrokkenheid bij hun winkelgebied. We pakken de winkelgebieden integraal aan. We kijken dus naar alle facetten die van invloed zijn op het winkelklimaat: uitstraling, inrichting, organisatie, branchering, gastvrijheid, bereikbaarheid, veiligheid, marketing, etc.

Alle ondernemers die binnen het afgebakende gebied vallen, zijn na instelling van een BIZ (bij een meerderheid van stemmen en bij instelling geregeld via de landelijke BIZ-wet) verplicht een bijdrage te betalen. Dat is dus anders dan bij een winkeliersvereniging, waar ondernemers zelf bepalen of ze lid zijn of niet. Hiermee kan freerider-gedrag worden voorkomen; iedereen doet mee! De BIZ bijdrage wordt geïnd door Belastingzaken en na aftrek van perceptiekosten als ‘subsidie’ uitgekeerd aan de BIZ.

Kernpunten van het Haagse retailbeleid Den Haag wil toekomstbestendige, compacte en kwalitatieve winkelgebieden, waar ondernemers elkaar versterken.

Winkels worden geconcentreerd binnen de hoofdwinkelstructuur, zodat ze elkaar economisch versterken.

We kijken naar alle facetten die van invloed zijn op een winkelgebied. Het vinden van een oplossing is maatwerk, hiervoor zetten we de gereedschapskist die dit actieprogramma biedt in.

Er is actief contact met een breed netwerk van o.a. ondernemers en investeerders. Zoals BIZ-besturen

Waarom dit actieprogramma?

2. Retailtrends

De tijd van laagconjunctuur en dalende bestedingen leek achter ons te liggen totdat de coronacrisis begin 2020 toesloeg. De economie heeft het in de voorgaande periode goed gedaan, de consument besteedde weer meer geld waardoor de omzet in de retail steeg. De coronacrisis heeft echter de minder zichtbare, fragiele situatie van voor de crisis aan het licht gebracht. Het gaat in een aantal winkelgebieden niet goed; zo is er leegstand, stijgen de faillissementen, zijn er minder bezoekers aan winkelgebieden en dalen de omzetten. Ook zien we de ontwikkelingen op het gebied van nieuwe technologie en onlineverkoop flink groeien. Het groeiende aandeel van online aankopen en de veranderende demografie en consumentengedrag hebben invloed op de behoefte aan fysieke winkels. Ook heeft dit gevolgen voor de inhoud van de werkzaamheden. Zo vereisen vernieuwende retailconcepten, waarbij de grenzen tussen horeca, detailhandel en dienstverlening steeds meer vervagen (blurring), andere vaardigheden. Kortom; de retailsector is sterk in beweging en staat de aankomende jaren nog veel meer veranderingen te wachten (voor meer trends en een overzicht van de acties van voorgaande jaren zie bijlagen). Met dit actieprogramma hebben we de instrumenten in handen om hier snel op in te spelen.

Bedrijveninvesteringzones

Afgebakend gebied waar ondernemers samen investeren in het winkelgebied.

13

15

Waarom dit actieprogramma?

3. Het belang van de Haagse retail 3.1 De Economische visie van Den Haag

Economische ontwikkeling is cruciaal voor een aantrekkelijke, leefbare, gezonde stad waarin iedereen mee kan doen. De Economische Visie geeft een duidelijke koers voor die economische ontwikkeling. Om op weg naar 2030 economisch beter te presteren richt Den Haag zich op (1) een attractieve stad voor bewoners, bezoekers en bedrijven, (2) een veerkrachtige economische structuur, (3) een excellent ondernemersklimaat, (4) voldoende en aantrekkelijke ruimte voor bedrijven. Economische ontwikkeling is geen doel op zich, maar moet een bijdrage leveren aan de bredere opgaven van de stad, namelijk dat:

Iedere inwoner van Den Haag de kans krijgt om mee te doen, als ondernemer of met kans op een baan. Brede economische groei en banengroei moeten kansen bieden voor iedereen (ondernemers en bewoners) die zijn talenten wil inzetten. We willen niet alleen een grotere taart, maar ook een betere verdeling van die taart; Het leven in Den Haag nog aangenamer en de stad nog bruisender wordt. We streven kortom naar een mooie, duurzame en leefbare stad met een zeer aantrekkelijk woon- en leefklimaat. Dit gaat samen met de Haagse ambitie om in 2030 klimaatneutraal te zijn; De groei toekomstgericht is, wat betekent dat de Haagse economie inspeelt op de wereldwijde transitieopgaven zoals digitalisering, technologische vernieuwing, internationalisering en de zorg om het milieu en leefklimaat; De stad weerbaarder wordt en berust op een bredere economische basis, zowel in tijden van hoog- als laagconjunctuur, waardoor we beter bestand zijn tegen een (eventuele) nieuwe economische neergang.

3.2 De Economische visie van Den Haag

Retail en een veerkrachtige economische structuur Retail draagt bij aan een krachtige maar ook diverse economische structuur van de stad. Retail zorgt voor veel banen bij praktisch opgeleiden. Met het Actieprogramma Den Haag Winkelstad 2020-2023 geven we vorm aan de doelstellingen om een attractieve stad te zijn voor bewoners, bezoekers en bedrijven. Het Actieprogramma draagt ook bij aan een goed ondernemersklimaat en een veerkrachtige economische structuur waarin vernieuwing een belangrijke rol speelt. Retail en het verhogen van de attractiviteit en leefbaarheid van de stad Den Haag is een stad met een aantrekkelijk woon- en leefklimaat. De hoge kwaliteit is mede te danken aan het grote aantal hoogwaardige voorzieningen, waaronder uitnodigende en diverse winkelstraten. Het College streeft ernaar het leven in Den Haag (nog) aangenamer te maken voor de inwoners en heeft in het coalitieakkoord uitgesproken dat zij inzetten op aantrekkelijke, bereikbare en veilige winkelstraten. De bevolking van Den Haag groeit flink en voor al deze mensen is een optimaal voorzieningenniveau gewenst. De Haagse winkelgebieden zijn ook nog eens de visitekaartjes van de wijk en buurten en stad als geheel. Een winkelgebied is veel meer dan een verzameling aan verkooppunten.

Voor de wijk- en buurtcentra staat de leefbaarheid centraal en is het steeds belangrijker om als sociale ontmoetingsplek ingericht te zijn. Zo kan het fungeren als hart van de wijk, waar inwoners graag komen en verblijven en dichtbij de dagelijkse voorzieningen kunnen vinden. Onder andere horeca en afhaalpunten voor (online) bestellingen dragen daar aan bij. Veel retailers bieden naast de winkel ook andere diensten aan, zodat het gemak voor de bezoeker geoptimaliseerd wordt. Voorbeelden zijn een pinautomaat, postNL punt of een kleine koffiebar. In steeds meer winkelgebieden, zoals Loosduinen, slaan ondernemers en bewoners de handen ineen.

Voor bezoekers van buiten Den Haag willen we onze binnenstad nog beter op de kaart zetten. Onder andere door een compleet winkelaanbod waarbij recreatie en beleving een belangrijke rol spelen.

Retail binnen de economische visie De retailsector draagt bij aan:

Bijdrage werkgelegenheid De retail is ook een belangrijke banenmotor. Veel praktisch opgeleiden vinden een baan in de retail en de sector heeft een positief effect op de werkgelegenheid in Den Haag. Met maar liefst circa 24.000 banen, is de retailsector, op de Rijksoverheid na, de grootste werkgever van Den Haag. De vernieuwing van het Haagse stadscentrum heeft nieuw vertrouwen gecreëerd bij ondernemers in detailhandel en horeca, terwijl ook in de wijken en buurten volop kansen worden gezien en gepakt. Versterken van de retail levert dus een positieve bijdrage aan de werkgelegenheid. Fijn om te ondernemen Een goed ondernemersklimaat en helder consistent beleid zorgt ervoor dat dat retailers goed kunnen ondernemen in Den Haag. Maar de wereld verandert snel, zoals we de afgelopen periode hebben ondervonden. De consument heeft andere behoeften en het online shoppen zet gestaag door. Haagse ondernemers moeten goed zijn voorbereid op de uitdagingen van de toekomst. Juist in tijden van veranderingen is het belangrijk om vooruit te blijven kijken. De economische motor draaide voor de coronacrisis goed, maar vertoonde al wel enige zwakke punten. Voor het eerst na februari 2015 was het vertrouwen van consumenten negatief (*). Zowel het oordeel over het economisch klimaat als de koopbereidheid is iets verslechterd. Zorgen over stijgende lasten nemen toe en de politieke onrust (o.a.

Brexit) en de coronacrisis spelen een belangrijke rol bij het consumentenvertrouwen. Dat heeft effect op het uitgavenpatroon en dus ook op de omzet in de winkels. Daarom is er behoefte aan sterk en vernieuwend ondernemerschap. Met ondernemers die een stapje verder durven te denken en net iets anders aanbieden en zich sneller aanpassen aan de nieuwe ontwikkelingen en trends.

Attractieve stad voor inwoners en bezoekers.

Banen voor praktisch opgeleiden

Goed ondernemersklimaat: Den Haag is fijn om te ondernemen.

Economische ontwikkeling is cruciaal voor een aantrekkelijk, leefbare en gezonde stad.

17

Wat willen we bereiken?

4. Economisch vitale winkelstad 4.1 Ambitie

De nieuwe trends en ontwikkelingen in de retailsector vereisen constante aandacht en doen een beroep op het economische aanpassingsvermogen van de stad. Met het actieprogramma spelen we in op de veranderingen en de actualiteit. Meten is weten en op basis van cijfers over leegstand, huurontwikkeling en de omzetcijfers van het CBS kunnen we jaarlijks zien hoe de retail er in Den Haag voor staat. Daarnaast geeft onze retailmonitor een goed beeld van de ontwikkeling van winkelgebieden, zoals verzorgingsgebied, ruimtelijke kwaliteit, voorzieningenaanbod en bereikbaarheid. Hoe beter de stad en haar winkelgebieden scoren, des te vitaler de stad als geheel is.

4.2 Onze doelstelling: behoud attractiviteit winkelstad Den Haag

Het doel is de attractiviteit van Den Haag winkelstad voor consumenten en ondernemers minimaal te behouden en waar mogelijk te vergroten. Voor de binnenstad willen we dat een consument bij een dag shoppen een compleet aanbod aantreft, gecombineerd met horeca en andere attracties. Voor de wijken en buurten gaat het om een goed basis aanbod en het vergroten van de maatschappelijke en sociale functie. We willen winkelgebieden waar minimaal de basis op orde is, waar het prettig is om te verblijven en vaker terug te komen. Binnen alle winkelgebieden in de hoofdwinkelstructuur werken we samen met de ondernemers aan vernieuwing en duurzaamheid. Kleinere en lokale ondernemers maken vaak het verschil voor de beleving van de stad en de wijken. Een nieuw accent binnen dit Actieprogramma Winkelstad ligt dan ook bij het inspireren en stimuleren van de Haagse retailers. Hiermee kunnen deze retailers een antwoord bieden op nieuwe trends en de veranderende behoefte van de consument. Het actieprogramma draagt bij aan de doelstelling om van Den Haag de meest ondernemersvriendelijke stad te maken.

De afgelopen jaren zijn veel (inter)nationale trekkers gevestigd in de binnenstad. De aankomende jaren zetten we extra in op het verbreden van functies in de binnenstad. De combinatie van bijzondere winkelconcepten, horeca, cultuur, evenementen en attracties maakt de binnenstad een aantrekkelijk winkelgebied voor zowel inwoners, (regio)bezoekers en toeristen. Om het imago en de attractiviteit van de Haagse binnenstad onder regiogenoten te verbeteren, is er extra aandacht voor de lokale helden. Door hen een krachtig netwerk te bieden, willen we dat deze ondernemers van elkaar kunnen leren en door kunnen groeien. Zij vormen tenslotte het unieke DNA van Den Haag winkelstad. Om de leefbaarheid van de wijk- en buurt centra zoeken we actief samenwerkingen met ondernemersverenigingen en vastgoedeigenaren om de basis op orde te houden en waar nodig te versterken. De wijk- en buurtcentra hebben een maatschappelijke functie die we willen versterken. Door in de winkelgebieden de dagelijkse boodschap te combineren met een prettige sociale ontmoetingsplaats, worden ze het hart van de wijk. Bijvoorbeeld door het drinken van een kop koffie of het volgen van workshops bij de lokale ondernemers in het winkelcentrum.

Onze ambitie:

Economisch vitale winkelstad

Onze doelstelling

Attractiviteit van Den Haag winkelstad voor consumenten en ondernemers vergroten.

De binnenstad is het visitekaartje voor Den Haag winkelstad. Aankomende jaren inzetten op verbreden functies voor complete beleving.

Lokale ondernemers maken het verschil voor de beleving van de stad en de wijken. Zij vormen het unieke DNA van Den Haag Winkelstad.

Wijk- en buurtcentra vormen het hart van de wijk en vergroten de leefbaarheid van de stad voor haar inwoners.

19

Aan de slag!

5. Kernthema’s en een randvoorwaarde Met het Actieprogramma Den Haag Winkelstad geven we invulling aan de gestelde ambitie en doelstellingen. Concreet zijn hier 6 programma’s met acties voor ingericht: 5.1 Kernthema Basis op orde Een winkelgebied is inmiddels veel meer dan een verzameling aan verkooppunten. Ieder winkelgebied kan werken aan een onderscheidend vermogen, maar de aandacht moet er allereerst op gericht zijn om de basis op orde te hebben. Onder die basis verstaan we met name schoon, heel en veiligheidsaspecten. Men moet er prettig en veilig kunnen verblijven en ondernemen. Voor een aantal Haagse winkelgebieden ligt er een belangrijke opgave om juist die verblijfskwaliteit te verhogen. Dit is een taak van verschillende partijen. Van de gemeente, maar ook van de vastgoedeigenaren, ondernemers en bewoners van het gebied. Samenwerken is hierbij cruciaal. 5.2 Kernthema Attractieve winkelstad De bevolking van Den Haag groeit flink. De gemeente Den Haag wil een aantrekkelijke, leefbare en gezonde stad blijven voor haar inwoners. De nabijheid van basisvoorzieningen voor de dagelijkse boodschappen is voor veel inwoners belangrijk. Voor iedere Hagenaar is er op maximaal 1000 meter minimaal buurtvoorzienend winkelaanbod. Den Haag houdt vast aan consistent beleid: minder maar betere winkelgebieden.

Daardoor ontstaan niet alleen complete winkelgebieden voor de consument, ook wordt het ondernemen in Den Haag aantrekkelijker. De beste wijk- en buurtcentra zijn compact en bieden een compleet aanbod voor de dagelijkse boodschap. Ze vormen het hart van de wijk, die naast een functionele, een sterk sociaal en maatschappelijk karakter hebben. De Haagse winkelgebieden dragen niet alleen bij aan het verhogen van de leefbaarheid van de inwoners, het zijn ook nog eens de visitekaartjes voor regiogenoten en (inter)nationale bezoekers. Met name voor de winkelgebieden met een groot aanbod niet dagelijkse winkels (o.a. mode en luxezaken) is het belangrijk om een onderscheidend karakter (door) te ontwikkelen. Voor bezoekers van bui-

ten Den Haag willen we onze (binnen)stad als dé winkelstad nog beter op de kaart zetten. Met haar meer dan 3.000 winkels en 68 winkelgebieden heeft Den Haag werkelijk iets unieks te bieden. Daarbinnen is in het bijzonder een rol weggelegd voor de typisch lokale helden. Deze Haagse ondernemers vormen het unieke DNA van Den Haag winkelstad. Zonder hen zou de stad als elke andere stad zijn. 5.3 Kernthema Sterk ondernemerschap Een succesvolle winkelstraat kent weinig leegstand en gezonde ondernemingen. Om in te kunnen blijven spelen op de veranderende consument moet een retailer zich constant ontwikkelen en wordt er steeds meer kennis en kunde van een ondernemer verwacht. Zo heeft de coronacrisis ervoor gezorgd dat veel ondernemers digitaal vaardiger zijn geworden. Een aanvullende webshop of verkopen via social media kanalen is bij veel ondernemers met sneltreinvaart gelanceerd. Helaas is deze omschakeling niet voor alle ondernemers even gemakkelijk. Landelijke of internationale ketens met een grote backoffice krijgen volop ondersteuning bij bijvoorbeeld productontwikkeling, personeelswerving en marketing. De lokale ondernemer daarentegen staat er alleen voor of heeft een klein team. Juist deze lokale ondernemers met onderscheidend vermogen kunnen het verschralen van de winkelstraten tegengaan.

Om ook die extra stap te kunnen blijven zetten, versterken en stimuleren we het lokaal ondernemerschap. Dat doen we door ondernemers te inspireren en hun kennis te vergroten. We bieden, met de inzet van het Haags Retailpunt, praktische handvatten om te vernieuwen binnen de retail. Tijdens de coronacrisis, maar zeker ook daarna. Zo kunnen ondernemers mee in de tijd en het product of dienst bieden die door de consument gevraagd wordt.

5.4 Randvoorwaarde vernieuwing Den Haag werkt al enige tijd aan de retailstad van de toekomst. Dat vereist noodzakelijke innovatie in winkels en winkelgebieden. Deze vernieuwing is hard nodig om in te kunnen blijven spelen op de nieuwe levensstijl van de consument. Een levensstijl die steeds meer op gemak en snelle levertijd is ingericht. Op nationaal niveau pakt Den Haag een voortrekkersrol. Den Haag is lead partner van de landelijke Retail Innovatie Agenda. In samenwerking met 16 publieke en private partners wordt gewerkt aan nieuwe oplossingen voor de toekomst van de retail. Het motto is ‘leren door te doen’. Den Haag versterkt hiermee haar (landelijke) netwerk, zichtbaarheid en kennis om koploper te zijn/blijven. Om de impact van retailinnovatie in Den Haag te vergroten, hebben we binnen dit actieprogramma aandacht voor vernieuwing in winkelgebieden. De ervaring leert dat innovatie in de retail geen automatisme is. Het ‘Smart Shopping programma’ van het voorgaande Actieprogramma richtte zich op de ‘early adopters’ (de pioniers) onder de ondernemers. In dit Actieprogramma is het doel om de ’early majority’ (de voorlopers die na de pioniers de trends oppakken en verder ontwikkelen) meer zichtbaar te maken als voorbeeld voor andere ondernemers. Deze groep voorlopers omvat beduidend meer ondernemers en zorgt voor een groter effect binnen het winkellandschap.

Deze groep wil graag vernieuwen, maar wacht eerst op resultaten van de pioniers. Dit stimuleren we niet alleen bij retailers, maar we kijken ook naar onze eigen werkwijze en de manier waarop we bijvoorbeeld communiceren.

Kernthema 1: Basis op orde • Schoon, heel en veilig. • Prettig verblijven en ondernemen. • Samenwerken om de verblijfskwaliteit te verhogen.

Kernthema 2: Attractieve winkelstad • Voor inwoners op max. 1000 meter winkelaanbod voor dagelijkse boodschap. • Wijkcentra vormen hart van de wijk. • Binnenstad is visitekaartje voor regiogenoten en (inter)nationale bezoekers. • Lokale ondernemers zorgen voor onderscheidend karakter Den Haag Winkelstad.

Kernthema 3: Sterk ondernemerschap • Blijven inspelen op veranderende consument. • Lokale ondernemer heeft geen backoffice, maar staat er alleen of met klein team voor. • Haags ondernemerschap stimuleren door te inspireren of kennis en netwerk te bieden.

Randvoorwaarde: vernieuwing • Den Haag is leading partner van Retail Innovatie agenda en wil die koploperspositie behouden. • Vernieuwing in de retail is geen automatisme, dus heeft aandacht nodig! • Doel om grotere groep retailers te bereiken en te laten vernieuwen. • Beleid en communicatie gemeente moet ook blijven vernieuwen. 21

Aan de slag!

6. Programma Beleid & visieontwikkeling 6.1 Optimalisatie van de hoofdwinkelstructuur Met 68 winkelgebieden binnen de hoofdwinkelstructuur voorzien we momenteel alle inwoners van Den Haag van een hoog voorzieningenniveau. Maar de stad is in beweging. De aankomende jaren wordt een flinke bevolkingsgroei verwacht. De extra bestedingskracht die nieuwe inwoners opleveren is gezien de verschillende trends (zie bijlage) hard nodig om de bestaande winkelgebieden gezond te houden. Daarnaast blijken winkeloppervlaktes binnen de hoofdwinkelstructuur soms incourant en niet rendabel. Dit gaat met name om uitlopers van winkelgebieden, de verdiepingen en diepe lange panden. We gaan onderzoeken of de definitie, en daarmee de omvang, van de hoofdwinkelstructuur met al deze veranderingen nog voldoet. Ook bekijken we waar kansen en mogelijkheden liggen om beter op de veranderingen in te kunnen spelen. Minder winkelgebieden sluiten we in dit perspectief niet uit. In een aantal gevallen is het de oplossing om het winkelpand te splitsen en de mogelijkheid voor andere functies toe te voegen. Daarbij hebben we de doelstelling om ca. 30.000 m2 wvo uit bestaande winkelgebieden binnen de hoofdwinkelstructuur te transformeren naar andere (economische) functies.

Om extra leegstand te voorkomen, gaan we daarom actief met vastgoedeigenaren in gesprek om te kijken waar overtallige retailmeters (op bijvoorbeeld verdiepingen) kunnen worden gevuld met andere (economische) functies. Buiten de hoofdwinkelstructuur wordt transformatie van winkelmeters naar andere functies al toegestaan. In relatie tot het profiel van de straat wordt in bepaalde gevallen ook wonen op de begane grond toegelaten. We verbreden in zo’n geval de bestemming van een specifieke locatie. Waar mogelijk halen we de detailhandelsfunctie na een paar jaar ook daadwerkelijk uit de bestemming. Retailers die buiten de hoofdwinkelstructuur gevestigd zijn, mogen daar blijven, maar we proberen ze te enthousiasmeren om ook richting de hoofdwinkelstructuur te bewegen. In de panden, die dankzij deze verhuizing vrijkomen, faciliteren we (zonder financiële vergoeding) de omzetting van de bestemming naar andere (economische) functies. Dit, aangevuld met verdere acties uit dit actieprogramma, moeten er voor zorgen dat het leegstandspercentage met circa 2 procent afneemt.

Een groot deel van de leegstand is geconcentreerd in de Megastores. Ontwikkelcombinatie COD en Amvest is sinds januari 2020 de nieuwe eigenaar van de MegaStores in het CID-deelgebied College Campus Hollands Spoor (Laakhavens). COD en Amvest zijn voornemens om de MegaStores te herontwikkelen en transformeren door te breken met het huidige verouderde concept. Dit moet gaan leiden tot een economisch duurzaam winkelcentrum, waarbij de combinatie wordt gezocht met woningbouw. Hiermee levert deze herontwikkeling een belangrijke bijdrage aan de bredere gebiedsontwikkeling in Laakhavens. De gemeente en COD / Amvest zullen hiervoor een intentieovereenkomst sluiten.

6.2 Retailmonitor 2.0

In de Retailmonitor worden alle cijfers en feiten van de Haagse winkelgebieden in beeld gebracht. De monitor werd iedere 4 jaar geactualiseerd, aan het einde van een collegeperiode. De ontwikkelingen binnen de retail gaan echter in zo’n rap tempo dat er vanuit de markt behoefte is aan een meer dynamische retailmonitor, die ook tussentijds informatie biedt. Daarom wordt er gewerkt aan de (digitale) retailmonitor 2.0. Het betreft een lightversie waarin met name gegevens die frequenter veranderen, jaarlijks worden geactualiseerd.

6.3 De Haagse winkelgebieden in beeld

Voor alle winkelgebieden in Den Haag maken we op basis van verschillende bronnen en analyses een kansenkaart, die niet alleen waardevol is voor de gemeente, maar ook voor ondernemers, vastgoedeigenaren en investeerders. Dankzij de retailmonitor hebben we inzicht in de basiskwaliteit en het economisch functioneren van alle 68 winkelgebieden die binnen de hoofdwinkelstructuur vallen. Zowel de basiskwaliteit en het economisch functioneren worden weergegeven op basis van een score. Zo wordt er bijvoorbeeld gemeten hoeveel leegstand er in het winkelgebied is en hoe hoog de huurprijzen zijn. Dankzij accountmanagement, omzetcijfers van het CBS, ontwikkelingen in de stad en onze eigen bevindingen, worden de gegevens uit de monitor aangevuld met extra informatie.

6.4 Branchering binnen winkelgebieden

Diversiteit in winkelstraten is belangrijk en een juiste branchering kan daar mogelijk bij helpen. In de Haagse winkelgebieden zorgt marktwerking over het algemeen voor een goede balans. Wel zal het online aandeel bij bepaalde branches sterk toenemen. Een pandeigenaar is vrij om te bepalen wie zijn pand huurt en welke afspraken hij daarmee maakt, mits dat binnen de geldende wettelijke regels valt. Ontwikkelingen die leiden tot een teruggang in diversiteit en kwaliteit vormen aanleiding om te onderzoeken of en hoe branchering hierin een rol kan spelen. Vanuit de gemeente kan er (juridisch/planologsich) niet worden gestuurd op kwaliteit van winkels. Wel is het (beperkt) mogelijk om op type te brancheren. Bijvoorbeeld detailhandel, woonwinkels en bouwmarkten. Door een bepaald type branche vast te leggen binnen het bestemmingsplan verdwijnt echter de flexibiliteit en neemt de marktwerking af. Hierdoor zijn eigenaren minder goed in staat om snel te reageren op veranderingen in de markt. Brancheren vanuit de gemeente is daarom minder effectief. De sleutel voor de juiste branchering ligt bij de vastgoedeigenaren. Voor een aantal gebieden gaan we daarom aan de slag met een vastgoedpilot. Binnen deze pilot wordt de samenwerking met vastgoedeigenaren geïntensiveerd.

Indien zij hiervoor open staan, stellen we samen met hen een duidelijk profiel en bijpassende branchering voor de straat op. De vastgoedpilot wordt gestart in de Boekhorststraat. Als de vastgoedpilot succesvol is, breiden we dit uit naar andere winkelstraten.

Toekomstvisie markten Markten, groot en klein, dragen vaak bij aan de levendigheid van de stad. Een aantal winkelgebieden wordt daarom aangevuld met een (wekelijkse) markt. Nieuwe trends en ontwikkelingen hebben invloed op het functioneren en de toekomstbestendigheid van markten in Den Haag (o.a. terugloop van bezoekers). Daarom laten we in Den Haag een economische toekomstvisie opstellen voor markten, die inzicht geeft in het huidig functioneren en aangeeft welke veranderingen op ons af komen en hoe we daarop kunnen inspelen als ondernemer en gemeente. Centraal hierin staat natuurlijk de behoefte van inwoners en bezoekers. Op basis van de resultaten worden gefundeerde (beleids-) keuzes gemaakt.

6.5 Meer levendigheid en reuring in de winkelgebieden

6.6 Investeren in Haagse winkelgebieden

Met de nieuwe kadernota Detailhandel is ‘blurring’ (functiemening) verder mogelijk gemaakt. In het ruimtelijk beleid maken we experimenten mogelijk voor horeca (zonder alcohol) en detailhandel om te mixen en kleinschalige, cross sectorale concepten te ontwikkelen. In de aankomende periode stimuleren we ondernemers om dit verder te ontwikkelen (uiteraard afhankelijk van de mogelijkheden door de gevolgen van corona). Om meer levendigheid te creëren, bekijken we of er meer horeca gestimuleerd kan worden in de daarvoor aangewezen gebieden. We gaan hier meer dan voorheen de grenzen opzoeken. We zien met name kansen voor het toevoegen van meer lichte daghoreca in winkelgebieden. In veel gebieden is de grens van het maximale 30 procent aan horecavestigingen nog niet bereikt. We nemen in het contact met vastgoedeigenaren mee, dat gezellige daghoreca een belangrijk onderdeel voor een complete branchering is.

Pick up points stimuleren in hoofdwinkelstructuur Het aantal online aankopen neemt toe. Dat betekent dat er ook steeds meer pakketjes worden bezorgd bij mensen thuis of bij de ‘pick-up points’. Deze pickup points passen goed binnen onze hoofdwinkelstructuur omdat ze ervoor zorgen dat consumenten zich richting de winkelgebieden bewegen. Dankzij de concentratie van winkels is het aantrekkelijk om het ophalen van een pakketje direct te combineren met het doen van de dagelijkse boodschappen. Veel ondernemers zien dit als een kans en fungeren zelf als verzend- en ophaalpunt van paketten. Dankzij de Retailmonitor heeft de gemeente Den Haag zicht op het economisch functioneren van de winkelgebieden in de hoofdwinkelstructuur. Een aantal gebieden scoort, vanwege diverse redenen, minder goed dan andere winkelgebieden. Voor die gebieden wordt allereerst gekeken of ze nog voldoende toekomstperspectief hebben. Daarbij bekijken we de omvang van het winkelgebied, het verzorgingsgebied en eventuele omliggende winkelgebieden. Heeft een winkelgebied voldoende perspectief, dan is het zinvol om in deze gebieden (financieel) te investeren.

23

Aan de slag!

6. Programma Beleid & visieontwikkeling 6.6.1 Prioritaire winkelgebieden

Prioritaire winkelgebieden scoren binnen de retailmonitor lager op het algemeen economisch functioneren omdat er meerdere punten van aandacht zijn. Er is leegstand, de uitstraling van het winkelgebied gaat achteruit, er komen minder bezoekers en de omzet voor de ondernemers valt terug. Vaak versterken deze punten elkaar in negatieve zin. Dat terwijl de basis van het winkelgebied wel voldoende toekomstperspectief biedt en er kansen voor verbetering zijn. Door vanuit de gemeente te investeren en een juiste mix aan maatregelen te bepalen, kan het gebied gericht versterkt worden. Het gaat hierbij altijd om een tijdelijke inzet, met concrete doelstellingen. Nauwe samenwerking met de ondernemers en eigenaren (verenigd in een winkeliersvereniging of BIZ) uit het gebied is een vereiste. De inzet van een, door de gemeente gefinancierde, winkelstraatmanager behoort bij prioritaire winkelgebieden tot de mogelijkheden. Echter alleen wanner de inzet van een winkelstraatmanager bijdraagt aan het versterken van het winkelgebied. Het is een middel en geen doel op zich. Op de volgende pagina’s wordt nader beschreven wat de opgave per prioritair winkelgebied is. De volgende winkelgebieden hebben de prioritaire status: Winkelcentrum Loosduinen • Theresiastraat • De Leyweg • Badhuisstraat • Schoolstraat, Spuistraat, Venestraat, Vlamingstraat & Wagenstraat als geheel.

Winkelcentrum Loosduinen | prioritair winkelgebied Vroeger werd winkelcentrum Loosduinen gezien als het hart van Loosduinen. Nu geven zowel bewoners als ondernemers aan dat het verblijfsklimaat van het winkelgebied momenteel beneden de maat is. Er is relatief veel leegstand. Het huidige aanbod (o.a. te kleine supermarkten) schiet te kort om andere doelgroepen uit de omliggende wijken richting het winkelcentrum te trekken. Dit in combinatie met te weinig vernieuwing (fysiek en niet fysiek) maakt dat het winkelgebied zowel op basiskwaliteit als op economisch functioneren achteruit is gegaan. Tegelijkertijd zijn er volop kansen. We streven naar een kwaliteitsverbetering van het winkelcentrum zodat het centrum aantrekkelijker wordt om te winkelen, te wonen, te verblijven en te ontmoeten. We werken hierbij samen met vastgoedeigenaren, ondernemers en bewoners.

Mogelijke oplossingen zijn het creëren van meer levendigheid in het winkelgebied door middel van horeca en activiteiten. Om in de toekomst de diversiteit aan consumenten te vergroten, wordt onderzocht hoe het winkelgebied aantrekkelijk kan worden gemaakt bij consumenten uit omliggende wijken (o.a. Vroondaal). Vergroting van de supermarkten en herinrichting van het winkelgebied behoren tot de mogelijkheden. Tot slot zijn er kansen om meer verbinding te maken met de toeristische gebieden van Loosduinen: van de Uithof tot Kijkduin. Theresiastraat| prioritair winkelgebied De Theresiastraat in het stadsdeel Haagse Hout behoort binnen de Retailmonitor 2017 tot de sterkere winkelgebieden in de Haagse Hoofdwinkelstructuur. Deze positie staat echter onder druk door onder andere oplopende leegstand en het verdwijnen van een aantal modewinkels. Daarnaast ervaren de ondernemers in de Theresiastraat grote gevolgen van de coronacrisis. Het verzorgingsgebied van de Theresiastraat bestaat grotendeels uit kantoorpersoneel van verschillende overheidsinstanties. Omdat deze groep klanten nu verplicht thuis werken, is de bezoekersstroom binnen de Theresiastraat flink afgenomen. Door de langgerekte structuur van de straat, ontstaat er langzaam een tweedeling tussen horeca en boodschappen/winkelen. Met als gevolg dat de straat een overkoepelend karakter en samenhang mist.

Om de positie van de Theresiastraat te behouden en in de toekomst te versterken, wordt goed gekeken naar de positionering van de straat. Ook wordt onderzocht welke ontwikkelingsmogelijkheden er in de toekomst voor de straat zijn. Hierbij is een goede samenwerking met de BIZ en de vastgoedeigenaren van belang.

De Leyweg | prioritair winkelgebied Doordat de consumentenbehoefte is veranderd en het online winkelen is toegenomen, is het verzorgingsgebied van winkelgebied Leyweg kleiner geworden*. De meeste bezoekers komen uit het stadsdeel. Onder andere door het verdwijnen van de V&D is er zichtbaar leegstand. Het winkelgebied omvat qua oppervlakte te veel lege meters, met een nadelige invloed op de consumentenbeleving van het gebied. De branchering sluit daarnaast onvoldoende aan bij de behoeften van consumenten. Er zijn veel van dezelfde soort winkels en er vinden snelle wisselingen plaats. Verder is de openbare ruimte aan een flinke opknapbeurt toe. De bereikbaarheid en parkeermogelijkheden zijn de afgelopen jaren wel verbeterd. Ondanks de wisselingen bij de ondernemers, zijn ze goed georganiseerd. Ze organiseren veel activiteiten, bedenken acties en weten zich online goed te presenteren. De ondernemers hebben voorstellen gedaan om het winkelgebied beter te laten functioneren. In goed overleg wordt gekeken hoe er vooruitgang kan worden geboekt. De gemeente is actief in gesprek met de vastgoedeigenaren om het gebied te laten inkrimpen. Er wordt gekeken hoe detailhandelsmeters getransformeerd kunnen worden naar andere economische functies, waardoor het beter aansluit op de huidige marktwensen.

Daarnaast geldt voor de Leyweg dat er veel nieuwe inwoners in Den Haag Zuidwest worden verwacht, waardoor er de mogelijkheid ontstaat om nieuwe doelgroepen naar het gebied te laten komen. De Leyweg kan met een aangepaste branchering, beter aansluiten op andere (multiculturele) groepen. Badhuisstraat | prioritair winkelgebied De Badhuisstraat behoort tot één van de minder goed scorende winkelgebieden in de hoofdwinkelstructuur. Dat komt onder andere omdat de basiskwaliteit van het winkelcentrum niet op orde is. De openbare ruimte nodigt niet uit tot lang verblijven en het aanbod heeft een onduidelijk profiel. Ook de zichtbaarheid van de straat vanaf de zijde aan de Scheveningseweg laat te wensen over. Cijfers uit de Retailmonitor laten zien dat het economische functioneren iets vooruitgegaan is, maar nog steeds onder het gemiddelde scoort. Voor de Badhuisstraat speelt de vraag hoe en in welke vorm het winkelgebied aan de vraag van de consument kan blijven voldoen. In het coalitieakkoord is al opgenomen dat de Badhuisstraat een duurzame impuls krijgt. We kijken daarbij naar kansen voor retail (mogelijke thematisering), het functioneren van de openbare ruimte, eventuele versterking van de entrees en het toevoegen van aanvullende economische functies

Schoolstraat, Spuistraat, Venestraat, Vlamingstraat & Wagenstraat samen | prioritair winkelgebied De Grote Marktstraat fungeert als internationale boulevard met grote trekkers en warenhuizen. Helaas is de aantrekkingskracht van de aangrenzende straten achteruitgegaan. Het gebied dat de Schoolstraat, Spuistraat, Venestraat, Vlamingstraat en Wagenstraat omvat, heeft te maken met verschraling, zowel in het winkelaanbod als in uitstraling. Ook is er leegstand in het gebied en is een aantal panden minder goed onderhouden. Er is veel versnipperd eigendom, wat de opgave extra complex maakt. Dankzij de ligging in het centrum en de aanloop vanaf de Grote Markt, liggen er veel kansen om de straten economisch beter te laten functioneren. Het contact met de vastgoedeigenaren is geïntensiveerd. Tegelijkertijd wordt ook de samenwerking met de vaak landelijke retailers versterkt. Een belangrijke nieuwe stap hierin is inmiddels genomen door, naast de ondernemers BIZ, ook een vastgoedeigenaren BIZ in de Spuistraat op te richten.

* Bron: Koopstromenonderzoek Randstad 2018

25

Aan de slag!

6. Programma Beleid & visieontwikkeling 6.6.2.Extra aandacht winkelgebieden

Er zijn ook winkelgebieden die voldoende toekomstbestendig zijn, maar slechts middelmatig scoren in de retailmonitor. Er liggen kansen waardoor het winkelgebied beter kan functioneren. De opgave is minder groot dan bij prioritaire winkelgebieden of heeft al veel aandacht gekregen in voorgaande jaren en concentreert zich daarom vaak op enkele aandachtspunten. Het gaat binnen deze gebieden vaak om schoon, heel of veilig aspecten of een minder goed functionerende ondernemersvereniging. Omdat voorkomen beter is dan genezen, wil het college deze winkelgebieden op tijd een helpende hand bieden. Op welke wijze het gebied ondersteund kan worden, wordt per winkelgebied bekeken. Ook bij extra aandachtgebieden gaat het om tijdelijke inzet en is nauwe samenwerking met de ondernemers en eigenaren (verenigd in een winkeliersvereniging of BIZ) in het gebied een vereiste. Indien de inzet van een, door de gemeente gefinancierde winkelstraatmanager kan bijdragen aan het oplossen van de opgave, dan is dat eventueel mogelijk. De volgende gebieden zijn tijdens de duur van het actieprogramma benoemd tot extra aandacht winkelgebied:

Inzet op Haagse winkelgebieden

De retailmonitor geeft zicht op het economisch functioneren van winkelgebieden. Op basis van die gegevens worden een aantal winkelgebieden aangemerkt als:

prioritair winkelgebied

extra aandachtgebied

Voor beide categorieren geldt:

Boekhorststraat: Uitstraling van de winkelstraat als geheel. Willem Royaardsplein: Versterken van de ondernemersvereniging en behouden aantrekkingskracht winkelcentrum gedurende de herontwikkeling. Paul Krugerlaan: Versterken van de ondernemersvereniging.

Economisch functioneren scoort minder goed. Bijvoorbeeld doordat er veel leegstand is.

Winkelgebied heeft voldoende toekomstperspectief.

Hobbemastraat: Uitstraling en identiteit verbeteren. Goeverneurplein & Lorentzplein: Versterken branchering, aanpak leegstand en het creëren van meer sociale binding met de buurt. Hoefkade: Oprichten en versterken van een ondernemersvereniging.

Er worden alleen middelen ingezet die aansluiten bij de opgave en daarmee tot resultaat leiden.

Optimalisatie van de hoofdwinkelstructuur

Branchering Branchering kan diversiteit in winkelgebieden brengen. Een pandeigenaar is vrij om te bepalen aan wie zijn pand verhuurd wordt, mits het in het bestemmingsplan past.

Winkels geconcentreerd binnen de hoofdwinkelstructuur, zodat ze elkaar economisch versterken.

Vanuit de gemeente kan er juridisch niet worden gestuurd op kwaliteit van winkels.

Solitaire winkels gaan we verleiden om ook naar de hoofdwinkelstructuur te verplaatsen.

68

?

Voldoet de hoofdwinkelstructuur, met alle veranderingen, nog in de toekomst

winkelgebieden

meer of minder?

De sleutel voor de juiste branchering ligt daarom bij de vastgoedeigenaren binnen het winkelgebied.

groter of kleiner?

Gemeente kan een faciliterende rol pakken en probeert het gesprek met de eigenaren aan te gaan.

Retailmonitor 2.0 • Een digitale (light) versie. • Frequentie van 1 per jaar. • Gegevens die snel veranderen (o.a. leegstandcijfers), worden geactualiseerd.