RIS305714 Bijlage 1
Tekst van het document
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
35
4.4
Toekomstbestendige voorzieningenstructuur, bruisende wijkeconomie
Geconcentreerd, gemengd, bereikbaar Uit de hiërarchische opbouw van de wederopbouwwijken volgt dat voorzieningenconcentraties evenredig verdeeld zijn opgezet. Maatschappelijke en commerciële functies zijn van elkaar gescheiden gegroepeerd. Voorzieningen kregen vaak ruimte binnen de buurten, daardoor zijn ze vaak minder goed ontsloten door OV. Het versterken van de voorzieningenstructuur is dus een complexe ruimtelijkeeconomische en ook sociale opgave (concentratie, goede mix, werkgelegenheid, onderwijs, ontmoeting, bereikbaarheid door OV, belevingswaarde, veiligheid enz.). De verdichting kan worden aangewend als draagvlak voor voorzieningen, om zo de leefbaarheid en vitaliteit van de voorzieningencentra te verbeteren. Een veel sterkere concentratie en daarmee een grotere mix van maatschappelijke en commerciële voorzieningen en werkruimtes is gewenst, alsmede een goede OV ontsluiting. Voorzieningen kunnen, meer dan tot nu toe, in de plinten van woningbouw een plaats krijgen. Het leidt tot meer flexibiliteit, maakt grotere dichtheid mogelijk en draagt bij aan de levendigheid van de plinten en op straat. Momenteel wordt beleid opgesteld voor normering van voorzieningen bij verdichting en gebiedsontwikkelingen. De referentienormering uit ambitiedocument zijn in lijn met concept normering.
Wijkcentra met sterke voorzieningen en goede programma-mix De Leyweg en omgeving heeft potentie om een rijker geprogrammeerd voorzieningencentrum van Zuidwest te worden, door de goede bereikbaarheid en bijzondere ligging nabij het Zuiderpark. Bijvoorbeeld met het toevoegen van culturele, leisure en onderwijsvoorzieningen kan het bestaande winkelcentrum (waar het retailaanbod nu te ruim is) sterker
36
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
worden. Groei van Zuidwest en een sterkere verbinding met de regio (verbinding Rijswijk-Kijkduin via Zuidwest) kan tevens het winkelcentrum versterken. Een goede en aantrekkelijke route van de Leyweg uit de nieuwe buurten, vooral op de fiets is dus essentieel. Het tweede belangrijkste voorzieningencentrum van Zuidwest is De Stede. Het is het grootste winkelcentrum van Bouwlust Vrederust. Een relatief goed lopend, maar qua uitstraling wat verouderd winkelcentrum, met enige horeca en een aantal maatschappelijke voorzieningen er omheen. Verdere programmatische verrijking, bereikbaarheid met OV, vernieuwing van de buitenruimte (meer ontmoetings- en verblijfsplekken, culturele voorzieningen) en de verdichting (groei van draagvlak) zullen tot verdere versterking van dit wijkcentrum leiden. De Stede heeft de potentie om het centrum van het gemeenschapsleven te worden. De achterkant van het winkelcentrum dient beter op de buurten aangesloten te worden. Door verrijking wordt het mogelijk om een levendige koppeling te maken tussen de Stede en Zichtenburg. De sterkte van de Ambachtsgaarde, het voorzieningen centrum nabij Dreven en Gaarden, is vooral te danken aan de combinatie van maatschappelijke en commerciële voorzieningen en aan het extra draagvlak die door de nieuwbouwprojecten is gecreëerd.
Kleine concentraties zoals de plinten aan de Dreef zijn meer op de buurt gericht en spelen vooral een belangrijke rol in het versterken van de sociale cohesie, door bijvoorbeeld toevoegen van maatschappelijksociale en persoonlijke dienstverlening. Bij de winkelcentra wordt de openbare ruimte veelal gedomineerd door het parkeren, waardoor er minder ruimte is voor ontmoeting, verblijf en terrassen. De balans tussen parkeren en verblijfskwaliteit van de pleinen zal bij ontwikkelingen geoptimaliseerd moeten worden en er zullen (stimulerings)maatregelen nodig zijn om de consumenten te verleiden tot het gebruik van de andere modaliteiten, o.a. door het versterken van langzaamverkeerroutes in de wijk.
Vitale wijkeconomie Met de Regiodeal Zuidwest is een startschot gegeven aan de sociaal-economische agenda van Zuidwest. De Regiodeal zet in op werk, onderwijs, sociale cohesie en veiligheid, gericht op de samenleving, het individu en toeleiding naar werk. De volgende 3 pijlers zijn richtinggevend: 1. Samenleving en participatie; 2. Vitale inwoners; 3. Activeren, leren en werken (inclusief wijkeconomie) Het betekent -ook voor de buurten Dreven Gaarden Zichtendat de verdichting gepaard moet gaan met sterke groei aan voorzieningen en (kleinschalige) bedrijvigheid. Een deel van de in Zuidwest geplande 15.000 tot 25.000 m2 kleine (ambachtelijke) bedrijfsruimte wordt ook hier gerealiseerd. Ook kan worden gedacht aan de ontwikkeling van woon/ werkwoningen en ruimte voor stadsdistributie. Verbetering van het voorzieningenniveau zorgt voor veel extra banen in de medische en sociale zorg, onderwijs en leisure, sport en cultuur. Een groeiend draagvlak resulteert in extra banen in retail en horeca en in andere soorten dienstverlening. De ambities met betrekking tot arbeidsplaatsen en de behoefte aan voorzieningen worden op elkaar en op het huidige en toekomstige draagvlak afgestemd. Daarbij wordt ook naar de ontwikkelingen op de naburige gebieden gekeken om daardoor een betere integratie van de wijk in de omgeving te kunnen bereiken.
Door voorzieningen en bedrijfsruimten in de plinten te realiseren wordt de levendigheid en sociale veiligheid in de wijken vergroot. Sterke en levendige buurtwinkelcentra bieden ruimte voor nieuwe ondernemers en bedrijvigheid. Een deel van de werkruimte kan gebruikt worden voor de nodige voorzieningen. Voor de 3500 woningen zijn 2-3 huisartsen (met daarbij inbegrepen eerstelijns zorg als fysio en psychologische zorg), 2-3 tandartsen en 1 apotheek nodig, het liefst geconcentreerd per buurt in medische centra.
Gezondheidszorg, sociale zorg en voorzieningen die een gezond leven stimuleren (zoals sportscholen, voorzieningen voor culturele zelfontplooiing) moeten laagdrempelig worden aangeboden. Essentieel voor de welvaartsprong van Bouwlust-Vrederust is het stimuleren van wijkeconomie en hiermee het creëren van werkgelegenheid en kleinschalige bedrijfsruimte. Ondernemerschap vormt een belangrijke motor voor economische groei. Een sterk MKB bevordert de sociale cohesie, trekt nieuwe MKB-bedrijven aan en creëert stageplekken, leer/werktrajecten en banen. Gedeeltelijk kunnen de bedrijven in de voorzieningencentra geplaatst worden. Verrijking met economische functies en voorzieningen, bijvoorbeeld in plinten langs de stadstraten (belangrijke verbindingsstraten vanuit Zuidwest naar omliggende wijken, zoals de Beresteinlaan, Vrederustlaan en Dedemsvaartweg) zullen tot een gezonde programmatische mix leiden. Bedrijfsruimte langs drukkere wegen kunnen bijvoorbeeld een regionale klantenkring bedienen en zijn daarmee minder afhankelijk van draagvlak binnen de wijk. Ook in de buurten zal ruimte gecreëerd moeten worden voor bedrijvigheid. Er wordt een goede mix tussen wonen en werken gecreëerd.
Hiervoor kunnen mogelijk bestaande winkel- en bedrijfsruimtes aan de Dreef en Bierbrouwersgaarde herontwikkeld worden tot bedrijfsen kantoorruimtes, met bijvoorbeeld ruimtes voor (sociaal) ondernemerschap, startups, fietsenmakers en een autobedrijf. De nabijheid van bedrijventerrein Kerketuinen Zichtenburg biedt kansen voor werkgelegenheid in Zuidwest. Een functionele koppeling is al gaande, fysieke en ruimtelijke koppeling is nog een opgave. Initiatieven als opleidingen in het ambachtscentrum “De Energieacademie’ op het bedrijventerrein versterken de wijkaanpak en wijkeconomie. Onderzocht wordt of de randen van het bedrijventerrein op termijn kunnen transformeren naar gemengde woon-werk blokken.
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
37
De winkelplint en bedrijfsruimtes aan De Zicht en Ruimzicht worden tussen de twee bouwblokken uitgebreid en getransformeerd tot een centraal levendig ontmoetingscentrum, waar ruimte is voor lokale startende ondernemers, leerwerkbedrijven, ondersteunende horeca en beperkte dienstverlening. Ondernemers kunnen worden begeleid en opgeleid in het opstarten en onderhouden van hun onderneming. Ondernemers kennen elkaar en kunnen zich aan elkaar optrekken. Hier wordt ook koppeling gelegd met regiodeal en is het de intentie om leerwerktrajecten te organiseren.
Op basis van een diepgaandere analyse van demografische voorspellingen, bezetting van de huidige scholen en het nieuwe programma zal op Zuidwest-niveau bekeken moeten worden of het inderdaad wenselijk is om de basisschool of basisscholen in de buurten te laten landen. Buitenschoolse opvang (2), peuterspeelzaal (1-2) kunnen aan bestaande of nieuwe scholen of aan buurtcentra gekoppeld worden. Buurthuizen van de toekomst worden gecombineerd met sportclub, faciliteiten voor culturele zelfontplooiing, welzijnscentrum, verpleeghuis, poppodium, muziekschool, buurttheater, jongerencentrum, stadsboerderij enz.
4.5
De groei voor geheel Den Haag Zuidwest met 10.000 woningen vraagt om 1 à 2 nieuwe voortgezet onderwijs scholen. Een toevoeging onderwijs op HAVO/VWO-niveau is een belangrijke voorziening die kan bijdragen aan een kansrijke identiteit voor Zuidwest. Een locatie langs de Melis Stokelaan of Meppelweg lijkt hiervoor de meest geschikte locatie vanwege OV-toegankelijkheid en een mogelijke combinatie met binnen (sporthal of sportzaal) en buitensport.
Hoogwaardig onderwijs, voorzieningen voor kinderen en jeugd
De beste kwaliteit kinderopvangcentra, basisscholen, middelbaar onderwijs, buurt- en wijkcentra dragen bij aan een nieuw imago en een verleidelijk vestigingsklimaat voor bestaande bewoners en nieuwkomers. Met een groei van 3500 woningen in de Dreven-GaardenZichten ontstaat een extra behoefte van 1 à 2 basisscholen inclusief kinderopvang. Er zal per locatie onderzocht worden of de extra behoefte met uitbreiding/optopping van bestaande scholen of met nieuwe vestiging(en) wordt gerealiseerd. De eerste oplossing heeft de voorkeur. Met uitbreiding krijgen bestaande scholen een kwaliteitsslag en meer kans op menging van blijvende kinderen en kinderen van nieuwe doelgroepen. Schoolgebouwen worden, waar mogelijk, ontworpen voor multifunctioneel gebruik (brede scholen), waardoor bijvoorbeeld ook mogelijkheden ontstaan voor educatieve, culturele en sportieve (buurt)activiteiten na schooltijd. Uit een scan van de ruimtelijke spreiding van de huidige scholen lijkt een locatie in de Zichten of in de Gaarden het meest voor de hand liggen. Stedenbouwkundig is er ruimtevoorzien in de Zichten. Daarnaast zijn in het integraal huisvestingsplan (IHP) Onderwijs de scholen Petrus Donders en Erasmus, gelegen bij de Ambachtsgaarde, opgenomen en benoemd als onderzoeklocaties voor vervangende nieuwbouw en of uitbreiding op termijn.
38
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
Vanuit de Regiodeal wordt ook ingezet op leer-werk-plekken in samenwerking met MBO opleidingen, om daarmee werklozen weer perspectief op de arbeidsmarkt te bieden. Dit is goed te koppelen aan bedrijven concentraties in Zichten (Ruimzicht Het Zicht).
4.6
Gezonde stad - laagdrempelige vormen van sporten en recreëren, ruimte voor natuur en water
Er is een ruim aanbod aan sport en recreatie in Zuidwest en in het bijzonder in Bouwlust-Vrederust. Op het niveau van heel Zuidwest is het huidige aanbod rond de 25 hectare. Ook bij 10.000 extra woningen lijkt dit voldoende te zijn. Behoefte aan extra ruimte voor georganiseerde sport in Zuidwest als geheel, gezamenlijk met ontwikkelingen in het Zuiderpark en in de Uithof wordt nader onderzocht.
Momenteel wordt de capaciteit van de sportvoorzieningen niet volledige benut, er is ruimte voor groei. Naast een kwantitatieve is een kwalitatieve en organisatorische aanpak urgent. Meervoudig gebruik, variatie aan outdoor mogelijkheden, dichterbij de buurt, integratie in de openbare ruimte: kortom het bewegen laagdrempeliger maken voor bestaande en nieuwe bewoners, voor alle leeftijden en leefstijlen. Een scenario zou kunnen zijn om het toevoegen van extra sport in de toekomst mogelijk te maken in de stadsparken zoals de Uithof. Om de ambities van sport, gezondheid, bewegen, groen en natuur optimaal te faciliteren zullen voorzieningen en groenstructuur op sommige plaatsen aangepast moeten worden. De voorzieningen hoeven echter niet los van elkaar gerealiseerd te worden: multifunctioneel gebruik, integratie van bestaande voorzieningen in de openbare ruimte, functionele verrijking van zones naast de waterpartijen (banen voor hardlopen, outdoor fitness hubs, skatepark, free running, enz. ) kunnen voldoende ruimte bieden om te voldoen aan de sportbehoefte. Vooral de groene zone langs de Dedemvaarstweg is geschikt om georganiseerde sport en een wijkpark te integreren. Er moet onderzocht worden of de nieuwe sportaccommodatie, die in de Regio Deal is vastgelegd, in Bouwlust-Vrederust of elders in Zuidwest gerealiseerd kan worden.
Speciale aandacht voor de jeugd (actief faciliteren van participatie aan sport) draagt bij aan het terugdringen van overlast door rondhangende jongeren. De Hengelolaan en groenzone langs de Melis Stokelaan zullen meer kwalitatieve groene en ecologische lange lijnen worden, als verbinding tussen Zuiderpark en Uithof, met ruimte voor langzaamverkeersverbindingen. Het sportpark dat naast de Zichten ligt, wordt een belangrijke schakel tussen deze twee groene verbindingen, waar het sportpark beter kan worden benut door de wijk. En dat het hiervoor meer toegankelijk en (indien nodig) met uitdagende beweegelementen wordt ingericht.
Dreven
Gaarden
Zichten
De bestaande werk- en winkelplinten aan de Dreef transformeren naar buurtvoorzieningen en werkruimtes voor omliggende woningen (bijvoorbeeld kinderopvang, zorg en werkplekken kleine ambachtelijke ondernemers). In deze ruimtes kunnen ook, met inzet uit de regiodeal, voorzieningen en leerwerkplekken komen die antwoord geven op de multiproblematiek van de bestaande bewoners en het bieden van perspectieven voor zelfredzaamheid, met name ook voor jongeren.
Langs de Erasmusweg kan stedelijk programma een plek krijgen in de plinten van de nieuwe bebouwing. Ook kunnen er woonwerk-woningen in de plinten komen. Bestaande voorzieningen zijn nabij (zorgcomplex en scholen), gelegen aan de Gaarde. Het ligt meer voor de hand dat de bewoners van deze voorzieningen gebruik maken en geen nieuwe voorzieningen in het plangebied worden ingepast, mogelijk kunnen bestaande voorzieningen aan de Gaarde opgetopt of uitgebreid worden.
De bestaande bebouwing in het hart van de buurt wordt getransformeerd naar een economisch hart, met voorzieningen, ontmoetingsruimten en ruimte voor lokale ondernemers (bijvoorbeeld food of lokale ambachtelijke ondernemingen) en leerwerktraject (regiodeal). Het is dé gangmaker in de wijk: laagdrempelig, kleurrijk en aansprekend voor een breed publiek . Inzet uit de regiodeal richt zich in deze buurt op het ondersteunen van lokaal ondernemerschap.
Langs de Erasmusweg kan stedelijk programma een plek krijgen in de plinten van de nieuwe bebouwing. De bestaande school (speciaal onderwijs de Springplank) aan de Pachtersdreef-Beresteinlaan, zou mogelijk getransformeerd kunnen worden, met toevoeging van een nieuwe basisschool en met mogelijk toevoegen van extra woningen op deze markante plek in de buurt aan de singel.Dit is geen onderdeel van de planvormging.
Er wordt onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor de transformatie van de sportvelden aan de Gaarden naar een sportpark dat meer toegankelijk is, met meer ruimte voor ongeorganiseerde sport in de openbare ruimte.
Versterken van winkelcentrum de Stede, door een nieuwe kop met voorzieningen, koppelt de Zichten beter aan het winkelcentrum. In het midden van de buurt, in het cluster met kerk en bestaand hotel, wordt een nieuwe school toegevoegd. Er wordt onderzoek gedaan naar de mogelijkheden voor de transformatie van de sportvelden aan de Zichten naar een sportpark die meer toegankelijk is, met meer ruimte voor ongeorganiseerde sport in de openbare ruimte.
De strip met kenmerkende werkruimtes aan de Bierbrouwersgaarden wordt behouden, ingepast in het bouwblok en waar nodig geherprogrammeerd.
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
39
4.7
Mobiliteitstransitie: sneller, duurzamer, gezonder
Stapsgewijze cultuuromslag De directe verbinding naar de snelweg en de mobiliteitsstijlen van de doelgroepen die in de buurten wonen en naar verwachting zullen gaan wonen, evenals de geplande OV schaalsprong wijzen erop dat de autogerichtheid langzamer zal afnemen dan in centraal gelegen delen van de stad. Het is juist een van de waarden waarvoor potentiele bewoners Dreven, Gaarden en Zichten als woonomgeving zullen kiezen. Er worden voorlopig de volgende parkeernomen gehanteerd: • Parkeernorm appartement - 0.4/w - 1,1/w (afhankelijk van grootte) • Parkeernorm werkruimtes - 0,0145/m2 (beperkt dubbelgebruik mogelijk) • Parkeernorm basisschool - 0,0025/m2 (beperkt dubbelgebruik mogelijk) • Bezoekers parkeernorm - 0,1 (vooruitlopend op vastgesteld beleid) In de nabijheid van toekomstige mobiliteitshubs valt een lagere norm te overwegen. Om een kwaliteitsslag in de openbare ruimte te kunnen realiseren is een transitie van de parkeercultuur en autobezit urgent. Om de transitie te versterken kan gedacht worden aan gebouwde parkeeroplossingen bij nieuwbouw, flexibele parkeervoorzieningen (beperkt dubbelgebruik) of ondergrondse parkeervoorziening bij het wijkcentrum Stede (icm. waterbergingsfunctie). Uitgangspunt voor de transitie is het aanbieden van mobiliteit in plaats van het realiseren van parkeerplaatsen. Per buurt dienen de optimale mogelijkheden onderzocht te worden.
Om deze benadering te laten slagen is het belangrijk dat er keuzes worden gemaakt. Dat houdt bijvoorbeeld in dat in heel Zuidwest een parkeerregime gaat gelden om het gebruik van gebouwde (centrale) parkeervoorzieningen af te dwingen.
.
40
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
Betere bereikbaarheid per auto, makkelijker fietsend en lopend naar de Uithof
Schaalsprong OV en mobiliteitshubs
Voor de doorstroming van het regionale en lokale autoverkeer
versneld zullen worden, maar de ligging van deze lijnen en P&R liggen nog niet vast. De verwachting is dat het verlengen
is aanpassing van kruispunten van de Lozerlaan in de toekomst noodzakelijk. Hierdoor worden de wijken in Zuidwest beter ontsloten voor de auto. In het kader van de bestuurlijke afspraken van de MIRT verkenning A4 Passages, Poorten en Inprikkers (A4PPI) is het de bedoeling om een ongelijkvloerse kruising aan te leggen ter hoogte van de LozerlaanErasmusweg. Dit sluit aan op de gedachte van bundelen en ordenen en biedt kansen voor het afkoppelen en downgraden van wijkontsluitingswegen. Op basis van een verkenning naar de Zuidelijke Randweg (o.a. Lozerlaan, Ockenburgsestraat) is de conclusie getrokken dat de Melis Stokelaan en Hengelolaan afgekoppeld kunnen worden van de Lozerlaan, mits de kruispunten van de Lozerlaan met de Erasmusweg, Meppelweg en Escamplaan ongelijkvloers worden. Als gevolg van het beoogde afkoppelen van de Melis Stokelaan en Hengelolaan zal het verkeer binnen de wijk BouwlustVrederust zich iets anders gaan verdelen. De Beresteinlaan, Vrederustlaan en Dedemsvaartweg zullen daarom iets drukker worden, maar dat zal vooralsnog niet zorgen voor andere inrichtingseisen. In relatie tot het mogelijk afkoppelen van de Melis Stokelaan en Hengelolaan is het eventueel denkbaar om het gedeelte ten westen van de Beresteinlaan in te richten als verblijfsgebied (30 km/h zone).
De schaalsprong OV geeft aan de dat de lijnen 4 en 9
van de Leyenburgcorridor pas aan de orde zal zijn tussen 2030-2040. Een versnelling zou kunnen bijdragen aan de sociaal-economische positie van Zuidwest. In het kader van de voorbereidende werkzaamheden van de gebiedsvisie Zuidwest is de ambitie uitgesproken om nieuwe OV mogelijkheden te onderzoeken. Wellicht zullen deze tot nieuwe inzichten lijden wat betreft de schaalsprong OV. In Bouwlust-Vrederust is er geen dwarsverbinding in het OV netwerk terwijl een groot deel van de voorzieningen juist aan de dwarsverbindingen (stadstraten) liggen. Een verbinding tussen lijn 9 en lijn 4 helpt om mee te profiteren van de Leyenburg corridor. De Remise Zichtenburg en zijn omgeving is het onderzoeken waard uit oogpunt van een toekomstig transferpunt ook in verband met de ontwikkelingen op het bedrijventerrein ZKD, in de Uithof, in Westland en in de buurt Venen.
De OV schaalsprong houdt in dat de afstanden tussen de achtereenvolgende haltes vergroot worden. Het comfort van voor- en natransport wordt daarmee extra belangrijk. Mobiliteitshubs kunnen daarbij een centrale rol spelen. Mobiliteitshubs zijn een recente ontwikkeling waarbij het op een geconcentreerde locatie mogelijk is om op basis van de specifieke behoefte uit een palet van mobiliteitsdiensten te kiezen, zoals deelauto’s, deelfietsen, OV, PLEV’s (elektrische voertuigen voor voor- en natransport) etc. Via Mobility as a Service (MaaS) app’s kan hier op een efficiënte manier gebruik van worden gemaakt. Dit concept van Wijkhubs zouden op strategische locaties (zoals bv knooppunt Bouwlustlaan-Zichtenburglaan-Meppelweg; P+R de Uithof; hoek Melis Stokelaan-Beresteinlaan) in de wijk een bijdrage kunnen leveren aan het slimmer organiseren van mobiliteit. Nieuwe concepten voor “the Last Mile” kunnen mogelijk worden gekoppeld aan de mobiliteitshubs. Mobiliteitshubs zijn belangrijke instrumenten t.b. v. de cultuuromslag van het autogebruik.
Het is de ambitie om op termijn de Lozerlaan gedeeltelijk verdiept aan te leggen. Door de verdiepte ligging van de Lozerlaan kunnen fietsers en voetgangers zonder belemmering van zwaar verkeer, via fiets- en loopverbindingen naar de Uithof.
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
41
Fietsen wordt aantrekkelijk, snel en veilig In Zuidwest wordt in het algemeen minder gefietst en gelopen dan gemiddeld in de Haag. In Bouwlust Vrederust ligt het fietsen en wandelen nog minder voor de hand dan in Moerwijk en Morgenstond vanwege de grote afstanden en het gemak van het autogebruik. De oorzaak van het lage fietsgebruik is niet de afstanden tot voorzieningen, maar voor veel bewoners is het gebruik van de fiets geen vanzelfsprekendheid, mensen hebben vaak geen fiets, zijn niet gewend te fietsen en stallingsmogelijkheden van de fietsen zijn niet ideaal. Dat moet veranderen. Fietsen en lopen moet plezierig zijn: uitstekende routes, veilige en comfortabele inpassingen van fietsenstalling, aantrekkelijke openbare ruimte en omgeving, goede transfermogelijkheden, goede bewegwijzering, veiligheid enz. zijn voorwaarden daarvoor. Versterken van langzaamverkeersverbinding richting omliggende wijken en groengebieden en tussen parken onderling, betekent meer uitnodiging tot bewegen en meer gebruikerskwaliteit van het groen en de openbare ruimte. De integrale opgave betreft zowel het alledaagse als het recreatieve fietsgebruik. In eerste instantie is belangrijk dat korte routes zoveel mogelijk lopend en fietsend worden gedaan.
Hiervoor is de veilige en met gemak bruikbare stalling bij huis en bij voorzieningencentra (scholen winkels, medisch centra, mobiliteitshubs enz.) van belang. Voor grote afstanden zijn brede snelle fietspaden nodig, waar rijtuigen van afwijkende snelheid (scooters, e-bike, gewone stadfietsen, bakfietsen, kinderen, jeugd en bejaarden) elkaar niet storen. Volgens recent beleid is de Melis Stokelaan aangewezen als sterfietsroute die Bouwlust Vrederust met het centrum en regio verbindt. Door de aanwezige tramlijn is het versmallen van de rijbaan een mogelijk scenario voor de toekomst. Voor recreatief fietsen is het vooral belangrijk dat het oversteken van de Lozerlaan ná het verbouwen makkelijker en aantrekkelijker wordt dan nu. Er is geen sterfietsroute gepland dwars door Zuidwest . Dit is het grootste stuk stad zonder
42
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
sterroute. Een dergelijke hoogwaardige fietsverbinding richting de kust ligt voor de hand.
Dreven
Gaarden
Zichten
Het doel is dat de groeiende vraag naar het aantal parkeerplekken als gevolg van verdichting niet leidt tot extra parkeerdruk in de buitenruimte. Parkeren wordt deels op straat, maar grotendeels opgelost in gebouwde parkeervoorzieningen. Om op de langere termijn in te kunnen spelen op ontwikkelingen m.b.t. autogebruik zal een deel van de gebouwde parkeervoorzieningen als losse voorziening worden gerealiseerd welke op termijn kunnen worden herontwikkeld tot andere functies.
In de Gaarden worden goede parkeervoorzieningen gerealisserd door middel van gebouwd parkeren in de bouwblokken, waardoor verdichting niet zal leiden tot extra parkeervraag in de openbare ruimte. Voor bestaande sociale doelgroepen zal parkeren veelal op straat gerealiseerd worden.
De Zichten is qua OV relatief goed verbonden met de rest van Den Haag, doordat haltes van de snelle lijn 9 en 4 op loopafstand zijn. De schaalsprong OV kan hier maximaal worden uitgenut door het bieden van oplossingen voor ‘the last mile’.
Er wordt ingezet op goede langzaamverkeerverbindingen richting OV haltes van lijn 9 en 16. Voor de potentiele “blauwe, status gerichte” doelgroepen kan autodelen een alternatief kunnen zijn voor eigen autobezit.
Alternatieven voor eigen auto bezit( deelauto’s) zijn kansrijk in de Zichten en zijn alleen mogelijk als het ondersteund wordt met een parkeerregime, waarmee vooruit gelopen wordt op nieuw parkeerbeleid dat nog vastgesteld moet worden. Parkeren in openbare ruimte wordt zoveel mogelijk gereduceerd. Voor bestaande sociale doelgroepen zal parkeren vaak op straat gerealiseerd worden. Hier geldt dat de meeste sociale huurwoningen ook in gebouwde parkeervoorzieningen parkeren.
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
43
44
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
4.8
Duurzaamheid: energietransitie, klimaatadaptatie, biodiversiteit
Energietransitie
Klimaatadaptatie
In Den Haag Zuidwest staan voor de komende jaren veel ondergrondse vervangingsopgaven in de planning: de rioleringen en het waternet moeten vervangen worden. De ambitie is om concrete stappen te zetten naar een klimaatneutraal Den Haag. Dit betekent dat we afscheid willen nemen van fossiele brandstoffen en over willen stappen op schone energie. Deze transformatie van de ondergrond en de openbare ruimte, evenals de vervanging en renovatie van de woningvoorraad, biedt enorme kansen om een grote verduurzamingsslag te maken. Bij de vernieuwing van Zuidwest en bij de Dreven Gaarden Zichten, is het uitgangspunt volledig gasloos. Voor nieuwbouw geldt dat deze in principe in haar eigen warmtevraag moet voldoen. Rekening houdend met de ligging van Den Haag Zuidwest ten opzichte van bestaande en nieuwe stadswarmtenetten, de aard van het vastgoed (bestaand, vernieuwd, nieuw), de mogelijke bronnen op verschillende temperaturen en algemene eisen (reductie warmtevraag, beperkte midden temperatuurwarmte, systeemefficiëntie) is een mix van bovenstaande modellen denkbaar. Gebruik van een gecascadeerd net voor de nieuwbouw lijkt het meest effectief voor de wijk. Voor grotere nieuwbouwclusters lijkt een collectief lage temperatuursnet gekoppeld aan lokale WKO en/of aquathermie bronnen, het meest kansrijk.
Bij ontwikkelingen zijn maatregelen nodig die ervoor zorgen dat er een grote opvangcapaciteit van regenwater is, die in periodes van droogte en warmte voor beperking van de hittestress en verdroging kunnen zorgen. Door de klimaatverandering is er een grotere toenemende kans op periodes van hitte, droogte en hevige regen. Meer waterberging en meer groen maken de stad klimaatadaptiever. De aanleg van extra watergangen, liefst in combinatie met een natuurvriendelijke inrichting verdient de voorkeur. Het is van belang om regenwater zoveel mogelijk vast te houden daar waar het valt. In de bebouwde omgeving maken groene daken en begroeide parkeerdekken dit mogelijk. Daarbij is het opslaan van regenwater een middel om bij hevige neerslag water te kunnen bergen en om in tijden van droogte water beschikbaar te houden voor groen.
Midden temperatuur warmtenetten zullen de bestaande voorraad van warmte gaan voorzien. Mogelijk kunnen de retourleidingen (cascadering) wel gebruikt worden verwarmen van nieuwe woningvoorraad.
Ook in de openbare ruimte is het van belang om hemelwater op te vangen. Hemelwater kan wegzakken in groen, onverhard terrein. In verharde gebieden kan hetzelfde door technische maatregelen worden bereikt. Ontwikkelingen op zanderige bodems zijn heel geschikt voor infiltratie. In Zuidwest is de ondergrond naar verwachting in redelijke mate geschikt voor infiltratie. De grondwaterstand is voldoende diep onder het maaiveld en de doorlatendheid van de bodem staat infiltratie toe.
een speciale infiltrerende voorziening of wadi. Lukt ook dit niet, dan verdient afvoer van hemelwater rechtstreeks naar sloten in de omgeving de voorkeur. Het lozen van hemelwater op het gemengde rioolstelsel moet worden gezien als uiterste, minst wenselijke oplossing. In de buurten wordt de hoeveelheid verharding zoveel mogelijk beperkt en daar waar mogelijk zodanig gedimensioneerd dat het afwatert op plekken waar water kan infiltreren in de ondergrond.
Afval De afvalinzameling moet voldoen aan het ‘Huishoudelijk afvalplan’ (juni 2016) RIS 288629. Het is ongewenst dat er utilitaire functies voor afval en stalling in de openbaar buitenruimte worden geplaatst. Het afval dient bij voorkeur inpandig of op eigen terrein opgeslagen te worden. Daarnaast wordt het scheiden van afval gefaciliteerd en gestimuleerd.
Bij infiltreren verdient het de voorkeur om het water oppervlakkig naar groenvoorzieningen te leiden. Op die manier wordt de natuurlijke sponswerking van de stad vergroot. Lukt dit niet, dan is afvoer via buizen naar groenvoorzieningen een optie, maar meestal zal dan al moeten worden gekozen van
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
45
Toepassing Puntensysteem Groen- en Natuurinclusief bouwen (RIS 301953)
Ambitie te behalen puntenscore Punten
6
4
6
Biodiversiteit en natuurinclusief bouwen
Aspect
Maatregel
1
gevel/dak
Geveltuin
1
gevel/dak
Geen lichtuitstraling vanuit gebouw
1
gevel/dak
Groen dak met sedum (> 5 – 7 cm) /30%
2
gevel/dak
Groen dak met sedum, grassen, kruiden (7 - 15 cm) /30%
3
gevel/dak
Groen dak met (sedum), grassen, kruiden, dwergheesters (15 - 30 cm) /30%
4
gevel/dak
Groen dak met (grassen), kruiden, dwergheesters en struiken (30 - 50 cm) /30%
4
gevel/dak
Groen dak met kruiden, dwergheesters, struiken en bomen (> 50 cm) /30%
2
gevel/dak
Gevelgroen
4
gevel/dak
1
verblijf
Alleen bij hoogbouw (>50m) verplicht: minimaal 100% van de footprint van de stedelijke laag komt terug als horizontale buitenruimtes zoals daktuinen. Daarvan moet minimaal 40% ingericht worden met groen dat een bijdrage levert aan biodiversiteit. Insectenstenen
1
verblijf
Nestplaatsen voor gierzwaluwen
1
verblijf
Nestplaatsen huismus bij groene tuinen/pleinen
1
verblijf
Zomerverblijfplaats voor vleermuizen
1
verblijf
Winterverblijfplaats voor vleermuizen
1
omgeving
Geen buitenverlichting bij groen
1
omgeving
Cluster van 3 inheemse bomen
1
omgeving
Cluster van inheemse struiken 50m2
1
omgeving
Groene tuin met aansluiting op ecologische structuur
1
omgeving
Insectenhotel
1
omgeving
Voor vlinders geschikte struiken
1
omgeving
Droog bloemrijk grasland > 10m2
1
omgeving
Faunapassage onder hekwerk
2
omgeving
Natuurlijke haag > 25 meter
2
omgeving
Natuurlijke verharding 25% areaal
2
omgeving
Boomgaard met > 10 fruitbomen
2
omgeving
Grasland met inheems bloemenmengsel > 500 m2
2
omgeving
Groen >25% onbebouwde areaal
2
omgeving
Zoomvegetatie langs perceelsranden
3
omgeving
Natuurlijke poel
3
omgeving
Pocketpark (minipark)
1
omgeving
Muurplanten in oude (kade)muur
1
omgeving
Doorstroming van open water
1
omgeving
Rustzone fauna langs wateroever
2
omgeving
Rij van >10 inheemse bomen (zo mogelijk gemixt)
2
omgeving
Natuurvriendelijke of drijvende oever > 10 m
2
omgeving
Ecologische wadi
Aanbevelingen algemeen:
46
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
Bij ontwikkeling van openbare ruimte en gebouwen, maar ook bij de herinrichting van het bestaande groen, zal ruimte gecreëerd moeten worden voor stimuleren van biodiversiteit en groeiruimte voor flora en fauna. Conform het besluit over het Puntensysteem Groen- en natuurinclusief bouwen (RIS 301953) is voor de ontwikkelingen Gaarden, Dreven, Zichten ook het puntensysteem geldig, zoals weergegeven in de tabel
4.9
Openbare ruimte
Zuidwest is één van meest groene wijken van de stad, met een helder raamwerk en weidse opzet van lanen, singels, parken en pleinen. Dit zorgt ervoor dat Zuidwest, en ook de Dreven Gaarden Zichten, gekenmerkt worden door een groene uitstraling. Bij de verdichting van de wijken en de herinrichting van de openbare ruimte blijft de hoeveelheid groen hetzelfde en neemt de gebruikswaarde van het groen toe. Aanpassingen in de openbare ruimte leiden tot een klimaatbestendige stedelijke omgeving, een gezonde leefomgeving voor planten, dieren en mensen, waar genoeg ruimte beschikbaar wordt gesteld voor het warmtenetwerk, nutsvoorzieningen, waterberging en ecologische verbindingen. In de openbare ruimte wordt sport, spel en recreatie geïntegreerd met de andere opgaves ingepast (vergroenen en verduurzamen). Volgens het principe van de ‘Gezonde stad’ principe worden sportvelden en georganiseerde sport in de structuur van de openbare ruimte opgenomen, ze worden voor iedereen toegankelijk en daardoor beter benut. Door gedeeld gebruik komt ruimte vrij voor nieuwe bewegingsvormen (bv urban sports, outdoor fitness) die de minder actieve generaties stimuleert om te bewegen.
De belangrijke groene en blauwe structuren zijn identiteitsbepalend en maken verbindingen met de omliggende gebieden. Zoals de groene verbinding tussen Uithof en Zuiderpark langs de Hengelolaan, het sportpark nabij de Zichten en verlaging en overkluizing van de Lozerlaan. Deze ingrepen in de openbare ruimte zijn nodig om de kwaliteitsimpuls voor de buurten te laten slagen. Routes naar deze belangrijke groene hoofdstructuren moeten versterkt worden. Daarmee kan bijvoorbeeld het regiopark Uithof versterkt worden, maar ook het sportpark naast de Gaarden en Zichten kan daarmee transformeren naar een groot, goed doorwaadbaar, publiektoegankelijk park waar ook verenigingen een plek behouden, een groene buitenruimte gericht op ontmoeten, participeren, verblijven en bewegen. Met de verdichting en de transformatie van de bouwblokken veranderen ook de collectieve ruimtes tussen de bouwblokken. Door het verdelen van het huidig nog onbestemde groen naar privé, collectief en openbaar ontstaat extra behoefte aan kwalitatief openbaar groen voor de buurt.
Volgens opgehaalde gegevens moet worden uitgegaan van buurtparken van 1 hectare/1000 woningen en van een wijkpark van 1 hectare/1000 woningen. Op het niveau van BouwlustVrederust betekent dit een park van 16 hectare dat echt voor de wijk (Uithof is dus niet geschikt hiervoor) en kleinere parkjes binnen de bouwblokken. Speelplekjes (1/300 woningen) zijn de beste mogelijkheden om contacten tussen buren te stimuleren. Participatietrajecten tijdens het ontwerpen en realiseren van deze plekken en actief faciliteren van activiteiten kan het positieve effect aanzienlijk versterken.
Wind en bezonning Met name bij verdichting en hogere bebouwing is het belangrijk de effecten van wind en zon vroegtijdig te onderzoeken. De plannen moeten voldoen aan de door de gemeenteraad vastgestelde normen voor windhinder en bezonning (RIS 170509), gebaseerd op NEN-norm 8100.
Dreven
Gaarden
Zichten
De nabijheid van de Uithof kan met het verdiepen en gedeeltelijk overkluizen van de Lozerlaan beter benut worden.’ In ‘De nabijheid van de Uithof en de ambitie om de Lozerlaan gedeeltelijk te verdiepen, biedt kansen om de o.a. de Dreven in de toekomst beter te verbinden met het park Uithof.
De kwaliteit van de interne structuur van de openbare ruimte is relatief beperkt. De kwaliteit van de openbare ruimte zit met name rondom de Gaarden: • De singelstructuur aan de Gaarden • Het naastgelegen sportpark kan mogelijk meer toegankelijk worden en een openbaar karakter krijgen als een sportpark voor de wijk. • G oede verbindingen over de Erasmusweg richting het Ecolint Erasmusveld en in het verlengde daarvan verbindingen richting landgoederenzone in Rijswijk. • In de toekomst mogelijk gelegen aan de Erasmusvaart
Naast de Zichten is het toekomstige sportpark van de wijk gelegen: een centraal sportpark die voor brede doelgroepen de mogelijkheid biedt om te sporten, bewegen en verblijven. De verbindingen uit de wijk naar het sportpark zijn optimaal: twee groene scheggen vormen het groene karakter van de wijk. Één groene scheg is breder en vormt een groen blauwe slinger door de wijk die tevens een verbinding vormt met de Stede en het Marinipark.
De groen- en singelstructuur vormt de interne kwaliteit voor de openbare ruimte voor de buurt. Tussen de bouwblokken zijn heldere routes voor langzaamverkeer die grootschalige groenstructuren langs de randen verbindt met de interne groenstructuur en openbare ruimte.
Door een groot deel van de bestaande stratenstructuur te behouden kunnen bestaande waardevolle bomen gehandhaafd blijven. . AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
47
48
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
5. RUIMTELIJKE UITGANGSPUNTEN 5.1
Raamwerk van Zuidwest
Het bestaande raamwerk van Zuidwest zal meer gedifferentieerd worden. Het nu veelal monotone netwerk van lange verkeerslijnen en groenstructuren, zal transformeren naar stadsstraten met voorzieningen, groene verbindingen en lange lanen met grotere voorzieningen. Deze structurerende lijnen hebben elk een eigen identiteit, betekenis en worden gekenmerkt door een bepaalde manier van verplaatsen (auto, OV of langzaamverkeer). Daardoor ontstaat een herkenbare structuur die aanleiding geeft om verschillende woonmilieus en verschillende programma’s en voorzieningen te ontwikkelen. Het door Dudok ontworpen raamwerk blijft daarmee in stand, maar zal van karakter en betekenis veranderen. Deze ambities staan in deze paragraaf kort omgeschreven en zullen in de visie van Zuidwest verder uitgewerkt worden.
Lange lanen De lange OV lijnen, de Melis Stokelaan en in mindere mate de Meppelweg zullen qua autogebruik minder belangrijk worden. Beide zijn breed en hebben daarlangs ontwikkelruimte voor gemengde woon-werkontwikkelingen. Langs de Melis Stokelaan blijft het groene karakter behouden. De Meppelweg zal meer worden voor wonen en werken, met een voorkant aan het bedrijventerrein ZKD. Het groene karakter van de Hengelolaan zal versterkt worden, de singel wordt zoveel mogelijk doorgetrokken. De autoroutes worden ondergeschikt gemaakt aan de brede langzaamverkeerroutes langs de singels. De Hengelolaan vormt de groene verbinding tussen de Uithof, het sportpark en het Zuiderpark. Door het loskoppelen van de Lozerlaan van de Melis Stokelaan en Hengelolaan zal de auto in deze lanen minder dominant worden. De Escamplaan en Erasmusweg blijven de belangrijkste autoontsluitingswegen aan de randen van Zuidwest.
Stadsstraten
Parken
Haaks op de lange lanen staan de stadsstraten. Deze wijkontsluitingswegen kenmerken zich door de grote hoeveelheden voorzieningen en werkprogramma’s die aan de stadstraten gekoppeld zijn. De stadsstraten zijn op de meeste plekken goed verbonden met de naastliggende wijken. Ze vormen de verbindingen richting kust en achterland.
In Zuidwest zijn drie grote parken bepalend voor de groene hoofdstructuur van het stadsdeel. Het Zuiderpark is een echt stadspark, met stedelijke randen, met ruimte voor bewegen, sporten en verblijven. Er zijn grote velden voor evenementen, er zijn waterpartijen en mooie wandel- en fietsroutes door de verschillende karakteristieke gebieden van het park. Het park sluit niet altijd goed aan op de omliggende buurten. De entrees van het park zouden versterkt moeten worden.
Langs de stadsstraten vindt de meeste reuring plaats. Er is op verschillende plaatsen ruimte om het programma rond deze stadstraten te versterken. De Leyweg is één van de belangrijkste dwarsverbindingen door Zuidwest. Ter hoogte van het winkelcentrum is de weg nu onderbroken door bebouwing met detailhandel. Een doorgaande verbinding op de Leyweg, gekoppeld aan de tangent tussen Rijswijk en Kijkduin, kan in de toekomst stadshart Leyweg een enorme boost geven. Er is ruimte voor het breder programmeren van de Leyweg, door toevoegen van cultuur, onderwijs, bibliotheek, maatschappelijke voorzieningen, leisure en horeca. Zo kan de Leyweg weer een kloppend hart van Zuidwest met sterke verbindingen met het Zuiderpark worden. De Beresteinlaan is ook één van stadsstraten. Hier zijn momenteel al veel wijkvoorzieningen (met name scholen) in een groene setting aanwezig. De Beresteinlaan zal met het afkoppelen van de Melis Stokelaan en Hengelolaan van de Lozerlaan een belangrijkere verkeersfunctie krijgen. Verdichting en het toevoegen van werken en voorzieningen kan deze straat meer verlevendigen geven. Onderzocht moet worden of de Beresteinlaan ook meer vertakt kan worden naar omliggende wijken. Nu loopt het dood op bedrijventerrein en Erasmusweg. Ook de Dedemsvaartweg, Vredenrustlaan, Loevensteinlaan en Lozerlaan zijn straten haaks op de lange lanen.
Ze hebben elk een eigen karakter, maar allen hebben (met uitzondering van de Lozerlaan) veel voorzieningen en reuring in de straat.
Het sportpark in het midden van Zuidwest is nu nog een sportcomplex met een sloot en hek er omheen. Het zal in de toekomst transformeren naar een sportpark voor de wijk: meer toegankelijk, meer ruimte voor bewegen en met meer waardevol groen. De Uithof is nu nog slecht bereikbaar vanuit Zuidwest, de Lozerlaan vormt een barrière. Ook wordt het relatief weinig gebruikt als een groen recreatiegebied door de bewoners van Zuidwest. De Uithof zal transformeren naar een regiopark met meer ruimte voor leisure, sport en recreatie. De bestaande natuurlijke gebieden aan het water van de Wennetjesloot blijven natuurlijk en ecologisch, maar veel groen biedt ruimte om gebruikt en kwalitatief versterkt te worden. Om de toegankelijkheid te vergroten wordt de verdiepte ligging van de Lozerlaan verkend.
Knooppunten Voorzieningen en OV knopen bieden aanleiding om extra te verdichten of programmatisch te versterken. Knoop Moerwijk is als belangrijke schakel richting het centrum en door de ligging naast Station Moerwijk zeer geschikt om te verdichten. Haga zal een belangrijke overstapmachine worden als eindpunt van de Leyenburg-corridor. Waar de hub Haga precies moet komen, zal nog nader uitgewerkt moeten worden.
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
49
50-70 m 50-70 m
50-70 m
50-70 m 30-50 m 30-50 m
30-50 m
30-50 m
30-50 m
30-50 m
30-50 m
Bestaand gebouw Bestaand voorzieningen Bouwvlak voorzieningen Bouwvlak wonen Zone plintruimte voor wijkeconomie Te renoveren gebouw met plintruimte voor wijkeconomie Doorwaadbare (collectieve) groene buitenruimte Openbare groenstructuur
50
Sport en parken AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
Tramlijn Autowegen Langzaamverkeersroutes Wand stedelijke laag tot maximaal 25 meter Informele zijde bouwvlak tot maximaal 20 meter Te behouden bestaande boom Hoogteaccent Expressieve hoek
5.2
Ruimtelijke uitgangspunten per buurt
Dreven Uitgangspunt is een aantal essentiële kwaliteiten van het beschermd stadsgezicht te behouden en waar mogelijk te versterken. Belangrijkste element daarin is het behoud van de bebouwing in het hart van de wijk, De Dreef: de winkelplinten met architectonische luifels. Ook het stratenpatroon, groen- en singelstructuur blijven grotendeels gehandhaafd.
Wonen in/aan het groen De groene kwaliteit van het wonen in een tuinstad wordt zo veel mogelijk behouden en versterkt. Naast het koppelen van het groen rond het water van de Lozerlaan en de Uithof wordt ook het groen rond de singel gekoesterd en uitgebreid. Het gebied tussen de Erasmusweg en de Pachtersdreef wordt autovrij en vergroend.
Versterken van de randen Het koesteren van de rand Lozerlaan en het versterken van de rand Erasmusweg. Het herkenbare beeld van groen, water en verspringende bouwblokken aan de Lozerlaan blijft behouden. Aan de Erasmusweg wordt de bebouwing vervangen door nieuwbouw, die ligt aan een nieuw te maken ventweg, waardoor de buurt een sterker gezicht krijgt aan de Erasmusweg.
Een nieuw gezicht aan de Lozerlaan De herkenbare stadsrand aan de Lozerlaan, waar bebouwing, water en groen in samenhang zijn ontworpen, krijgt een nieuwe interpretatie van het beschermd stadsgezicht. De nieuwe verkaveling voegt zich in de grotere compositie van herhalende reeksen van horizontale schijven die schuingeplaatst langs de laan staan.
Dreven aan regiopark Uithof Een verdieping van de Lozerlaan biedt goede kansen voor het sterker verbinden van Dreven met het Uithofpark. De Melis Stokelaan kan vanaf de Beresteinlaan een nog groener karakter krijgen met een groene overkluizing over de verdiepte Lozerlaan. Eenzelfde overkluizing kan ingezet worden om een doorgaande groene route langs de singel van de Dreven tot aan de Uithof te maken.
Voortborduren op het stratenpatroon Het stratenpatroon in de Dreven blijft grotendeels behouden. In de toekomst zal de Melis Stokelaan worden losgeknipt van de Lozerlaan, die een verdiepte ligging krijgt. De Erasmusweg krijgt een ventweg met korte dwarsstraten richting de Schoutendreef.
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
51
Dreven - Proefverkaveling op basis van essentiekaart 52
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
Oriëntatie bebouwing aan singelstructuur Alle bebouwing rond het groen van de singels keert zijn voorkant richting het groen. Het groen wordt ingekaderd door een drietal hoogteaccenten: één aan beide koppen en één rond het midden van de Pachtersdreef.
Een stedelijke rand aan de Erasmusweg De bebouwing langs de Erasmusweg wordt een stoere, stedelijke wand met dynamische, ritmische verspringingen van bouwhoogtes. De bestaande hoektorens worden in dit ritme opgenomen, waardoor ze onderdeel blijven van de totale compositie. In de plinten zijn werkruimtes voorzien.
Clusteren rondom voorzieningencentrum Ambachtgaarde
Verschillende aanpak aan weerszijden van de Beresteinlaan
Rond de kruising van de singel en de Beresteinlaan liggen enkele scholen en een winkelgebied, voorzieningen en winkelcentrum Ambachtsgaarde. Deze clustering van voorzieningen wordt aangegrepen om hier meer te verdichten. Het winkelgebied kan worden aangevuld door de plinten van de nieuwbouw rond de Beresteinlaan te reserveren voor commerciële of sociaal-maatschappelijke functies. Een intensivereing van de school aan de Pachtersdreef gecombineerd met woningen past ook goed in deze strategie.
Het grootste deel van het plangebied valt binnen het beschermd stadsgezicht Dreven. De vernieuwing van dit stuk vergt een specifieke aanpak. Het deel van het plangebied ten oosten van de Beresteinlaan valt buiten dit beschermd stadsgezicht. Zo is een stevigere verdichting die meer aansluit bij de bebouwing rond de winkels van Ambachtsgaarde wenselijk. Aan de Beresteinlaan kunnen ondersteunende voorzieningen worden gehuisvest.
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
53
3
-5
n
ge
la
50-70 m
30-50 m
5 3-
en
lag
50-70 m
30-50 m
Bestaand gebouw Bestaand voorzieningen Bouwvlak voorzieningen Bouwvlak wonen Zone plintruimte voor wijkeconomie Te renoveren gebouw met plintruimte voor wijkeconomie Doorwaadbare (collectieve) groene buitenruimte Openbare groenstructuur
54
Sport en parken AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
Tramlijn Autowegen Langzaamverkeersroutes Wand stedelijke laag tot maximaal 25 meter Informele zijde bouwvlak tot maximaal 20 meter Te behouden bestaande boom Hoogteaccent Expressieve hoek
Gaarden Versterken van de randen De buurt krijgt sterker gedefinieerde randen met meer continue, stedelijke bebouwing aan de zijdes van de Erasmusweg met werkruimtes in de plinten. De Vrederustlaan en Zwaardvegersgaarde worden vergroend, terwijl de Erasmusweg een nieuwe ventweg krijgt. De naastgelegen sportvelden kunnen meer toegankelijk, verblijfskwaliteit en openbaar worden als een sport- en wijkpark.
Aansluiten op bestaande bebouwing De bouwhoogte van de nieuwbouw loopt af van de Erasmusweg naar de Schrijnwerkersgaarde, waar de bebouwing dezelfde bouwhoogte krijgt als de omliggende bebouwing. De Schrijnwerkersgaarde wordt verbreed en vergroend. De Schrijnwerkersgaarde wordt hiermee een groene verbinding tussen het nieuwe en het bestaande.
Herschikking van het stratenpatroon Een herschikking van het stratenpatroon zorgt voor een minder diffuus patroon van open ruimte binnen de buurt. Het vernieuwde stratenpatroon definieert de bouwblokken. De ventweg van de Vrederustlaan en Steenhouwersgaarde worden autovrij. Voor langzaamverkeer blijven hier routes behouden, die over de Erasmusweg heen lopen.
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
55
Gaarden - Proefverkaveling op basis van essentiekaart 56
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
Naar gesloten bouwblokken In de Gaarden wordt afgestapt van de open verkaveling. De verkaveling wordt teruggebracht naar twee grotendeels gesloten bouwblokken. Het onderscheid tussen openbaar, privé en collectief wordt hiermee duidelijker. Daarnaast creëer je meer eigenaarschap voor het collectieve deel en meer buurtgevoel en sociale cohesie. De bouwhoogte van de blokken is relatief hoog aan de Erasmusweg en loopt af richting het hart van de buurt. De collectieve binnenruimte is op enkele plekken via de omliggende straten toegankelijk.
Kwalitatieve binnenruimtes De binnenzijde van de bouwblokken zijn voorzien van enerzijds een grote collectieve ruimte met daaronder parkeren. Anderzijds zijn ze voorzien van enkele private tuinen voor de grondgebonden woningen langs de Schrijnwerkersgaarde. De grote maat van de bouwblokken maakt het mogelijk bijzondere, kwalitatieve collectieve binnenruimtes te maken.
Parkeren Naast parkeren op straat wordt het parkeren in de Gaarden opgelost door gebouwde parkeervoorzieningen.
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
57
50-70 m
Bestaand gebouw
30-50 m
Bestaand voorzieningen Bouwvlak voorzieningen
50-70 m
Bouwvlak wonen 30-50 m
30-50 m
50-70 m
Zone plintruimte voor wijkeconomie
50-70 m
Te renoveren gebouw met plintruimte voor wijkeconomie Doorwaadbare (collectieve) groene buitenruimte Openbare groenstructuur
30-50 m
Sport en parken Tramlijn
50-70 m
Autowegen Langzaamverkeersroutes Wand stedelijke laag tot maximaal 25 meter Informele zijde bouwvlak tot maximaal 20 meter Te behouden bestaande boom Hoogteaccent Expressieve hoek
58
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
Zichten Stedelijke rand langs het sportpark van de wijk De randen van het gebied worden aantrekkelijke groene verblijfsgebieden worden, geïntegreerd met de sportverenigingen, nieuwe sportactiviteiten en ecologie. Zichten krijgt stevige stedelijke wanden aan het sportpark van de wijk. Op de Hengelolaan wordt de singel doorgetrokken tot aan de Stede.
Groene verbinding tussen sportpark en het Marinipark Een groene wig koppelt het vernieuwde sportpark via de singel van de Vrederustlaan aan het Marinipark. Een interne groene kwaliteit van de woonbuurt met hoge dichtheden.
Grotendeels behouden ven het stratenpatroon Voor een belangrijk deel borduren we in het ontwerp voort op het huidige stratenpatroon, waardoor fasering makkelijker wordt en volwassen bomenlanen behouden kunnen worden.
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
59
Zichten - Proefverkaveling op basis van essentiekaart 60
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
Het hart van de buurt blijft bijzonder In de huidige opzet van Zichten is door de aanwezigheid van een aantal panden met winkels en bedrijfsruimtes in de plint duidelijk een hart te onderscheiden. In het ontwerp blijft dit hart als speciale plek behouden, ofwel de bestaande bebouwing blijft behouden.
Doorwaadbare bouwblokken De verdichting wordt gezocht door meer gesloten bouwblokken met geïntegreerde parkeeroplossingen en collectieve tuinen te maken. De blokken zijn steeds wel opengewerkt, waardoor de doorwaadbaarheid van de wijk in stand blijft.
Parkeren Naast parkeren op straat wordt het parkeren in Zichten opgelost in gebouwde parkeervoorzieningen.
Uitbreiden van voorzieningen op kop van Stede Met een herontwikkeling van de woonbebouwing aan de overzijde van Nevenstede, kunnen culturele en recreatieve voorzieningen aan het winkelaanbod worden toegevoegd. Zo wordt de Stede alzijdiger en kan aantrekkelijke verblijfsruimte worden toegevoegd aan de bestaande singelstructuur.
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
61
6. PROCES
6.1
Vervolgstappen
Op basis van de overeenkomst gesloten tussen de gemeente en Staedion (RIS300674) in oktober 2018, is voor DrevenGaarden-Zichten een haalbaarheidsonderzoek verricht naar de herstructurering van de drie buurten (ambitiedocument vormt onderdeel van haalbaarheidsonderzoek). Volgens de overeenkomst bestaat deze studie uit: • een ambitiedocument • een ruimtelijke visie • een financiële analyse • een samenwerkingsmodel • een participatie plan Dit ambitiedocument met bijbehorende financiële analyse zijn onderdeel deze haalbaarheidsstudie. Na bestuurlijke vaststelling zal het ambitiedocument als vertrekpunt dienen voor het participatietraject wat uiteindelijk moet leiden tot een Nota van Uitgangspunten per buurt waarin uitwerking plaatsvindt van stedenbouwkundige uitgangspunten, mobiliteitsplan, programmatisch kader ontwikkelstrategie en fasering. Deze zal ter vaststelling aan het bestuur worden voorgelegd. De Nota’s van Uitgangspunten zullen als basis dienen voor het projectdocument waar een verdere slag gemaakt wordt in grondexploitatie, bijbehorende beeldkwaliteit en uitvoeringsmodel. Na vaststeliing van et projectdocument kan een samenwerkingsovereenkomst worden aangegaan. Doelstelling is om deze samenwerkingsovereenkomst begin 2021 te tekenen.
Parallel aan vaststelling Nota van Uitgangspunten, zal de procedure voor eventuele intrekking van de status Beschermd Stadsgezicht van De Dreven, gaan lopen. Daarbij moet aandacht zijn om precedentwerking te minimaliseren. De gemeenteraad kan, op voordracht van het college, een besluit tot aanwijzing als bedoeld in artikel 5:1, eerste lid van de
62
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
monumentenverordening Den Haag intrekken. Het college zendt het voorstel tot intrekking eerst voor advies aan de welstands- en monumentencommissie. Deze voordracht tot intrekking ligt gedurende zes weken voor een ieder ter inzage. De raad beslist binnen vierentwintig weken na het verstrijken van de in het derde lid genoemde termijn over de voordracht. De totale doorlooptijd van de ontwikkelingen in DrevenGaarden-Zichten worden geschat op 15 jaar. Ambitie is om in tweede helft 2022 te starten met de fysieke bouw werkzaamheden. Kritiek voor de voortgang is het herhuisvestingstraject van de huidige bewoners. Een actiegebied-aanwijzing kan pas plaatsvinden nadat er een beginselplanaanvraag is ingediend voor de bewuste locatie. Hierna is één tot anderhalf jaar tijd nodig om de mensen daadwerkelijk te verhuizen. In de fasering zal worden gestreefd om binnen de eigen plannen mogelijkheden voor herhuisvesting te realiseren. De fasering wordt nog uitgewerkt als onderdeel van de ontwikkelstrategie maar is gebaseerd op de volgende principes: Vanaf 2023 tot 2034 • Ca. 200 sociale huurwoningen, te verdelen over de drie buurten. • Toevoegen marktwoningen bouwt op van 100 per jaar in 2023 naar maximaal 300 per jaar in 2028. De planning van het juridisch planologisch traject hangt nauw samen de ontwikkeling van de gebiedsvisie Zuidwest en wordt nader toegelicht in volgende paragraaf.
6.2
Juridisch planologische uitgangspunten
Structuurvisie en bestemmingsplannen laten geen verdichting toe Het juridisch kader bestaat uit • De Structuurvisie Den Haag 2020, Wereldstad aan Zee, vastgesteld in 2005 • Bestemmingsplan Bouwlust, onherroepelijk sinds 4-12-2015 • Bestemmingsplan Vrederust, onherroepelijk sinds 30-08-2012. In de structuurvisie is Zuidwest beschreven als een gebied dat niet langer aan de rand van de stad zal liggen, maar centraal in een nieuw en goed bereikbaar stedelijk gebied. De omvorming van de Lozerlaan en Uithof tot een schakelzone tussen Den Haag en het Westland is nog steeds een actuele opgave. Net als de herontwikkeling van Leyweg tot een stadsdeelhart en de Uithof als een nieuw centrum voor sport- en recreatie. In de structuurvisie is daarnaast ook vastgelegd dat in Den Haag Zuidwest en Transvaal door herstructurering circa 5.000 woningen zouden verdwijnen (waardoor er met nieuwe woningen een diverser woningaanbod zou komen) en dat nieuwbouw vooral in de VINEX wijken en in de Uithof voorzien zou zijn. De structuurvisie laat extra hoogbouw slechts toe langs de Lozerlaan. De ambitie van verdunning staat haaks op de huidige ambities van verdichting. Voor Zuidwest betekent dit dat een nieuwe visie onontbeerlijk is geworden.
Naast de structuurvisie bieden de bestemmingsplannen eveneens niet het juiste juridische kader om de ambities en ruimtelijke ontwikkelingen in de plangebieden te kunnen realiseren. Het zijn vooral conserverende plannen die geen verdichting toelaten. De regels die van toepassing zijn op de buitenruimte laten ook geen ingrijpende veranderingen toe. Om de ambities en ruimtelijke ontwikkelingen uit het ambitiedocument te kunnen realiseren is daarom een nieuwe juridisch planologische basis nodig. Dit wordt enerzijds ondervangen door het opstellen van gebiedsvisie Zuidwest (omgevingsvisie/structuurvisie) en PlanMER en anderzijds kan dit door het opstellen bestemmingsplannen/omgevingsplannen van de betreffende gebieden, dan wel omgevingsvergunningen voor (deel)projecten met een projectMER.
Gevolgen van overgang van Wro naar Omgevingswet op vergunningsprocedures In verband met de Coronacrisis heeft het Rijk de inwerkingtreding van Omgevingswet tot een nader te bepalen datum uitgesteld. Vanaf het moment dat de Omgevingswet inwerking treedt worden geen bestemmingsplannen meer vastgesteld. De nu vigerende bestemmingsplannen blijven wel van kracht en gaan samen met overgedragen Rijksregels en de gemeentelijke verordeningen op in integrale omgevingsplannen. Afwijking van een bestemmingsplan blijft na 2021 ook mogelijkheid. Een Nota van uitganspunten (NvU), dan wel Projectuitwerkingskader (PUK) kan voor de plangebieden de nadere ruimtelijke en functionele randvoorwaarden voor de bouwenvelop en de buitenruimte vaststellen en het toetsingskader vormen voor bouwplannen en als onderbouwing voor het afwijken van bestemmingsplan.
Uitwerking gebiedsvisie Zuidwest en planontwikkeling Dreven Gaarden Zichten lopen parallel De voorbereidingen voor het opstellen van de gebiedsvisie Zuidwest zijn reeds van start gegaan. Naast de visie op de herontwikkeling van Zuidwest, zal ook inzicht geboden moeten worden in de bijbehorende milieueffecten (MER-rapportage). De visie zal het nieuwe planologische kader vormen voor de herontwikkelingsprojecten in Den Haag Zuidwest. De planontwikkeling voor Dreven Gaarden Zichten loopt parallel met de voorbereiding van de gebiedsvisie. Daarmee is het van belang dat deze twee trajecten inhoudelijk en procesmatig steeds op elkaar worden afgestemd. De ambities van de twee producten moeten natuurlijk met elkaar in lijn zijn en blijven. De gebiedsvisie dient daarnaast nog een ander doel, namelijk het bieden van een goede onderbouwing voor een noodzakelijk geachte afwijking van vigerende bestemmingsplannen. Met een visie kan namelijk worden onderbouwd dat het ‘afwijkend’ vergunnen goed te motiveren is omdat het past in en bijdraagt aan de herontwikkeling van Zuidwest als geheel.
Milieueffectrapport, m.e.r. procedure – zo efficiënt mogelijk Voor de gebiedsvisie wordt een planMER opgesteld. Het streven is deze MER zo op te zetten dat de verschillende planontwikkelingen daar zoveel mogelijk gebruik van kunnen maken. Dit laat onverlet dat er voor individuele planontwikkelingen een nadere uitwerking in projectMER noodzakelijk kan zijn. Welke MER-taken op welk niveau uitgezocht kunnen of moeten worden, is onderwerp van nader onderzoek.
AMBITIEDOCUMENT BOUWLUST-VREDENRUST - NOVEMBER 2019
63
De Dreven Sterkte –zwakte analyse van de buurt