RIS303764 bijlage

Haagse jaarwisselingsonderzoek 2020 -2021 Gemeente Den Haag 14 april 2021

Jan Maessen Menno Jacobs Harnold van der Vegte

1

Inhoudsopgave 1.

De Haagse jaarwisseling ’20-’21: een kantelpunt?

3

2.

Belangrijkste bevindingen

4

3.

Beleving van de jaarwisseling

11

4.

Vuurwerk afsteken en alternatieven

21

5.

Vreugdevuren en evenementen

26

6.

Ieders rol tijdens de jaarwisseling

33

7.

Voorlichting van de gemeente

45

8.

Verantwoording van het onderzoek

49

2

1. De Haagse jaarwisseling ’20-’21: een kantelpunt? Al jaren is het publieke debat over de jaarwisseling in Nederland op drift. De samenleving vraagt zich af of de Nederlandse vuurwerktraditie nog wel houdbaar is. Of de waardevolle kanten van de traditie nog opwegen tegen de risico’s en overlast waar de feestelijkheden ook mee gepaard gaan. De discussie heeft bovendien een extra dimensie gekregen, nu er in 2020 plots een vuurwerkverbod werd ingesteld. Geven de ervaringen van deze jaarwisseling aanleiding om sommige tradities te herzien? Of gaan we straks weer terug naar ‘normaal’? Haags jaarwisselingonderzoek De gemeente Den Haag heeft EMMA, Experts in Media en Maatschappij, gevraagd onderzoek te doen naar de jaarwisseling van 2020-2021. Met het onderzoek wil de gemeente Den Haag zicht krijgen op de opvattingen van Hagenaars over vuurwerk, de vreugdevuren en de ideeën die zij hebben bij de toekomst van de jaarwisseling. Het onderzoek dient als vertrekpunt voor de manier waarop de gemeente Den Haag de komende jaren de jaarwisseling vorm wil geven. Voor dit onderzoek is gebruik gemaakt van twee onderzoeksmethoden. Door middel van een online enquête hebben 6.628 Hagenaars hun mening gedeeld over de jaarwisseling. Door het grote aantal deelnemers kunnen we niet alleen uitspraken doen over Den Haag als geheel, maar ook op wijkniveau.

Daarnaast zijn we in een vijftal wijken de straat op gegaan om verdieping te geven aan de onderzoeksresultaten uit de vragenlijst. Hiervoor hebben we wijken geselecteerd die zowel qua locatie als sociale structuur zeer divers zijn: Leyenburg, Laak, Scheveningen, het Regentessekwartier en Ypenburg. Deze straatgesprekken geven kleuring en diepgang aan het onderzoek, en zijn verweven in de rapportage in de vorm van grijze tekstblokken.

Leeswijzer We hebben de onderzoeksrapportage als volgt opgebouwd: in het komende hoofdstuk nemen we de lezer mee in de hoofdlijnen van de onderzoeksresultaten en geven we onze analyse van wat deze onderzoeksresultaten betekenen voor toekomstige jaarwisselingen in Den Haag en de rol die de gemeente daarin heeft te spelen. In de hoofdstukken die daarop volgen, komen de onderzoeksresultaten per onderwerp aan bod. Achtereenvolgens bespreken we de beleving van de jaarwisseling, het zelf mogen afsteken van vuurwerk en mogelijke alternatieven daarvoor, de vreugdevuren en andere evenementen rond de jaarwisseling, de rol van inwoners en gemeente en – tot slot – de voorlichting van de gemeente tijdens de afgelopen jaarwisseling. Het rapport sluiten we af met een nadere toelichting op de onderzoeksvragen en -opzet. Alle kaartjes van Den Haag die in deze rapportage zijn opgenomen, zijn ook in interactieve vorm te raadplegen via https://emmaonderzoekt.nl/jaarwisseling2020/

3

2. Belangrijkste bevindingen De jaarwisseling van afgelopen jaar verliep anders dan in andere jaren. Door de coronamaatregelen konden mensen niet in groepen bij elkaar komen, en bovendien was er een algeheel vuurwerkverbod van kracht. Omdat de jaarwisseling zo afwijkend was, hebben we een unieke mogelijkheid om inzichten op te doen over de gedragingen, beleving en opvattingen van Hagenaars. Wat hebben ze het meest gemist ten opzichte van ’normale’ jaren? En hoe is het vuurwerkverbod bevallen? Oftewel: welke lessen kunnen we trekken uit deze bijzondere jaarwisseling voor de jaren die komen gaan? Hieronder zetten we de belangrijkste inzichten van het Haagse jaarwisselingonderzoek 2020-2021 op een rij. Een rustig en veilig Oud & Nieuw, maar gezellig was het niet echt Deelnemers aan het onderzoek zijn gevraagd om de jaarwisseling te duiden op basis drie beoordelingsschalen: heel druk – heel rustig, heel onveilig – heel veilig en heel ongezellig – heel gezellig. Bijna de helft van de respondenten vond de jaarwisseling (heel) rustig (46,5%) en (heel) veilig (48,8%). Zoals bij vrijwel alle vragen zijn er grote verschillen tussen wijken. In wijken als Duindorp, Leyenburg en de Schilderswijk is het aanzienlijk drukker dan elders in de stad. Ruim een kwart van de respondenten (28,6%) typeerde de jaarwisseling als (heel) gezellig.

Een vergelijkbaar aandeel (29,8%) vond het (heel) ongezellig. Alleen in Duindorp vonden inwoners het doorgaans gezellig, wat mogelijk te maken heeft met de menigte die zich had verzameld op het Tesselseplein op oudejaarsdag.

Ouderen en jongeren zien een ‘gezellige jaarwisseling’ anders Iets minder dan de helft van de jongeren (46,2%) tussen 16 en 24 jaar vond de jaarwisseling afgelopen jaar gezellig of heel gezellig. Bij ouderen is dit percentage nog lager; 12,8% van de 65plussers vond de jaarwisseling (heel) gezellig. In de straatgesprekken trekt deze lijn zich door. De jongeren die we spraken op straat, vonden Oud & Nieuw dit jaar vooral “saai” en “stom”. De verschillen tussen wat verschillende generaties verstaan onder een ‘gezellige’ jaarwisseling zijn opvallend. Waar jongeren ‘gezelligheid’ juist associëren met drukte en vuurwerk, brengen ouderen ‘gezelligheid’ eerder in verband met rust en veiligheid. Tijdens de straatgesprekken waren het dan ook vaker ouderen dan jongeren die hun beklag deden over de grimmige sfeer op straat. Een aantal ouderen merkt op dat het vroeger écht anders (lees: beter en gezelliger) op straat was.

Minder geknal dan vorig jaar, maar geen groot verschil Ondanks het vuurwerkverbod, vond bijna de driekwart (73,5%) van de respondenten dat er ‘niet weinig, niet veel’, ‘veel’ of ‘heel veel’ vuurwerk is afgestoken in hun buurt. Ruim drie jaar geleden stelden we een vergelijkbare vraag, en toen was dit aandeel 84% (zie Haagse Knallers, 2017). Het lijkt alsof de hoeveelheid afgestoken vuurwerk slechts marginaal is afgenomen, terwijl de

4

respondenten die in 2021 deze vraag hebben beantwoord, wisten dat er tijdens de jaarwisseling een algeheel vuurwerkverbod gold in de stad.

Hoeveel vuurwerk wordt er in uw eigen buurt afgestoken? (vergelijking 2017 en 2021) 40% 30% 20% 10% 0% (zo goed als) niets

Weinig

Niet weinig, niet veel

2017 (n=13.896)

Veel

Heel veel

2021 (n=6.628)

Grafiek 1 - Vergelijking van ervaren hoeveelheid afgestoken vuurwerk in eigen buurt

Ruim een kwart had (heel) veel last van geluidsoverlast door vuurwerk Van hinder was maar in beperkte mate sprake. Ongeveer 90% van de respondenten geeft aan dat er geen of nauwelijks sprake was van schade, niet-vuurwerkgerelateerde geluidsoverlast of een onveilige situatie of agressieve sfeer op straat. Wel geeft ruim een kwart (28,6%) van de respondenten aan veel tot heel veel last te hebben gehad van geluid, afkomstig van vuurwerk. En dit geldt niet alleen voor tijdens de jaarwisseling – zo geven tal van respondenten aan in hun toelichting – maar met name in de weken daarvoor.

Minimale verschuiving in het sentiment rondom het vuurwerkverbod Onderzoek laat zien dat het percentage Nederlanders dat vóór een vuurwerkverbod is stijgt. Lange tijd schommelde dit percentage rond de 50%, maar in de laatste vijf jaar is het draagvlak voor een algeheel landelijk vuurwerkverbod fors gestegen naar 64% (I&O Research, november 2020)1. Voor Den Haag valt een dergelijke verschuiving nauwelijks te bespeuren. Ten opzichte van ruim drie jaar geleden zijn de inwoners van Den Haag even verdeeld.

Bent u voor of tegen een permanent vuurwerkverbod? (vergelijking tussen 2017 en 2021) 40% 30% 20% 10% 0% Sterk tegen

Tegen

Neutraal

2017 (n=13.479)

2021 (n=6.628)

Grafiek 2 - - Steun voor een permanent vuurwerkverbod

1 https://www.ioresearch.nl/wp-content/uploads/2020/12/Rapport-Vuurwerk-nov-2020.pdf

5

Voor

Sterk voor

Dit jaar is bijna de helft (48,2%) van de respondenten (sterk) vóór een vuurwerkverbod. In vergelijking: 41,1% is juist (sterk) tegen zo’n verbod. Wijken die relatief veel voorstanders kennen, zijn het Regentessekwartier en Duinoord. In Duindorp en Laakkwartier wonen juist meer tegenstanders. Niet alleen tussen wijken zien we deze verdeeldheid terug, maar ook tussen leeftijdsgroepen. Onder ouderen is de meerderheid (sterk) voor een verbod (64,4%), terwijl onder jongeren de meerderheid (61,9%) (sterk) tegen een verbod is.

Kaart 1 - steun voor een algeheel vuurwerkverbod

Ontbreken van evenementen is groot gemis Normaal gesproken worden er allerlei festiviteiten georganiseerd in de stad. Hagenaren hebben dit afgelopen jaar erg gemist. Ongeveer 70% van de respondenten heeft de buurtfeesten, de vreugdevuren en/of de nieuwjaarsduik (erg) gemist. Als we inzoomen op jongeren (16-24 jaar), dan heeft bijna 95% van deze groep deze evenementen gemist. Overigens betekent dit niet dat deze respondenten allemaal naar één (of meerdere) van deze evenementen zouden gaan, als deze volgend jaar wél doorgaan. Op straat spraken we met meerdere voorbijgangers die zeiden dat ze niet per se aanwezig hoeven te zijn bij een evenement. Maar dat het georganiseerd wordt voor anderen die hier wel plezier aan ontlenen, vinden ze prima.

Steun voor de vreugdevuren vooral in directe omgeving 69% van de respondenten heeft de vreugdevuren (erg) gemist en 57% van de respondenten vindt dat de vreugdevuren (helemaal) bij Oud & Nieuw in Den Haag horen. Vooral in de directe omgeving van de vreugdevuren vinden we veel steun onder inwoners. Bewoners van Duindorp, Scheveningen, Escamp en Laak vinden dat de vreugdevuren bij de traditie van Oud & Nieuw horen. Andere buurten – en dan met name buurten als de Vogelwijk, Benoordenhout, de Archipelbuurt – zijn een stuk gematigder én verdeelder over deze kwestie.

6

Kaart 2 - Steun voor vreugdevuren per wijk

Vuurwerkshows op meerdere centrale plekken in de wijk Sinds de jaarwisseling van 2014-2015 wordt Oud & Nieuw vanaf de Hofvijver altijd met een grote vuurwerkshow ingeluid. Dat dit niet kon doorgaan, vond een groot deel van de Hagenaren jammer. Want: 42,9% van de respondenten heeft dit evenement (heel erg) gemist. Dit geldt met name voor Hagenaren die verder van het centrum afwonen. Wel is de vraag of een vuurwerkshow op een centrale plek in de stad voor iedereen aanlokkelijk genoeg is. Hagenaars vieren het liefst Oud & Nieuw in (en met) hun eigen wijk. Dit beeld komt ook terug in de verhalen van voorbijgangers die we op straat spraken. Als het vuurwerkverbod permanent wordt, zien inwoners daarvoor graag vuurwerkshows per wijk voor in de plaats komen.

Grote rol voor de gemeente voor een veilig en feestelijk Oud & Nieuw Iedereen heeft een rol om de jaarwisseling veilig en feestelijk te laten verlopen. Maar de meeste taken en verantwoordelijkheden legt de Hagenaar bij de gemeente neer, niet bij zichzelf. Respondenten spreken de gemeente bovendien vooral aan op taken die te maken hebben met veiligheid. Zo wordt verwacht dat zij relschoppers aanpakt (91% vind dat (heel) belangrijk) en de orde handhaaft (85% vindt dat (heel) belangrijk). In vergelijking: 45% van de respondenten vindt dat ze zelf het goede voorbeeld moeten geven, en 39% vindt dat ze zelf een rol hebben in het schoonmaken en opruimen van de buurt na oudejaarsnacht. In de gesprekken met Hagenaars op straat, zagen we dat er veel verdeeldheid bestaat over de wijze waarop handhavers behoren op te treden. Een deel van de respondenten geeft aan dat de gemeente strenger moet optreden om de orde tijdens Oud & Nieuw te handhaven. Tegelijkertijd pleit een ander deel van de respondenten voor een zachtere aanpak. Zij vinden dat handhavers vooral zichtbaar moeten zijn en in gesprek moeten gaan met overlastmakers.

7

Laat initiatieven in de wijk over aan de wijk Wanneer het om lokale gezelligheid en feestelijkheid gaat, dichten de respondenten de gemeente een minder grote rol toe. De gemeente kan wel (financieel of in middelen) ondersteunen, maar moet de rest vooral overlaten aan de buurtbewoners. Benut het organisatievermogen van de buurt als dit aanwezig is, want alleen dan slaat het initiatief aan.

Vindbaarheid informatie niet in alle buurten optimaal Voor degene die informatie van de gemeente over Oud & Nieuw zochten, lijkt de informatie voldoende vindbaar te zijn. Wel vindt één op de vijf Hagenaar dat de informatie (heel erg) lastig te vinden is, met name omdat ze alleen online informatie konden vinden en de gemeente hen onvoldoende proactief heeft geïnformeerd. Er blijkt dus een grote groep Hagenaren te zijn die de brief van de gemeente rondom de jaarwisseling niet ontvangt, of deze niet heeft gelezen. Als we kijken uit welke wijken de respondenten komen die aangeven dat de informatie van de gemeente ‘heel erg lastig’ te vinden is, dan springen een aantal buurten er bovenuit: LaakkwartierOost en Leyenburg, op de voet gevolgd door Oostbroek-Noord en Morgenstond-Zuid.

Gemeente biedt duidelijke informatie, maar kan laagdrempeliger Voor 39% van de respondenten was de informatie vanuit de gemeente (erg) duidelijk. Ruim een kwart van de respondenten beoordeelt de informatievoorziening ‘neutraal’ op het vlak van duidelijkheid. De Hagenaren die de brief van de gemeente hebben ontvangen, zijn daar doorgaans positief over. Als er klachten hierover zijn, dan is dit omdat ze de brief “veel te lang was” of “veel te laat kregen”. Ook wordt opgemerkt dat de brief wellicht niet duidelijk was voor inwoners die de Nederlandse taal niet of onvoldoende beheersen.

Kennie Harder-campagne en Inside Out festival hadden beperkt bereik Van de respondenten, heeft 4,1% van Kennie Harder gehoord. Bijna een kwart van deze groep, vind het positief dat hij zijn mening geeft over Oud & Nieuw (22,5%). Ongeveer de helft staat hier ‘neutraal’ in (49%), en slechts een enkeling ‘negatief’ (5,3%). In de toelichting geven respondenten aan dat de campagne niet erg duidelijk was, dat ze niet wisten dat het over de jaarwisseling ging. Een groter deel van de respondenten wist van het online festival Inside Out. 16,3% van de respondenten heeft hiervan gehoord, en 6% van alle respondenten hebben ook daadwerkelijk deelgenomen. Ruim een kwart van de deelnemers vond het festival (erg) leuk. Met name de online escape rooms werden erg leuk gevonden. 41,9% van de deelnemers vond het online festival juist (helemaal) niet leuk, grotendeels omdat ze de ‘sfeer’ van een ‘echt festival’ misten.

Reflectie op de rol van inwoners en gemeente Hoe nu verder? Hoe kunnen de inzichten uit deze bijzondere coronajaarwisseling de gemeente Den Haag verder brengen bij het vormgeven van een jaarwisseling die recht doet aan de diversiteit van tradities en opvattingen in de Hofstad? Om daar een vertrekpunt voor te bieden, lichten we hieronder de volgende aspecten van de Haagse jaarwisseling toe: • • • •

De opvallende continuïteit in opvattingen van Hagenaars; De verschillende belangen en opvattingen van jong en oud; De rol van de gemeente in de stad, het stadsdeel en de buurt; Tot slot: een verschuiving in het denken over veiligheid.

8

Gemeente Den Haag

14 april 2021

Opvattingen over Oud & Nieuw zijn buitengewoon stabiel Gezien de uitzonderlijke jaarwisseling die Den Haag achter de rug heeft, is het opvallend hoe weinig er is veranderd in de opvattingen van Hagenaars over Oud & Nieuw. Enkele voorbeelden: de opvattingen over een vuurwerkverbod zijn vrijwel onveranderd ten opzichte van vier jaar geleden, we zien nog steeds dezelfde scheidslijnen door de stad lopen en ook het pleit over de vreugdevuren is zeker niet beslecht. Het lijkt erop dat zowel voor- als tegenstanders van verandering van de jaarwisselingstraditie het afgelopen jaar hebben aangegrepen om de opvattingen die ze al hadden verder te onderbouwen. Zo benadrukken voorstanders van een vuurwerkverbod het feit dat de afgelopen jaarwisseling buitengewoon rustig was voor de hulpdiensten, terwijl tegenstanders onderstrepen dat dit verbod er juist toe leidt dat meer illegaal of zelfgemaakt vuurwerk wordt afgestoken. Het is een patstelling die lastig te doorbreken is.

Kloof tussen belangen en opvattingen van jong en oud Het onderzoek laat zien dat er niet alleen grote verschillen zijn tussen de manier waarop verschillende wijken Oud & Nieuw zien, maar dat ook het onderscheid tussen jong en oud een dominante scheidslijn is. Zo hebben beide groepen een uiteenlopende opvatting over wat een ‘gezellige jaarwisseling’ is. Voor ouderen is dat vooral een jaarwisseling met een veilige en rustige sfeer op straat. Voor jongeren hoort het geknal en geslenter op straat erbij – dat maakt Oud & Nieuw juist gezellig. Opvallend is dat ouderen wel begrip blijken te hebben voor de behoefte aan reuring onder jongeren. Zo vinden ze het een goede zaak dat de gemeente evenementen organiseert zoals de nieuwjaarsduik en de vuurwerkshow op de Hofvijver. Niet omdat ze er zelf naartoe willen gaan, maar omdat ze het belangrijk vinden dat er iets te beleven is voor jongeren in de stad. Een welbegrepen vorm van eigenbelang: want als jongeren iets te doen hebben, blijft het wellicht wat rustiger in de eigen buurt.

Wat is '(heel erg) belangrijk' dat de gemeente doet voor de feestelijkheid van Oud & Nieuw? Activiteiten (voor jongeren)

Evenementen organiseren 0%

20%

Ouderen (65+) (n=1.219)

40%

60%

80%

100%

Jongeren (16-24 jaar) (n=1.052)

Grafiek 3 - Initiatieven van de gemeente volgens jong en oud

Oud & Nieuw op de Hofvijver, in het stadsdeel en in de straat Rond de jaarwisseling lopen tal van scheidslijnen door Den Haag. Tussen stadsdelen, wijken en buurten, tussen jong en oud en tussen de verschillende tradities die inwoners van Den Haag erop nahouden. Wat is een passende opstelling voor de gemeente bij een vraagstuk dat tot zoveel verdeling leidt? Waar is de gemeente leidend of juist ondersteunend? Waar vinden we common ground? 9

Gemeente Den Haag

14 april 2021

We zien breed draagvlak voor de gemeente als facilitator van evenementen op een grotere schaal. Voorbeelden zijn de vuurwerkshow op de Hofvijver en de Nieuwjaarsduik op Scheveningen. Daarnaast past het de gemeente om evenementen te organiseren op het niveau van stadsdelen, wijken of buurten. Veel mensen geven namelijk aan dat ze Oud & Nieuw in hun eigen omgeving vieren. Dan voert het te ver om naar een centrale locatie in de stad te reizen, terwijl ze een georganiseerd evenement wel kunnen waarderen. Mocht het tot een algemeen vuurwerkverbod komen, dan is het organiseren van vuurwerkshows of andersoortige evenementen verspreid over de stad zeker het overwegen waard. Voor veel Hagenaars is de jaarwisseling een lokale wijkaangelegenheid. De kracht van buurt- en wijkfeesten ligt voor een belangrijk deel in het enthousiasme dat buurtbewoners hier zelf in steken en de sociale cohesie die alleen op deze kleine schaal aanwezig is. Hagenaars laten zelfs weten dat ze minder snel naar een feest zouden gaan, als dit door de gemeente zou worden georganiseerd. Dit laat onverlet dat de gemeente ook hier een rol te spelen heeft. Zij kan bijdragen aan deze initiatieven door ze te faciliteren en de organisatiekracht van een buurt of straat sterker te maken.

Veiligheid verbindt In 2017 concludeerden we dat de opvattingen van Hagenaars over de jaarwisseling goed zijn te duiden met de concepten positieve en negatieve vrijheid – ontleend aan de politiek filosoof Isaiah Berlin. Positieve vrijheid is in dit geval de vrijheid om Oud & Nieuw te vieren zoals je zelf wilt. Voorbeelden zijn de vrijheden om zelf vuurwerk af te steken of samen met wijkgenoten een vreugdevuur te organiseren. Negatieve vrijheid is de vrijheid om in je bewegingsvrijheid niet ingeperkt te worden door anderen. Een voorbeeld van zo’n inperking is een onveilige situatie in de openbare ruimte, waardoor je je niet vrij voelt om de straat op te gaan. Het onderzoek laat zien dat Hagenaars opvallend stabiel zijn in hun invulling van wat passende vrijheden zijn voor de jaarwisseling, op één domein na. Sinds 2017 zien we dat veiligheid steeds hoger in het vaandel is komen te staan. Oorzaken hiervan zijn het nationale debat over het zelf afsteken van vuurwerk en vuurwerkveiligheid, en het beperkte aantal incidenten tijdens de afgelopen jaarwisseling waarbij een algeheel vuurwerkverbod van kracht was. Daarnaast ligt de ervaring met de vonkenregen die in 2018-2019 ontstond bij het vreugdevuur op Scheveningen bij veel Hagenaars nog vers in het geheugen.

Deze ontwikkelingen tezamen zorgen ervoor dat veiligheid meer dan ooit een onderwerp is in het publieke debat over de jaarwisseling. Illustratief is dat ook de organisatoren van de vreugdevuren omarmen dat de vreugdevuren goed moeten zijn gereguleerd en vergund, zodat de veiligheid van het evenement kan worden gegarandeerd. De negatieve vrijheid om vrij te zijn van een inperking op de eigen veiligheid heeft aan terrein gewonnen in Den Haag. Inwoners van de stad kijken naar de gemeente Den Haag om hier de komende jaarwisselingen invulling aan te geven.

10

Gemeente Den Haag

14 april 2021

3. Beleving van de jaarwisseling Dit hoofdstuk brengt in kaart hoe inwoners uit Den Haag de jaarwisseling hebben ervaren. Was het bijvoorbeeld heel druk, of juist niet? En vonden inwoners het erg gezellig in hun buurt? En hoe houden deze kwalificaties met elkaar in verband? Verder wordt gekeken of inwoners aangeven of er sprake was van schade, overlast, geweld, troep en dergelijke in hun buurt tijdens de jaarwisseling.

5.1 Drukte, gezelligheid en veiligheid Druk of rustig De jaarwisseling 2020-2021 is in heel Nederland relatief rustig verlopen.2 Den Haag vormde daarop geen uitzondering. Maar hoe hebben de Hagenaars de jaarwisseling in hun buurt ervaren? Het blijkt dat één op de vijf Hagenaars (20%) de jaarwisseling als druk of heel druk heeft ervaren. Bijna de helft (46,5%) vond de jaarwisseling (heel) rustig. De rest (33,6%) zat daar tussenin: ‘niet druk, niet rustig.’

Ervaren drukte in eigen buurt (n=6.628) 40%

30% 20% 10% 0%

Heel druk

Druk

Niet rustig, niet druk

Rustig

Heel rustig

Grafiek 4 – Ervaren drukte in de eigen buurt

Kaart 3 laat duidelijk zien dat inwoners van bepaalde wijken de jaarwisseling beduidend rustiger hebben ervaren dan inwoners uit andere wijken. In Benoordenhout, Bohemen en Meer en Bos bijvoorbeeld hebben inwoners de jaarwisseling over het algemeen als rustig ervaren (kleur groen). In de Schilderswijk, Leyenburg en Duindorp daarentegen werd het een stuk drukker gevonden. Maar nog altijd benoemen de inwoners uit deze wijken de jaarwisseling gemiddeld genomen als ‘niet druk en niet rustig’ (kleur rood).

2 Zie ook de rapportage over de jaarwisseling die is opgesteld door VeiligheidNL

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2021/01/11/bijlage-1-nieuwe-factsheet-jaarwisselingsrapportage

11

Gemeente Den Haag

14 april 2021

Kaart 3 - Gemiddelde ervaren drukte per wijk (gemiddelde)

Veilig versus onveilig Was het met die relatieve rust dan ook veilig? Een ruime meerderheid (65,5%) vindt van wel: bijna de helft (48,8%) van de respondenten zegt de jaarwisseling als veilig te hebben ervaren, en 16,7% zelfs als heel veilig. Ongeveer 1 op de 10 Hagenaars (11,5%) ervoer de jaarwisseling in de eigen buurt als (heel) onveilig.

Ervaren veiligheid in eigen buurt (n = 6.628) 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Heel onveilig

Onveilig

Niet veilig, niet onveilig

Veilig

Heel veilig

Grafiek 5 - Ervaren veiligheid

We zien verhoudingsgewijs weinig verschillen tussen wijken. Zo is op kaart 2 te zien dat Moerwijk weliswaar duidelijk afsteekt bij de rest van Den Haag en daarmee als relatief onveilig werd ervaren. Maar we zien ook dat gemiddeld genomen ook deze wijk als "niet onveilig en niet veilig” werd ervaren. Wel zien we een grote spreiding in deze wijk. Sommigen vonden het erg onveilig, anderen juist helemaal niet. Daarnaast is te zien dat de wijken langs de kust – waaronder de ‘vreugdevuurwijken’ Duindorp en Scheveningen – tijdens Oud & Nieuw allemaal als veilig zijn ervaren door de inwoners. 12

Gemeente Den Haag

14 april 2021

Kaart 4 - Ervaren veiligheid per wijk (gemiddelde)

Het bovenstaande beeld komt goed overeen met de incidenten-analyse die de Brandweer heeft gemaakt van de afgelopen jaarwisseling. 3 Hierin zien we bijvoorbeeld dat voertuigbranden in Den Haag zich concentreren in het gebied ten zuiden van het centrum, het gebied waarvan de respondenten in deze studie aangeven dat het relatief onveilig was op straat. Rustiger is veiliger Het overgrote deel van de gesproken inwoners vond Oud & Nieuw dit jaar rustiger dan andere jaren. Ongeacht buurt, en ongeacht of de persoon voor- of tegenstander was van het vuurwerkverbod. Veel Hagenaars brengen ‘rustig/veilig’ en ‘minder zwaar vuurwerk’ met elkaar in verband. Oftewel: minder zwaar (illegaal) vuurwerk gaf inwoners een veiliger en rustiger gevoel op straat. Een vrouw (30) uit Ypenburg zegt hierover: “Normaal vind ik het verschrikkelijk eng om de straat op te gaan met van die grote knallen! Dit jaar was het rustiger, veel prettiger”. Een man (45) uit Laak beaamt dit. Hoewel hij het dit jaar rustiger vond, maakt hij zich wel zorgen om het illegale vuurwerk dat volgens hem steeds meer wordt afgestoken tijdens de dagen rondom Oud & Nieuw. “Dat zware illegale vuurwerk, dat vind ik gevaarlijk. Voor mijn gevoel zie je dat ook steeds meer op straat. Dat zouden ze moeten aanpakken”.

Een jongen (12) uit Leyenburg merkt ook op dat jongeren steeds vaker zelf vuurwerk maken, als ze het niet op een andere manier kunnen krijgen. “Veel van mijn vrienden maken nu gewoon zelf vuurwerk, van die bommen. Op YouTube kun je heel makkelijk vinden hoe je zelf vuurwerk maakt. Ja, als je niets meer kunt kopen, gaan ze het maar zelf maken”.

3 Brandweer Haaglanden, Team operationele voorbereiding. “Analyse Jaarwisselingen 2016-2017 t/m 2020-2021”, januari 2021

13

Gemeente Den Haag

14 april 2021

De relatieve rust roept de vraag op of er in de ogen van de Haagse respondenten veel of juist weinig (illegaal) vuurwerk is afgestoken. Bij de jaarwisseling was al het vuurwerk verboden (en dus illegaal), op klein siervuurwerk na, zoals sterretjes, trektouwtjes en knalerwten – het zogeheten scherts- en fopvuurwerk van categorie F1, dat het gehele jaar te koop is. Het blijkt dat er in de beleving van veel Hagenaars nog best veel vuurwerk is afgestoken in de buurt. Bijna de helft (47,2%) vond het veel of zelfs heel veel. Vrijwel nergens is ‘zo goed als niets’ afgestoken.

Vuurwerk afgestoken in de buurt? (n = 6.628) 40% 30% 20% 10% 0% (Zo goed als) niets

Weinig

(Zo goed als) niets

Weinig

Niet weinig, niet veel Niet weinig, niet veel

Veel Veel

Heel veel Heel veel

Grafiek 6 - Hoeveelheid vuurwerk afgestoken in eigen buurt

Kaart 5 laat zien dat respondenten uit verschillende wijken sterk kunnen verschillen over de hoeveelheid vuurwerk die volgens hen is afgestoken. In het noorden van de stad – zoals de Archipelbuurt, Duinoord en Benoordenhout – hebben inwoners het gevoel dat er weinig vuurwerk is afgestoken, terwijl inwoners uit de wijken ten zuiden van de stad duidelijk aangeven dat er, ondanks het vuurwerkverbod, in hun beleving toch veel vuurwerk is afgestoken.

Kaart 5 – Ervaren mate van vuurwerk afsteken in de buurt (gemiddelde)

14

Gemeente Den Haag

14 april 2021

Drie jaar geleden is een vergelijkbare vraag gesteld aan inwoners uit Den Haag in het kader van het vuurwerkonderzoek (zie Haagse Knallers, 2017). Destijds is de vraag gesteld: ‘Hoeveel vuurwerk wordt er in uw straat of buurt afgestoken met Oud & Nieuw?’. Dit jaar was de vraag: ‘Is er ondanks het vuurwerkverbod toch vuurwerk afgestoken in uw buurt? (klein vuurwerk, zoals sterretjes en trektouwtjes, niet meegerekend). Voor beide vragen zijn de antwoordopties bijna hetzelfde, op een aantal herformuleringen na. Zo is de antwoordoptie ‘vrijwel niet’ vervangen door ‘(zo goed als) niets’, de antwoordoptie ‘niet veel’ vervangen door ‘weinig’ en de antwoordoptie ‘gemiddeld’ vervangen door ‘niet weinig, niet veel’. Waar in 2017 84% van de respondenten aangaf dat er ‘niet weinig, niet veel’ tot ‘heel veel’ vuurwerk in hun straat of buurt werd afgestoken, geeft dit jaar ongeveer driekwart (73,5%) van de respondenten aan dat er ‘niet weinig, niet veel’ tot ‘heel veel’ vuurwerk is afgestoken in hun buurt. Het lijkt erop dat er in de beleving van de Hagenaars dit jaar, ondanks het vuurwerkverbod, nauwelijks minder vuurwerk is afgestoken dan drie jaar geleden.

Hoeveel vuurwerk wordt er in uw eigen buurt afgestoken? (vergelijking 2017 en 2021) 40% 30% 20% 10% 0% (zo goed als) niets

Weinig

Niet weinig, niet veel

2017 (n=13.896)

Veel

Heel veel

2021 (n=6.628)

Grafiek 7 - Vergelijking van ervaren hoeveelheid afgestoken vuurwerk in eigen buurt

Nog steeds (veel) vuurwerk Hoewel veel Hagenaars die we spraken op straat de jaarwisseling rustiger hebben ervaren dan vorige jaren, merkten sommigen op dat er nog steeds (veel) vuurwerk werd afgestoken. Met name inwoners uit Leyenburg noemen dit. Een oudere vrouw (65+) uit Leyenburg vond dit bijvoorbeeld verschrikkelijk en zegt hierover: “Ik heb bijna geen verschil gemerkt met andere jaren qua vuurwerk – verschrikkelijk. Ik vind vuurwerk verschrikkelijk. Het is troep, herrie, ik vind het niks. Ook het legale vuurwerk – schaf het allemaal maar af! Mensen doen gewoon wat ze zelf willen. Ook al is iets verboden, mensen luisteren gewoon niet, ik vind dat zo erg!”. In de buurten Laak en Ypenburg lopen de meningen uiteen. Sommige voorbijgangers geven aan dat er minder vuurwerk werd afgestoken, terwijl anderen weer zeiden dat het leek alsof er geen vuurwerkverbod was. Een jongen (16) uit Ypenburg zei: “Veel vuurwerk, veel zwaar vuurwerk ook. En vuurtjes. Het leek niet alsof er een verbod was”. In tegenstelling tot een aantal buurtgenoten, zei een man (40) uit Laak het volgende: “Ik keek echt met spanning uit naar Oud & Nieuw dit jaar. Jongeren die zich vervelen, die vervolgens auto’s in de fik zouden steken. Maar het viel mij erg mee dit jaar.

We zijn nog een rondje gelopen.” Voorbijgangers in Scheveningen en de Regentessebuurt gaven veelal aan dat er duidelijk minder vuurwerk werd afgestoken.

15

Gemeente Den Haag

14 april 2021

Gezellig versus ongezellig Echt gezellig was de jaarwisseling in de ogen van veel Hagenaars dit jaar niet. Bijna de helft (41,6%) noemt de jaarwisseling ‘niet gezellig, niet ongezellig’, terwijl nog eens 29,8% het ronduit (heel) ongezellig vond. Ruim een kwart van de respondenten (28,6%) noemt het gezellig of zelfs heel gezellig. Wel zijn grote verschillen tussen leeftijdsgroepen op te merken. Zo beoordeelt 59,4% van de 65-plussers deze jaarwisseling als ‘niet gezellig, niet ongezellig’, en slechts 12,8% van hen als (heel) gezellig. Bij jongeren (16-24 jaar) is dit een ander verhaal. Van deze groep vond bijna de helft (46,2%) afgelopen Oud & Nieuw (heel) gezellig, alhoewel er meer variëteit bestaat in de antwoorden van deze groep in vergelijking met 65-plussers (standaarddeviatie is respectievelijk 1,34 en 0,76).

Gezelligheid in eigen buurt (n = 6.628) 50% 40% 30% 20% 10% 0% Heel ongezellig

Ongezellig

Niet gezellig, niet ongezellig

Gezellig

Heel gezellig

Grafiek 8 - Ervaren gezelligheid in eigen buurt

Als we kijken naar de resultaten op buurtniveau, is iets opvallends op te merken. Waar de meeste inwoners in iedere de buurt de jaarwisseling als ‘ongezellig’ of ‘niet gezellig, niet ongezellig’ hebben ervaren, zien we één uitzondering: Duindorp. Het gros van de Duindorpers heeft Oud & Nieuw als gezellig, of zelfs als heel gezellig, ervaren. Dit valt mogelijk te verklaren doordat er sprake was van een gezellige sfeer op en rond het Tesselseplein in Duindorp, waar in de middag van 31 december een drukke menigte zich had verzameld in het kader van een protest. In andere buurten van Den Haag hier geen sprake van, en bleef het op pleinen relatief rustig. Als we kijken naar wat Duindorpers hebben gezegd in de laatste vraag van de vragenlijst (Wilt u de gemeente Den Haag nog iets meegeven naar aanleiding van deze vragenlijst?), dan valt op dat er veel dankbetuigingen worden uitgesproken over het optreden van de burgermeester. Inwoners aldaar ervoeren de jaarwisseling als relatief rustig, mede – zo geven ze aan – doordat de politie juist niet optrad bij het Tesselseplein. Een oudere inwoner van Duindorp zegt hierover: “Trots op onze burgemeester, die met ons in gesprek is gegaan en hier is geweest. Dankzij hem en zijn medewerkers heb ik de rustigste Oud & Nieuw mee mogen maken in de 35 jaar dat ik hier woon.”

16

Gemeente Den Haag

14 april 2021

Kaart 6 -Ervaren gezelligheid per wijk (gemiddelde)

Saaie jaarwisseling voor jongeren Voornamelijk jongeren onder de 20 jaar ervoeren de jaarwisseling als “saai” of “stom”. Dat ze minder vuurwerk konden afsteken, werd als belangrijkste reden genoemd. Maar ook de coronacrisis werd als boosdoener gezien. Duidelijke verschillen tussen buurten, afkomst, of opleidingsniveau zijn hierin niet te ontwaren. In vrijwel iedere buurt waar we op straat hebben gestaan, gaven de jongeren aan dat de jaarwisseling “saai” was. Leeftijd lijkt dus de grootste invloed te hebben op hoe inwoners van Den Haag de jaarwisseling hebben ervaren. Een meisje (13) uit Laak zegt hierover: “Dit jaar was Oud & Nieuw echt stom! Het was echt saai. We mochten door corona nergens heen en er was veel minder vuurwerk!”. Maar ook twee Nederlandse meisjes uit Ypenburg (14-15) zeggen over Oud & Nieuw zonder vuurwerk: “Geen vuurwerk meer? Wat is Oud & Nieuw dan? Gewoon een normale avond met avondeten en dan niks haha! Dat is toch saai!? Dan kan je net zo goed om 22.00 uur naar bed”.

5.2 Verschillen in sfeerbeleving Samenhang tussen variabelen Het is interessant om te bekijken hoe de variabelen ‘rustig’, ‘veilig’, ‘gezellig’ en de vermeende hoeveelheid vuurwerk die is afgestoken in de buurt samenhangen. We berekenen de meest gangbare correlatiemaat voor deze variabelen: Pearson r. Hierbij betekent een correlatie van 1 een perfecte samenhang en een correlatie van -1 een perfecte tegenovergestelde samenhang. Een correlatie van 0 betekent dat er geen enkele samenhang is tussen de twee variabelen. Een correlatie die groter is dan 0,5 geldt in de regel als een zeer sterk verband. In de onderstaande correlatiematrix worden de correlaties weergegeven tussen de vier eerder benoemde variabelen.

17

Gemeente Den Haag

14 april 2021

Tabel 1: Correlatiematrix (Pearson r, p<0,01, N=6628) tussen variabelen ‘rustig’, ‘veilig’, ‘gezellig’ en

‘mate van vuurwerk afsteken’

Rustig Veilig Gezellig Vuurwerk

Rustig 1 0,52 -0,16 -0,61

Veilig

Gezellig

Vuurwerk

1 0,26 -0,42

1 0,1

1

Vooropgesteld: alle gevonden correlaties, ook de zwakkere, zijn statistisch significant. Wat we zien is dat de variabelen ‘rustig’ en ‘veilig’ erg sterk met elkaar samenhangen (r=0,52). Dit betekent: mensen die de jaarwisseling rustig hebben ervaren, vonden het ook vaak veilig, en omgekeerd. Ook ‘veilig’ en ‘gezellig’ hangen vrij sterk samen (0,26), maar rustig en gezellig niet. Tussen deze twee variabelen is er slechts sprake van een licht negatieve samenhang (r=-0,16). De hoeveelheid vuurwerk die is afgestoken in de buurt heeft een licht positieve samenhang met gezelligheid. Kennelijk associëren sommigen drukte en afgestoken vuurwerk met gezelligheid. Als we wat dieper inzoomen op deze kwestie en bovenstaande correlaties opnieuw bekijken, maar nu in het bijzonder voor de jongste groep respondenten (16-24 jaar) in vergelijking met de groep oudsten (65+), dan valt iets op. We zien hier dat ouderen gezelligheid associëren met rust en weinig afgestoken vuurwerk, terwijl dat bij jongeren precies andersom is. Voor veel jongeren horen drukte en vuurwerk bij gezelligheid. Ouderen associëren rustig met veilig en gezellig. Daar hoort vuurwerk wat hen betreft niet bij. Tabel 2: Correlatiematrix (Pearson r, p<0,01, N=1219 (ouderen, 65+)) tussen variabelen ‘rustig’, ‘veilig’,

‘gezellig’ en ‘mate van vuurwerk afsteken’

Rustig Veilig Gezellig Vuurwerk

Rustig 1 0,73 0,15 -0,63

Veilig

Gezellig

Vuurwerk

1 0,25 -0,55

1 -0,16

1

Tabel 2: Correlatiematrix (Pearson r, p<0,01, N=1052 (jongeren, 16-24 jaar)) tussen variabelen ‘rustig’, ‘veilig’, ‘gezellig’ en ‘mate van vuurwerk afsteken’

Rustig Veilig Gezellig Vuurwerk

Rustig 1 0,4 -0,26 -0,61

Veilig

Gezellig

Vuurwerk

1 0,25 -0,3

1 0,26

1

18

Gemeente Den Haag

14 april 2021

Grimmige sfeer In iedere buurt benadrukt een enkeling, vaak oudere inwoners, dat de sfeer tegenwoordig grimmiger is dan ‘vroeger’. Een vrouw (50) uit Leyenburg zegt: “Ik vind de sfeer tegenwoordig ook niet meer leuk. Vroeger was het veel gemoedelijker, toen waren het kwajongensstreken, kerstbomen rausen en vuurwerk afsteken. Dat mis ik. Tegenwoordig escaleren kwajongensstreken in steekpartijen, of schieten. Dat was vroeger niet”. Maar ook een jongere man (35) uit Ypenburg deelt dit beeld. “De samenleving is veel harder geworden. Wiet is tegenwoordig geen wiet, maar coke. En knokpartijen zijn eerder schietpartijen. Vroeger gingen wij nog bij onze buren eten. Nu zie je dat veel minder gebeuren. Ik vind dat de gemeente niet verantwoordelijk is voor het gedrag van burgers. Je bent zelf verantwoordelijk voor je eigen gedrag. Voor jongeren is het misschien wat anders, maar dan moet je ouders aanspreken op het gedrag van hun kinderen. Dat zie ik veel te weinig gebeuren. Ouders staan gewoon naast kun kinderen de hele boel op de jagen. De hele samenleving is harder geworden vind ik.”

5.4 Ervaring van hinder Naast de sfeer in de buurt, is ook onderzocht of Hagenaars daadwerkelijke hinder ondervonden. We kijken naar de percentages van respondenten die zeiden ‘geen’, ‘weinig’ of ‘niet veel / niet weinig’ hinder te hebben ondervonden. Het beeld dat we zien, is dat hinder beperkt is gebleven. Lawaai door vuurwerk en troep op straat zijn wel bronnen van serieuze hinder, maar hinder door schade, lawaai dat niet van vuurwerk afkomstig is, geweld tegen hulpverleners, een agressieve sfeer of onveilige situatie door vuurwerk, wordt door minder dan 1 op de 10 mensen genoemd. Een groot deel van de respondenten (86,6%) heeft een vorm van hinder toegevoegd bij de optie ‘Anders, namelijk’. Respondenten noemen uiteenlopende zaken: auto’s die in de fik gingen, ramen die werden ingegooid, knalvuurwerk dat naar dieren of naar henzelf werd gegooid, en overlast van de rook en/of stank van vuurwerk dat werd afgestoken. Een veelgehoorde klacht is dat mensen veel last hadden van het feit dat al wekenlang voor Oud & Nieuw vuurwerk werd afgestoken in hun buurt, met de nodige geluidsoverlast, schade en troep als gevolg.

"In mijn buurt weinig tot heel weinig hinder van…" (n = 6.628) Onveilige situatie Agressieve sfeer Geweld tegen hulpverleners Troep op straat Ander lawaai

Lawaai door vuurwerk Schade 0%

10%

20%

30%

Grafiek 9 - Overzicht van ervaren hinder in de eigen buurt

19

40%

50%

60%

70%

80%

90% 100%

Gemeente Den Haag

14 april 2021

Een aantal respondenten geeft aan dat ze deze vraag moeilijk te beantwoorden vinden, omdat ze binnen zijn gebleven bij Oud & Nieuw. Een deel van de respondenten geeft aan te hebben gekozen voor de optie ‘heel weinig’ of ‘weinig’ hinder bij een aantal antwoordopties, terwijl ze eigenlijk van mening zijn dat ze hier eigenlijk geen antwoord op konden geven omdat ze niet buiten de deur zijn geweest. Er zijn kleine verschillen tussen wijken in de mate van ervaren hinder. Kijken we naar de sterkste bronnen van hinder (lawaai door vuurwerk en troep op straat) dan zien we dat inwoners uit Leyenburg, Morgenstond, Transvaalkwartier en Moerwijk duidelijk de meeste hinder hebben ervaren. De wijken ten oosten van het Zuiderpark zijn wat meer verdeeld over de vraag hoeveel hinder zij hebben ondervonden, dan de wijken ten westen van het Zuiderpark.

Kaart 7 - Ervaren hinder door geluidsoverlast van vuurwerk (gemiddelde)

Kaart 8– Ervaren hinder door troep op straat (gemiddelden)

20

Gemeente Den Haag

14 april 2021

4. Vuurwerk afsteken en alternatieven Oudejaarsnacht verliep anders dan ‘normaal’, onder andere doordat het kabinet had besloten dat er dit jaar geen vuurwerk afgestoken mocht worden. Dit om te voorkomen dat de druk op de ziekenhuizen en hulpverleners extra zou worden verhoogd. Wat vonden de inwoners van Den Haag van dit vuurwerkverbod? Zijn ze voor, of juist tegen? En waarom? En als ze niet voor een vuurwerkverbod zijn, welke alternatieve maatregelen hebben dan hun voorkeur?

4.1 Vuurwerkverbod “Bent u voor of tegen een permanent vuurwerkverbod?” was een van de vragen in de jaarwisselingsenquête. In het Haagse vuurwerkonderzoek van 2017 was 52% vóór een landelijk verbod4. Nu is het nog steeds een close call: 48,2 % is voor. 10,7% is ‘neutraal’ (was 10,3 in 2017) en 41,1% is tegen een verbod (was 37,8% in 2017). Het sentiment rondom het vuurwerkverbod is dus nauwelijks veranderd gedurende de afgelopen drie jaar. Het vraagstuk verdeelt de stad nog steeds in voorstanders en tegenstanders.

Bent u voor of tegen een permament vuurwerkverbod? (vergelijking tussen 2017 en 2021) 40% 30% 20% 10% 0% Sterk tegen

Tegen

Neutraal

2017 (n=13.479)

Voor

Sterk voor

2021 (n=6.628)

Grafiek 10 - Steun voor een permanent vuurwerkverbod

4 De vraagstelling vuurwerkonderzoek van 2017 wijkt af van de vraagstelling dat dit is voorgelegd aan inwoners in het kader van dit

onderzoek. Destijds werden respondenten de volgende stelling voorgelegd: ‘Er moet een landelijk verbod komen op het zelf afsteken van vuurwerk’. Men kon vervolgens uit vijf antwoordopties kiezen: ‘zeer mee eens’, ‘mee eens’, ‘neutraal’, ‘mee oneens’ en ‘zeer mee oneens’. Dit jaar stelden we de vraag: ‘Bent u voor of tegen een permanent vuurwerkverbod’. Respondenten konden eveneens kiezen uit vijf antwoordopties, die echter anders zijn verwoord dan in 2017: ‘Ik ben sterk tegen’, ‘Ik ben tegen’, ‘Neutraal’, ‘Ik ben voor’ en ‘Ik ben sterk voor’.

21

Gemeente Den Haag

14 april 2021

Respondenten die ‘sterk tegen’ een vuurwerkverbod zijn, geven een aantal redenen hiervoor. Zo willen respondenten niet dat de gemeente hun “tradities afpakt”, “vrijheden beperkt” of “ons betuttelt”. Een respondent verwoordt haar standpunt als volgt: “Geen vuurwerkverbod! Vuurwerk is een prachtige traditie. Een handjevol verpest het voor de echte liefhebbers”. Deze groep denkt bovendien dat een permanent vuurwerkverbod niet zou werken. “Volgens mij werk je dan juist illegaal vuurwerk in de hand, ook omdat mensen zelf gaan ‘knutselen’. Met alle gevaren van dien”, aldus een respondent. Ook geeft een aantal respondenten aan dat ze liever zien dat de gemeente overlastgevers harder aanpakt en steviger beboet, dan dat een algeheel vuurwerkverbod wordt ingevoerd. Inwoners die ‘sterk voor’ een vuurwerkverbod zijn, benoemen allerlei argumenten om hun positie te onderbouwen. Zij benadrukken de (milieu)schade die vuurwerk veroorzaakt, de overlast voor mens en dier, de druk op de zorg en handhavingsdiensten en de vele relschoppers die de straat onveilig maken. Het maatschappelijke, economische en ecologische prijskaartje van vuurwerk is voor velen té hoog. Zoals iemand het verwoordt: “We vonden het dit jaar een uitstekende jaarwisseling. Het vuurwerkverbod mag – wat ons betreft – gehandhaafd blijven.

Zoveel beter voor het ziekenhuispersoneel, luchtkwaliteit, bange huisdieren, stadsreiniging, brandweermensen en politie, en vele, vele anderen, die elk jaar opzagen tegen een ‘achterlijke traditie’ waar maar een relatief kleine groep plezier aan beleeft, en een groot deel van de stadsbewoners alleen maar last van heeft.” Verbieden heeft geen zin In eigenlijk alle vijf wijken die zijn bezocht, zijn er inwoners die denken dat een vuurwerkverbod niet zal leiden tot een veiliger Oud & Nieuw. Ook een man (28) uit Laak, die aangeeft veel vrienden te hebben die graag vuurtjes maken bij Oud & Nieuw, zei hierover: “Zeker in deze wijk zijn er veel gasten die gewoon graag vuur maken. Als zij geen vuurwerk mogen afsteken, gaan ze prullenbakken, auto's en andere dingen in de fik steken. Een verbod werkt alleen maar averechts”. Een jongen (14-16), die samen met zijn vrienden stond te wachten bij het winkelcentrum in Ypenburg, denkt dat een verbod weinig uithaalt: “Het is toch ook echt niet te handhaven? Je moet iemand vuurwerk zien afsteken om een boete te kunnen geven. Ja, wie gaat er nou blijven staan als hij iets heeft afgestoken!?”. Jammer voor jongeren In elke wijk zijn er wel inwoners die een vuurwerkverbod vooral jammer voor jongeren vinden. In het Regentessekwartier lijkt dit begrip echter eens stuk kleiner dan in Laak, Leyenburg of Scheveningen.

Een vrouw (45) uit Leyenburg zegt hierover: “Jongeren hebben al zo'n verschrikkelijk jaar gehad, laat ze dit dan nog hebben”. Ook een man (60) uit Scheveningen beaamt: “Vooral voor de jongeren vind ik het jammer. Die moeten iets te doen hebben. Iedereen is toch jong geweest?”. Een kwestie van gewenning Toch zijn er ook inwoners in Leyenburg die denken dat een vuurwerkverbod een kwestie van gewenning is. Een vrouw (32) met een klein zoontje van twee uit Leyenburg zegt hierover: “Volgens mij is het ook gewoon een kwestie van wennen. Deze generatie heeft het misschien heel erg door, maar de volgende generatie weet straks niet beter. Ik zie dat heel erg aan mijn zoontje. Die is opgegroeid met mondkapjes. Laatst zei hij tegen mij: "Mama, later als ik groot ben mag ik toch ook een mondkapje op?". Dat ga je denk ik ook met vuurwerk hebben”. Twee vrouwen (28-30) uit het Regentessekwartier, beiden werkzaam op de Spoedeisende Hulp, vinden dit jaar een ‘overgangsjaar’ en benadrukken dat de gemeente gebruik zou moeten maken van dit ‘momentum’ om het vuurwerkverbod permanent te maken. 22

Gemeente Den Haag

14 april 2021

Sterke polarisatie tussen leeftijdsgroepen en wijken In Den Haag zien we (nog steeds) een sterk gepolariseerd krachtenveld over het vuurwerkverbod. Men is hoofdzakelijk óf sterk voor een verbod, óf sterk tegen. Een ‘neutraal’ standpunt komt maar heel weinig voor. Interessant is te kijken hoe jongeren versus ouderen naar een permanent verbod kijken (zie tabel 2). Ouderen zijn in de meerderheid vóór een verbod (64,4%), jongeren zijn in de meerderheid juist tegen een verbod (61,9%).

Bent u voor of tegen een permanent vuurwerkverbod? (vergelijking jongeren en ouderen) 60%

50% 40% 30% 20% 10% 0% Sterk tegen

Tegen Ouderen, 65+, n=1.219

Neutraal

Voor

Sterk voor

Jongeren, 16-24 jaar, n=1.052

Grafiek 11 - Onderscheid in houding jongeren en ouderen ten opzichte van een permanent vuurwerkverbod

Ook tussen buurten zijn grote verschillen te zien. Waar in het Regentessekwartier en Duinoord de meeste inwoners (sterk) voor een vuurwerkverbod zijn, zien we dat inwoners van buurten als Laakkwartier en Bouwlust en Vrederust doorgaans tegen zijn. Zelfs buurten die dichtbij elkaar liggen – zoals Duindorp en de Vogelwijk – verschillen op dit punt sterk van elkaar. In de buurten waar veel voorstanders van een vuurwerkverbod te vinden zijn, is meer eensgezindheid te zien dan in buurten met veel tegenstanders. De spreiding in antwoorden is in buurten als het Regentessekwartier en Duinoord veel geringer (standaarddeviatie 1,32 – 1,34), dan in bijvoorbeeld Laakkwartier en Bouwlust en Vrederust (1,70 – 1,71). Een verdeeld Den Haag Op het idee van een permanent vuurwerkverbod wordt heel wisselend gereageerd. In alle vijf de wijken zijn er inwoners te vinden die vuurwerk ‘geldverspilling’, ‘slecht voor het milieu’ en ‘zielig voor dieren’ vinden. In diezelfde vijf wijken zijn er ook inwoners die vinden dat vuurwerk afsteken een traditie is die moet worden behouden, of zeggen dat het de keuze van inwoners moet zijn vuurwerk af te steken. De echte vuurwerkliefhebbers willen niet dat vuurwerk van hen ‘afgepakt wordt’, en zeggen dat de gemeente daar ‘vanaf moet blijven’. De ene buurt, is de ander niet Uitschieters zijn Leyenburg en het Regentessekwartier.

In Leyenburg zeggen slechts twee van de 23 gesproken inwoners voorstander te zijn van een permanent vuurwerkverbod. In het Regentessekwartier is dit juist andersom. Hoewel er in het Regentessekwartier ook inwoners zijn die een vuurwerkverbod ‘jammer’ zouden vinden, of het een kwestie van ‘vrijheid’ vinden zelf vuurwerk te kunnen afsteken, zegt meer dan de helft van de gesproken inwoners voor een vuurwerkverbod te zijn.

23

Gemeente Den Haag

14 april 2021

Scheveningen als meest verdeelde buurt Scheveningen viel als buurt op tijdens de straatgesprekken, omdat er veel verdeeldheid heerste over het vuurwerkverbod. Een aantal inwoners waren fel tegen een verbod op vuurwerk, terwijl anderen juist vinden dat ‘vuurwerk en vreugdevuren absoluut niet meer van deze tijd zijn’. Meerdere inwoners geven in het gesprek aan buren te hebben, of mensen te kennen die een totaal tegengestelde mening hebben. Een vrouw (60+) zegt hierover: “Voor mij maakt een verbod niet zo uit. Ik heb er niks mee en mijn kinderen eigenlijk ook niet. Maar wat ik denk dat geldt denk ik niet voor iedereen in Scheveningen, haha! Je hebt de echte volksbuurten, daar denken ze daar wel heel anders over. Die zullen niet blij zijn met zo’n verbod!”. Het beeld van een verdeeld Scheveningen komt ook terug in de resultaten van de online enquête, zie kaart 7.

Kaart 9 - Steun voor algemeen vuurwerkverbod per wijk

6.2. Alternatieven voor een vuurwerkverbod Aan de respondenten die niet voor een permanent vuurverbod waren, is gevraagd of zij, als er geen vuurwerkverbod zou zijn, bepaalde maatregelen een goed idee zouden vinden of juist niet. Het ging om vuurwerkvrije zones, speciale afsteeklocaties en een verminderd aantal verkooppunten. Er blijkt weinig animo voor te zijn onder de respondenten. Geen maatregel krijgt goedkeuring van meer dan één op de drie respondenten.

24

Gemeente Den Haag

14 april 2021

Goede maatregelen bij geen vuurwerkverbod (n = 3.340) Minder verkooppunten Meer vuurwerkvrije zones Speciale afsteeklocaties 0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

Grafiek 12 - Steun voor maatregelen indien er geen algeheel vuurwerkverbod komt

Als we kijken naar wat respondenten – die één of meer van de drie alternatieve maatregelen als heel goede maatregel beschouwen – antwoordden op de laatste vraag van de vragenlijst, dan valt op dat betere handhaving meerdere malen wordt benadrukt, vaak met een verwijzing naar de situatie in Duindorp bij oudejaarsdag. Een respondent: “Het is een enorme schande en volstrekt onacceptabel dat in Duindorp de orde niet gehandhaafd is, en dat het tuig daar (met medeweten van de gemeente) ongestoord zijn gang kon gaan.” In aanvulling op deze drie alternatieve maatregelen, geeft een aantal respondenten aan dat betere voorlichting aan jongeren (en hun ouders), en meer met hen in gesprek gaan, ook kan helpen. Deze groep hard aanpakken, ziet niet iedereen als oplossing.

Een respondent komt met een concreet voorstel: “Door op de speciale afsteekplaatsen vrijwilligers/medewerkers neer te zetten die getraind zijn in vuurwerkveiligheid, eerste hulp en het herkennen van escalerende situaties; hen een directe lijn te geven tot de politie, brandweer en ambulancepersoneel om melding te doen bij gevaarlijke situaties; en hen te bevoorraden met dingen, zoals veiligheidsbrillen, kun je zorgen dat deze plekken veilig zijn en het afsteken van vuurwerk volgens de regels verloopt.” Vuurwerk, wiet en sigaretten Slechts met een paar inwoners is gesproken over mogelijke alternatieven voor een vuurwerkverbod. ‘Centrale afsteekplekken voor jongeren’ wordt een enkele keer als alternatief genoemd, maar ook ‘beter reguleren’ en een ‘importheffing’ passeren de revue. Een Duitse man (30), die al een jaar of 10 in Laak woont, vergelijkt vuurwerk met wiet en sigaretten: “Een vuurwerkverbod vind ik onnodig en is ook niet efficiënt. Dan gaan mensen wel naar België en Duitsland om illegaal vuurwerk te kopen, en dat is alleen maar gevaarlijker. Als mensen het in Nederland uit winkels kopen, weet je tenminste dat het veilig en goed is. Dat doen jullie hier in Nederland toch ook al heel lang met wiet? Dat is ook gereguleerd. Iets illegaal maken, maakt het alleen maar gevaarlijker. Kan de gemeente niet iets doen met hoge taxaties, zoals bij sigaretten?”.

25

Gemeente Den Haag

14 april 2021

5. Vreugdevuren en evenementen Een jaarwisseling zonder vuurwerk, zonder feestjes en zonder evenementen, zoals de nieuwjaarsduik, de vuurwerkshow bij de Hofvijver en de vreugdevuren op Scheveningen en in Duindorp, Escamp en Laak. Wat vonden Hagenaars daarvan? Hebben zij de evenementen gemist?

5.1 Wat hebben inwoners gemist? Een ruime meerderheid, circa 70% van de respondenten, zegt de buurtfeesten, vreugdevuren en nieuwjaarsduik (erg) gemist te hebben. Wat opvalt, is dat een veel geringer deel (42,9%) van de respondenten zegt dat zij de vuurwerkshow vanaf de Hofvijver (erg) hebben gemist. De vuurwerkshow is blijkbaar het minst populair van de vier, maar nog altijd heeft bijna de helft van de Hagenaars ook dit evenement (erg) gemist.

Welke evenementen heeft u (erg) gemist? (n = 6.628) Buurtfeesten Vreugdevuren SDEL Nieuwjaarsduik Scheveningen Vuurwerkshow Hofvijver 0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

90% 100%

Grafiek 13 - Welke evenementen hebben Hagenaars (erg) gemist?

Bekijken we de antwoorden op deze vraag per wijk, dan zien we dat hoe verder de wijk van het centrum ligt, hoe sterker men de vuurwerkshow zegt te hebben gemist (zie onderstaande kaart). Vooral inwoners uit de zuidelijke wijken van Den Haag – zoals Loosduinen, Morgenstond en het Wateringse veld – hebben de vuurwerkshow gemist, waarbij een relatief groot deel van de inwoners de vuurwerkshow erg heeft gemist. De Nieuwjaarsduik wordt bovengemiddeld vaak gemist in de buurten aan de kust, wat ook geldt voor de vreugdevuren. Interessant is dat het missen van de evenementen de gemoederen sterk verdeelt. Men heeft ze óf ‘heel erg gemist’ óf ‘helemaal niet gemist'. Een minderheid staat er gematigd of neutraal in. Dat effect zien we het sterkst bij de vreugdevuren (zie onderstaande grafiek).

26

Gemeente Den Haag

14 april 2021

Kaart 10 - Resultaten per wijk op vraag: ‘Heeft u de grote vuurwerkshow vanaf de Hofvijver gemist?’

Vreugdevuren gemist? (n = 6.628) 80% 60% 40% 20% 0% Erg gemist

Gemist

Neutraal

Niet gemist

Helemaal niet gemist

Grafiek 14 - Heeft u de vreugdevuren op Scheveningen, Duidorp, Escamp en Laak gemist?

Vuurwerkshow als aanvulling of alternatief Een vuurwerkshow is niet voor iedereen, zo merkten we tijdens de gesprekken op straat. Veel mensen trekken liever hun eigen plan, door naar een feestje te gaan of in een gezelschap thuis en in de eigen straat te blijven. Dat is overigens geen reden – zo geeft een groot deel van de inwoners aan – om zulke shows niet te organiseren. Inwoners vinden het leuk als een vuurwerkshow wordt georganiseerd, ook al hoeven ze er zelf niet per se zelf heen. Een man (35), die in zijn werkkleding ons te woord stond in de Regentessebuurt, zei: “Als mensen naar een vuurwerkshow of een buurtfeest willen, moeten ze dat lekker doen. Dat die mogelijkheid wordt geboden, is denk ik prima.” Ook in Laak zei een man (40): “Een vuurwerkshow is leuk, maar ik zou er zelf niet naartoe gaan. Ik blijf liever in de buurt om hier rond te lopen, mensen uit de buurt te omhelzen en te groeten.”

27

Gemeente Den Haag

14 april 2021

Een deel van de inwoners ziet een vuurwerkshow als een goede aanvulling op het zelf afsteken van vuurwerk, terwijl een ander deel het eerder ziet als een alternatief hierop. De eerste groep inwoners benadrukt dat vuurwerkshows niet kunnen tippen aan het zelf afsteken van vuurwerk. Met name jongeren geven dit aan. Zoals een meisje (12) zei, die stond te wachten op de oliebollenkraam in Laak: “Ik vind zo’n grote vuurwerkshow wel leuk. Daar zou ik wel heen gaan. Maar niet in plaats van zelf afsteken, dat moet blijven. Daar kan niets voor in de plaats komen.” In Ypenburg spraken we met een jongen (20), sportief gekleed en capuchon op, die een vergelijkbare mening had: “Weet je, zulke vuurwerkshows zijn leuk, maar geven niet dezelfde kick als wanneer je zelf vuurwerk afsteekt.” De groep inwoners die een vuurwerkshow eerder ziet als een alternatief voor het zelf afsteken van vuurwerk, benadrukt de risico’s en de vele overlast van vuurwerk dat overal en door iedereen kan worden afgestoken. Deze groep bestaat doorgaans uit inwoners die zelf sowieso al geen vuurwerk afstaken. Vrouw (40) uit de Regentessebuurt: “Ik vind dat vuurwerk verschrikkelijk. Het is slecht voor het milieu, voor de luchtkwaliteit, zielig voor dieren en het kost enorm veel geld voor de gemeente om de troep elk jaar weer op te ruimen.

Als alternatief vind ik een grote vuurwerkshow heel leuk ja.” Een vrouw (60) uit Scheveningen geeft ook aan weinig met vuurwerk te hebben. “Ik vind het vooral belachelijk duur. Als alternatief vind ik zo’n show – zoals ze hier in augustus organiseren – prachtig. Dat zou top zijn!” Vuurwerkshow in iedere buurt Slechts een klein deel van de inwoners die we op straat spraken, gaf aan naar de vuurwerkshow bij de Hofvijver te gaan. De voornaamste reden hiervoor is dat ze liever niet de eigen buurt of wijk uit gaan. Als een vuurwerkshow – of sommigen vinden ook een lasershow een goed idee – op een centrale plek in de eigen buurt of wijk wordt georganiseerd, dan zullen ze eerder geneigd zijn hier naartoe te gaan. Inwoners die aangeven dat ze het leuk vinden als er een vuurwerkshow in de wijk wordt georganiseerd, zijn vaak dezelfde inwoners die een vuurwerkshow als alternatief zien op het zelf afsteken van vuurwerk. Zo zei een meisje (16) uit Ypenburg: “Als het [zelf vuurwerk afsteken] niet meer zou mogen, zou ik zo’n grote vuurwerkshow wel leuk vinden. Maar dan wel hier in Ypenburg. Want ik blijf wel altijd hier in de wijk.” In Leyenburg spraken we met een vrouw (35), die met twee kinderen richting de Jumbo liep: “Een alternatief zijn meerdere vuurwerkshows. Dus niet één, maar op verschillende plekken. Dan is het ook minder druk op een plek.”

Vreugdevuren De deelnemers aan het onderzoek is ook gevraagd of zij vinden dat de vreugdevuren op Scheveningen, Duindorp, Escamp en Laak (als ze veilig en met vergunning worden georganiseerd) bij de traditie van Oud & Nieuw horen. 56,9% van de respondenten vindt dat vreugdevuren (helemaal) bij de jaarwisseling horen, 20,2% staat hier neutraal in en 23% van de respondenten vindt dat de vreugdevuren (helemaal) niet bij de jaarwisseling horen.

28

Gemeente Den Haag

14 april 2021

Horen de vreugdevuren bij de traditie van Oud & Nieuw? (n=6.628) 40%

35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% Hoort er helemaal niet bij

Hoort er niet bij

Neutraal

Hoort er wel bij

Hoort er helemaal bij

Grafiek 15 - Vindt u de vreugdevuren bij de traditie van Oud & Nieuw horen?

Ook op dit onderwerp zien we verschillen tussen wijken in Den Haag. Zoals we mogen verwachten, vinden veel inwoners uit Duindorp en Scheveningen de vreugdevuren bij de traditie van Oud & Nieuw horen. Bijna 80% van de Duindorpers en ruim 60% van de Scheveningers vindt dat vreugdevuren ‘helemaal’ bij de jaarwisseling horen. Andere buurten – en dan met name buurten als de Vogelwijk, Benoordenhout, de Archipelbuurt – zijn een stuk gematigder én verdeelder over deze kwestie.

Kaart 11 - Steun voor vreugdevuren per wijk

29

Gemeente Den Haag

14 april 2021

Wel vreugdevuren, geen vonkenregen Voor de meeste inwoners uit Scheveningen horen de vreugdevuren bij Oud & Nieuw. Het is een traditie waar mensen naar uitkijken. Én die niet ‘afgepakt’ moet worden door de gemeente. “De vreugdevuren moeten volgend jaar gewoon doorgaan”, zo vertelt een man (50) uit Scheveningen ons. “Daar zijn al die jongeren zo mee bezig. Dat kun je niet zomaar van ze wegnemen.” Een meisje (16), dat al haar hele leven in Scheveningen woont, gaat iedere jaarwisseling bij de vreugdevuren kijken. “Dat vind ik superleuk. Niet om mee te doen, maar wel om te kijken. Dat hoort wel echt bij Oud & Nieuw, vind ik.” Inwoners van Scheveningen erkennen dat een nieuwe vonkenregen over de stad – zoals twee jaar geleden het geval was – uiteraard moet worden voorkomen. Vrouw (60): “Met die vuurregen – ja, dat was domme pech; de wind stond verkeerd. Maar normaal is het heel goed georganiseerd en is er helemaal niets aan de hand. Die jongeren regelen elk jaar weer allemaal sponsors, die ze de hele dag van eten en drinken voorzien. Ik vind het prachtig om te zien.” Een andere vrouw (45) uit de buurt had wel verwacht dat het een keer mis zou gaan. “Ieder jaar werd de stapel hoger, en het waren ook de minst ideale omstandigheden twee jaar geleden: de wind stond verkeerd en de stapel stortte niet in.