GAD2025.11 Brief GAD inz BDO benchmark 2025 Bijlage 1
Tekst van het document
Solvabiliteit Nederlandse gemeenten, Grafiek A gemiddeld en naar groottecategorie (2010–2023)
Solvabiliteit 25.000 - 50.000 inwoners
Overige categorieën
50%
40%
30%
20%
’10
’11
25.000
’12
’13
’14
25.000 - 50.000
’15
’16
’17
’18
50.000 - 100.000
’19
’20 100.000
’21
’22
’23
Gemiddeld
32 BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2025
FINANCIËLE PERFORMANCE GEMEENTEN MET 25.000-50.000 INWONERS
‘Opvallend is dat deze categorie gemeenten de Grex-ratio nog lager begroot dan ze in 2023 gerealiseerd hebben’ Grondexploitatie (Grex) Van alle groottecategorieën laten gemeenten in deze groep de sterkste daling in grondexploitaties zien: van 5,2% in 2022 naar 4,8% in 2023, een trend die al sinds 2014 aanhoudt. Met een dalende grondexploitatieratio verkleinen gemeenten hun financiële risico’s met betrekking tot grondbezit. Wat opvalt, is dat deze categorie gemeenten de Grex-ratio nog lager begroot dan ze in 2023 gerealiseerd hebben: 4,2% voor 2025 versus 4,8% in 2023. Daarmee zet de daling verder door. Dit is opvallend, gezien de immense bouwopgave waar Nederland voor staat. Gemeenten willen overigens vaak wel investeren in grond exploitaties, maar stuiten vaak op een gebrek aan beschikbare grond of belemmeringen door milieuregels, waardoor bouw plannen moeilijk te realiseren zijn. Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte van gemeenten in deze categorie daalde van 5,6% in 2022 naar 3,3% in 2023. Dat wil zeggen dat de resultaten van gemeenten in 2023 achterbleven bij die van 2022. Dat is niet verwonderlijk vanwege de niet-begrote hogere algemene uitkering in 2022. Dit leidde in dat jaar tot een overschot. Aangezien de algemene uitkering niet wordt bestempeld als incidenteel geld, steeg de structurele exploitatieruimte in 2022.
Ook in 2023 was de algemene uitkering hoger dan begroot, maar niet zoals in 2022. Vandaar de daling. Overigens is een structurele exploitatieruimte van 3,3% ook nog hoog.
Nettoschuldquote Nederlandse gemeenten, Grafiek B gemiddeld en naar groottecategorie (2010–2023)
Grondexploitatie (Grex) Nederlandse gemeenten, Grafiek C gemiddeld en naar groottecategorie (2010–2023)
Grondexploitatie (GREX)
Netto Schuldquote 25.000 - 50.000 inwoners
Overige categorieën
25.000 - 50.000 inwoners
100%
40%
80%
30%
60%
20%
40%
10%
20%
’10
’11
25.000
’12
’13
’14
25.000 - 50.000
’15
’16
’17
’18
50.000 - 100.000
’19
’20 100.000
’21
’22
’23
Gemiddeld
0%
’10
’11
25.000
’12
’13
Overige categorieën
’14
25.000 - 50.000
’15
’16
’17
’18
50.000 - 100.000
’19
’20 100.000
’21
’22
’23
Gemiddeld
33 BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2025
FINANCIËLE PERFORMANCE GEMEENTEN MET 25.000-50.000 INWONERS
‘Voor 2025 begroten deze gemeenten een structurele exploitatieruimte van slechts 1,4%’
Een percentage van 1% zou al voldoende zijn, aangezien gemeenten hun geld ook moeten uitgeven ten behoeve van de gemeenschap. Ter nuancering: dit kengetal heet ‘structurele exploitatieruimte’ maar de term ‘structureel’ is niet echt op z’n plaats en wordt sterk beïnvloed door het overschot – dat vaak niet structureel is – van dat jaar. In 2022 was dat overschot hoger dan in 2023. De structurele exploitatieruimte daalt overigens verder, zo kunnen we opmaken uit de begrotingen van deze gemeenten. Voor 2025 begroten gemeenten slechts 1,4%.
Structurele exploitatieruimte Nederlandse gemeenten, Grafiek D gemiddeld en naar groottecategorie (2014-2023)
Belastingcapaciteit Nederlandse gemeenten, Grafiek E gemiddeld en naar groottecategorie (2014-2023)
Structurele Exploitatieruimte
Belastingcapaciteit
25.000 - 50.000 inwoners
Overige categorieën
Overige categorieën
110%
6% 5%
105%
4%
Belastingcapaciteit Gemeenten in deze categorie hebben een belastingcapaciteit van net iets onder de 100% (99,5%), een daling ten opzichte van 2022, toen de capaciteit nog op 102% lag. Dit betekent dat deze gemeenten in 2023 meer mogelijkheden hadden om belastingen te verhogen of uit te breiden dan in 2022. De begrote belastingcapaciteit stijgt straks overigens weer iets, blijkt uit de begrotingen 2025: van 100% naar 101%.
25.000 - 50.000 inwoners
3%
100% 2% 1%
95%
0% -1%
’14 25.000
’15
’16 25.000 - 50.000
’17
’18
’19
50.000 - 100.000
’20
’21 100.000
’22
’23 Gemiddeld
90%
’14 25.000
’15
’16 25.000 - 50.000
’17
’18
’19
50.000 - 100.000
’20
’21 100.000
’22
’23 Gemiddeld
FINANCIËLE BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN VAN BDO
MET 25.000 - 50.000 INWONERS (1-25) Ranking 1 - 25
Ranking 26 - 50
Ranking 51 - 75
Ranking 76 - 100
Ranking 101 - 125
Ranking 126 - 134
Gemeente
Inwonersaantallen
Provincie
Solvabiliteitsratio
Nettoschuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
Grondexploitatie
Structurele exploitatieruimte
Belastingcapaciteit
Som van begrotingssaldi 2024 t/m 2028
Eigen vermogen 2023
Begrotingssaldi/ eigen vermogen
Rapportcijfer 2023
Solvabiliteitsratio
Nettoschuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
Grondexploitatie
Structurele exploitatieruimte
Belastingcapaciteit
Begrotingssaldi/ eigen vermogen
Opbouw cijfer 2023
Gestegen/gedaald/ gelijk gebleven
Begrotingssaldi
Ranking 2023
Ratioanalyse (2023)
1
Best
31.223
Noord-Brabant
64,8%
-24,9%
15,3%
0,1%
93,9%
7.947.000
87.061.000
9,1%
10
40
30
15
10
5
-
2
Huizen
41.193
Noord-Holland
63,0%
-65,0%
1,0%
3,0%
96,0%
75.000
113.171.944
0,1%
10
40
30
15
10
3
-
3
Zaltbommel
30.385
Gelderland
55,6%
21,8%
6,7%
2,8%
110,2%
7.488.000
62.403.000
12,0%
10
40
30
15
10
1
-
4
Schagen
47.744
Noord-Holland
51,8%
10,6%
-2,1%
5,5%
113,0%
2.399.000
88.219.000
2,7%
10
40
30
15
10
1
-
5
Aalsmeer
33.279
Noord-Holland
53,8%
3,3%
6,0%
7,0%
110,2%
-837.000
85.868.000
-1,0%
10
40
30
15
10
1
-1
6
Bernheze
32.527
Noord-Brabant
62,5%
-19,8%
-0,2%
3,7%
81,8%
-3.040.707
58.093.632
-5,2%
9
40
30
15
10
5
-5
7
=
Veendam
27.520
Groningen
61,3%
4,1%
12,8%
0,6%
102,2%
-4.450.074
72.784.155
-6,1%
9
40
30
15
10
3
-6
8
Epe
33.168
Gelderland
74,0%
-23,2%
-0,4%
4,8%
95,0%
-5.585.000
81.124.000
-6,9%
9
40
30
15
10
3
-7
9
Westerwolde
26.465
Groningen
55,0%
8,0%
0,0%
-0,2%
112,0%
5.962.308
59.388.110
10,0%
9
40
30
15
3
1
-
10
Dinkelland
26.739
Overijssel
52,9%
5,6%
0,3%
4,9%
87,8%
-5.444.000
49.043.000
-11,1%
9
40
30
15
10
5
-11
11
Molenlanden
45.271
Zuid-Holland
61,2%
5,8%
2,3%
1,6%
99,2%
-13.103.000
140.612.000
-9,3%
9
40
30
15
10
3
-9
12
Leusden
31.681
Utrecht
53,0%
11,0%
6,0%
3,0%
86,0%
-7.094.000
60.633.000
-11,7%
9
40
30
15
10
5
-12
13
Nieuwkoop
29.501
Zuid-Holland
50,2%
8,9%
44,5%
5,1%
101,7%
860.000
67.077.000
1,3%
9
40
30
5
10
3
-
14
Leudal
36.006
Limburg
53,0%
15,0%
2,0%
17,0%
89,0%
-10.883.000
90.087.000
-12,1%
9
40
30
15
10
5
-12
15
Moerdijk
38.091
Noord-Brabant
47,0%
3,0%
-1,0%
3,0%
92,0%
5.869.000
87.082.000
6,7%
9
27
30
15
10
5
-
16
Echt-Susteren
32.041
Limburg
44,3%
31,4%
2,7%
5,0%
88,6%
1.030.005
71.105.657
1,4%
9
27
30
15
10
5
-
17
Aalten
27.308
Gelderland
40,8%
14,5%
0,1%
0,9%
69,1%
967.000
30.159.000
3,2%
9
27
30
15
10
5
-
18
Waadhoeke
46.911
Friesland
38,0%
3,0%
10,0%
3,0%
92,0%
6.885.000
56.097.000
12,3%
9
27
30
15
10
5
-
19
Oost Gelre
29.969
Gelderland
37,0%
59,0%
3,0%
6,7%
71,0%
1.645.000
54.665.000
3,0%
9
27
30
15
10
5
-
20
Peel en Maas
45.534
Limburg
32,0%
63,0%
1,0%
6,0%
80,0%
9.963.905
60.100.511
16,6%
9
27
30
15
10
5
-
21
Halderberge
31.183
Noord-Brabant
20,4%
67,7%
3,0%
5,3%
94,3%
5.498.531
29.779.000
18,5%
9
27
30
15
10
5
-
22
Beekdaelen
35.896
Limburg
64,8%
3,7%
1,6%
4,0%
104,7%
-10.302.000
91.388.600
-11,3%
9
40
30
15
10
3
-11
23
Tholen
26.851
Zeeland
46,0%
16,0%
11,0%
7,2%
89,0%
-526.000
63.149.000
-0,8%
9
27
30
15
10
5
-1
24
Opsterland
30.059
Friesland
41,2%
3,5%
-0,1%
0,5%
86,4%
-769.000
45.315.000
-1,7%
9
27
30
15
10
5
-2
25
Waddinxveen
34.000
Zuid-Holland
48,0%
49,0%
13,0%
4,7%
96,0%
7.364.000
90.519.000
8,1%
9
27
30
15
10
3
-
Klik op tab om verder te gaan
FINANCIËLE PERFORMANCE
Gemeenten met < 25.000 inwoners KENGETALLEN Solvabiliteit Nettoschuldquote Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit (BEGROTE) RESULTATEN RANKING
< 25.000 INWONERS Resultaten 2023 Het totale resultaat 2023 in deze categorie bedraagt € 347 miljoen. 84 van de 113 gemeenten lieten een overschot zien van in totaal € 374 miljoen, in waren dat nog 100 gemeenten met een totaal overschot van € 419 miljoen.
Begroting 2024-2028 De gemeenten in deze categorie verwachten een totaal tekort in 2025 van € 61 miljoen. In 2026 is dit toegenomen tot € 172 miljoen. Daarna neemt het tekort weer af naar € 154 miljoen in 2027 en naar € 130 miljoen in 2028. Overschot (in miljoenen)
Tekort (in miljoenen)
<5 5 - 10
De laagst scorende gemeente is Hattem met een 1,0
10 - 25 25 - 50 50 - 75 75 - 100 > 100
Financieel gezond
Financieel zwak
Overschot Tekort (in € miljoenen) <5 5 - 10 10 - 25 25 - 50 50 - 75 75 - 100 > 100
Ranking 2023 De categorie gemeenten met < 25.000 inwoners telt 113 gemeenten met in totaal 1.979.049 inwoners (11% van de totale Nederlandse bevolking). Gemiddeld scoren ze in deze ranking een 6,6 (2022: 7,3). Dat is iets lager dan het landelijke gemiddelde van 6,8.
De hoogst scorende gemeente in deze categorie is Valkenburg aan de Geul met een 10,0
37
BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2025
FINANCIËLE PERFORMANCE GEMEENTEN < 25.000 INWONERS
Klik op de grafiek voor meer categorieën
In dit hoofdstuk gaan we in op de vijf kengetallen en de begrotingen 2024-2028 die gezamenlijk leiden tot de BDO-ranking per gemeente. Daarnaast analyseren we de resultaten over 2023. In dit geval doen we dat voor de categorie tot 25.000 inwoners. Resultaten 2023 en begrote resultaten Van de 113 gemeenten in deze categorie lieten in 2023 84 een overschot zien van in totaal € 374 miljoen. Het jaar daarvoor waren dat nog 100 gemeenten met een totaal overschot van € 419 miljoen. Verder valt op dat ruim driekwart van de gemeenten in deze categorie er in de komende vijf jaar in vermogen op achteruit gaat als geen maatregelen worden getroffen. Hun cijfer hebben we dus gecorrigeerd. Bij 23 gemeenten was dit niet het geval. Gemiddeld genomen teren de gemeenten in deze categorie 19% in op hun eigen vermogen in de komende vijf jaar. Dit kan deels een bewuste inzet zijn van bestemmingsreserves. Daarmee neemt het eigen vermogen tenslotte ook af. Bij gemeenten in deze groottecategorie bedraagt de algemene reserve ongeveer 38% van het eigen vermogen. Kengetallen Verder zien we dat deze gemeenten toegelicht in totaal een tekort verwachten in 2025 van € 61 miljoen. In 2026
is dit toegenomen tot € 172 miljoen. Daarna neemt het tekort weer af naar € 154 miljoen in 2027 en naar € 130 miljoen in 2028. Solvabiliteit Wat opvalt, is dat de solvabiliteit voor gemeenten tot 25.000 inwoners stabiel is gebleven op circa 40% en – als we nauwkeuriger inzoomen – zelfs iets is gestegen: van 39,76% naar 40,32%. In 2022 maakte de solvabiliteit van gemeenten nog een flinke sprong voorwaarts ten opzichte van 2021, maar dat had alles te maken met incidentele gelden, zoals de energietoeslag en de ‘Enecogelden’ (2020). In 2023 bleef het percentage dus gelijk aan dat in 2022. Daarmee kunnen we stellen dat deze gemeenten ook in 2023 een gezonde solvabiliteit kenden. De solvabiliteit is in de afgelopen jaren gestegen als gevolg van overschotten. Deze zorgden er immers voor dat het eigen vermogen toenam. Verder valt op dat de solvabiliteit vergelijkbaar is met die van gemeenten tussen de 25.000 en 50.000 inwoners. Gemeenten met meer dan 50.000 inwoners hebben een ‘beperkt lagere’ solvabiliteit van ruim 36%. Uit de cijfers blijkt ook dat in 2023 29 gemeenten in deze categorie een tekort hadden van in totaal € 27 miljoen. Vorig jaar waren dat nog 10 gemeenten met een totaal tekort van € 35 miljoen. Nettoschuldquote De nettoschuldquote bleef in 2023 min of meer gelijk aan die van het jaar daarvoor: 27,7% in 2023 tegenover 27,4% in 2022.
Solvabiliteit Nederlandse gemeenten, Grafiek A gemiddeld en naar groottecategorie (2010–2023)
Solvabiliteit 25.000 inwoners
Overige categorieën
50%
40%
30%
20%
’10
’11
25.000
’12
’13
’14
25.000 - 50.000
’15
’16
’17
’18
50.000 - 100.000
’19
’20 100.000
’21
’22
’23
Gemiddeld
38 BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2025
FINANCIËLE PERFORMANCE GEMEENTEN < 25.000 INWONERS
‘Bij gemeenten tot 25.000 inwoners is de Grex-ratio het laagst: 5,6%’
Opvallend is dat deze gemeenten een nettoschuldquote begroten voor 2025 van 56%. Dat is aanzienlijk meer dan de 27,7% in 2023. Kennelijk verwachten deze gemeenten in dat jaar meer te investeren dan er eigen geld is. In het verleden is gebleken dat dit deels voortkomt uit planningsoptimisme. Ook voor 2023 werd een aanzienlijk hogere nettoschuldquote verwacht dan de uiteindelijke 27,7%. Grondexploitatie (Grex) Bij gemeenten tot 25.000 inwoners bedraagt de Grex-ratio 5,6%, dat is nipt onder het gemiddelde van 5,7%. Verder verwachten deze gemeenten voor 2025 slechts een beperkt hogere Grex-ratio, namelijk 6,5%. Deze was in 2023 een kleine procent lager. Grote bouwplannen lijken daarmee voorlopig nog uit te blijven. Een lage grondexploitatieratio levert weinig financiële risico’s op, maar het laat ook zien dat deze gemeenten weinig investeren in grondexploitaties, terwijl Nederland tegelijkertijd een wooncrisis kent. Gebrek aan mensen en materialen zijn hier wellicht debet aan. Het lukt gemeenten kennelijk niet om de benodigde capaciteit te organiseren om bouwopgaven te realiseren. Daarnaast vormen ook de wet- en regelgeving op het gebied van stikstof en milieu een obstakel, wat de voortgang verder kan belemmeren. Structurele exploitatieruimte De structurele exploitatieruimte van gemeenten in deze categorie daalde van 5,3% in 2022 naar 3,7% in 2023.
Dat wil zeggen dat de resultaten van gemeenten in 2023 achterbleven bij die van
Nettoschuldquote Nederlandse gemeenten, Grafiek B gemiddeld en naar groottecategorie (2010–2023)
Grondexploitatie (Grex) Nederlandse gemeenten, Grafiek C gemiddeld en naar groottecategorie (2010–2023)
Grondexploitatie (GREX)
Netto Schuldquote 25.000 inwoners
Overige categorieën
25.000 inwoners
100%
40%
80%
30%
60%
20%
40%
10%
20%
’10
’11
25.000
’12
’13
’14
25.000 - 50.000
’15
’16
’17
’18
50.000 - 100.000
’19
’20 100.000
’21
’22
’23
Gemiddeld
0%
’10
’11
25.000
’12
Overige categorieën
’13
’14
25.000 - 50.000
’15
’16
’17
’18
50.000 - 100.000
’19
’20 100.000
’21
’22
’23
Gemiddeld
39 BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2025
FINANCIËLE PERFORMANCE GEMEENTEN < 25.000 INWONERS
‘De structurele exploitatieruimte is voor deze categorie het hoogst’ 2022. Dat is niet verwonderlijk vanwege de niet verwachte verhoging van de algemene uitkering in 2022. Dit leidde in dat jaar tot een overschot. Aangezien de algemene uitkering niet wordt bestempeld als incidenteel geld, steeg de structurele exploitatieruimte in 2022. Ook in 2023 was de algemene uitkering hoger dan begroot, maar dit verschil was niet zo groot als in 2022. Vandaar de daling. Deze ratio daalt volgens de begroting nog verder. De verwachte structurele exploitatieruimte bedraagt in 2025 volgens de begrotingen 1,1%.
Structurele exploitatieruimte Nederlandse gemeenten, Grafiek D gemiddeld en naar groottecategorie (2014-2023)
Belastingcapaciteit Nederlandse gemeenten, Grafiek E gemiddeld en naar groottecategorie (2014-2023)
Structurele Exploitatieruimte
Belastingcapaciteit
25.000 inwoners
Overige categorieën
Belastingcapaciteit De belastingcapaciteit van gemeenten in deze categorie is in 2023 lager dan in 2022: 102% ten opzichte van 105%. Tegelijkertijd hebben deze gemeenten de hoogste belastingcapaciteit in vergelijking met grotere gemeenten. Dit betekent dat zij minder ruimte hebben om belastingen te verhogen of uit te breiden dan grotere gemeenten.
Overige categorieën
110%
6% 5%
105%
4%
Overigens is een structurele exploitatieruimte van 3,7% ook nog hoog. Een percentage van 1% zou ook al voldoende zijn, aangezien gemeenten hun geld ook willen uitgeven ten behoeve van de gemeenschap. De structurele exploitatieruimte is voor deze categorie overigens het hoogst. Grotere gemeenten laten een lagere structurele exploitatieruimte zien. Opvallend is echter dat de exploitatieruimte bij de kleinste gemeenten het sterkst is gedaald ten opzichte van 2022.
25.000 inwoners
3%
100% 2% 1%
95%
0% -1%
’14 25.000
’15
’16 25.000 - 50.000
’17
’18
’19
50.000 - 100.000
’20
’21 100.000
’22
’23 Gemiddeld
90%
’14 25.000
’15
’16 25.000 - 50.000
’17
’18
’19
50.000 - 100.000
’20
’21 100.000
’22
’23 Gemiddeld
FINANCIËLE BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN VAN BDO
MET < 25.000 INWONERS (1-25) Ranking 1 - 25
Ranking 26 - 50
Ranking 51 - 75
Ranking 76 - 100
Ranking 101 - 113
Nettoschuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
Grondexploitatie
Structurele exploitatieruimte
Belastingcapaciteit
Som van begrotingssaldi 2024 t/m 2028
Eigen vermogen 2023
Begrotingssaldi/ eigen vermogen
Rapportcijfer 2023
Solvabiliteitsratio
Nettoschuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
Grondexploitatie
Structurele exploitatieruimte
Belastingcapaciteit
Begrotingssaldi/ eigen vermogen
=
Valkenburg aan de Geul
16.431
Limburg
75,8%
-46,5%
0,0%
4,3%
94,1%
577.000
73.535.000
0,8%
10
40
30
15
10
5
-
2
=
Putten
24.978
Gelderland
67,0%
-18,0%
8,0%
9,0%
82,0%
3.695.000
78.566.000
4,7%
10
40
30
15
10
5
-
3
Noord-Beveland
7.943
Zeeland
66,3%
-7,8%
1,2%
6,0%
83,4%
3.207.000
36.962.363
8,7%
10
40
30
15
10
5
-
4
=
Reimerswaal
23.325
Zeeland
56,0%
10,0%
-8,0%
8,0%
91,0%
-2.237.000
57.438.398
-3,9%
10
40
30
15
10
5
-4
5
Hillegom
22.822
Zuid-Holland
73,0%
-24,8%
-3,1%
5,2%
120,5%
8.992.000
73.511.000
12,2%
10
40
30
15
10
1
-
6
Opmeer
12.199
Noord-Holland
67,0%
-19,0%
3,0%
4,0%
129,0%
6.466.286
59.026.000
11,0%
10
40
30
15
10
1
-
7
Borsele
23.121
Zeeland
55,0%
-15,0%
-3,0%
1,0%
97,0%
-2.501.384
49.908.913
-5,0%
9
40
30
15
10
3
-5
8
Eersel
20.199
Noord-Brabant
62,4%
-48,1%
-5,9%
6,2%
86,0%
-6.973.053
70.957.189
-9,8%
9
40
30
15
10
5
-10
9
Laarbeek
23.220
Noord-Brabant
61,0%
-8,0%
15,0%
5,0%
86,0%
-6.838.000
58.123.000
-11,8%
9
40
30
15
10
5
-12
10
Terschelling
4.898
Friesland
32,0%
24,0%
7,0%
3,0%
80,0%
97.000
11.369.000
0,9%
9
27
30
15
10
5
-
11
Bergen
13.154
Limburg
25,0%
75,0%
1,0%
10,0%
86,0%
248.000
16.959.000
1,5%
9
27
30
15
10
5
-
12
Elburg
23.906
Gelderland
65,0%
-4,0%
4,7%
5,3%
86,0%
-8.628.713
62.831.000
-13,7%
9
40
30
15
10
5
-14
13
Ommen
19.031
Overijssel
47,0%
8,0%
2,0%
3,0%
82,0%
-394.000
35.346.000
-1,1%
9
27
30
15
10
5
-1
14
Rucphen
23.920
Noord-Brabant
55,3%
35,1%
9,3%
4,2%
90,4%
-8.348.726
58.287.787
-14,3%
9
40
30
15
10
5
-14
15
Zwartewaterland
23.448
Overijssel
42,6%
47,9%
15,4%
4,2%
85,0%
-666.000
48.974.000
-1,4%
9
27
30
15
10
5
-1
16
Harlingen
16.229
Friesland
40,5%
54,4%
1,3%
6,5%
84,7%
-616.095
42.807.000
-1,4%
9
27
30
15
10
5
-1
17
Goirle
24.327
Noord-Brabant
48,2%
15,4%
1,4%
3,9%
99,8%
9.662.000
40.383.000
23,9%
9
27
30
15
10
3
-
18
Nederweert
17.492
Limburg
48,0%
-68,0%
2,0%
10,0%
101,0%
1.403.361
33.017.758
4,3%
9
27
30
15
10
3
-
19
Sluis
23.150
Zeeland
42,0%
15,0%
1,0%
8,0%
98,0%
4.696.000
70.400.201
6,7%
9
27
30
15
10
3
-
20
Vaals
10.121
Limburg
28,9%
34,1%
14,0%
3,8%
96,9%
1.026.247
12.550.713
8,2%
9
27
30
15
10
3
-
21
Hilvarenbeek
15.961
Noord-Brabant
26,0%
37,0%
6,0%
6,0%
88,0%
-414.000
16.231.480
-2,6%
8
27
30
15
10
5
-3
22
Zandvoort
17.469
Noord-Holland
47,0%
28,0%
8,0%
9,0%
97,0%
-487.000
45.239.000
-1,1%
8
27
30
15
10
3
-1
23
Rozendaal
1.831
Gelderland
67,0%
-55,0%
0,0%
39,0%
120,0%
-1.206.146
9.657.920
-12,5%
8
40
30
15
10
1
-12
24
Beesel
13.394
Limburg
51,0%
-16,0%
-1,0%
4,0%
84,0%
-3.711.000
22.218.000
-16,7%
8
40
30
15
10
5
-17
25
Zundert
22.553
Noord-Brabant
37,0%
21,0%
1,0%
4,0%
119,0%
793.000
26.833.000
3,0%
8
27
30
15
10
1
-
Gemeente
Provincie
1
Klik op tab om verder te gaan
Inwonersaantallen
Solvabiliteitsratio
Opbouw cijfer 2023
Gestegen/gedaald/ gelijk gebleven
Begrotingssaldi
Ranking 2023
Ratioanalyse (2023)
ONLINE & INTERACTIEF
Bekijk en vergelijk de scores van gemeenten
OOK MOBIEL
Met de interactieve analysetool brengt u de Financiële benchmark Nederlandse gemeenten van BDO nóg meer tot leven. Bekijk en vergelijk uw eigen resultaten met die van andere gemeenten, ontdek sterke en zwakke regio’s en nog veel meer.
VERNIEUWE METHODIEK
Vergelijk meerdere gemeenten tegelijkertijd
FILTER OP GROOTTECATEGORIE, RAPPORTCIJFER EN RANKING
ONTDEK DE STIJGERS EN DALERS
BEKIJK & VERGELIJK SPECIFIEKE GEMEENTEN
VERGELIJK DE CIJFERS 2018-2023
ONTDEK STERKE EN ZWAKKE REGIO’S
BEKIJK DE INTERACTIEVE ANALYSETOOL www.bdo.nl/analysetoolgemeenten
VERGELIJK MET STREEKGENOTEN
AANLEIDING, AANPAK EN VERANTWOORDING VAN HET ONDERZOEK
43 BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2025
AANLEIDING, AANPAK EN VERANTWOORDING VAN HET ONDERZOEK
Berekeningssystematiek houdt rekening met meerjarenbegroting Hoe houden gemeenten zich ondanks grote maatschappelijke uitdagingen financieel staande? Wij zochten het uit en hebben ook dit jaar gemeenten langs de financiële meetlat gelegd. Niet alleen de financiële prestaties uit het verleden tellen mee, ook de begrotingen wegen mee in de rapportcijfers. Financiële kengetallen De immense uitdagingen waar gemeenten voor staan, waren en zijn voor BDO reden om de financiële gezondheid van gemeenten in kaart te brengen en de belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen op een rij te zetten. Zes jaar op rij hebben we rapportcijfers toegekend op basis van de openbare financiële kengetallen waar gemeenten over rapporteren: S olvabiliteit N etto-/gecorrigeerde schuldquote G rondexploitatie S tructurele exploitatieruimte B elastingcapaciteit
Kengetallen toegelicht
Begrotingen tellen ook mee De vijf financiële kengetallen op basis van de jaarcijfers 2023 vormen de basis voor de analyses. Maar ze zijn een momentopname op basis van de laatst vastgestelde jaarcijfers en weerspiegelen daarmee – in een roerige tijd als de huidige – onvoldoende het toekomstperspectief. Daarom kijken we ook naar de financiële toekomst van gemeenten in de vorm van de saldi van de begro-
tingen 2024 tot en met 2028. Wanneer de optelsom van de begrotingen over deze jaren een negatief beeld geeft, heeft dat gevolgen voor de financiële ratio’s en daarmee voor de financiële gezondheid van een gemeente. In dat geval corrigeren wij het rapportcijfer op basis van de kengetallen met de negatieve begrotingscijfers. Deze correctie laat zien dat een gemeente verwacht in de komende jaren in te teren op het eigen vermogen. De rapportcijfers geven daarmee een gecombineerd beeld van de financiële uitgangssituatie van gemeenten nú, en het financieel meerjarenperspectief dat op ze afkomt. Bij de totstandkoming van deze score en ranking is zoveel mogelijk gebruikgemaakt van de signaleringswaarden (ondergrenzen) die de provincies als toezichthouders hanteren bij het financieel toezicht op gemeenten. Ranking Deze ranking, ofwel de Financiële benchmark Nederlandse gemeenten van BDO, hebben we verdeeld naar omvang van gemeenten. Daarbij willen we benadrukken dat de ranking weergeeft hoe het staat met de financiële positie van gemeenten. Het zegt echter niets over hoe gemeenten functioneren richting hun burgers. De ene gemeente vindt al snel een bestemming voor al het geïnde belastinggeld, terwijl de andere gemeente geld overhoudt, omdat er bijvoorbeeld onvoldoende capaciteit is om de middelen daadwerkelijk te besteden. Elke gemeente heeft daarbij een eigen verhaal.
Strategie, beleid en uitvoering van gemeenten beoordelen wij in deze ranking dan ook niet. We beoordelen slechts de financiële gezondheid op basis van de vastgestelde jaarrekening 2023 en de
primitieve begrotingen 2024-2028. Wij passen geen correcties toe op de vastgestelde documenten en corrigeren niet voor het al dan niet doorgevoerd hebben van taakstellingen of ombuigingen. Reflectie uit het veld Cijfers vertellen zoals gezegd nooit het hele verhaal. Wij plaatsen de cijfers in dit rapport dan ook in de context van de ontwikkelingen
‘We kijken ook naar de financiële toekomst van gemeenten in de vorm van de saldi van de begrotingen 2024 tot en met 2028’ die wij waarnemen in de sector. Daarnaast hebben wij vertegenwoordigers van gemeenten, het Rijk, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) uitgenodigd om hun visie te delen tijdens een rondetafeldiscussie. We vroegen hen hoe en waarom zij hun financiële beleid vormen en wat hun ervaringen en adviezen zijn die zij met andere gemeenten willen delen. De inzichten uit de rondetafeldiscussie, die in november plaatsvond, bieden een waardevolle aanvulling op de cijfers door een directe blik vanuit de sector zelf.
44 BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2025
AANLEIDING, AANPAK EN VERANTWOORDING VAN HET ONDERZOEK
Zo is de ranking samengesteld BDO heeft de financiële situatie van Nederlandse gemeenten in beeld gebracht, met elkaar vergeleken en een financiële ranking gemaakt op basis van de jaarcijfers over 2023 en de primitieve begrotingen 2024 en 2025-2028. In dit hoofdstuk leggen we uit hoe en met welke rekenmethode deze lijst tot stand is gekomen. We hebben voor het samenstellen van de ranking gebruikgemaakt van de vaste financiële kengetallen uit de jaarstukken van gemeenten. Met ingang van de jaarrekening 2015 en de begroting 2016 is elke gemeente verplicht om in de jaarstukken en begroting te werken met dezelfde kengetallen: de nettoschuldquote, de nettoschuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen, de solvabiliteitsratio, de grondexploitatie, de structurele exploitatieruimte en de belastingcapaciteit. Daarbij zijn de solvabiliteitsratio, de nettoschuldquote en het finan cieel meerjarenperspectief het meest bepalend voor de financiële gezondheid van gemeenten. Deze uniforme rapportage heeft als doel om de gemeentelijke financiële positie inzichtelijker te maken en de vergelijkbaarheid tussen gemeenten te vergroten.Daar komt bij dat ook provincies bij het financieel toezicht dat zij houden op gemeenten een meer uniforme signaleringsmethode hanteren: het in 2018 opgestelde Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader 2020 (GTK 2020).
Dit wijst aan elk kengetal een signaleringswaarde toe: ‘minst risicovol’, ‘neutraal’ en ‘meest risicovol’.
Signaleringswaarden In het Gemeenschappelijk Financieel Toezichtkader 2020 (GTK 2020) zijn de signaleringswaarden ‘minst risicovol’, ‘neutraal’ en ‘meest risicovol’ toegekend aan de vijf kengetallen: solvabiliteit, netto-/gecorrigeerde schuldquote, grondexploitatie, structurele exploitatieruimte en belastingcapaciteit. Deze signaleringswaarden vormen de grondslag voor de rapportcijfers. Dit betekent dat een gemeente die op alle vijf ratio’s ‘minst risicovol’ volgens de indeling van de provincie scoort, een score van 100 behaalt, en daarmee in eerste instantie een rapportcijfer 10 in onze ana-
’De financiële positie inzichtelijker maken en de vergelijkbaarheid tussen gemeenten vergroten’ lyse krijgt. Een gemeente die op alle vijf ratio’s ‘meest risicovol’ scoort, behaalt in onze analyse een score van 32, en daarmee een rapportcijfer 3. Scores zijn afgerond op hele getallen. Vervolgens kan het rapportcijfer beïnvloed worden door de begrotingssaldi 2024-2028, maar alleen indien dit negatief is. Immers: hoe reëel
is het om een gemeente een score te geven zonder rekening te houden met hoge tekorten in de komende jaren? Stel, een gemeente heeft eind 2023 een vermogen van € 100 miljoen en per saldo is het begrote resultaat over de jaren 2024-2028 € 10 miljoen negatief. Dan krimpt het eigen vermogen met 10%. Dit leidt dan tot een correctie van de score van 10 punten. Als deze gemeente een 9 scoorde op basis van de vijf financiële ratio’s, scoort de gemeente per saldo een 8. Puntenwaardering Om op basis van de scores van gemeenten op al deze verschillende punten één totaalrating per gemeente te kunnen berekenen, heeft BDO deze signaleringswaarden van Nederlandse gemeenten beoordeeld, gewogen en daaraan punten toegekend. Daarbij hebben we één keer rekening gehouden met de nettoschuldquote: de nettoschuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen.
45 BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2025
Meegewogen effecten eigen vermogen In de scores voor de kengetallen speelt de solvabiliteit een belangrijke rol. Hierin is het eigen vermogen van de gemeente meegewogen. Bij de weging van de begrotingscijfers gaan wij uit van de resultaten vóór bestemming. Wij beschouwen dit als het beste uitgangspunt om gemeenten onderling te vergelijken. Wij gaan ervan uit dat gemeenten die over de periode 2024-2028 opgeteld een tekort ramen (vóór bestemming), een beroep zullen doen op het eigen vermogen. Daarmee corrigeren we in feite de omvang van het eigen vermogen die in de kengetallen over 2023 is verdisconteerd. Het effect van het slinken van het eigen vermogen bevat meerdere aspecten. Beleidsmatig verankerde inzet van reserves voor de dekking van onder andere kapitaallasten en projecten die onderdeel zijn van het begrotingsresultaat vóór bestemming. Doorgeschoven projecten/opgaven die via reserves worden afgewikkeld. Incidentele lasten die onderdeel zijn van het begrotingsresultaat vóór bestemming. Het (structurele) begrotingstekort. Bovenstaande aspecten hebben allemaal een (potentieel) neerwaarts effect op het eigen vermogen. Het effect van resultaatbestemming wegen wij bij gemeenten met een negatief cumulatief begrotingsresultaat mee in het rapportcijfer. Wij realiseren ons dat veel gemeenten sturen op de begrotingssaldi inclusief reservemutaties.
Wij hebben hiervoor uitgelegd hoe wij dit in de rapportcijfers hebben meegenomen. Ook met deze wegingsmethode kunnen gemeenten de maximale 100 punten scoren als ze op alle financiële kengetallen uitkomen in de categorie ‘minst risicovol’ en geen negatief saldo verwachten voor de komende vijf jaar. Ze krijgen dan een
AANLEIDING, AANPAK EN VERANTWOORDING VAN HET ONDERZOEK
rapportcijfer 10. Gemeenten die bij alle financiële kengetallen scoren in de categorie ‘meest risicovol’ krijgen de laagst mogelijke score van 32 punten, ofwel een rapportcijfer 3,2, afgerond een 3. Dit kan nog verder omlaag als deze gemeenten ook nog een negatief saldo verwachten voor de komende vijf jaar. Nuanceringen De kengetallen die als basis dienen voor onze benchmark willen we wel enigszins nuanceren. Zo kan het voorkomen dat een gemeente gronden exploiteert via een andere entiteit, waardoor de gronden buiten de jaarrekening blijven en dus ook geen impact hebben op de Grex (grondexploitatie)-ratio. Ook is het zo
‘Het effect van resultaat bestemming wegen wij bij gemeenten met een negatief cumulatief begrotingsresultaat mee in het rapportcijfer’ dat gemeenten op basis van de verslaggevingsregels tot 2017 niet verplicht waren om zogenaamde activa met maatschappelijk nut te activeren. Daardoor kunnen we gemeenten niet in alle gevallen 100% met elkaar vergelijken. Daarnaast hoeven gemeenten volgens de verslaggevingsregels ‘voorzieningen’ niet altijd op te nemen in de jaarrekening. Zo staan voorzieningen voor personele verplichtingen bijvoorbeeld heel beperkt op de balans, en die voor onderhoud ook niet altijd. Voorzieningen buiten de jaarrekening hebben we daarom
niet meegewogen. De begrote kengetallen wijken in de praktijk bovendien soms sterk af van de realisatie. Primitieve begrotingen Verder realiseren we ons dat we ook dit jaar onze berekeningen hebben gebaseerd op primitieve begrotingen van het lopende jaar 2024, vastgesteld in oktober 2023. Dit kan inmiddels achterhaalde informatie zijn. Tegelijkertijd werken ze nog wel door in onze cijfers. Deze primitieve begrotingen maken immers deel uit van het tekort over de jaren 2024-2028. We hebben gekeken of we dit kunnen wijzigen in de systematiek door voor 2024 de gewijzigde begrotingen als uitgangspunt te nemen, maar gemeenten rapporteren dit niet consistent. Niet alle gemeenten nemen een gewijzigde begroting 2024 op in hun begroting 2025. Dat maakt het vrijwel onmogelijk om gemeenten met elkaar te vergelijken. Daarom hebben we uiteindelijk besloten de systematiek niet aan te passen. In het geval dat we de gewijzigde begrotingen 2024 wél hadden meegenomen, waren de cijfers hoogstwaarschijnlijk lager uitgevallen. Gemeenten met een gewijzigde begroting 2024 in de meerjarenbegroting 2025-2028 hadden aanvankelijk € 442 miljoen negatief begroot en stelden dit bij naar € 1,1 miljard negatief. Tegelijkertijd zien we vaak ook dat tekorten ‘meevallen’, omdat het voor gemeenten vaak lastig is om plannen daadwerkelijk gerealiseerd te krijgen.
46 BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2025
Beperkingen Tot slot maken we gebruik van de begrotingssaldi en ook daar zitten beperkingen aan. We realiseren ons dat begrotingen per definitie een zekere mate van subjectiviteit en een onzeker karakter
‘Gemeenten steken veel tijd en energie in de kwaliteit van de begroting, dat is voor hen het belangrijkste sturingsinstrument’ hebben, en vaak niet uitkomen. Tegelijkertijd steken gemeenten veel tijd en energie in de kwaliteit van de begroting, houden provincies hierop toezicht en is de begroting richtinggevend voor college en raad. Voor gemeenten is de begroting dan ook het belangrijkste sturingsinstrument. We moeten de Financiële benchmark Nederlandse gemeenten bekijken met deze nuanceringen in het achterhoofd. Desalniettemin biedt deze ranking een goed beeld van hoe de verschillende gemeenten er financieel voorstaan, ook in vergelijking tot elkaar. En de ontwikkeling van de rapportcijfers ten opzichte van voorgaande jaren geeft een goed beeld van wat er financieel gaande is bij gemeenten individueel en in de sector als geheel.
AANLEIDING, AANPAK EN VERANTWOORDING VAN HET ONDERZOEK
Kengetallen en waarderingscijfers zoals in het GTK 2020 Waarderingscijfer
Minst risicovol(%)
Neutraal (%)
Meest risicovol (%)
Nettoschuldquote
<90
90-130
>130
Nettoschuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
<90
90-130
>130
Solvabiliteitsratio
>50
20-50
<20
Grondexploitatie
<20
20-35
>35
Structurele exploitatieruimte (begroting)
>0
0
<0
Belastingcapaciteit
<95
95-105
>105
De BDO-rekenmethode: signaleringswaarden en puntenverdeling Waarderingscijfer
Minst risicovol
Neutraal
Meest risicovol
Solvabiliteitsratio
40
27
13
Nettoschuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
30
20
10
Grondexploitatie
15
10
5
Structurele exploitatieruimte (begroting)
10
6
3
Belastingcapaciteit
5
3
1
100
66
32
BRANCHEGROEP OVERHEID De adviseurs van BDO willen een bijdrage leveren aan een goed functionerende overheid en zien gemeenten als de regionale regisseur van de toekomst. Met de overheveling van taken uit het sociaal domein van het Rijk naar gemeenten, de energietransitie, de woningmarkt, en uiteraard de financiële uitdagingen die dit alles met zich meebrengt, zijn een doelmatige en doeltreffende bedrijfsvoering bij gemeenten belangrijker dan ooit. Daar kunnen we u bij helpen. Meer informatie Voor meer informatie naar aanleiding van dit onderzoeksrapport of over de Branchegroep Overheid van BDO, kunt u contact opnemen met: Telefoon: 088 - 236 48 06 E-mail: overheid@bdo.nl Internet: bdo.nl/overheid
48 BDO-BENCHMARK NEDERLANDSE GEMEENTEN 2025
BRANCHEGROEP OVERHEID
BRANCHEGROEP OVERHEID DE ONDERZOEKERS/CONTACTPERSONEN
MT BRANCHEGROEP OVERHEID
C.M. (Marc) Steehouwer RA MSc Partner BDO Audit & Assurance voorzitter branchegroep Overheid T 06 – 46 10 55 43 E marc.steehouwer@bdo.nl
C.M. (Marc) Steehouwer RA MSc Partner BDO Audit & Assurance voorzitter branchegroep Overheid T 06 – 46 10 55 43 E marc.steehouwer@bdo.nl
E.R. (Esther) Kuik-van Wijk RA MSc Partner BDO Audit & Assurance T 06 – 13 55 81 69 E ester.kuik@bdo.nl
Mr. E.H.C. (Erik) Bakx Partner BDO Tax & Legal T 06 – 30 40 46 60 E erik.bakx@bdo.nl
Drs. M. (Marco) Pot Partner BDO Advisory T 06 – 11 00 31 51 E marco.pot@bdo.nl
Drs. M. (Marco) Pot Partner BDO Advisory T 06 – 11 00 31 51 E marco.pot@bdo.nl
COLOFON B. (Beryl) Dekker MSc Manager BDO Audit & Assurance T 06 – 23 07 55 37 E beryl.dekker@bdo.nl
Drs. D.O. (Dennis) Meeuwissen RA Partner BDO Audit & Assurance T 06 - 52 61 50 67 E dennis.meeuwissen@bdo.nl
Tekst Irene Schoemakers Concept & realisatie Monte Media Vormgeving Ivo van IJzendoorn Infographic Ivo van IJzendoorn, Dimitry de Bruin Fotografie ANP Photo, Friso Keuris
BDO is een op naam van Stichting BDO te Amsterdam geregistreerd merk.
Een kijk op waarde
In deze publicatie wordt BDO gebruikt ter aanduiding van de organisatie die onder de merknaam ‘BDO’ actief is op het gebied van de professionele dienstverlening (accountancy, belastingadvies en advisory). BDO Accountants & Adviseurs is een op naam van BDO Holding B.V. te Eindhoven geregistreerde handelsnaam en wordt gebruikt ter aanduiding van een aantal met elkaar in een groep verbonden rechtspersonen, die ieder afzonderlijk onder de merknaam ‘BDO’ actief zijn op een bepaald terrein van de professionele dienstverlening (accountancy, belastingadvies en advisory). BDO Holding B.V. is lid van BDO International Ltd, een rechtspersoon naar Engels recht met beperkte aansprakelijkheid, en maakt deel uit van het wereldwijde netwerk van juridisch zelfstandige organisaties die onder de naam ‘BDO’ optreden.
01/2025 – PS2501
BDO is de merknaam die wordt gebruikt ter aanduiding van het BDO-netwerk en van elk van de BDO Member Firms.