Bijlage - Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
Tekst van het document
De hoogte van de te ontvangen subsidie per woning is afhankelijk van drie aspecten: • De voorwaarden van de WIS stellen een maximum subsidiebedrag van €6.000 per woning en per aanvraag kan in maximaal een totaalbedrag van €20 miljoen aangevraagd worden. Dit bekent dat een aanvraag optimaal 3.300 woningen omvat. Uitgaande van het aansluiten van 70% van alle woningen, maakt dit het noodzakelijk om per deelgebied twee (clusters 4a en 4b) tot zeven (cluster 1) aanvragen in te dienen. • Momenteel is de WIS tevens gemaximeerd op 45% van de investeringskosten in primair en secundair net, aansluitleidingen, afleversets en overdrachtstations. Op basis van dit uitgangspunt en het huidige netontwerp is de subsidie maximaal €4.000 tot €5.500 per woning. • Tot slot gelden er momenteel maxima voor de op te voeren kosten per systeemonderdeel. Zo mag een kilometer primair distributienet maximaal €1,0 miljoen kosten en geldt voor een afleverset een maximum van €977 per stuk. Op basis hiervan en het huidige ontwerp, bepaalden wij de gemaximeerde WIS op totaalniveau en op woningniveau. Dit resulteert in een WIS van €2.800 tot €3.500 per woning.
38
Hoofdstuk 6: Impact per instrument
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
Impact van toekenning WIS op netto investeringskosten woningeigenaar
27-11-2023
Maximale toekenning van de WIS-regeling verlaagt de netto investering per woning met €3.300 euro per woning. Financiële impact maximale toekenning WIS-regeling per woning: • Het aanvragen en maximaal toegekend krijgen van de WIS resulteert in een reductie van de BAK van circa €2.700 per woning en reductie van de netto investeringskosten van €3.300 euro (inclusief verlaging BTW).
De reden dat het effect van de WIS kleiner is dat een één-op-één-verhouding tussen de subsidie en de daling van de maatschappelijke lasten is het verschil tussen de indexatie van de subsidie, op 0% stijging gesteld in lijn met de uitgangspunten van de WIS, en de rendementseis van 7%. Hierdoor is één euro in de toekomst minder waard dan één euro op dit moment en is het effect van de subsidie in de toekomst dus kleiner dan één euro in het bepalen van de BAK.
39
Hoofdstuk 6: Impact per instrument
BTW
€2.800 Afsluitkosten
€3.750
€10.900
€9.300
Netto investering
N.B.: De impact van de WIS op de BAK is iets lager dan de hoogte van de subsidie, door tijdseffecten in de businesscase
BAK zonder inzet instrumenten
• De benodigde WIS die het Rijk hiervoor aan Den Haag zou moeten toekennen is €212 miljoen euro en zal aangevraagd moeten worden in minimaal 11 aanvragen.
€2.700
BAK bij maximale toekenning WIS
€12.000
Reductie door inzet WIS
• De totale netto investeringskosten voor woningeigenaren dalen bij maximale WIStoekenning van €1,04 miljard naar €802 miljoen.
€2.500
Subsidie ISDE of SAH
• Hiervoor is wederom geen financiële bijdrage van de gemeente voor noodzakelijk en het voordeel van dit instrument landt volledig in de businesscase en daarmee bij de BAK die door de woningeigenaren betaald wordt.
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
Principe
27-11-2023
C
Voorfinanciering
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
Effect voorfinanciering van de BAK vanuit gemeente
27-11-2023
Voorfinanciering vanuit de gemeente van de BAK voor particulieren kent een positief effect op de BAK om verschillende redenen. Verschillende gemeentelijke voordelen zorgen dat voorfinanciering een gunstig effect heeft op de businesscase: • Gemeente Den Haag heeft gunstigere financieringsvoorwaarden en heeft geen winstoogmerk, dus kan rekenen met een lagere discontovoet dan een marktpartij. Hierdoor ontstaat een hefboomeffect bij het naar voren schuiven van de BAK betaling door de voorfinanciering. Een euro die een marktpartij in de toekomst moet ontvangen, is voor deze partij door een hogere rendementseis in jaar 0 bijvoorbeeld €0,80 waard, terwijl diezelfde euro voor de gemeente door de lagere rendementseis bijvoorbeeld €0,90 waard is. Dit komt door de toekomstige waarde, die samenhangt met de rendementseis. • Het vooruitbetalen van de BAK voor particulieren resulteert daardoor in een lagere BAK door de tijdswaarde van geld. • De ingezette middelen gelden als een voorfinanciering voor een BAK die bewoners in de toekomst moeten betalen. Dat wil zeggen dat zij op termijn het door de gemeente betaalde deel terugbetalen aan de gemeente en deze middelen dus revolverend zijn. Het effect op de businesscase voor particuliere woningeigenaren is als volgt: • Een gemeentelijke vooruitbetaling van de BAK zorgt voor een hogere netto contante waarde (NCW) van de gehele businesscase.
• Een hogere NCW leidt tot een gunstigere businesscase, of wel een lagere onrendabele top. • Een lagere onrendabele top zorgt voor een lagere BAK en investering voor woningeigenaren.
41
Hoofdstuk 6: Impact per instrument
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
Uitgangspunten voorfinanciering van de BAK vanuit gemeente
27-11-2023
Voorfinanciering als instrument om de BAK te verlagen, door een deel van de lasten vooruit te betalen en op een later moment terug te laten betalen. Uitgangspunten voorfinanciering: • In alle deelgebieden gezamenlijk resulteert een gewogen gemiddelde particuliere deelname van 54%, uitgaande van een aansluitpercentage van 90% voor alle corporatiewoningen. • De gemeentelijk financiert de eerste 40% van de BAK voor, maar doet dit enkel voor de particulieren die deelnemen, de 54%. • De voorfinanciering gaat uit van een vooruitbetaling om de businesscase gunstiger te maken, maar waarbij de vooruitbetaling terugbetaald wordt aan de gemeente. De woningeigenaar betaalt in de praktijk haar bijdrage aan het warmtebedrijf en het warmtebedrijf draagt per aangesloten woning 40% af aan de gemeente.
46% particulieren geen deelname 100% particulieren 54% particuliere deelname
60% van 54% risico warmtebedrijf 40% over 54% gemeentelijke voorfinanciering
42
Hoofdstuk 6: Impact per instrument
Gemeentelijke voorfinanciering
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
Effect voorfinanciering van de BAK vanuit gemeente
27-11-2023
Op deze pagina presenteren we schematisch hoe de voorfinanciering vanuit de gemeente de BAK verlaagt door risicoafname, lager vereist rendement en het tijdseffect van geld. Effect hogere NCW op de BAK: • Het naar voren verplaatsen van de betaling van de BAK, wat voorfinanciering in de kern is, zorgt voor een hogere netto contante waarde (NCW), waardoor een lagere onrendabele top resulteert. • De onrendabele top bepaald de hoogte van de BAK; hoe kleiner de onrendabele top, des te lager de BAK. Situatie reguliere BAK
Situatie BAK bij gemeentelijke vooruitbetaling
Effect op totale BAK per weq Verschil BAK: X €/weq €X
BAK (€)
BAK (€)
€X
Tijd
€X
€X
€X
€X
Tijd
BAK gemeentelijke voorfinanciering Reguliere BAK
43
Hoofdstuk 6: Impact per instrument
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
Impact voorfinanciering van de BAK op netto investeringskosten woningeigenaar
27-11-2023
Voorfinanciering (VF) van de BAK voor particuliere aansluitingen leidt tot €1.500 verlaging van de netto investering per woning. De voorfinanciering van gemiddeld €2.400 per woning is revolverend. Financiële impact voorfinanciering van de BAK per woning: €2.900
€2.800
• De totale bijdrage van de gemeente die daar tegenover staat is €179 miljoen. Dit bedrag is hoger dan de impact op de totale maatschappelijke kosten, maar is nagenoeg geheel revolverend. De netto bijdrage van de gemeente is daarmee beperkt tot de kapitaallasten.
Afsluitkosten
€12.800
€10.800
Netto investering
• De totale netto investeringskosten voor woningeigenaren dalen van €1,04 miljard in het basisscenario naar €937 miljoen. De maatschappelijke kosten dalen dus met ruim €100 miljoen euro.
€2.400
BAK bij inzet VF
Financiële impact en kosten gemeente voor alle deelgebieden:
BAK zonder inzet instrumenten
• Enkel wanneer er minder dan 70% van alle woningen aangesloten wordt, zal de gemeente haar geld niet volledig terugkrijgen.
€1.200
VF door gemeente *
€12.000
Reductie door inzet VF
• Deze bijdrage is revolverend; bewoners betalen op het moment van aansluiten een BAK aan het warmtebedrijf. Deze betaalt het voorgefinancierde bedrag terug aan de gemeente.
BTW
• Hiervoor is een voorfinanciering per woning nodig van €1.700 tot €5.100 per woning.
€3.750 Subsidie ISDE of SAH
• Het voorfinancieren van een aandeel van de BAK heeft een maatschappelijk voordeel van circa €1.200 per woning door BAK-verlaging en €200 euro per woning door verminderde kosten voor BTW.
* Uitgedrukt als kosten per aangesloten woning, gedeeld over alle aangesloten woningen.
44
Hoofdstuk 6: Impact per instrument
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
Principe
27-11-2023
D
Vollooprisicodekking
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
Uitgangspunten vollooprisicodekking vanuit gemeente
27-11-2023
Dekking van het risico dat de capaciteit van het net ontworpen is om iedereen in een gebied aan te kunnen sluiten, maar waarbij een reëel risico bestaat dat niet iedereen zal aansluiten en er dus overcapaciteit resteert in het net. Uitgangspunten vollooprisicodekking: • Neem een situatie waarin 70% van alle woningen in particulier bezit aansluiten op het warmtenet en waarin het maximaal haalbare aansluitpercentage in 95% betreft. • De gemeente dekt in dit geval het vollooprisico voor overige 25% om businesscase rond te rekenen met 95% deelname. • De vollooprisicodekking dekt het gat tussen verwachte particuliere aansluitingen en de maximale particuliere aansluiting om de businesscase gunstiger te maken, maar waarop een warmtenet mogelijk wel op ontworpen is. Aangezien het particulieren betreft die naar verwachting niet aansluiten wordt deze vollooprisicodekking waarschijnlijk niet volledig terugbetaald aan de gemeente. Dit instrument is daarmee niet revolverend en naar verwachting een ‘out-of-pocket’ voor de gemeente. • Dit instrument verlaagt de impact van het vollooprisico voor warmtebedrijven aanzienlijk.
46
5%
Particulieren die kiezen voor alternatieven 25% risico afdekking gemeente
100% particulieren
Hoofdstuk 6: Impact per instrument
Meest optimale particuliere Deelname = 95%
Gemeentelijke kosten afdekken volloop:
Realistische aansluitingen = 70%
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
Effect vollooprisicodekking vanuit gemeente
27-11-2023
Vollooprisicodekking dekt de BAK voor 21% van alle particuliere eigenaren. Hiermee ontvangt het warmtebedrijf de BAK voor 75% van alle particulieren, terwijl slecht 54% aansluit. • De vollooprisicodekking voor 21% van de particulieren verlaagt de onrendabele top. • De lagere onrendabele top ontstaat doordat vollooprisicodekking de BAK betaalt van het aandeel particuliere aansluitingen waarvan het onwaarschijnlijk is dat zij aansluiten. Er komen feitelijk geen aansluitingen bij, maar wel inkomsten voor de BAK voor woningen waarop het warmtenet wel ontworpen is. Dit resulteert in twee effecten: • Hogere totale ontvangen BAK leidt tot een kleinere onrendabele top, waardoor een lagere BAK resulteert. • De gemeente betaalde deze BAK tevens vooruit, wat leidt tot verdere daling van de BAK. ORT per aansluiting
BAK-inkomsten (€)
€X
€X
€X
Verschil ORT €X
ORT €X
€X
€X
Tijd
Tijd BAK gemeentelijk garantie
ORT per aansluiting bij vollooprisicoafdekking
BAK-inkomsten bij vollooprisicoafdekking BAK-inkomsten (€)
BAK-inkomsten bij reguliere aansluitingen
Onrendabele top
Reguliere BAK
47
Hoofdstuk 6: Impact per instrument
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
Impact vollooprisicodekking op netto investeringskosten woningeigenaar
27-11-2023
De vollooprisicodekking (VRD) verlaagt de netto investeringskosten per woning voor woningeigenaren met €6.600 euro, maar kost de gemeente gemiddeld €3.900 euro per woning. Het grootste deel van deze risicodekking krijgt de gemeente waarschijnlijk niet terug. Financiële impact van de vollooprisicodekking per woning: • De vollooprisicodekking leidt tot een BAK-verlaging van €5.400 euro per woning, plus een reductie in kosten voor BTW van €1.100 euro. • Dit vraagt een gemiddelde risicodekking door de gemeente van €3.900 per woning.
€12.000
€5.400 €2.000 BTW
€2.800
€7.600 Netto investering
Afsluitkosten
€6.600 BAK bij inzet VRD
• De totale maatschappelijke kosten dalen daarmee dus met circa €200 miljoen euro door inzet van de vollooprisicodekking.
€3.900
Kosten gemeente *
• De totale bijdrage van de gemeente die hiervoor gevraagd is, is €280 miljoen.
Reductie door inzet VRD
• De totale lasten voor woningeigenaren dalen van €1,04 miljard in het basisscenario (zie p.27) naar €559 miljoen. Het voordeel voor de woningeigenaren is dus €480 miljoen.
BAK zonder inzet instrumenten
Financiële impact en kosten gemeente voor alle deelgebieden:
€3.750 Subsidie ISDE of SAH
• Deze bijdrage is vrijwel niet revolverend. Enkel wanneer er meer dan 70% van alle woningen aangesloten wordt, zal de gemeente haar geld deels terugkrijgen.
* Uitgedrukt als kosten per aangesloten woning, gedeeld over alle aangesloten woningen.
48
Hoofdstuk 6: Impact per instrument
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
Principe
27-11-2023
E
Directe investeringsubsidie woningeigenaar
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
Opbouw directe investeringssubsidie woningeigenaar
27-11-2023
Directe investeringssubsidie voor woningeigenaren heeft een directe relatie met de gewenste maximale investering: €1 lagere gewenste maximale investering resulteert in €1 hogere directe investeringssubsidie vanuit de gemeente.
• De gemeente dekt uiteindelijk het verschil tussen de werkelijke netto investering na Rijkssubsidie en wenselijke investering per woning via een directe investeringssubsidie. Stijging inv.
Netto investering bij X% particulieren
50
€3.750 ISDE of SAH subsidie
Stijging subsidie Subsidie gemeente op investering
Maximaal bepaalde investering
Vereiste subsidie gemeente op investering: €/woning
Toenemende kosten voor gemeente bij dalende maximale investering • Omdat de gemeente in dit instrument het tekort tussen de gewenste en werkelijke investering per eigenaar dekt, nemen de kosten voor de gemeente toe wanneer zij de maximale kosten op een lager niveau vaststelt. • Het hanteren van een lagere investering voor de woningeigenaar (W€) staat daarmee gelijk aan een hogere subsidie van de gemeente (G€€). Het tegenovergesteld is tevens waar; een hogere investering door de eigenaar (W€€) resulteert ook in een lagere subsidie van de gemeente (G€).
Kosten gemeente /won.
Uitgangspunten directe investeringssubsidie: • Businesscase bepaalt de BAK in een gegeven scenario en woningeigenaren dragen daarnaast kosten voor het afsluiten van de gasaansluiting en BTW. Gezamenlijk resulteert een netto investering vóór subsidie. • Vervolgens ontvangt een bewoners nog subsidie vanuit het Rijk, in de vorm van ISDE of SAH. • Gemeente stelt tevens een maximale hoogte van de investeringskosten van woningeigenaren vast.
G€€ G€
W€
W€€
Maximale investering /won.
Hoofdstuk 6: Impact per instrument
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
Impact directe investeringssubsidie op netto investeringskosten woningeigenaar
27-11-2023
51
Hoofdstuk 6: Impact per instrument
Afsluitkosten
€3.750
€12.200
Kosten gemeente
€12.000
€2.000 Netto investering
BAK zonder inzet instrumenten
Voor de vier deelgebieden komt de totale bijdrage van de gemeente bij enkel inzet van dit instrument op €894 miljoen. Dit verlaagt de netto investeringskosten voor woningeigenaren van €1,04 miljard naar €146 miljoen euro.
€2.800
€3.100
Subsidie ISDE of SAH
Het subsidiëren van de lasten voor de woningeigenaren brengt zonder toepassing van andere instrumenten de grootste kosten voor de gemeente met zich mee. Het instrument verbetert de businesscase niet, maar dekt (een deel van) de resterende netto investeringskosten die woningeigenaren moet maken. Uitgaande van een BAK van €12.000 exclusief BTW, resulteert een netto investering voor de woningeigenaar van €14.200 per aansluiting. Wanneer de gemeente dit wenst terug te brengen naar bijvoorbeeld €2.000, zal daarvoor een subsidie van €12.200 verstrekt moeten worden.
BTW
Als de gemeente géén andere instrumenten inzet en ervoor kiest om bewoners een directe investeringssubsidie te geven om de netto investeringskosten te verlagen tot €2.000 euro per woning, vraagt dit een gemeentelijke bijdrage van €12.200 euro per woning.
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
27-11-2023
7 Best case scenario voor de vier deelgebieden Resultaten van de businesscase als de gemeente ervoor kiest om alle instrumenten maximaal in te zetten om de particuliere woningeigenaren te helpen en de WIS-subsidie volledig wordt toegekend door het Rijk.
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
Netto investeringskosten per woningeigenaar in de best case
27-11-2023
Het combineren van de WGIW, maximale toekenning van de WIS, Voorfinanciering en Vollooprisicodekking leidt tot een halvering van de netto investeringskosten per woning voor de woningeigenaar. In het basisscenario was deze gemiddeld €14.200 euro per woning, in de best case is deze gemiddeld €6.900 euro per woning.
Per won.: €6.500 Totaal €169 mln.
Per won.: €10.500 Totaal €72 mln.
Per won.: €6.000 Totaal €138 mln.
Per won.: €6.600 Totaal €148 mln. Per won.: €8.800 Totaal €62 mln.
53
Totaal Per won.: €6.900 Totaal €588 mln.
Figuur p10: De warmteketen
Dit hoofdstuk presenteert de resultaten van het best case scenario voor de vier deelgebieden. In het best case scenario zijn alle hiervoor beschreven instrumenten maximaal toegepast. Dit zijn: • De inzet van de WGIW. Dit leidt tot lagere kosten per woning omdat meer woningen aansluiten. • Maximale toekenning van de WIS. Deze Rijkssubsidie neemt een deel van het risico en de onrendabele top van het warmtebedrijf weg door deze te dekken middels een investeringssubsidie. • Voorfinanciering van een deel van de BAK. Hiermee beperkt de gemeente de financieringsrisico’s van het warmtebedrijf. De voorfinanciering is een revolverend instrument. • De vollooprisicodekking. Hiermee beperkt de gemeente het vollooprisico bij het warmtebedrijf, doordat de gemeente betaalt voor het risicovolle deel van de aansluitingen. Hierdoor kan het warmtebedrijf een lagere BAK aanbieden. De afbeelding hiernaast laat per deelgebied zien wat de uitkomst is van het toepassen van deze maatregelen. De gemiddelde netto investeringskosten per woning nemen af tot €6.900 – een halvering ten opzicht van het basisscenario. De totale netto investeringskosten voor alle woningeigenaren in deze gebieden telt op tot €588 miljoen euro. De tabel op de volgende pagina presenteert alle resultaten in meer detail.
Hoofdstuk 7: Best case scenario
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
Overzicht impact en kosten van inzet instrumentarium in de best case ten opzichte van het basisscenario
27-11-2023
Onderstaande tabel presenteert een overzicht van de resultaten in het basisscenario en best case scenario, zowel voor de vier deelgebieden in totaal als op basis van een gebied van 45.000 aansluitingen. Basisscenario (vier deelgebieden)
Best case scenario (vier deelgebieden)
Basisscenario (obv 45.000 aansluitingen)
Best case (obv 45.000 aansluitingen)
R1
Aantal aansluitingen
73.000
86.000
45.000
45.000
R2
Waarvan particulieren
27.000
40.000
16.500
21.000
R3
Waarvan corporatiewoningen
46.000
46.000
28.500
24.000
R4
Rijk: toekenning ISDE en SAH
€274 miljoen (maximaal)
€323 miljoen (maximaal)
€169 miljoen (maximaal)
€169 miljoen (maximaal)
R5
Rijk: Toekenning WIS-regeling
Geen
€212 miljoen (maximaal)
Geen
€131 miljoen (maximaal)
R6
Gemeente: inzet WGIW
Nee
Ja
Nee
Ja
R7
Gemeente: Voorfinanciering (revolverend)
Geen
€116 miljoen
Geen
€61 miljoen
R8
Gemeente: Vollooprisicodekking
Geen
€96 miljoen
Geen
€50 miljoen
R9
Netto investeringskosten woningeigenaar
€14.200
€6.900 (na maatregelen)
€14.200
€6.900 (na maatregelen)
R10
Totale investeringskosten alle woningen
€1.040 miljoen
€588 miljoen
€639 miljoen
€308 miljoen
R11
Investeringskosten corporatiewoningen
€648 miljoen
€308 miljoen
€405 miljoen
€166 miljoen
R12
Gemeente: directe investeringssubsidie particulieren (ter illustratie - verlagen investering tot €2.000)
€337 miljoen
€199 miljoen
€202 miljoen
€103 miljoen
R13
Jaarlijkse kosten gemeente (voor de eerste 15 jaar)
€22,5 miljoen
€18,3 miljoen
€13,5 miljoen
€9,5 miljoen
R14
Totale maatschappelijke kosten (R4 + R5 + R8 + R10)
€1.314 miljoen
€1.219 miljoen
€808 miljoen
54
Hoofdstuk 7: Best case scenario
€658 miljoen
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
Toelichting op de hiervoor gepresenteerde tabel
27-11-2023
Deze pagina bevat een toelichting de informatievoorziening in de hiervoor gepresenteerde tabel.
De tabel presenteert in de vier kolommen de volgende vier scenario’s. Dit zijn: • Basisscenario (vier deelgebieden): resultaten businesscase zonder inzet van maatregelen voor de vier deelgebieden. Dit scenario gaat uit van een aansluitpercentage van 70%. • Best case scenario (vier deelgebieden): resultaten businesscase na maximale inzet van maatregelen voor de vier deelgebieden. Dit scenario gaat (door inzet WGIW) uit van een aansluitpercentage van 82% door een toename van het particuliere aandeel. • Basisscenario (obv 45.000 aansluitingen): de gemiddelde uitkomsten van de basis businesscase vertaald naar een inschatting van woningaantallen en kosten bij een scenario waarbij 45.000 aansluitingen worden gerealiseerd. Dit scenario gaat uit van een aansluitpercentage van 70%. • Best case scenario (obv 45.000 aansluitingen): de gemiddelde uitkomsten van de best case vertaald naar een inschatting van woningaantallen en kosten bij een scenario waarbij 45.000 aansluitingen worden gerealiseerd. Dit scenario gaat (door inzet WGIW) uit van een aansluitpercentage van 82% door een toename van het particuliere aandeel. Om in dit scenario 45.000 aansluitingen te realiseren zijn zodoende minder corporatiewoningen nodig dan in het basisscenario. De tabel presenteert per regel de volgende informatie: • R1: Het totaal aantal woningen dat per scenario aansluit op het warmtenet.
• R2: Het aantal particuliere woningen dat per scenario aansluit op het warmtenet.
55
• R3: Het aantal corporatiewoningen dat per scenario aansluit op het warmtenet. • R4: De mate waarin per scenario ISDE en SAH subsidie van het Rijk is meegenomen. Dat is in elk scenario maximaal. • R5: De mate waarin per scenario toekenning van WIS door het Rijk is meegenomen. • R6: Wel of geen inzet van WGIW in het scenario. • R7: De hoogte van het bedrag dat de gemeente per scenario inzet voor de maatregel voorfinanciering. • R8: De hoogte van het bedrag dat de gemeente per scenario inzet voor de maatregel vollooprisicodekking. • R9: De netto investeringskosten van de woningeigenaar om aan te sluiten op het warmtenet en volledig aardgasvrij te maken per scenario. • R10: De totale netto investeringskosten van alle woningen die per scenario aansluiten op het warmtenet. • R11: De netto investeringskosten om de corporatiewoningen per scenario aan te sluiten op het warmtenet en volledig aardgasvrij te maken. • R12: Het totale bedrag dat de gemeente Den Haag per scenario als directe investeringssubsidie in te zetten heeft om de netto investeringskosten voor particuliere woningeigenaren te verlagen tot €2.000 euro per woning. • R13: Netto jaarlijkse kosten voor de gemeente voor de inzet van voorfinanciering, vollooprisicodekking en directe investeringssubsidie • R14: Totale maatschappelijk kosten: optelsom van de kosten van alle maatregelen (incl. Rijkssubsidies en excl.
het revolverende instrument voorfinanciering) en investeringskosten voor woningeigenaren.
Hoofdstuk 7: Best case scenario
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
Effect van combineren alle instrumenten per woning - exclusief de directe investeringssubsidie voor particuliere woningeigenaren
27-11-2023
Het combineren van de WGIW, WIS, Voorfinanciering en Vollooprisicodekking verlaagt de netto investeringskosten per woning voor de woningeigenaar met gemiddeld €7.300 euro ten opzichte van het basisscenario. Dit vraagt een bijdrage van de gemeente van €2.400 per woning, waarvan ongeveer €1.300 de revolverende voorfinanciering betreft en €1.100 de vollooprisicodekking.
• Deze bijdrage is voor €1.300 euro revolverend (voorfinanciering) en €1.100 euro heeft een beperkte potentie om terugbetaald te worden (vollooprisicodekking).
56
€6.000
Subsidie ISDE of SAH
BTW Afsluitkosten
€1.300
€3.750
€6.900 Netto investering
• Dit vraagt een gemiddelde bijdrage per woning van de gemeente van €2.400. Deze bijdrage geldt voor alle woningen, dus ook woningcorporatiewoningen.
€2.800
€1.100
BAK bij inzet VF en VRD
• De verlaging bestaat voor €6.000 euro uit een BAK-verlaging en €1.300 euro uit reductie van de kosten voor BTW.
€1.800
Kosten VRD *
• De totale verlaging van de netto investeringskosten per woningeigenaar ten opzichte van het basisscenario is daarmee €7.300.
€6.000
Kosten VF *
• Het resultaat van het best case scenario leidt tot netto investeringskosten per woning van €6.900 euro (zie R9).
€12.000
Reductie door WGIW, WIS en inzet VF en VRD
• Het resultaat van het basisscenario leidde tot netto investeringskosten per woning van €14.200 (zie tabel op pagina 54, R9).
BAK zonder inzet instrumenten
Financiële impact per woning van het combineren van alle instrumenten:
* Uitgedrukt als kosten per aangesloten woning, gedeeld over alle aangesloten woningen.
Hoofdstuk 7: Best case scenario
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
Effect van combineren alle instrumenten voor de vier deelgebieden exclusief de directe investeringssubsidie
27-11-2023
In het best case scenario sluiten in de vier deelgebieden 86.000 woningen aan. De totale netto investeringskosten voor deze woningen is €588 miljoen euro. Dit wordt bereikt door het combineren van alle maatregelen. Dit vraagt €535 miljoen euro subsidie van het Rijk en een bijdrage van €212 miljoen euro van de gemeente, waarvan €116 miljoen revolverend is. Financiële impact en kosten gemeente voor alle deelgebieden: • Het basisscenario ging uit van een aansluitpercentage van 70%. In de vier deelgebieden resulteert dit in het aansluiten van 73.000 woningen (zie tabel op pagina 54, R1) tegen totale maatschappelijke kosten van €1,3 miljard euro. • Door inzet van de WGIW (zie R6) stijgt het aansluitpercentage naar gemiddeld 82%. In de vier deelgebieden resulteert dit in het aansluiten van 86.000 woningen (zie R1) tegen totale maatschappelijke kosten van €1,2 miljard euro. • De combinatie van alle maatregelen en het maximaal toekennen van de WIS, verlaagt de netto investeringskosten per aangesloten woning van €14.200 euro naar €6.900 euro (zie R9). • De totale bijdrage die daarvoor van het Rijk gevraagd is, is €535 miljoen euro subsidie: • €323 miljoen in de vorm van ISDE of SAH voor woningeigenaren (zie R4); • €212 miljoen in de vorm van WIS voor het warmtebedrijf (zie R5).
• De totale bijdrage van de gemeente die daarvoor gevraagd is, is €212 miljoen: • €116 miljoen hiervan is voorfinanciering en daardoor revolverend (zie R7), en; • €96 miljoen hiervan is vollooprisicodekking en daardoor ‘out-of-pocket’ (zie R8). • De totale netto investeringskosten voor alle woningeigenaren die aansluiten dalen hierdoor van €1,04 miljard in het basisscenario naar €588 miljoen in de best case (zie R10): • basisscenario: 73.000 x €14.200 = €1,04 miljard; • Best case scenario: 86.000 x €6.900 = €588 miljoen. • Van deze €588 miljoen betreft €308 miljoen de netto investeringskosten voor de aan te sluiten woningcorporatiewoningen (zie R11). • Van deze €588 miljoen betreft €280 miljoen de netto investeringskosten voor de aan te sluiten particuliere woningen.
57
Hoofdstuk 7: Best case scenario
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
Bandbreedte directe investeringssubsidie per particuliere woningeigenaar tussen basisscenario en best case scenario
27-11-2023
De resterende netto investeringskosten voor particuliere woningeigenaren verder verlagen van €6.900 naar €2.000 euro per woning, vraagt €199 miljoen euro aan directe investeringssubsidie voor circa 40.000 woningen. In het basisscenario is dit €337 miljoen euro voor circa 27.000 woningen. Lineair verband tussen hoogte subsidie en hoogte investeringskosten • Wanneer de gemeente voor particuliere woningeigenaren een maximaal niveau van de netto investeringskosten vaststelt, is een directe investeringssubsidie gevraagd om tot dit niveau te komen. • Rechts geven wij het basisscenario (grijze lijn) en het best case scenario (groene lijn) weer, met daarbij de relatie tussen de maximale netto investeringskosten voor particuliere woningeigenaren en de directe investeringssubsidie per particuliere woningeigenaar die nodig is om dat te bereiken. • Hierin wordt duidelijk dat de gemeentelijke bijdrage lineair samenhangt met de als maximaal bepaalde investering. Financiële impact directe investeringssubsidie voor particulieren • In het basisscenario is de totale netto investeringsopgave €1,04 miljard (zie R10). €392 miljoen hiervan komt voor rekening van particuliere woningeigenaren. Hiervoor sluiten 27.000 particulieren aan (zie R2).
• Er is in het basisscenario €337 miljoen euro directe investeringssubsidie nodig om de netto investeringskosten per particuliere woningeigenaar te verlagen tot een niveau van €2.000 euro (zie R12). Dit bedrag is gekozen ter illustratie. • In het best case scenario is de totale netto investeringsopgave €588 miljoen (zie R10). €280 miljoen hiervan komt voor rekening van particuliere eigenaren. Hiervoor sluiten 40.000 particulieren aan (zie R2). • Er is in het best case scenario €199 miljoen euro directe investeringssubsidie nodig om de netto investeringskosten per particuliere woningeigenaar te verlagen tot een niveau van €2.000 euro (zie R12). • De gemiddelde directe investeringssubsidie per woning is daardoor €12.200 per woning in het basisscenario en €4.900 per woning in het best case scenario. 58
B Basisscenario
Hoofdstuk 7: Best case scenario
Best-case scenario
##
Totale subsidie gem. (in mln.)
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
27-11-2023
8 Lasten gemeente bij inzet instrumenten best case scenario De jaarlijkse structurele en incidentele lasten van de inzet van maatregelen voor de gemeente.
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
Gemeentelijke lasten: kapitaallasten voor maatregelen en incidentele lasten voor directe investeringssubsidies
27-11-2023
Gemeentelijke lasten verdelen zich in twee categorieën. Enerzijds krijgt de gemeente te maken met structurele kapitaallasten die samenhangen met de instrumenten van voorfinanciering en vollooprisicodekking en anderzijds krijgt de gemeente te maken met incidentele lasten wanneer zij besluit om directe investeringssubsidies te verstrekken. De structurele kapitaallasten hangen samen met de aflossingstermijn en de rente die de gemeente over de ingezette middelen moet rekenen. Deze middelen moeten opgenomen worden in de lange termijn begroting en zijn afhankelijk van de hoogte van de rente en aflossingstermijn. Wij hanteren in voorliggende berekening een termijn van 30 jaar voor de middelen ingezet voor vollooprisicodekking en 15 jaar voor de middelen ingezet voor voorfinanciering en een rente van 2,0%, in lijn met de verschillende termijnen in de businesscase van het warmtenet en de rendementseis die wij hanteerden in het berekenen van de noodzakelijke voorfinanciering. Wij rekenen in dit voorbeeld tevens met een annuïtaire lening in het bepalen van aflossing en rentelasten en gaan ervan uit dat zowel de voorfinanciering als de vollooprisicodekking initieel via een lening bekostigd worden. De incidentele lasten zijn afhankelijk van de gewenste hoogte van de lasten voor de particulieren woningeigenaren en het tempo waarin verwacht wordt dat zij aan zullen sluiten.
Wij hanteren hiervoor ter illustratie het uitgangspunt dat de gewenste investering maximaal €2.000 betreft en de gemeente dus een subsidie van circa €4.900 per woningeigenaar verstrekt. Daarnaast hanteren wij een fasering van 15 jaar waarbinnen de circa 40.000 woningen in particulier bezit aansluiten, resulterende in circa 2.700 woningen en versterkte subsidies per jaar. Wij veronderstellen dat deze subsidies worden gedekt uit de structurele middelen en als ‘out-ofpocket-uitgaven’ worden bekostigd. Deze lasten zorgen daarmee niet voor kapitaallasten. Het is belangrijk één aspect toe te lichten waarin de berekening van de jaarlijkse kosten afwijkt van de berekeningen in de businesscase. De nuance van verschil in vollooptempo voor verschillende woningtypen is niet meegenomen in de bepaling van de jaarlijkse lasten. In de businesscase voor het warmtebedrijf hanteerden wij een gedifferentieerde fasering voor grondgebonden en gestapelde woningen; grondgebonden woningen werden in maximaal 10 jaar aangesloten en gestapelde woningen in maximaal 15 jaar. Bij het bepalen van de jaarlijkse kosten vereenvoudigden we dit verschil naar een volloopperiode van 15 jaar voor terugbetaling van voorfinanciering en verstrekken van subsidies.
60
Hoofdstuk 8: Lasten gemeente
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
De eerste 15 jaar vraagt jaarlijks €26,6 miljoen euro. Hiervan vloeit jaarlijks €8,2 miljoen terug door terugbetaling voorfinanciering
27-11-2023
Lasten dalen vanaf jaar 16 naar circa €4 miljoen per jaar. Dit zijn de lange termijn kapitaallasten ten behoeve van de vollooprisicodekking. Rekenende met de uitgangspunten zoals beschreven op de voorgaande pagina, krijgt de gemeente te maken met een structurele last van €18,3 miljoen in de eerste 15 jaar. Dit is het resultaat van jaarlijkse kosten in de vorm van kapitaallasten á €13,3 miljoen en subsidie á €13,3 miljoen en jaarlijkse opbrengsten door terugbetaling van voorfinanciering á €8,2 miljoen. De netto lasten per jaar zijn hierdoor €18,3 miljoen voor de eerste 15 jaar (zie R14). Van de kapitaallasten betreft circa €9,0 miljoen de kapitaallasten voortkomende uit de middelen ingezet voor voorfinanciering, welke grotendeels gecompenseerd worden via de terugbetaling van de bewoners. Dit komt niet één op één overeen omdat een deel van de bewoners in werkelijkheid sneller zal aansluiten en terugbetaling daardoor sneller verloopt, zoals toegelicht op de vorige pagina. Na jaar 15 vallen zowel de subsidieverstrekking als de terugbetaling van de voorfinanciering weg uit de structurele baten en lasten van de gemeente. De lasten nemen hierdoor af tot een structurele last ten hoogte van de bijdrage van de kapitaallasten van enkel de vollooprisicodekking á €4,3 miljoen euro.
Omdat wij een inschatting deden van de te hanteren rente voor de gemeente Den Haag, berekenden wij de respectievelijke lasten bij een rentestand van 3,0% en 4,0%. Hiermee rekenende nemen de structurele lasten toe tot respectievelijk €19,6 en €21,0 miljoen in de eerste 15 jaar en €4,9 en €5,5 miljoen vanaf jaar 16. Het realiseren van 45.000 aansluitingen leidt tot: • Jaarlijkse kapitaallasten: €6,9 miljoen; • Jaarlijkse subsidie: €6,9 miljoen; • Jaarlijkse opbrengsten: €4,3 miljoen. 61
Hoofdstuk 8: Lasten gemeente
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
27-11-2023
9 Samenvatting van de conclusies
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
De inzet van instrumenten vergroot het aantal aansluitingen en verlaagt de maatschappelijke kosten. Dit vraagt een substantiële gemeentelijke bijdrage.
27-11-2023
Wij analyseerden de businesscase van vier deelgebieden in Den Haag. Dit deden wij door een basis businesscase op te stellen en de impact van diverse sturingsinstrumenten hierop te onderzoeken. Het combineren van alle sturingsmaatregelen biedt inzicht in het ‘best case’ scenario. Hieruit volgt dat inzet van instrumenten leidt tot meer aansluitingen tegen lagere maatschappelijke kosten. De gemeente Den Haag vroeg ons om een verdiepende analyse uit te voeren op de businesscase van grootschalige warmtenetten voor vier deelgebieden in Den Haag: 1) Oude stad/Centrum, 2) Bouwlust/Vrederust en Leijenburg/Vruchtenbuurt, 3) Schilderswijk en 4) Moerwijk/Zuid-West. Het vertrekpunt voor deze verdieping was de technische en economische haalbaarheidsstudie die Royal HaskoningDHV medio 2023 uitvoerde.
Dit rapport geeft antwoord op de volgende twee vragen: • Hoe ziet de basis businesscase van het warmtebedrijf eruit, zonder inzet van instrumentarium? En wat betekent dit voor de netto investeringskosten voor woningeigenaren? • Welke sturingsinstrumenten kan de gemeente inzetten om de businesscase van het warmtebedrijf te verbeteren en om de netto investeringskosten voor woningeigenaren te verlagen? Onze verdieping op deze twee deelvragen leidt tot de volgende conclusies: • De realisatie van grootschalige warmtenetten in de vier deelgebieden in Den Haag vraagt forse investeringen van warmtebedrijven en woningeigenaren: • In de basis businesscase zijn de totale maatschappelijke kosten €1,3 miljard euro voor het aansluiten en aardgasvrij maken van 73.000 woningen. • De businesscase van warmtebedrijven heeft zonder inzet van instrumenten een onrendabele top. Het dekken hiervan leidt tot eenmalige aansluitkosten voor woningeigenaren. • In de basis businesscase zijn de netto investeringskosten voor woningeigenaren om aan te sluiten op het warmtenet en volledig aardgasvrij te worden hierdoor gemiddeld €14.200 euro per woning. • De inzet van sturingsinstrumenten door de gemeente – en maximale toekenning van de WIS-regeling – leidt tot een verbetering van de businesscase van het warmtebedrijf en verlaging van de netto investeringskosten voor woningeigenaren.
Hierdoor sluiten meer woningen aan voor minder totale maatschappelijke kosten dan in het basis scenario: • In het best case scenario zijn de totale maatschappelijke kosten €1,2 miljard euro voor het aansluiten en aardgasvrij maken van 86.000 woningen. • In het best case scenario leidt de combinatie van sturingsinstrumenten en maximale toekenning van de WIS-regeling tot een halvering van de netto investeringskosten voor woningeigenaren tot gemiddeld €6.900 euro per woning. Met een directe investeringssubsidie kan de gemeente dit bedrag voor particuliere woningeigenaren verder verlagen. • Uitkomen op (ter illustratie) €2.000 euro netto investeringskosten per particuliere woningeigenaar vraagt inzet van de WGIW en de volgende verdeling van alle maatschappelijke kosten: • €535 miljoen euro van het Rijk door maximale toekenning van beschikbare Rijkssubsidies (ISDE, SAH en WIS). • €308 miljoen netto investeringskosten door de woningcorporaties om hun woningen aan te sluiten en aardgasvrij te maken. • €295 miljoen inbreng van de gemeente voor vollooprisicodekking en directe investeringssubsidie particulieren, plus €116 miljoen voorfinanciering (revolverend). Dit is jaarlijks €18,3 miljoen. • €80 miljoen netto investeringskosten door particuliere woningeigenaren om hun woningen aan te sluiten en aardgasvrij te maken.
• Om 45.000 woningen aan te sluiten en volledig aardgasvrij te maken halveren deze bedragen.
63
Hoofdstuk 9: Samenvatting van de conclusies
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
Overzicht impact en kosten van inzet instrumentarium in de best case ten opzichte van het basisscenario
27-11-2023
Onderstaande tabel presenteert een overzicht van de resultaten in het basisscenario en best case scenario, zowel voor de vier deelgebieden in totaal als op basis van een gebied van 45.000 aansluitingen. Basisscenario (vier deelgebieden)
Best case scenario (vier deelgebieden)
Basisscenario (obv 45.000 aansluitingen)
Best case (obv 45.000 aansluitingen)
R1
Aantal aansluitingen
73.000
86.000
45.000
45.000
R2
Waarvan particulieren
27.000
40.000
16.500
21.000
R3
Waarvan corporatiewoningen
46.000
46.000
28.500
24.000
R4
Rijk: toekenning ISDE en SAH
€274 miljoen (maximaal)
€323 miljoen (maximaal)
€169 miljoen (maximaal)
€169 miljoen (maximaal)
R5
Rijk: Toekenning WIS-regeling
Geen
€212 miljoen (maximaal)
Geen
€131 miljoen (maximaal)
R6
Gemeente: inzet WGIW
Nee
Ja
Nee
Ja
R7
Gemeente: Voorfinanciering (revolverend)
Geen
€116 miljoen
Geen
€61 miljoen
R8
Gemeente: Vollooprisicodekking
Geen
€96 miljoen
Geen
€50 miljoen
R9
Netto investeringskosten woningeigenaar
€14.200
€6.900 (na maatregelen)
€14.200
€6.900 (na maatregelen)
R10
Totale investeringskosten alle woningen
€1.040 miljoen
€588 miljoen
€639 miljoen
€308 miljoen
R11
Investeringskosten corporatiewoningen
€648 miljoen
€308 miljoen
€405 miljoen
€166 miljoen
R12
Gemeente: directe investeringssubsidie particulieren (ter illustratie - verlagen investering tot €2.000)
€337 miljoen
€199 miljoen
€202 miljoen
€103 miljoen
R13
Jaarlijkse kosten gemeente (voor de eerste 15 jaar)
€22,5 miljoen
€18,3 miljoen
€13,5 miljoen
€9,5 miljoen
R14
Totale maatschappelijke kosten (R4 + R5 + R8 + R10)
€1.314 miljoen
€1.219 miljoen
€808 miljoen
64
Hoofdstuk 9: Samenvatting van de conclusies
€658 miljoen
Verdiepende businesscase warmtenetten Den Haag
27-11-2023
Roy Hendriks
Martijn Nawroth
65
World Trade Center, 22ste etage Beursplein 37 3011 AA Rotterdam + 31 10 300 6000 info@fakton.com
Wouter van den Wildenberg