Bijlage - Eindrapport technische-financiële haalbaarheid warmteconcessiegebieden DH

7 juli 2023

Rosenburg/ Leyenburg 9.255 in 2.637 panden 350.000 GJ 38 GJ per vbo (1118 m3 a.e.) 31% A + B labels 14 MW WarmtelinQ CR plein ~20% 35% 6% 19% (van vbo) -

Risico’s

BJ2655-101-101-RHD-XX-XX-RP-X-0001

25

5: Mariahoeve

Bezuidenhout-Oost, Kampen, Burgen en Horsten, Landen Voor exacte grenzen, zie kaart.

In deze wijk lopen vanuit de routekaart zowel initiatieven van woningbouwcorporaties als VvE’s. Als warmtebron is er een zoeklocatie voor geothermie maar hier is nog geen haalbaarheidsonderzoek naar gedaan. Alternatief zou deze wijk wellicht (tijdelijk) op het Eneco stadsverwarmingsnet aangesloten kunnen worden.

Aantal aansluitingen Totale warmtevraag Gemiddelde warmtevraag Labels Basislast Beoogde warmtebron Woning corporatiebezit Utiliteiten (warmtevraag) Meergezinswoningen Al op bestaand warmtenet Extra aansluitingen uit routekaart 2030

Kansen Haag Wonen wil renoveren en zou graag een warmtenet aanbesteed zien. Er zijn in dit gebied al 100 VvE’s benaderd om te verduurzamen

7 juli 2023

15.402 in 3.220 panden 427.000 GJ/jaar 32 GJ/vbo (1000 m3 a.e.) 16% A + B labels 17 MW Nieuw te ontwikkelen geothermie 30% 19% 50% Geen 2000 (13%)

Risico’s De geothermiebron is nog erg onzeker, en gedurende de volloop zal er geruime tijd een tijdelijke (aardgas) bron nodig zijn. Naast ruimte voor geothermie moet er ook ruimte zijn voor de piek en back-up voorziening

BJ2655-101-101-RHD-XX-XX-RP-X-0001

26

6: Loosduinen

Kerketuinen en Zichtenburg, Houtwijk, Kom Loosduinen, Waldeck, Componistenbuurt, Bohemen en Meer en Bos, Bosjes van Pex Voor exacte grenzen, zie kaart.

Het gebied rond Loosduinen kent ook een hoog percentage woningcorporatiebezit. Alleen op dit gebied zit op de korte termijn weinig tractie voor grote verduurzamingstrajecten. In de routekaart is wel 5% van alle woningen opgenomen. Omdat de bron nog een zoekgebied is en deze ook nog op afstand van de wijk zal komen zijn er momenteel nog een hoop onzekerheden.

Aantal aansluitingen Totale warmtevraag Gemiddelde warmtevraag Labels Basislast Beoogde warmtebron Woning corporatiebezit Utiliteiten (warmtevraag) Meergezinswoningen Al op bestaand warmtenet Extra aansluitingen uit routekaart 2030 Kansen Veel woningcorporatie bezit

7 juli 2023

21.948 in 7363 panden 618.000 GJ 33 GJ per vbo (1050 m3 a.e.) 20% A + B labels 24 MW Zoekgebieden voor geothermie 38% 16% 23% Geen 1000 (5%) Risico’s De geothermiebron is nog erg onzeker, en gedurende de volloop zal er geruime tijd een tijdelijke (aardgas) bron nodig zijn. Naast ruimte voor geothermie moet er ook ruimte zijn voor de piek en back-up voorziening Afgevallen als kansrijke wijk in de routekaart. Weinig activiteit of renovaties bij de woningcorporaties

BJ2655-101-101-RHD-XX-XX-RP-X-0001

27

3.4.1

Samenvatting van de potentiële concessiegebieden

In onderstaande tabel zijn een aantal parameters uit de vorige paragrafen per gebied gecombineerd in één tabel. Tabel 5 Samenvatting gegevens van de geïdentificeerde gebieden

Aantal aansluitingen Warmtevraag (TJ/jaar) Labels (% A+B) Basislast Beoogde warmtebron Woning corporatiebezit Utiliteiten (warmtevraag) Al op bestaand warmtenet Extra aansluitingen uit routekaart 2030

7 juli 2023

1: Centrum

2: Rond de Schildersbuurt

3: Zuidwest

4a: HAL

4b: Rosenburg/ Leyenburg

5: Mariahoeve

6: Loosduinen

36.013

21.479

27.190

8.721

9.255

15.402

21.948

2.000

572

710

223

350

427

618

44%

52%

32%

29%

31%

16%

20%

79 MW HT WarmtelinQ CR-plein

32 MW

28 MW

Geothermie CR plein

WOSZuidwest

9 MW MT Geothermie Leyweg

14 MW HT WarmtelinQ CR plein

17 MW Nieuw te ontwikkelen geothermie

24 MW Zoekgebieden voor geothermie

30%

57%

~50%

~60%

~20%

30%

38%

61%

21%

17%

16%

35%

19%

16%

60% van warmtevraag

Geen

Enkele gebouwen

14% (van vbo)

19% (van vbo)

Geen

Geen

2250

4500

5350

4150

-

2000

1000

BJ2655-101-101-RHD-XX-XX-RP-X-0001

28

3.4.2

Beschikbaarheid warmtebronnen

In Figuur 14 is de beschikbare capaciteit van elke potentiële warmtebron vergeleken met de behoefte vanuit de geselecteerde potentiële concessiegebieden. Dit is gebaseerd op de basislast die nodig is bij een volloop van 70% in het gebied. Zoals in 3.3.2 al aangegeven kan de basislast variëren per systeem, en hoeft het resterend vermogen of een klein tekort niet direct problemen op te leveren. Dit wordt uitgewisseld met de piekketels welke dan iets langer of korter draaien. Zoals te zien kan de warmtetransportleiding WarmtelinQ Vlaardingen-Den Haag aansluiting op het CR- Plein (WLQ CR) voldoende warmte leveren voor alle basislast in de gebieden 1 en 4b. De geothermie op het CR-plein (GEO CR) wordt volledig benut door gebied 2 en een deel van de TEO kan hierdoor ook (gedeeltelijk) ontwikkeld worden. De maximale capaciteit van de WOS-Zuidwest (WLQ ZW) is ruim voldoende voor gebied 3 en voor gebied 5 en 6 zijn voldoende zoekgebieden voor geothermie (GEO zg.) beschikbaar. Wanneer gebied 4a tot 70% volloopt zal de Geothermiebron op de Leyweg (GEO Ley) te weinig capaciteit hebben, dit kan via een bestaande distributietransportleiding aangevuld worden vanuit het CR-plein.

Figuur 14 Het ingezette vermogen van elke potentiële warmtebron

7 juli 2023

BJ2655-101-101-RHD-XX-XX-RP-X-0001

29

3.4.3

Kansen en risico’s per gebied

Naast de technische parameters zijn binnen de gemeente ook gegevens over andere aspecten die belangrijk zijn voor een succesvolle aanbesteding opgehaald. De beoordeling hiervan is opgenomen in onderstaande tabel:

4: HAL/ Leyenburg/ Rosenburg

5: Mariahoeve

6: Loosduinen

Organisatie: Communicatie met de burgers en de ondersteuning van initiatieven. Gerelateerd aan realisatie, zoals vergunningen, grondwerken, bomen, wegverharding. Juridische Risico’s: Kansen en risico’s m.b.t. tot verschillende juridische aspecten, zoals de verplichte aansluiting op derden en risico’s die gepaard gaan met grondwerken.

3: Zuidwest

Synergie met stedelijke ontwikkelingen: Kansen en risico’s m.b.t. tot bestaande nieuwbouwplannen en overige werkzaamheden

2: Rond de Schildersbuurt

Ambities van eigenaren: Kansen door WoCo initiatieven, actieve VvE’s. Maar ook risico’s door reeds aangepakt WoCo bezit en lastige woningtypes. Betrokkenheid burgers: Kansen en risico’s m.b.t. tot bestaande burgerinitiatieven, gestarte participatietrajecten en de aansluitbereidheid van de burgers. Beschikbare ruimte: Kansen en risico’s m.b.t. tot de ruimtelijke inpassing, zowel boven- als ondergronds.

1: Centrum

Thema

+

+

+

+

+

-

+

O

+

+

+

O

-

O

+

+

O

+

O

O

+

O

O

O

O

O

O

O

O

O

-

O

O

-

O

O

Voor verdere uitwerking, zie bijlage A1.

7 juli 2023

BJ2655-101-101-RHD-XX-XX-RP-X-0001

30

4

Conclusie

In de gebieden die genoemd waren in de transitievisie warmte zijn geen grote technische-, en economische knelpunten gevonden. De hoogte van de BAK blijft onzeker vooral in bestaande bouw, maar met subsidiemogelijkheden zoals de warmtenetten investeringssubsidie (WIS) is dit waarschijnlijk goed op te vangen. Meer zekerheid over de Bijdrage Aansluitkosten (BAK) per woning in een gebied zal pas mogelijk zijn wanneer de complexiteit in de ondergrond maar vooral ook inpandig en de subsidievereisten op dat moment duidelijk zijn. Ook moeten er besluiten zijn genomen over de draagbaarheid van de inpandige kosten voor bewoners, de bijdrage van gemeente daaraan, de looptijd van de concessieduur, en de tarieven die de ACM vaststelt. Voor de beoogde concessiegebieden zijn voor de basislast voldoende duurzame warmtebronnen beschikbaar. En kunnen in de geselecteerde gebieden circa 90 duizend aansluitingen van duurzame lokale warmte worden voorzien. Wanneer we ervan uitgaan dat vrijwel heel Den Haag (inclusief de hybride warmtepompgebieden) op een warmtenet zou willen aansluiten, zijn de huidige duurzame warmtebronnen niet toereikend.

Ten opzichte van een concessie in de nieuwbouw is bestaande bouw technisch en organisatorisch complexer, de volgende punten zal de inhoud van de aanbesteding zeker beïnvloeden: - Marktpartijen zullen pas willen investeren in een volwaardig warmtenet voor een wijk (uitgelegd en uiteindelijk toepasbaar voor 100% wijkaansluiting op de lange duur) als de investeringen gedekt worden door een haalbare businesscase. Daarvoor zal de gemeente gevraagd worden zekerheden te bieden en/of financiële arrangementen (restwaarden, aansluitbijdragen, subsidies, leningen etc). - De praktische risico's van volloop is naast woningcorporaties sterk afhankelijk van particulieren, het is technisch en financieel erg onwenselijk om gespikkeld huizen aan te sluiten, een nieuw stukje warmtenet zal dus lokaal een hoog percentage deelnemers moeten hebben. Aangezien nieuwe aansluitingen ook dicht bij de bron of het bestaande net zullen moeten zijn beperkt dit sterk de mogelijkheden om aan te sluiten en daarmee de snelheid waarmee een net uitgerold kan worden. - De complexiteit van de ondergrond en verschil in inpandige installaties levert een groot financieel risico op. Er zal een methode moeten komen waarin flexibel met mee en tegenvallers wordt omgegaan, daarmee wordt voorkomen dat de risico’s vooraf worden ingeprijsd.

Start concessies Er zijn uit dit proces 6 concessiegebieden gekomen, maar voor de gebieden Mariahoeve en Loosduinen (5 en 6) geldt dat de beoogde warmtebron nog niet ontwikkeld wordt. Dit zijn beide nog geothermie zoekgebieden waarvan nog geen haalbaarheid is onderzocht en waarvoor er nog geen exploitant is die zich aan de ontwikkeling gecommitteerd heeft. Dit maakt het lastig om op korte termijn hier al een concessie uit te schrijven. Op het gebied Loosduinen ligt nu ook niet de focus van de woningcorporaties. Voor een geslaagd aanbesteding zal er eerst meer zekerheid over de warmtebron en de ambities van de woningbouwcorporaties moeten zijn. Het ligt daarom voor de hand om te starten met concessiegebied 1, 2, 3 en 4a en 4b.

7 juli 2023

BJ2655-101-101-RHD-XX-XX-RP-X-0001

31

Bijlagen

7 juli 2023

BJ2655-101-101-RHD-XX-XX-RP-X-0001

32

Vertrouwelijk

A1

Kansen en Risico’s per gebied Gebied 1 Centrum

Piek-backup ruimte nodig? Kansen

Nee

- Woco initiatieven

Opgenomen in Woco routekaart, verschillende buurten met initiatieven van Woco's om aan te sluiten op bestaand net. Corporaties staan hier open voor. Steadion een belangrijke speler in dit gebied, wil graag stappen maken

- Burger initiatieven

Ja, centrum noord

- Participatie traject

Nee

Gebied 2 Schildersbuurt

Gebied 3 Zuid-West

Optie onderzoeken: CR plein Uniper

Nog ruimte zoeken in de wijk

Opgenomen in Woco routekaart, veel Haag Wonen bezit, wil graag aansluiten complexen veelal goed geïsoleerd

Nog niet

Voorbereiding Aanbesteding voor LT net - zie kaart warmteplan

- Overig

Stedelijke ontwikkelingen

7 juli 2023

Meeste kantoren zitten al op SVW. Veel sloop nieuwbouw komende 15 jaar in CID: gaat over op WKO &LWWP/ LT warmte IN Centrum ligt het Central innovation District hier lopen gesprekken met grote vastgoedeigenaren vanuit o.a. ERDH Voor nieuwbouw wordt warmteplan opgezet

Wijk dit jaar toegevoegd, start gemaakt met proces richting UP

Gebied 5 Mariahoeve

Nee

Gebied 6 Loosduinen Ja

Opgenomen in Woco routekaart, Alle corporaties hebben bezit Moerwijkwet wordt nu veel gerenoveerd globale planning complexen bekend

Opgenomen in Woco routekaart, Veel bezit Hof Wonen, Steadion Eerste complexen worden aangesloten Wordt samen opgetrokken in transitie met gebiedsaanpak

Opgenomen in Woco routekaart, Startgebied met Haag Wonen renovatie

Ja in Moerwijk

Nee

Ja

Bewustwording verduurzaming

Ja, gestart aanpak met particulier eigendom en VVE Wordt een uitvoeringsplan opgesteld

Ja

Aanleg WarmtelinQ Rioolvervanging in Moerwijk W Inloopoplossing in Moerwijk Noord (264 woningen op tijdelijke bron) Wordt gestart met opstellen UP eind 2023

- Andere werkzaamheden

Gebied 4 Ontwikkeling HAL

Ja Afgevallen als kansrijke wijk in routekaart Weinig activiteit/ renovaties vanuit corporaties

Wordt een uitvoeringsplan opgesteld

Ook nieuwbouw in het gebied aanwezig, enkele complexen worden aangesloten op het warmtenet

Momenteel geen focusgebied

Eneco sluit complexen aan

BJ2655-101-101-RHD-XX-XX-RP-X-0001

33

Vertrouwelijk

Uitdagingen en risico's

- Reeds aangepakt Corporatie bezit

Gebied 2 Schildersbuurt

Gebied 3 Zuid-West

Verder verdiepen, deel wordt komende jaren aangepakt met EFG, deel al goed geïsoleerd,

Veelal goed geïsoleerd

Deels, gegevens bekend

Woningcorporaties hebben afspraken met Eneco om aan te sluiten oa Oorden ca 700 woningen

Haag Wonen wil gaan renoveren. En Haag Wonen heeft al meerdere keren met gemeente gesproken of er geen nieuw stadswarmtenet aanbesteed kan worden. ze overwegen de keuze om op wko te gaan.

In Morgenstond en Moerwijk Noord, mogelijk ogenomen in Volkshuisvestingsfonds

Gestart met eerste 5, een buurt veel gespikkelde VvE's

100 VvE's benaderd om te verduurzamen

- VvE's

- Fysieke inpassing

Gebied 4 Ontwikkeling HAL

Gebied 1 Centrum

Ruimte in de ondergrond zeer beperkt in delen van het centrum

Gebied 5 Mariahoeve

Drukke wijk, mogelijk ruimte in de ondergrond een issue

- Type bebouwing Locatie voor de WOS

Mogelijkheden voor een geothermiebron voor de hele wijk (60-70 graden)

- Overig

Juridisch

7 juli 2023

De juridische gronden om als gemeente een inbreiding van bestaand net aan te besteden zijn zeer beperkt. Dit vraagt mogelijk een andere route dan de andere aanbestedingen voor nieuwe netten

De juridische grond om een verplichte aansluiting op een bron van derden aan te besteden is niet zonder risico's. Dit dient zeer goed onderbouwd te worden en aangetoond in lijn met de technische uitzonderingsgrond van de RAW.

De juridische grond om een verplichte aansluiting op een bron van derden aan te besteden is niet zonder risico's. Dit dient zeer goed onderbouwd te worden en aangetoond in lijn met de technische uitzonderingsgrond van de RAW.

De juridische gronden om als gemeente een inbreiding van bestaand net aan te besteden zijn zeer beperkt. Dit vraagt mogelijk een andere route dan de andere aanbestedingen voor nieuwe netten

De juridische grond om een verplichte aansluiting op een bron van derden aan te besteden is niet zonder risico's. Dit dient zeer goed onderbouwd te worden en aangetoond in lijn met de technische uitzonderingsgrond van de RAW.

BJ2655-101-101-RHD-XX-XX-RP-X-0001

34

Gebied 6 Loosduinen