Verslag Sociaal 20.10.2021 (concept)

Commissie SOCIAAL Verslag CONCEPT Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

Collegeleden:

20 oktober 2021 Raadzaal

R.J.J. Geers drs. E.A.A. Kerkhoff M.M.J. Dingemans, mw. Y. Dogan LLM, F.G.F. van Genugten, M.A.W.A.M. Hack, F.J. van Haren, A.W.J.A. van Hattem LLB, mw. J.M.M. Hoog Antink, R.F. van der Kallen-van der Donk, J.N. Kieft, C.E.J.J. Koningstein, mw. J.C.H. Lokhoff-Tiebosch, H.J.M. Mees, mw. drs. H.M. Mees-Huibers, M.G.H. van Rens, A.P.R.G.M. van Rosmalen, P. Slikker ing. R.A.P. Geers, M.J.J. van der Geld MSc, U. Kâhya

Afwezig:

mw. D.C.I.T. Coense-Weber, mw. M. van Heertum, mw. A.M.P. van Gerven-van Nistelrooij, W.J.B. Meijer, W.J. Plasmeijer, F.H. van Valkenburg

Verslaglegging:

M. van Wijk

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 19.30 uur en heet de aanwezigen en kijkers thuis welkom. De heer Geers neemt het voorzitterschap vanavond over van mevrouw Hendrickx. Er zijn verder berichten van verhindering: van mevrouw Coense, mevrouw Van Gerven, de heer Meijer, de heer Plasmeijer en de heer Van Valkenburg. Mevrouw van Heertum laat zich vervangen door mevrouw Mees. De voorzitter wijst op de coronamaatregelen. In verband hiermee is er geen publiek aanwezig in de vergaderzaal. De vergadering kan via de livestream worden gevolgd.

2.

Vaststellen van de agenda De voorzitter stelt voor om agendapunt 5 en agendapunt 6 gecombineerd te behandelen. De commissie gaat hiermee akkoord.

3.

Vaststellen van het verslag van 29 september 2021 Het verslag wordt zonder beraadslagingen vastgesteld.

4.

Moties en bestuurlijke toezeggingen De voorzitter legt het voorstel van het college voor om motie 5 als afgedaan te beschouwen. De heer Slikker (PvdA) merkt op dat er nog gesprekken gaande zijn over de nieuwe locatie voor de Bossche Kleding- en Speelgoedbank, onder andere met de gemeente als betrokken partij. Dit is voor de PvdA aanleiding om de motie vooralsnog aan te houden. Mevrouw Mees (De Bossche Groenen) vindt de reden die het college geeft om de motie af te voeren, onterecht. De Bossche Groenen pleit er dan ook voor de motie aan te houden. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) sluit zich aan bij het standpunt van de PvdA en De Bossche Groenen. De voorzitter concludeert dat de commissie de motie nog niet als afgedaan beschouwt.

Raadsvoorstellen 5. 6.

Begroting 2022 Gevolgen energiearmoede en stijgende gasprijzen verlichten De voorzitter leidt de bespreking van het onderwerp kort in. De technische vragen zijn beantwoord. De begroting is besproken tijdens Informeren & Ontmoeten. Tijdens de vergadering van de com-

CONCEPT

1

missie Bestuur hebben de fracties een eerste beschouwing gegeven op de begroting. Vandaag liggen de onderdelen van de sociale agenda van de begroting voor, zijnde zorg, welzijn, jeugd, werk & inkomen, onderwijs, diversiteit en wijkgericht werken. Ook het armoededeel van de motie energiearmoede komt hier aan bod; de klimaatmaatregelen horen op de agenda van de commissie Omgeving. Mevrouw Hoog Antink (D66) wijst erop dat voorliggende begroting de laatste is die het zittende college presenteert, maar ook voor spreekster persoonlijk is dit de laatste begroting. Dit gaf extra aanleiding om terug te kijken naar de bijdrage van D66 aan de begrotingsbespreking van 2020. Voor een aantal onderwerpen zou spreekster de tekst nu nog steeds letterlijk kunnen herhalen. Deze was soms positief, zoals het feit dat ook nu weer een sluitende begroting zonder lastenverzwaring voor de inwoners voorligt, soms minder positief omdat de toen gesignaleerde problemen onverminderd groot zijn gebleven of zelfs groter zijn geworden. Wat dit betreft, verwijst zij naar het groeiende beroep op de Wmo, de wachtlijstproblematiek, onvoldoende bekendheid van Koo, de toekomstige omvang van het Sociaal & Zorgfonds, de nog nijpender situatie op de woningmarkt, toename van armoede en schulden, de druk op mantelzorgers en eenzaamheid. Helaas is dit geen uitputtende opsomming.

Als gevolg van corona is een aantal problemen verhevigd, zoals de kansenongelijkheid van jongeren als gevolg van het uitvallen van lessen en het wegvallen van stageplaatsen in het begin van de pandemie. De meest recente berichten omtrent de omvang van de corona-effecten geven reden tot behoorlijke zorg. Het financiële plaatje ziet er voor de komende termijn tamelijk rooskleurig uit, vooral vanwege de extra middelen vanuit het Rijk. Deze middelen hebben echter geen structureel karakter. Het is daarom nog steeds reëel dat het tijdstip dichterbij komt waarop lastige keuzes en afwegingen moeten worden gemaakt. D66 is blij met de stappen die gezet zijn en die nog gezet gaan worden in het Sociaal Domein, zoals de plannen rondom beschermd wonen, maatschappelijke opvang, het project dementie en de extra inzet wat betreft de aanpak van armoede en schulden. D66 was blij met het besluit tot bewind in eigen beheer, maar de rechtbank heeft anders besloten. De fractie is erg benieuwd naar de vervolgstappen van het college en hoopt op een afloop die in het belang is van de inwoners. De heer Van Rens (D66) is tevreden over de stappen die gezet worden in het kader van onderwijs, zoals de investeringen in Kindcentrum 't Sparrenbos, Het Stadshart en later de Zuiderster. In tijden van onzekerheid is het belangrijk dat niet wordt bezuinigd op toekomstige generaties.

D66 is blij met de aandacht voor de verschillende onderwijsvormen en de verbinding tussen het onderwijs en de arbeidsmarkt. Dit sluit aan bij het levenslang leren en zorgt ook dat iedereen makkelijker terechtkomt op de plek die uiteindelijk voor hem of haar is bestemd. D66 ondersteunt deze investering van harte. Met name omdat het jongeren kansen biedt op een goede toekomst. De fractie vindt het goed te herleiden dat het college dit vanuit een positieve insteek benadert. Het is belangrijk om te zien dat de gemeente samen met onderwijsinstellingen optrekt vanuit de gezamenlijke ambitie om een sterk en breed onderwijs te realiseren. Toekomstige generaties hebben hier voordeel van. Er zijn nog steeds onderwijsachterstanden, mede ten gevolge van de coronacrisis. D66 vindt het prettig om te lezen dat de ambitie bestaat om deze achterstanden terug te dringen. Het resterende bedrag in het Onderwijskansenfonds kan hier wat D66 betreft goed voor gebruikt worden. D66 staat voor gelijke kansen voor iedereen. In de strijd tegen kansenongelijkheid, vormen bibliotheken een belangrijk onderdeel: op een toegankelijke manier wordt lezen en leren gestimuleerd en kan men terecht voor een studieplek. Juist op de plekken waar dat extra behulpzaam kan zijn, zijn bibliotheken niet meer aanwezig. De raad heeft er eerder voor gekozen om ze weg te bezuinigen.

D66 zou graag de mogelijkheden tot het terugbrengen van wijkbibliotheken willen terugzien. Hiertoe komt de fractie met een voorstel. D66 ziet 's-Hertogenbosch graag als aantrekkelijke studentenstad. Naast voldoende huisvesting, betekent dat ook voldoende studieplekken. D66 heeft eerder gepleit voor het verhogen van het aantal studieplekken in de wijken en de dorpen. Daar is door het college positief op gereageerd. D66 informeert naar de stand van zaken wat dit betreft. D66 is positief over de plannen die er zijn om de inclusieve samenleving verder tot stand te brengen. Dit varieert van fysieke toegankelijkheid tot het mogen meedoen, ongeacht wie je bent. Recent is men geconfronteerd met de situatie in Afghanistan. Mensen die zich voor Nederland hebben ingezet, zijn daar hun leven niet meer zeker en hebben halsoverkop huis en haard moeten verlaten. Het college is gevraagd of 's-Hertogenbosch wederom verantwoordelijkheid zou nemen.

CONCEPT

2

Het college heeft hierop positief gereageerd. Tegelijkertijd lijkt het erop dat de nood alleen maar hoger is geworden en dat de actie in 's-Hertogenbosch wellicht nog achterblijft. In 2015/2016 is op het Autotron in Rosmalen een noodopvang gerealiseerd. De ervaringen daarmee waren positief. D66 vraagt het college of ter plaatse nu wederom een opvang wordt gerealiseerd. De fractie overweegt hieromtrent een motie in te dienen, zodat 's-Hertogenbosch een stad blijft waar iedereen gastvrij wordt ontvangen. De heer Van Hattem (PVV) merkt op dat D66 eerder had aangekondigd om meer gelukzoekers naar 's-Hertogenbosch te halen. De heer Slikker (PvdA) vraagt of de heer Van Hattem de feitelijke term 'asielzoeker' kan gebruiken in plaats van 'gelukzoeker'. De heer Van Hattem (PVV) noemt het een feit dat de gemeente geen keuze heeft in de groep die in 's-Hertogenbosch terechtkomt. Er wordt vanuit het COA een groep gestuurd, waaronder 'asielprofiteurs' die voor grote overlast en problemen zorgen. Spreker vindt het daarom terecht om de term 'gelukzoeker' te gebruiken. Ook bij het Autotron in Rosmalen in 2015/2016 was er sprake van veel overlast en problemen; doodsbedreigingen, vechtpartijen, brandgevaarlijke situaties en veelvuldig drugsgebruik. Spreker vraagt aan D66 waarom de fractie meent dat er positieve ervaringen waren met deze noodopvang toentertijd.

De heer Van Rens (D66) neemt aanstoot aan de formuleringen door de PVV. Spreker merkt op dat overal waar mensen dicht bij elkaar zitten, er altijd wel eens wat gebeurt. Dit geldt ook voor bijvoorbeeld het carnaval of een voetbalwedstrijd. D66 wil hier niet voor wegkijken. Het punt is dat 'sHertogenbosch moet uitstralen dat mensen die Nederland hebben geholpen in Afghanistan, ook hier geholpen moeten worden. Men verlaat niet vanuit het niets zijn of haar land. Dat doen men, omdat men hiertoe wordt gedwongen. D66 wenst daarom een warm welkom voor deze personen in 's-Hertogenbosch. De heer Van Hattem (PVV) zegt dat het onjuist is dat het allemaal mensen zijn die Nederland hebben geholpen. Bij de asielinstroom vindt geen selectie plaats. De overlastgevende groepen maken hier ook deel van uit. De PVV acht het van belang dat 's-Hertogenbosch gastvrij is naar de eigen inwoners. Het college heeft enkel aangegeven, de asielzoekersopvang als een gezamenlijke regionale opgave te zien. Het gaf aan de mogelijkheden voor een geschikte locatie te onderzoeken indien de vraag komt. Spreker vraagt waarom D66 aangeeft dat het college positief op het verzoek zou hebben gereageerd. De heer Van Rens (D66) zegt dat het college inderdaad heeft aangegeven de mogelijkheden voor een geschikte locatie te onderzoeken, indien er vraag naar is.

Spreker verwijst naar de oproep van minister Grapperhaus aan gemeenten voor meer asielopvangplekken en de berichtgeving over Ter Apel. D66 pleit ervoor de vluchtelingen humaan op te vangen in een noodopvang. De heer Van Hattem (PVV) vraagt hoe menselijk D66 dit acht voor de eigen inwoners. Ook overlastgevende groepen worden hiermee naar 's-Hertogenbosch gehaald. De heer Van Rens (D66) spreekt de wens uit de personen die halsoverkop zijn gevlucht een humaan onderkomen te bieden en hen alle mogelijke hulp te bieden opdat zij zo snel mogelijk worden opgenomen in de samenleving en een bijdrage kunnen leveren aan de maatschappij. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) geeft aan dat D66 suggereert dat de wijkbibliotheken enkel zijn gesloten omdat de gemeente hierop heeft bezuinigd, maar het had ook te maken met de veranderde taakopvatting van de bibliotheek, die in het kader van talentontwikkeling meer wilde inzetten op schoolbibliotheken en leesbevordering. De heer Van Rens (D66) erkent de opmerking van GroenLinks. Inwoners van De Rompert en Noord moeten op dit moment naar de binnenstad om een boek te lenen, waardoor het bezoek uit deze wijken aan de bibliotheken afneemt. D66 acht de laaggeletterdheid een belangrijk probleem in de samenleving. Ook het aanpakken van dit specifieke probleem leidt tot een meer inclusieve samenleving.

CONCEPT

3

De heer Slikker (PvdA) wijst op de insteek dat kinderen dankzij de schoolbibliotheek op vroege leeftijd geënthousiasmeerd kunnen raken voor lezen. Spreker erkent het probleem van laaggeletterdheid en bereidheid om te lezen onder bepaalde groepen in de samenleving. De PvdA zou er eerder voor pleiten om in combinatie met Huis73 een intensivering te realiseren van de jeugdeducatieprojecten en de schoolbibliotheken. De heer Van Rens (D66) geeft aan dat het doel niet per se een pand met boeken is. Scholieren moeten laagdrempelig in aanraking kunnen komen met boeken en leren. Een bibliotheek in de wijk Noord kan hier wellicht een bijdrage aan leveren, maar het hogere doel is dat men wordt gestimuleerd een boek te pakken in plaats van series te kijken of op straat te hangen. Mevrouw Lokhoff (SP) merkt op dat de bibliotheek ook de taakstelling heeft om ouderen te helpen bij de digitalisering. Ook dit is volgens de fractie een reden waarom de bibliotheken terug moeten komen in de wijken. De heer Van Rens (D66) pleit ervoor dat de bibliotheken terugkomen in de wijken. Dit hoeft niet per se in élke wijk te zijn. Het doel is dat iedereen op een laagdrempelige manier toegang heeft tot een bibliotheek. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) merkt op dat in Rosmalen in bijna elke wijk of straat een buurtbiebje staat dat wordt betaald uit het wijk- en buurtbudget.

Dit zou een goede oplossing kunnen zijn. De heer Van Rens (D66) juicht dit initiatief toe. Het kan een goede aanvulling zijn op andere initiatieven en projecten. Mevrouw Mees (De Bossche Groenen) omarmt in principe het idee van een voorziening in de wijk waar mensen samenkomen en mensen die mindergeletterd of minder digitaal vaardig zijn, worden geholpen. De Bossche Groenen wil dit echter niet ten koste laten gaan van schoolbibliotheken. De Bossche Groenen pleit voor wijkvoorzieningen met een verzameling van sociale functies, bijvoorbeeld een plek waar men elkaar ontmoet en waar men geholpen kan worden en waar óók boeken kunnen staan. De heer Van Rens (D66) zegt dat de bibliotheek een middel is om de laaggeletterdheid aan te pakken en om mensen in aanraking te brengen met boeken. De insteek is het doel, waarbij het middel niet als heilig moet worden verklaard. Als er andere manieren zijn om het doel te bereiken dan sec een bibliotheek in de wijk, dan ziet D66 dit als een mooie ontwikkeling. De voorzitter verzoekt de commissieleden om tijdens een interruptie gerichte vragen te stellen. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) acht onduidelijk wat de gevolgen van de coronacrisis op langere termijn zullen zijn. Op korte termijn lijken de effecten mee te vallen. De steunpakketten van de rijksoverheid hebben gewerkt, de economie trekt weer aan, de werkeloosheid is niet fors toegenomen.

Dit laat onverlet dat sommige ondernemers, zzp'ers en flexwerkers hard zijn getroffen of zullen worden en een beroep zullen gaan doen op gemeentelijke steun. Onzeker blijft wat het financieel beleid van een nieuw kabinet voor gemeenten gaat betekenen, welke gevolgen dit heeft voor de tekorten op de Wmo, de budgetten voor jeugdhulp, het geld dat beschikbaar komt voor reintegratie van stadsgenoten met een beperking of anderszins een afstand tot de arbeidsmarkt, maar ook voor het uitvoeren van een beweging van beschermd wonen naar een veilig thuis. Wel duidelijk is dat de grote maatschappelijke problemen die 's-Hertogenbosch en Nederland in het algemeen kende voor het uitbreken van de pandemie, terug zijn of zelfs groter zijn geworden. Het Sociaal en Cultureel Planbureau, SCP, constateerde in het rapport 'Verschil in Nederland' dat de verschillen tussen sommige groepen eerder groter dan kleiner worden. Mensen die beschikken over meer economisch, cultureel of sociaal kapitaal, hebben meer kans om hun talenten te ontwikkelen dan zij die daar in mindere mate over beschikken. Dit heeft gevolgen voor onderwijskansen, werk, inkomen en gezondheid van het individu. Maatschappelijk kan deze ongelijkheid ook leiden tot sociale spanningen, uitvergroting van politieke tegenstellingen en minder samenhang. Dit moet voorkomen worden. Hardnekkige armoede is vooral schadelijk voor kinderen.

Dit is iets waar de gemeente samen met samenwerkingspartners enkel de scherpe kanten van kan afhalen. Het ontwikkelen van het talent

CONCEPT

4

van jongeren wordt zoveel mogelijk centraal gesteld binnen het onderwijs en daarbuiten. Pijnlijke gezondheidsverschillen tussen Bosschenaren die sociaaleconomisch van elkaar verschillen, worden aangepakt met het programma Positieve Gezondheid, hoewel hier nog veel stappen in gezet moeten worden. De afgelopen bestuursperiode hebben college en de raad samengewerkt om deze grote problemen zo goed mogelijk aan te pakken. Met voorliggende begroting kunnen het huidige en het volgende college hiermee aan de slag, door: - het Zorgbedrijf verder te ontwikkelen; - de toegang zó in te richten dat iedereen die hulp of ondersteuning nodig heeft, die ook in voldoende mate kan krijgen en tegelijkertijd de tekorten niet oplopen; - Jeugd- en jongerenwerk dicht in de buurt van jongeren te organiseren om mogelijke problemen te voorkomen en talentontwikkeling te bevorderen; - werk of dagbesteding aan te bieden zodat iedereen naar vermogen kan meedoen in de gemeente; - de communicatie en voorlichting op een dusdanige manier te organiseren dat iedereen weet waar hij terechtkan. GroenLinks is teleurgesteld over de rechterlijke uitspraak wat betreft het aanbieden van beschermd bewind door de gemeente. Een sluitende keten van financiële hulp, die betaalbaar blijft op termijn en goed werkt, is erg belangrijk. GroenLinks spreekt, evenals D66, de hoop uit dat een eventueel beroep kansrijk is.

Mevrouw Dogan (GroenLinks) dankt de PvdA en de overige partijen voor het agenderen van het belangrijke onderwerp energiearmoede. De energiearmoede zal nog meer toenemen wanneer er geen maatregelen worden getroffen. Het lijkt erop dat de armoede in Nederland steeds groter wordt. De armen worden steeds armer, terwijl de rijken steeds rijker worden. De PvdA vraagt ook aandacht voor de zogenaamde menstruatie-armoede, inhoudende dat vrouwen zich de nodige producten om te gebruiken bij menstruatie niet kunnen permitteren. Uit de schattingen van TNO blijkt dat 140.000 huishoudens in Nederland de kachel lager zetten en korter douchen dan ze eigenlijk zouden willen omdat zij anders de energierekening niet kunnen betalen. Spreekster vindt dit schrikbarend. Burgers hebben daarnaast ook te maken met alsmaar duurder wordende boodschappen. Op 15 oktober jl. heeft het kabinet een pakket aan maatregelen aangekondigd. Het kabinet zal € 150 miljoen beschikbaar stellen aan gemeenten om energiearmoede aan te pakken. De gemeenten zijn vrij om te bepalen hoe zij dit gaan aanpakken. Het kabinet heeft daarnaast bekend gemaakt de belastingen op energie tijdelijk te verlagen. De heer Van Hattem (PVV) merkt op dat GroenLinks de grootste aanjager is geweest van het Klimaatakkoord en de daarmee samenhangende kosten. De lasten van investeringen in klimaatmaatregelen landen uiteindelijk bij de burger.

De PVV vraagt in hoeverre GroenLinks eigen verantwoordelijkheid neemt voor de energiearmoede. Mevrouw Dogan (GroenLinks) geeft aan dat de PVV deze vraag eerder heeft gesteld aan GroenLinks. GroenLinks bekijkt de problematiek fundamenteel anders dan de PVV. Het is volgens GroenLinks een opgave die samen opgepakt moet worden. Op de lange termijn verdient de burger eraan. De heer Van Hattem (PVV) zegt dat nergens uit blijkt dat men er op de lange termijn aan verdient. Mevrouw Dogan (GroenLinks) zegt dat de PVV pleit voor klimaatarmoede en een wereld zonder schone lucht. GroenLinks pleit voor een schone wereld voor iedereen. GroenLinks gelooft niet dat met de belastingverlaging van € 400 de juiste doelgroep wordt bereikt. Het blijkt echter te ingewikkeld om hier op korte termijn een alternatief voor te vinden. Op de website van de rijksoverheid wordt verwezen naar allerlei tips zodat men aan de slag kan om de eigen woning te isoleren. Bijvoorbeeld wordt verwezen naar voordelige leningen en het aanvragen van subsidie voor isolatie. GroenLinks adviseert hierbij om samen met energiecoaches de mensen op te sporen die hiermee geconfronteerd worden om hen daarbij te helpen. Ook Eerste Hulp Bij Geldzaken kan hierin een rol spelen. Veel mensen zijn geholpen met een energiefixer, zoals deze in Amsterdam en Zaanstad bestaat. De energiefixer kan de adviezen van de energiecoach uitvoeren.

Dit kan iemand zijn uit een reintegratietraject en dit kan betaald worden met Europese subsidie. Op die manier wordt tegen minimale extra kosten herintegratie, armoedebeleid en duurzaamheid samengebracht. Wellicht kan deze mogelijkheid ook in 's-Hertogenbosch ingevoerd worden.

CONCEPT

5

De maatregelen zijn volgens de fractie niet voldoende om het probleem op te lossen. De fractie acht het daarom verstandig om het grotere probleem gefaseerd aan te pakken. Allereerst dient onderzocht te worden welke huishoudens te maken hebben met energiearmoede. Het zijn niet alleen huurders met een laag inkomen, maar ook huiseigenaren met een laag inkomen. Samen met de woningcorporaties dient onderzocht te worden welke huizen geïsoleerd kunnen worden. Het proces om de bestaande woningvoorraad te verduurzamen, moet zo snel mogelijk worden opgestart. Voor 2030 moeten minimaal anderhalf miljoen woningen worden verduurzaamd. Op 15 oktober jl. is hiertoe een dringende oproep gedaan aan de formatiepartijen. GroenLinks heeft geen moeite met bullet 1 en bullet 3 van de motie. Met betrekking tot bullet 2 vraagt de fractie in hoeverre Eerste Hulp Bij Geldzaken nu reeds een signalerende rol vervult. GroenLinks vraagt zich af of het realiseerbaar is om huurverlaging te realiseren en bijzondere bijstand in te zetten. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) is verheugd over het feit dat er een sluitende begroting voorligt en dankt iedereen die betrokken is bij de opstelling ervan. Een sluitende begroting is niet altijd vanzelfsprekend. De omvang van het document en overlappende elementen uit verschillende commissies maken het soms lastig om zaken te doorgronden.

Er zijn nog steeds behoorlijke vraagstukken aan de orde, zoals de jeugdzorg. Er is flinke daling in wachttijden bewerkstelligd, maar een kind in nood moet eigenlijk direct geholpen kunnen worden. De regiobijeenkomst in Oss heeft hoopvol gestemd. Het streven is om, zoveel mogelijk in de eigen omgeving, passende hulp voor jeugd en hun ouders te realiseren: licht waar dit kan en zwaar als dit nodig is. Rosmalens Belang ziet vooral heil in het verbinden van partners uit de jeugdketen, zoals consultatiebureaus en voorschoolse voorzieningen. Het komt nog steeds vaak voor dat een hulpvrager meermaals diens verhaal moet doen aan verschillende zorgverleners. Het is van belang dat dit wordt voorkomen en dat zorgverleners samen bepalen welke hulp het best passend is. Er zijn tegenwoordig veel ouderen die door alle adviezen op het internet, van familie en professionals door de bomen het bos niet meer zien en voor alles waar zij geen raad mee weten, hulp vragen. Dit moet voorkomen zien te worden door een goed preventieprogramma op te zetten. Als er echt hulp nodig is, moet deze hulp direct en adequaat gegeven kunnen worden. Het is van groot belang dat de hulpvrager weet waar hij terechtkan. Dat er maar weinig mensen weten van Koo, is op z'n minst erg zorgelijk te noemen. Dat een deel van de rijksmiddelen ter ondersteuning een incidenteel karakter heeft, geeft ook weinig gemoedsrust.

De vraag is dan ook of alle opgezette interventies op langere termijn gecontinueerd kunnen worden. Er zijn hierover reeds artikel 71-vragen gesteld door Bosch Belang. Rosmalens Belang ziet de beantwoording door het college met belangstelling tegemoet. De gemeente heeft een flink bedrag ontvangen vanuit het Nationaal Programma Onderwijsachterstanden. Rosmalens Belang is benieuwd hoe de gemeente deze middelen gaat inzetten. Ook is de partij benieuwd naar de antwoorden op de artikel 71-vragen van de VVD over bewindvoering in eigen beheer. Rosmalens Belang vraagt of de rechterlijke uitspraak nog consequenties heeft voor de begroting. Onlangs is een veelomvattend regioplan gepresenteerd omtrent wonen en zorg. Belangrijk is dat dit plan zo snel mogelijk in de praktijk wordt gebracht. De fractie wenst het college en betrokkenen veel succes hiermee. In dit regioplan komt veel overstijgende thematiek ter sprake, zoals inclusie. De Inclusie Agenda vormt een uitstekend begin en ook hiervoor geldt dat het in praktijk moet worden gebracht. Er vindt een afname van de sociale cohesie plaats in de wijken en dorpen. Er zal vooral ingezet moeten worden op het ontmoeten. Een belangrijke schakel hierbij zijn de buurt- en straatverenigingen en de daarbij betrokken vrijwilligers.

Rosmalens Belang pleit ervoor deze vrijwilligers te koesteren en te faciliteren, niet alleen middels subsidies, maar ook door middel van kennisbevordering. Mevrouw Lokhoff (SP) geeft aan dat de begroting is gevuld met onzekerheden terwijl behoefte aan zekerheid bestaat. Vooral op het sociale gebied is de nood hoog. De overheid heeft steken laten vallen, kijkend naar de toeslagenaffaire en de gemeentelijke bijstand. De SP pleit voor een toepassing van de menselijke maat en het inzetten van de beleidsvrijheid die wet- en regelgeving kent. In Tilburg bijvoorbeeld, wordt men niet gekort op de uitkering wanneer men gaat samenwonen. De pilot 'Bijverdienen in de bijstand in 's-Hertogenbosch' is mislukt. Dit traject is volgens de SP aan de verkeerde personen aangeboden. Ook hier is men voorbijgegaan aan het toepassen van de menselijke maat.

CONCEPT

6

De heer Hack (VVD) vraagt hoe de SP kan verklaren dat het experiment ook in veel andere steden is mislukt. Mevrouw Lokhoff (SP) antwoordt dat andere steden óók zijn voorbijgegaan aan het toepassen van de menselijke maat. De rechtbank heeft negatief beslist over bewindvoering in eigen beheer. In Groningen is men al langer bezig met bewindvoering in eigen beheer. De SP is dan ook van mening dat de rechtspraak met twee maten meet. De vragen van de VVD op dit onderwerp noemt de SP voorspelbaar, aangezien marktwerking hoog in het vaandel staat bij de VVD. De SP vindt dat de VVD, maar ook het Gerechtshof, voorbijgaan aan de menselijke maat. De gemeente zou de schulddienstverlening nog eens tegen het licht kunnen houden om te voorkomen dat personen onder bewind worden geplaatst. Nu de gemeente een samenwerking heeft gevonden met onder andere woningbouwcorporaties, ziektekostenverzekeraars en energiemaatschappijen, kan er meer preventief worden opgetreden. Ook een belastingloket bij Weener XL kan een bijdrage leveren aan vroegsignalering. De SP stelt voor dat vrijwilligers van Koo en Humanitas een directe ingang krijgen bij dit loket. De gemeente mag vouchers uitdelen aan bewoners met slecht geïsoleerde woningen. Spreekster heeft cijfers opgevraagd bij woningcorporaties. Van de 24.275 woningen zijn er 14.980 woningen met een lager energielabel dan B.

De SP is van mening dat het aanleggen van tochtstrippen weinig zal veranderen in huizen met enkel glas. De fractie spreekt dan ook de hoop uit dat woningcorporaties hun verantwoordelijkheid nemen in het beter isoleren van deze woningen. Er is op dit moment een tekort aan arbeiders in verschillende sectoren. De SP heeft in het verleden al vele malen opgemerkt dat sprake is van een mismatch in het systeem van Weener XL. Men vindt over het algemeen dat Weener XL het goed doet. Tegelijkertijd moeten sommige mensen snoeppizza's inpakken, terwijl zij een goede opleiding hebben genoten. Er zijn veel fondsen die de mogelijkheid bieden om mensen naar een baan te scholen. Wat deze fondsen betreft, verwijst de SP naar het A&O-Fonds, het 'Levenlanglerenkrediet' en het startbudget van de rijksoverheid. De projecten van Weener XL, zoals de VR-bril of het Participatiehuis, moeten een opstap vormen naar betaald werk. Echter, zolang men niet luistert naar de mensen en geen menselijke maat toepast, zijn deze projecten enkel geldverslindend en dragen niets bij aan het welzijn noch aan het vinden van betaald werk. Raadsleden mogen lokale en regionale kaders mee opstellen, maar de uitvoering hoort hier niet bij. Zo krijgt de raad bijvoorbeeld te horen dat een zorgbuurthuis niet in de plannen past.

Cliënten die individuele zorg ontvangen, worden via een brief over het stopzetten van de huishoudelijke hulp geïnformeerd, zonder dat er een nieuwe aanbieder wordt genoemd. Als antwoord waarom dit het geval is, wordt aangegeven dat de zorgaanbieder niet is ingeschreven bij de nieuwe inkoopsystematiek. Bij navraag blijkt dat de tarieven die de gemeente heeft vastgesteld voor deze hulp te laag zijn om door bijvoorbeeld Demarrage gegeven te worden. Ook hier komt geld en marktwerking op de eerste plaats, zonder eerst te kijken naar de cliënt die het betreft. Inwoners die huishoudelijke hulp krijgen, klagen vaak dat de hulp uitvalt. Ook de extra schoonmaak wordt niet meer gedaan. De SP vraagt het college hoe het voornemens is bij te dragen aan het terugdringen van het huidige personeelstekort. De jeugdzorg en de GGZ kennen lange wachttijden. De SP zou graag zien dat onderzocht wordt hoeveel kinderen zijn geraakt door de bijstandsfraude en hoeveel kinderen in 's-Hertogenbosch uit huis zijn geplaatst. De huidige handelswijze leidt tot druk op de zorg. Personen in schulden en armoede komen ook vaak in zorgtrajecten terecht. Spreekster merkt op dat Koo enkel doorverwijst naar de loketten binnen de gemeente. Koo lost zelf geen vraagstukken op. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat het woord 'onzekerheid' de laatste dagen vaak voorbij is gekomen.

Ook in de begroting is het woord 'onzekerheid' relevant en komt terug in de volgende elementen: onzekerheid over wat het Rijk beslist met betrekking tot gelden voor gemeenten. onzekerheid over de ontwikkeling van corona en wellicht in combinatie met een griepepidemie. onzekerheid over of de zorg de druk aankan. Onzekerheid voor het bedrijfsleven, als het gaat over het wegvallen van coronasteun en het invullen van vacatures. onzekerheid voor de Bossche Kleding- en Speelgoedbank. onzekerheid als het gaat over de lasten voor met name de meest kwetsbaren. onzekerheid over de bewindvoering.

CONCEPT

7

Volgens de website 'waarstaatjegemeente.nl', scoort 's-Hertogenbosch op tal van onderdelen behoorlijk, zoals bij werkgelegenheid en het voorzieningenniveau. Er zijn ook onderdelen waar nog veel stappen voorwaarts zijn te zetten, zoals wat betreft de voortijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie, jeugdcriminaliteit en achterstandsleerlingen. In dit verband noemt spreker de kwestie met De Poort – een kwestie met een hoog escalatiegehalte. Ondanks het stoppen van de subsidie draait De Poort door en kunnen jongeren daar terecht. Echter, professionele jongerenwerkers mogen daar niet komen. Leefbaar 's-Hertogenbosch vraagt uitleg. Mevrouw Lokhoff (SP) vraagt of de heer Mees het met haar eens is dat het op het moment in heel Nederland bar en boos is. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is van mening dat de SP het glas vaak als halfleeg ziet. Spreker stelt dat er wel degelijk ook zaken goed lopen. Op 13 juli jl. heeft de raad ingestemd met het 'Aanvalsplan Den Bosch Schuldenvrij'. Daarbij is ook een motie aangenomen om middelen te zoeken voor intensivering van bekendheid, toegankelijkheid en samenwerkingsrelaties. Het college geeft in de begroting aan hierin mee te willen gaan als er geld resteert uit de TONK-middelen. Leefbaar 's-Hertogenbosch vindt dit een goede gedachte omdat het bereik van Koo vergroot moet worden. Op 17 oktober jl.

was het Wereldarmoededag, wat een mooie gelegenheid zou zijn geweest om samen met organisaties en partners in de stad extra aandacht te geven aan Koo, bijvoorbeeld met Den Bosch Quiet. Tal van andere thema's krijgen wél extra aandacht, zoals bij de Week van de Veiligheid, de Week van de Eenzaamheid, de Dataweek en het Jaar van de Vrijwilliger. Bijna 3000 kinderen groeien op in armoede. In het aanvalsplan wordt hier veel aandacht aan besteed en er is wat dit probleem betreft nog veel werk te verzetten. Als ouders de ouderbijdrage niet kunnen betalen mogen kinderen wettelijk niet uitgesloten worden van activiteiten die vanuit school worden georganiseerd. De praktijk is echter weerbarstig, leert een uitzending van het programma Kassa. Naast de bijdrage zien ouders zich voor veel meer kosten gesteld die kunnen oplopen tot € 1.000. De SER publiceerde in september jl. een verkenningsrapport over werkende armen, zijnde een groep die niet scherp op het netvlies staat. Er is vaak sprake van verborgen armoede. Het is zaak ook deze groep goed te bereiken, bijvoorbeeld via de werkgevers. Ook bij uitvoering van beleid moet er bewustzijn bestaan van de effecten die hen kunnen treffen. Het verkenningsrapport van de SER staat vol met aandachtspunten en aanbevelingen.

Leefbaar 's-Hertogenbosch vraagt het college of het bereid is te kijken op welke wijze de gemeente hier een voordeel mee kan halen. Huishoudens worden niet enkel getroffen door de stijgende energielasten, maar ook de prijzen van levensmiddelen zijn al tijden aan het stijgen. De fractie heeft bij de begroting van 2019 een motie ingediend ter voorkoming van hogere energielasten die is aangenomen. De fractie heeft zowel in 2019, als recent raadsvragen gesteld vanwege de stijgende energielasten. Spreker zou graag zien dat de PvdA de beantwoording van de raadsvragen die recent zijn gesteld, betrekt bij de reactie op voorliggende motie. De vraag is in welke mate de lastenstijging personen met een laag inkomen gaat raken en welke lokale mogelijkheden er zijn. In dit verband verwijst spreker naar de eerder toegezegde Minimaeffectrapportage, welke meer inzicht zou kunnen geven over de betaalbaarheid van de lasten voor verschillende huishoudens. Recent is een motie aangenomen over de toekomst van het vrijwilligerswerk. Daarbij speelt de ontwikkeling van de dubbele vergrijzing mee. Dit onderwerp krijgt in de begroting weinig aandacht. Op onderdelen is men hiermee bezig, zoals wat betreft verzorging en eenzaamheid. Leefbaar 'sHertogenbosch vraagt meer aandacht voor dit thema en pleit voor een integrale benadering opdat mensen langer thuis kunnen wonen met kwaliteit van leven.

Op 18 oktober jl. gaf wethouder Van Olden aan dat hij in een volgend college wel interesse heeft in een vakwethouder wonen & zorg. Leefbaar 's-Hertogenbosch kan zich hierin vinden. De gemeente werkt samen met de NS om het station toekomstbestendig te maken. Tegelijkertijd verdwijnt het servicepersoneel van de NS. Dit draagt niet bij aan een inclusieve samenleving. Niet iedereen weet digitaal de weg te vinden. In Buurtkamer Het Eekbrouwertje worden kantooropeningstijden gehanteerd en in schoolvakanties is er geen mogelijkheid elkaar te ontmoeten. Het is een bijzondere tijd met veel onzekerheden. Voorspellen blijkt lastig voor deskundigen. Aan het begin van de coronapandemie voorspelden economen en arbeidsmarktdeskundigen een snel oplopende werkloosheid en veel economische problemen. Dit effect is uitgebleven. De inzet vanuit de overheid zal hier debet aan zijn geweest. Nu doet zich de unieke situatie voor dat de vacatures het aanbod op de arbeidsmarkt overstijgen. Een aantal horecazaken hanteert zelfs beperkte openingstijden. Tegelijkertijd zijn er personen met

CONCEPT

8

een uitkering. De SP merkte al op dat hier wellicht kansen liggen als men de goede aansluiting met het bedrijfsleven weet te vinden. Ook de ontwikkelingen rond het Sociaal & Zorgfonds zijn onzeker en daarmee risicovol. Op pagina 10 van de begroting wordt expliciet gesteld dat de financiële problematiek binnen het Sociaal Domein moet worden opgelost, hetzij door extra rijksmiddelen, hetzij door beleidsmatig ingrijpen. Voor kalenderjaar 2022 ligt er in ieder geval een sluitende begroting. De heer Hack (VVD) zegt dat de heden voorliggende begroting de laatste grote toedeling van middelen in deze bestuursperiode markeert. Over circa zes maanden moeten een nieuwe raad en een nieuw college zich buigen over de nieuwe keuzes die dan voorliggen, zij het niet vanuit een totaal nieuwe uitgangspositie. Het beleid dat de afgelopen jaren is gevoerd en hetgeen in deze cyclus wordt vastgesteld, heeft gevolgen voor de toekomstige keuzes voor de stad. Het is daarom goed om op dit soort momenten wat meer afstand te nemen van de details en de wat grotere verbanden in ogenschouw te nemen. Voor de Bossche VVD zijn de uitgangspunten helder: eigen verantwoordelijkheid van mens en gemeenschap, die juist tot uiting komt in het samenspel daartussen. Elk mens is - zoals de liberalen stellen - een individu, maar elk mens is ook - zoals de klassieken beweren - een gemeenschapswezen.

De vrijheid van de één hangt samen met zijn plaats tussen de anderen. Beiden moeten sterk staan om beiden tot bloei te laten komen. Kijkend naar het gevoerde beleid en de pijlers van de begroting, is de VVD verheugd dat die visie in 's-Hertogenbosch tot uitdrukking komt. Er wordt in geïnvesteerd om mensen in hun kracht te zetten, in het verlichten van zwaarwegende schulden en het equiperen van de eigen verantwoordelijkheid. Op het gebied van de jeugdzorg is een verschuiving zichtbaar naar lichte hulpvormen aan de voorkant, de inzet op preventieve zorg dicht bij huis en het in eerste instantie ondersteunen van het gezin. Op het gebied van armoede en schulden is de focus op vroegsignalering en op de vereenvoudiging en vindbaarheid van dienstverlening ook een instrument dat inwoners in hun eigen kracht zet. Het waarborgen van middelen om het Aanvalsplan Den Bosch Schuldenvrij goed uit te voeren, vindt de VVD een goede zaak. Ook de inzet op niet-statelijke sociale verbanden, zoals in recente discussies over het ondersteunen van mantelzorgers en het bevorderen van vrijwilligers, is terecht iets waar de raad en het college samen de schouders onder zetten. Tot slot acht de VVD het goed dat er oog blijft voor de ware kernen van het gemeenschapsleven: de wijken en dorpen.

Aangezien deze als organische verbanden onmisbaar zijn voor een groot deel van het beleid, steunt de VVD de hiervoor bedoelde instrumenten, zoals het wijk- en dorpsbudget, van harte. De heer Van Hattem (PVV) is verheugd om te horen dat de VVD het hart van het gemeenschapsleven benoemt. Tegelijkertijd heeft de VVD de afgelopen raadsperiode regelmatig gepleit voor het schrappen van vierkante meters in wijk- en dorpshuizen. De heer Hack (VVD) zegt dat de VVD nooit heeft gepleit voor het beperken van wijk- en dorpshuizen. De VVD heeft wel gepleit voor een nieuw accommodatiebeleid op basis van andere uitgangspunten, die naar de mening van de VVD beter werken. De heer Van Hattem (PVV) wijst erop dat in het nieuwe accommodatiebeleid een opgave zit om vierkante meters te schrappen. Spreker vraagt in hoeverre de heer Hack meent dat het rijke verenigingsleven, dat de kern is van het sociale beleid, hieronder gaat lijden. De heer Hack (VVD) is van mening dat het verenigingsleven er niet onder zal lijden. De wijk- en dorpshuizen kunnen beter multifunctioneel ingezet worden, zodat ze niet voor bepaalde perioden leegstaan. Daarnaast moeten inwoners hun eigen ontmoetingsplaats kunnen kiezen en moeten zij daarin niet afhankelijk zijn van wat de gemeente aanwijst als buurt- of dorpshuis. De heer Van Hattem (PVV) vindt dat die ontmoetingsplekken wel ergens gefaciliteerd moeten worden.

Wanneer in het aantal vierkante meters wordt beperkt, dan gaat dit op de termijn knellen. De heer Hack (VVD) zegt dat de heer Van Hattem het doet lijken alsof de VVD het faciliteren van het samenkomen van inwoners in wijken en buurten totaal geschrapt of radicaal verminderd wil zien. Hiervan is echter geen sprake. Er is sprake van een andere systematiek, die volgens de VVD beter werkt. De VVD heeft in het eerste deel van het betoog aangegeven, waar de gemeente blij mee kan zijn. Dit neemt niet weg dat er nog veel lastige keuzes zijn te maken. De financiën in het Sociaal Domein worden van nijpend nog nijpender. Vanaf 2023 zal het, bij ongewijzigd beleid van het Rijk, een groot probleem vormen. Vanuit de ondernemers wordt de roep om arbeidskrachten steeds

CONCEPT

9

groter. Dit betekent ook een weloverwogen beleid voor personen in de bijstand. Tot slot neemt de discussie over gelijkheid en ongelijkheid steeds radicalere vormen aan op meerdere domeinen. Het is hoog tijd om voor deze lastige dilemma's tot heldere keuzes te komen. Wat de VVD betreft, ligt het antwoord besloten in dezelfde beginselen die al eerder genoemd zijn: uitgaan van eigen kracht en verantwoordelijkheid betekent dat de gemeente duidelijk afbakent wat al dan niet jeugdzorg is, waar wel of geen instellingen aan te pas komen: op welke manier wel en op welke manier niet. Niet iedere opvoedkundige uitdaging hoeft te worden opgepakt door zorgprofessionals en instellingen. Soms kan er met maatwerk, zoals bij het leerlingenvervoer, al een oplossing worden gevonden. De VVD sprak eerder altijd over 'grip aan de poort'. Door terughoudend te zijn met de inzet van hoogspecialistische zorg, worden de wachtlijsten aangepakt en blijft de zware zorg toegankelijk voor wie het echt nodig heeft. Dit betekent niet dat niet in beide geïnvesteerd moet worden, zoals praktijkondersteuning bij huisartsen en extra ondersteuning bij buitenschoolse opvang. De VVD vraagt of de wethouder kan reageren op deze insteek en hoe de genoemde voorbeelden zich daartoe verhouden. De VVD acht de werkwijze van Weener XL lovenswaardig.

Met instrumenten als het Participatiehuis en loonkostensubsidie slaagt Weener XL erin om mensen van inactief naar actief en van afhankelijk naar onafhankelijk te brengen. Tegelijkertijd moet geconstateerd worden dat vraag en aanbod van arbeid nog altijd scheefloopt ten opzichte van elkaar en dit juist die sectoren betreft waar personen in de bijstand een waardevolle bijdrage zouden kunnen leveren. De mogelijkheden in met name technische en ambachtsberoepen zijn legio. De VVD zal hiertoe in de commissie Bedrijvigheid een voorstel aankondigen. Participatie en economie zijn niet los te zien van elkaar, vooral niet in de huidige krapte van de arbeidsmarkt. Spreker merkte vlak voor het zomerreces iets op over de term 'kansenongelijkheid'. Nu deze term vaak valt in de begroting, voelt spreker zich verplicht er opnieuw iets over te zeggen. Hij vindt kansengelijkheid als doelstelling problematisch zolang niet duidelijk is afgebakend wat kansen zijn en wat 'gelijkheid' precies betekent. Spreker deelt de observatie van onder meer Aristoteles en Alexis de Tocqueville dat een democratisch aangelegde maatschappij de tendens kent naar steeds verdergaande ambities op het gebied van gelijkheid, óók ten nadele van andere belangrijke zaken, zoals vrijheid en uitmuntendheid. Het gevaar bestaat dat elk maatschappelijk verschil in uitkomst wordt geweten aan ongelijkheid aan kansen.

De heer Slikker (PvdA) meent het gros van de mensen in de samenleving en in de raadzaal wel enig besef heeft wat gelijkheid van kansen aan de basis zou moeten inhouden. Spreker vraagt of er volgens de heer Hack sprake is van gelijkheid of ongelijkheid bij jongeren die opgroeien in De Kruiskamp en jongeren die opgroeien aan de Antoon der Kinderenlaan, ongeacht de exacte definitiekwestie. De heer Hack (VVD) wil juist hierover de discussie voeren. Wat precies wordt bedoeld met kansen en gelijkheid moet duidelijk zijn afgebakend. Het zal nooit gebeuren dat iedereen in precies dezelfde omstandigheden opgroeit. De vraag is dan ook wanneer kansengelijkheid is bereikt. Mevrouw Lokhoff (SP) vraagt hoe de VVD kijkt naar de kansen van personen die naar Nederland zijn gevlucht. De heer Hack (VVD) zegt dat zij zoveel mogelijk mee moeten kunnen doen aan de maatschappij, zoals vastgesteld in de inburgeringsvisie. Mevrouw Lokhoff (SP) wil specifiek weten hoe de VVD vindt dat zij in 's-Hertogenbosch behandeld worden. Zij krijgen volgens spreekster niet het taalonderwijs dat ze nodig hebben. De heer Hack (VVD) deelt de mening van de SP niet dat zij worden beperkt. De VVD gelooft dat samen met Weener XL hard wordt gewerkt om statushouders te laten participeren in de samenleving.

Met een eenzijdige focus op gelijkheid wordt de mogelijkheid om in te zetten op de kansen van anderen ontnomen, zoals excellente leerlingen, meesterlijke muzikanten en topsporters. Om die reden wil de VVD op korte termijn een discussie voeren over wat er wordt verstaan onder kansengelijkheid. Voor nu is de VVD vooral benieuwd welk concreet eindresultaat op het gebied van kansengelijkheid de wethouder voor ogen heeft. De heer Slikker (PvdA) constateert dat sprake is van een beleidsarme begroting, wachtend op een nieuw kabinet dat helderheid moet verschaffen over méér financiën voor gemeenten en op een

CONCEPT

10

nieuw politiek mandaat in 's-Hertogenbosch. De uitdagingen zijn afdoende geschetst: de toenemende tweedeling in de wijken, de oplopende ongelijkheid, de toenemende druk op de zorg, het personeelstekort in de huishoudelijke hulp, de druk op toegang en regie en de duizenden inwoners die geen werk hebben terwijl de arbeidsmarkt blijft schreeuwen om werknemers. De grote keuzes zullen na 16 maart 2022 komen. De heer Van Hattem (PVV) vraagt of de PvdA het met spreker eens is dat het transparant zou zijn om nú al aan te geven welke richting de partijen uit willen. De heer Slikker (PvdA) is het hiermee eens. Dat is ook de reden dat de PvdA een verkiezingsprogramma schrijft, inclusief financiële paragraaf. In Groningen wordt de bewindvoering in eigen beheer uitgevoerd. Het punt is niet dat het niet mag, maar het moet wel goed onderbouwd worden. De rechter is van oordeel geweest dat de onderbouwing door het college van 's-Hertogenbosch onvoldoende was. De PvdA zou graag zien dat een beroep wordt aangetekend, de onderbouwing op orde wordt gemaakt en dat wordt doorgegaan op de ingeslagen weg, omdat de richting evident de juiste is. Er hebben zich twee ontwikkelingen voorgedaan sinds het indienen van de motie omtrent energiearmoede. Door het stijgen van de gasprijzen, komt de betaalbaarheid in het geding. Er zijn personen die onvoldoende vermogen hebben om hun koopwoning aan te passen.

Anderen zijn hierin afhankelijk van hun huurbaas. De 14.000 huishoudens in 's-Hertogenbosch die in een sociale huurwoning wonen, zullen potentieel energiearmoede lijden. Vanuit het Rijk zijn middelen beschikbaar gesteld voor gemeenten. Ook is er een belastingverlaging aangekondigd van € 400 voor iedere inwoner van Nederland. Het probleem is echter dat de energierekening kan stijgen met zo'n € 1.500. Spreker vindt de antwoorden op de schriftelijke vragen van Leefbaar 's-Hertogenbosch teleurstellend. De beantwoording zal niet voldoende helpend zijn voor personen in acute financiële nood. Het voorstel is bijvoorbeeld om samen met Eerste Hulp Bij Geldzaken te kijken naar een andere energieaanbieder die goedkoper is. Echter, de prijzen worden bij iedere energieaanbieder flink hoger. Daarnaast wordt voorgesteld om te kijken of het energiegebruik bij de betreffende personen naar beneden kan worden gebracht. Het terugboeken van € 800 op jaarbasis zal niet worden opgelost met korter douchen en de verwarming een graadje lager zetten. De motie legt daarom enkele andere voorstellen voor: de mogelijkheid bekijken om de huur te verlagen en inkomensondersteuning voor huishoudens die in de problemen kunnen komen. De fractie is benieuwd naar de reactie van het college. De heer Van Hattem (PVV) zegt dat ook de PvdA de weerslag ziet van het klimaatbeleid dat ze heeft ondersteund.

In de motie wordt aangegeven dat duurzaamheidsmaatregelen genomen moeten worden en dat verhuurders gestimuleerd moeten worden om te verduurzamen. De opbrengst van dit soort verduurzamingsmaatregelen zal de explosieve stijging van kosten niet dekken. De heer Slikker (PvdA) geeft aan dat de stijgende gasprijzen niet per se in verbinding staan met alle klimaatmaatregelen die worden genomen. De motie ziet toe op twee punten: huizen verduurzamen én inkomenscompenserende maatregelen voor groepen die het niet kunnen betalen. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de PvdA voornemens is om de recente ontwikkelingen en de beantwoording van raadsvragen in de motie te betrekken. De heer Slikker (PvdA) wacht eerst de reactie van het college af. In de commissie Bestuur is het volksfeest op 11 november benoemd. Er wordt een forse toegangsprijs gevraagd van € 11,11. De PvdA vraagt om in samenwerking met Quiet, bijzondere bijstand en sociale activiteiten te kijken of men iets kan betekenen voor de groep die deze toegangsprijs niet kan betalen. De heer Koningstein (Bosch Belang) complimenteert de wethouder met de sluitende begroting. De jaren na 2022 zien er minder rooskleurig uit. In de huidige begroting bestaat geen ruimte voor nieuw beleid en er zijn grote onzekerheden, zoals rondom de financiële effecten van de coronacrisis en de herijking van het Gemeentefonds.

De jaren 2020 en 2021 stonden in het teken van de pandemie. De vraag is of dit ook voor 2022 het geval zal zijn. Het wordt in ieder geval een jaar met onzekerheid en hoop op meer middelen vanuit het Rijk.

CONCEPT

11

Bosch Belang vindt het jammer dat de begroting is ingeleid als zijnde beleidsarm omdat er veel vraagstukken leven in de samenleving. De stijgende zorgvraag vraagt veel van ziekenhuizen, maar ook van huisartspraktijken vanwege hun bijdrage aan de COVID-19-vaccinaties. Zwangere vrouwen en jongeren hadden vanwege de lockdowns veel vaker last van depressie en angst. Door de coronacrisis zijn duizenden personen dagelijks in financiële nood, waaronder zelfstandigen en alleenstaande moeders. Dit zijn alleen nog de coronagerelateerde situaties. Ook voor corona deden zich al zorgelijke situaties voor, zoals de eenoudergezinnen die moeten rondkomen van een klein inkomen. Vanaf het moment dat een kind achttien jaar wordt, stopt de eenoudertoeslag; eenoudergezinnen ervaren dit moment als een zwaard van Damocles. In de begroting geeft men aan: "Ook al is er steeds meer mogelijk, het blijft lastig om vooruit te kijken." Spreker stelt dat vooruitkijken een luxe is; er is op dit moment genoeg dat kan worden aangepakt. Opvallend is dat op de meeste posten in de begroting niet minder geld wordt uitgegeven, behalve op een onderdeel van de Lokale Inclusie Agenda. Het college geeft een impuls aan het bevorderen van de deelname van schoolgaande kinderen aan de maatschappij. Het gaat om kinderen uit gezinnen met een laag inkomen.

Bosch Belang informeert naar de reden voor een bezuiniging op deze specifieke post. De fractie dankt dat de verwachting van de stand van zaken omtrent het Sociaal & Zorgfonds is opgenomen in de begroting. De verwachting is dat per 1 januari 2022 een bedrag van € 16,1 miljoen in het fonds zit. De fractie maakt zich hier zorgen over omdat het Sociaal & Zorgfonds structureel wordt ingezet als buffer om lokaal tekort op te vangen en niet voor verwachte of onverwachte incidentele uitgaven is bedoeld. De motie richt zich op energiearmoede. Het kabinet heeft besloten de energiebelasting te verlagen, maar dit zal de stijgende energierekening niet dekken. Spreker begrijpt dat vooral de hoge inkomens zullen profiteren van de compensatie. Bosch Belang is daarom van mening dat het Rijk aan zet is om verdere maatregelen te nemen. De motie ziet de fractie hierin als een mooie eerste stap. De heer Van Genugten (CDA) heeft in de commissie Bestuur gesproken over de kracht van de gemeenschap. Het CDA ziet in 's-Hertogenbosch een veerkrachtige en samenwerkende gemeenschap. Belangrijk is dat de overheid die gemeenschap versterkt. Vanuit dit beeld heeft het CDA naar de begroting gekeken: het blijven werken aan het aanpakken van eenzaamheid en omzien naar elkaar, ook en vooral, naar hen die het minder hebben. De overheid neemt legio maatregelen, maar kan dit niet alleen.

De vele initiatieven uit de samenleving zijn nodig, zoals het brede netwerk van 's-Hertogenbosch Tegen Armoede. Het is belangrijk dat het aanbod van partners te vinden is. Spreker complimenteert met de uitgave aan Quiet 500. In een werksessie over armoede en schulden is gesproken over het geven van een gezicht aan armoede en Quiet 500 slaagt hierin. Er zijn nog meer initiatieven, deels overlappend, met betrekking tot armoede en schulden. Het CDA vraagt of alle initiatieven gebundeld worden en gemakkelijk toegankelijk gemaakt kunnen worden voor hen die het nodig hebben. Het CDA zou hierin de kansenpas als een enorme toevoeging zien. De partij verneemt graag de visie van het college op de kansenpas. Mevrouw Lokhoff (SP) merkt op dat Quiet niet in de wijken zit. Spreekster vraagt of het CDA het met haar eens is dat Quiet in de wijken en Koo-wijkpleinen moet worden voorgesteld. De heer Van Genugten (CDA) is het met mevrouw Lokhoff eens dat de activiteiten van Quiet grote bekendheid moeten krijgen onder zowel de potentiële leden, als bij bedrijven die iets voor de leden kunnen betekenen. Eerste Hulp Bij Geldzaken is ook belangrijk in relatie tot energiearmoede. Het CDA ziet graag meer creatieve oplossingen dan de voorgestelde inzet op energiebesparing of een verzoek aan de woningcorporaties om de huurprijs te verlagen.

Het CDA juicht toe dat het college de problematiek met corporaties bespreekt. Het CDA is van mening dat de landelijke bijdrage van € 400 voor iedere inwoner niet past bij de insteek om vooral degenen te helpen die in problemen raken. Het CDA sluit zich aan bij een landelijke verzachting van energiearmoede. De heer Slikker (PvdA) merkt op dat het CDA snel voorbijgaat aan de kansenpas. Spreker vraagt hoe het CDA het concept van een kansenpas voor zich ziet. De heer Van Genugten (CDA) wijst erop dat hij het idee zelf heeft gelanceerd tijdens de werksessie over schulden en armoede. Een kansenpas kan op verschillende manieren ingericht worden. Het gaat erom dat de initiatieven en maatregelen worden gebundeld in een kansenpas.

CONCEPT

12

Mevrouw Lokhoff (SP) vraagt of het CDA voornemens is een voorstel in te dienen omtrent het invoeren van de kansenpas. De heer Van Genugten (CDA) hoort graag eerst de visie van het college. Spreker ziet de discussie van de VVD over kansengelijkheid met belangstelling tegemoet. De verschillen in de samenleving worden steeds groter en dit past niet bij het gemeenschapskarakter van 's-Hertogenbosch. De bekendheid van Koo is al genoemd. Ook al is het 'slechts' een doorgeefluik, de bekendheid moet er wel zijn. Koo kan bijvoorbeeld gepromoot worden op het Instagramaccount van de gemeente 's-Hertogenbosch. Het CDA kijkt uit naar de werksessie over het versterken en behouden van de positie van vrijwilligers binnen de verenigingen en gemeenschap. Ook is de fractie voorstander van de inzet op de dementievriendelijke samenleving en de mantelzorgers. Het voortijdig schoolverlaten zonder startkwalificatie is een kwalijke zaak. Spreker heeft het idee dat onderwijskrachten hun uiterste best doen om ervoor te zorgen dat achterstanden worden ingehaald. Het CDA vraagt of een verlengd dagarrangement of iets soortgelijks een oplossing zou kunnen bieden. Mevrouw Lokhoff (SP) vraagt of het CDA ervan op de hoogte is dat één loket voor schuldhulpverlening aan de orde is geweest tijdens de werksessie Armoede en schulden en dat dit is uitgevoerd naar aanleiding van een motie van de SP.

De heer Van Genugten (CDA) is hiervan op de hoogte. De heer Van Hattem (PVV) opent zijn betoog met een citaat van Geert Wilders: "Ik roep alle burgemeesters van Nederland op geen gehoor te geven aan de verraderlijke oproep van Ferd Grapperhaus. Weiger opvangplekken voor nog meer asielzoekers in te richten. Nederlanders willen het niet. Ons land is vol. Pleeg verzet tegen het Rijk. Negeer Grapperhaus." De PVV zal er alles aan doen om te voorkomen dat in 's-Hertogenbosch een asielopvang wordt gerealiseerd. Als er Afghanen zijn die Nederland hebben geholpen, dan moeten ze wel worden opgevangen, maar in de eigen regio en niet in 's-Hertogenbosch. De PVV vindt het openhouden van dorps- en wijkhuizen een belangrijk streven voor de eigen inwoners omdat deze voorzieningen essentieel zijn voor het op peil houden van de sociale samenhang. De PVV pleit er dan ook voor dat het verminderen van het aantal vierkante meters in het nieuwe accommodatiebeleid wordt geschrapt. Spreker citeert (pagina 256 van de begroting ten aanzien van het wijk- en dorpsbudget): "Het wijken dorpsbudget kan niet worden aangesproken voor de transitie van Piet." Het college geeft hiermee volgens spreker aan dat Piet zwart moet blijven en dat er geen gemeentelijke middelen mogen worden ingezet om er een roetveegpiet van te maken.

De kosten van alle klimaatmaatregelen landen uiteindelijk altijd bij de burgers: hetzij direct via de energieprijs, hetzij indirect via de belastingen. De stadsverwarming is bijvoorbeeld gekoppeld aan de gasprijs. Dat betekent dat wanneer hiervoor wordt gekozen, er alleen nog maar méér energiearmoede zal ontstaan. De PVV roept op om de vrijvallende Essentmiddelen vanaf 2024 te laten terugvloeien naar de burgers, zodat zij zodoende gecompenseerd worden voor de gestegen energiekosten. Mevrouw Lokhoff (SP) vraagt of dit volgens de PVV moet gelden voor álle inwoners van 'sHertogenbosch. De heer Van Hattem (PVV) zegt dat alle inwoners hebben meebetaald en dat daarom ook álle inwoners wat de PVV betreft, mogen meeprofiteren van de vrijvallende middelen. De PVV pleit ook voor het stoppen met het gasloos maken van verschillende wijken in 's-Hertogenbosch. De heer Hack (VVD) merkt op dat er in een gasloze woning juist geen kosten zijn voor gas. De heer Van Hattem (PVV) acht het onhaalbaar om heel Nederland gasloos te maken. Volgens de PVV wegen de kosten nooit op tegen de baten. Vanaf 2023 bestaat er een structureel tekort op het Sociaal Domein. Er zal daarom nu al richting gegeven moeten worden met bezuinigingen en beleidskeuzes.

CONCEPT

13

In de begroting staat een structureel bedrag van € 402.000 voor risicojongeren. Na verloop van tijd mag verwacht worden dat er minder problemen zijn met risicojongeren. De PVV concludeert hieruit dat het beleid niet werkt en dat kritisch naar deze post gekeken moet worden. De heer Slikker (PvdA) merkt op dat er ook veel geld wordt uitgegeven aan de ouderenzorg. Spreker vraagt of de PVV van mening is dat daarmee ook beter gestopt kan worden, omdat het beleid zou falen. De heer Van Hattem (PVV) zegt dat dit niet te koppelen is aan een bepaald probleem. Ouderenzorg speelt voor iedereen op enig moment. Spreker spreekt van betuttelingsbeleid rondom risicojongeren. De PVV ziet graag dat het probleem wordt aangepakt. De heer Slikker (PvdA) zegt dat er - net zoals er ouderen zijn die op een gegeven moment hulp nodig hebben - ook jongeren zijn die op een gegeven moment hulp nodig kunnen hebben. De heer Van Hattem (PVV) vindt dit appels met peren vergelijken. Spreker vindt dat het probleem van de risicojongeren kunstmatig in stand wordt gehouden door de welzijnssector. Mevrouw Lokhoff (SP) vraagt of de PVV ervan op de hoogte is dat medewerkers van Farent zijn weggehaald bij De Poort waardoor de vrijwilligers niet meer aan hun taken toekwamen. De heer Van Hattem (PVV) erkent dat dit een factor is geweest, maar in beginsel was De Poort een organisatie die primair draait op vrijwilligers.

Het geheel is nu overgenomen door Farent. Mevrouw Lokhoff (SP) merkt op dat het niet Farent is die De Poort heeft overgenomen, maar gemeentelijke wijkwerkers. De heer Van Hattem (PVV) zegt dat het over een organisatie gaat die onder Farent hangt. De PVV ziet graag dat partijen voor de verkiezingsperiode duidelijk maken welke richting zij op willen. Het beste middel om de burger te betrekken is door referenda mogelijk te maken. De PVV pleit ervoor dat de burger zich kan laten uitspreken in referenda. De voorzitter attendeert erop dat dit punt thuishoort in de commissie Bestuur. Mevrouw Mees (De Bossche Groenen) zegt dat het mes aan twee kanten snijdt als het gaat om energiebesparing en geldbesparing. De Bossche Groenen zou voorliggende motie daarom liever willen omdopen naar isolatiearmoede. De fractie is verheugd over de brede steun voor de motie. De motie kan worden verbeterd met de laatste inzichten vanuit het Rijk en de beantwoording van raadsvragen. Het woord 'onzekerheid' is veel gevallen in deze commissie. De Bossche Groenen sluit hierbij aan en voelt ook de onzekerheid die leeft in de maatschappij. De Bossche Groenen is voorstander van de kansenpas. Ook is de partij voorstander van de inzet van energiefixers. Ook zal de partij meedenken over de aangekondigde motie voor vluchtelingenopvang.