Verslag Commissie Sociaal 29.11.2023 (v2)

Commissie SOCIAAL Verslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter Secretaris: (plv.) Commissieleden:

Collegeleden:

29 november 2023 Raadzaal

J.J.M. Gersjes drs. E.A.A. Kerkhoff O. Çifçi, mw. M. Craste bc, J.J.E.L. van Creij, mw. E.C.M. van Diejen BSc, S.J.A. Elders BA, F.G.F. van Genugten, F.J. van Haren, mw. F. Hoekstra, mw. R.F. van der Kallen-van der Donk, ing. J.N. Kieft, mw. W.M. van de Leemput, H.J.M. Mees, mw. drs. E.W.M. van Opdorp, W.J. Plasmeijer, A.P.R.G.M van Rosmalen, mw. E. Samshuijzen, ir. P.K. Schuurmans, A.C. van Silfhout, mw. C.K.J. Visscher, mw. mr. C.H.A. van den Wildenberg, mw. dr. Y. van Zaalen M.J.J. van der Geld MSc, mw. mr. M.A.B. van der Sloot, H.M.M. Vermin

Afwezig:

mw. mr. Y. Doǧan, S.C. van Hasselt, A.W.J.A. van Hattem LLB, mw. W.A.M.H. Parijs

Verslaglegging

I. Wendt, DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter heet allen, in de zaal en thuis, welkom bij de vergadering van de commissie Sociaal van 29 november 2023. Er is bericht van verhindering ontvangen van mevrouw Doǧan en de heer Van Hattem. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg is gestopt met haar activiteiten voor de raadscommissies.

2.

Vaststellen van de agenda De voorzitter licht toe dat er 5 raadsvoorstellen op de agenda staan en een rondvraag van de heer Van Creij. Hij inventariseert over welke raadsvoorstellen de commissie beraadslagingen wenst. Het voorstel Wijziging gemeenschappelijke regelingen GGD Hart voor Brabant en RAV Brabant Midden-West-Noord wordt niet besproken en kan als hamerstuk worden doorgeleid naar de raadsvergadering. De overige voorstellen wil de commissie graag bespreken.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Sociaal van 1 november 2023 Het verslag van de commissie Sociaal van 1 november 2023 wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Bestuurlijke toezeggingen en moties De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt om de lijst van moties voor de volgende keer te actualiseren.

5.

Werkplanning commissie Sociaal De voorzitter attendeert de commissieleden op de uitnodiging van wethouder Van der Geld voor een rondleiding in het nieuwe Theater aan de Parade op vrijdag 8 december om 16.15 uur. De uitnodiging is alleen gericht aan raadsleden maar ook commissieleden zijn van harte welkom om hierbij aan te sluiten.

Raadsvoorstellen 6.

Delegeren raadsbevoegdheid openbaar onderwijs en statutenwijziging ATO Mevrouw Van Diejen (PvdD) merkt op dat het voorstel twee beslispunten bevat en dat ze graag twee afzonderlijke voorstellen had ontvangen. Enerzijds wordt gevraagd om een statutenwijziging

1

die de ANBI-status mogelijk maakt voor het ATO. Dit voorstel steunt de PvdD. Anderzijds wordt gevraagd om de toezichthoudende rol te delegeren aan het college, omdat de gemeente onvoldoende tijd heeft om het gehele proces te volgen. De PvdD neemt haar controlerende taak serieus en wil de bevoegdheid niet uit handen geven omwille van zo'n praktisch uitvoerende reden. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) vraagt hoe vaak de raad zijn controlerende taak in dezen heeft uitgevoerd in de afgelopen jaren. Mevrouw Van Diejen (PvdD) weet dat niet. Het gaat er echter om dat de raad de taak moet kunnen uitvoeren. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) zegt dat de raad in de afgelopen tien jaar geen enkele keer de stukken heeft geagendeerd voor bespreking. Het lijkt hem logisch om de bevoegdheid te verleggen naar het college. Mevrouw Van Diejen (PvdD) stelt dat de PvdD de bevoegdheid wil houden. In het voorstel staat dat er vaak onduidelijkheid is over het wettelijke begrip 'overleg', omdat er niet om een besluit maar een voordracht van de raad wordt gevraagd. Daarom vindt het college het gemakkelijker als de toezichtstaak wordt overgedragen. De PvdD neemt liever gewoon de onduidelijkheid weg. Aangezien de laatste tijd een aantal zaken is misgegaan bij de gemeente, acht zij de controlerende taak van de gemeenteraad essentieel.

Ze hoort graag van de andere commissieleden of zij vinden dat de gemeenteraad leidend moet blijven en zo niet, waarom zij het niet eens zijn met haar standpunt. Mevrouw Visscher (SP) vond het in eerste instantie logisch om de bevoegdheid te verleggen, maar vindt dat er de laatste tijd wel veel zaken richting het college worden verschoven. De bevoegdheid is ooit met een bepaalde reden bij de raad neergelegd. Ze hoort graag wat deze reden geweest is. Ook zou ze graag bespreken hoe de praktische bezwaren die het college als argument aanvoert, weggenomen kunnen worden. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) sluit zich aan bij het betoog van GroenLinks. Als het college echter onregelmatigheden tegenkomt, moet het de raad wel hierover informeren. Met het beslispunt over de ANBI-status kan Leefbaar 's-Hertogenbosch ook instemmen. De heer Schuurmans (VVD) vindt dat de raad niet licht moet omgaan met het uit handen geven van bevoegdheden. Hij zou graag bespreken welke zaken bij de raad langskomen, hoe groot het belang van die zaken is en hoe vaak dat gebeurt. De VVD gaat akkoord met het delegeren van de raadsbevoegdheid aan het college. De bevoegdheid tot het wijzigen van statuten wil de VVD wel bij de raad houden. Wethouder Vermin begrijpt dat de raad het delegeren van een bevoegdheid een belangrijk discussiepunt vindt.

Het gaat in dit geval echter niet om een zaak van groot gewicht. De huidige werkwijze is ingewikkeld als gevolg van het proces van ATO en kan sterk vereenvoudigd worden door de bevoegdheid bij het college neer te leggen. Hij zegt graag toe dat het college de raad informeert als er bijzonderheden zijn. De voorzitter concludeert dat het advies aan de raad is om het voorstel als hamerstuk te behandelen. 7.

Wijziging gemeenschappelijke regelingen GGD Hart voor Brabant en RAV Brabant MiddenWest-Noord Zie agendapunt 2. Het voorstel wordt niet besproken en kan als hamerstuk worden doorgeleid naar de raadsvergadering.

8.

Bossche Pas Mevrouw Hoekstra (PvdA) zegt dat de PvdA al jaren pleit voor ondersteuning bij armoede door mensen te laten meedoen aan de samenleving en hen eigen keuzes te laten maken. In 2024 krijgen alle Bossche inwoners de kans om gebruik te gaan maken van de kortingskaart, waardoor mensen met een klein budget ook kunnen meedoen. De stadspas is een goed instrument om deze groep uit het sociale isolement te halen dat armoede vaak met zich meebrengt. De PvdAfractie kijkt enorm uit naar de implementatie van de Bossche Pas.

2

De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat het jammer is dat er geen extra budget beschikbaar wordt gesteld met de introductie van de Bossche Pas. Hij vraagt of de PvdA bereid is om bij de behandeling van de Voorjaarsnota meer geld vrij te spelen voor het armoedebeleid. Mevrouw Hoekstra (PvdA) denkt dat de Bossche Pas een goed middel is om het gebruik van de huidige regelingen te verbeteren. Bovendien kunnen ondernemers ook aanbiedingen doen aan de inwoners. De heer Van Silfhout (Volt) merkt op dat de Cliëntenraad Participatiewet best kritisch was op de Bossche Pas. Hij vraagt of de PvdA zich herkent in de kritiek en of de Bossche Pas niet iets te positief is voorgesteld. Mevrouw Hoekstra (PvdA) heeft begrip voor de zorgen van de Cliëntenraad, maar vond de beantwoording van het college prima. De heer Van Silfhout (Volt) zegt dat een van de kritiekpunten is dat kortingsacties verleidelijk zijn om op in te gaan. Het college antwoordt dat mensen deze optie kunnen uitzetten, maar de pas is ook juist voor mensen die kwetsbaar zijn en misschien verleid worden door kortingen en uitgaven doen die ze zich niet kunnen permitteren. Mevrouw Hoekstra (PvdA) wil niet op zoek gaan naar punten die mogelijk een negatieve uitwerking hebben, maar zich vasthouden aan het grotere idee, namelijk dat de grote groep die de regelingen niet weet te vinden, wel worden ondersteund.

De heer Van Silfhout (Volt) deelt een aantal zorgen met de Cliëntenraad en zou vandaag graag een zorgvuldige afweging tussen voor- en nadelen willen maken. Mevrouw Hoekstra (PvdA) kan zich voorstellen dat andere fracties nog kritische kanttekeningen hebben, maar die kunnen zij zelf in hun eerste termijn aan de wethouder meedelen. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) kan zich voorstellen dat de Bossche Pas een goed instrument wordt om gebruik te maken van voorzieningen, zonder te laten zien dat men bij de minima hoort. Velen maken uit onwetendheid of schaamte nauwelijks gebruik van de gemeentelijke voorzieningen. Rosmalens Belang hoopt dat de gemeente zorgvuldig omgaat met het vullen van de pas, zeker als commerciële bedrijven gaan participeren. De fractie pleit ervoor om de pas uit te geven, nadat duidelijk in beeld is welke organisaties eraan meedoen. Commerciële bedrijven moeten gescreend worden op maatschappelijke betrokkenheid en werkelijk iets willen doen voor de minima. Op de website met de gebruiksaanwijzing kunnen mensen meteen gewezen worden op de vele gratis voorzieningen. Voorafgaand aan evenementen en festivals kunnen organisatoren ook gevraagd worden wat zij kunnen aanbieden op de Bossche Pas. Het aanbod zal bepalend zijn voor het succes van de pas. Dat aanbod moet ook regelmatig vernieuwd worden.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) is wat minder positief over de Bossche Pas. Gewoon ge-DREVEN vraagt hoe de gegevensveiligheid is geregeld met de digitale pas. De fractie is het ermee eens dat de pas bedoeld is voor de eigen inwoners van Den Bosch en pas in een later stadium eventueel voor toeristen, maar vindt dat niet duidelijk terug in het besluit. Gewoon ge-DREVEN vraagt zich af wat het voordeel voor de ondernemer is als hij een aanbod via de pas doet. De zorgen die de Cliëntenraad heeft geuit, deelt hij. Het beleid volgt het geld, dus alles moet vooraf goed geregeld zijn. Als het vervolgens een succes blijkt, zal de gemeente extra geld moeten bijdragen. Na een jaar wordt de Bossche Pas geëvalueerd. De pas wordt per 1 september 2024 ingevoerd, dus het is niet helemaal duidelijk over welke periode er geëvalueerd wordt. Den Bosch Partners zou betrokken worden bij het project, maar daarin ziet gewoon ge-DREVEN nog niet zoveel meerwaarde. De heer Van Genugten (CDA) stelt dat het CDA in 2019 een motie indiende met enkele andere fracties, wat uiteindelijk heeft geleid tot de Bossche Pas. De fractie ziet als grootste winst van de pas dat mensen bereikt worden die nu geen gebruikmaken van voorzieningen, terwijl ze die wel nodig hebben. Met het voorstel wordt de participatie zeker vergroot, zeker voor mensen die

3

moeilijk rondkomen. Nieuwe inwoners zullen ook sneller ingeburgerd raken in de gemeente. Het is goed om te merken dat er breed draagvlak is voor de pas, maar ook dat er voorzichtig wordt begonnen met een eerste aanbod van ondernemers en een overzicht van de regelingen. Door de pas aan iedereen beschikbaar te stellen, werkt deze niet stigmatiserend. Dit was een belangrijk punt in de motie. Een evaluatie na twee jaar vindt het CDA heel goed. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) vraagt of het CDA voorstander zou zijn om de evaluatie na een jaar uit te voeren, zodat de gemeente snel kan bijsturen als er iets niet goed verloopt. De heer Van Genugten (CDA) heeft liever een evaluatie na twee jaar, maar verwacht dat het college in de tussentijd ook al bijstuurt als dat nodig is. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt aandacht voor de verhouding tussen kinderziekten en de grote start die de gemeente wil maken. Om kinderziekten te voorkomen, zou de gemeente kleinschaliger moeten starten en niet meteen alle inwoners een pas moeten sturen. De heer Van Genugten (CDA) antwoordt dat het een groot project is, maar het is ook niet helemaal nieuw. Er is voldoende onderzoek gedaan naar de succesfactoren. Hij zou als raad niet te dicht op de uitvoering willen zitten. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) is blij dat de Bossche Pas er komt.

Om het instrument te laten slagen, adviseert ze om te kijken naar gemeenten waar de introductie niet zo goed verliep. Dat kwam vooral door gebrek aan draagvlak onder bedrijven en een laag gebruik door de doelgroep. Een succesfactor was het afstemmen van het aanbod op het wensenpakket van de doelgroep. Het zou fijn zijn als er allerlei dingen op de pas komen waar veel Bosschenaren gebruik van willen maken. Te denken valt aan sport-, muziek- en zwemles, maar ook gezonde voedingsproducten. De heer Van Genugten (CDA) vraagt of de gemeente niet eerst de pas moet introduceren om vervolgens ondernemers te verleiden om aan te haken. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) zou graag in de raad afspreken wat voor soort producten de gemeente wil stimuleren, zoals sport en gezonde voeding. Die moeten in ieder geval worden opgenomen in de pas. Daarnaast mogen er ook andere producten aangeboden worden. De Bossche Groenen hoort graag welke partijen inmiddels al hun medewerking hebben toegezegd en hoe actief de pas straks verspreid wordt. De heer Plasmeijer (50PLUS) is ook heel blij dat er een Bossche Pas komt, maar heeft nog wel wat kritische vragen. De mensen die energietoeslag hebben ontvangen, worden als eerste door de gemeente benaderd. Volgens het CBS zijn er in Den Bosch 14.000 mensen die aan dit criterium voldoen, maar de gemeente heeft er slechts 10.000 in beeld.

50PLUS hoort graag wat de gemeente kan doen om dat gat te dichten. Er wordt voor gekozen om de Bossche Pas te vullen met twee sociale activiteiten en de Stichting Leergeld. Dat lijkt hem wat mager. Het lijkt hem verstandig om er drie of vier activiteiten van te maken. Voor ouderen met een AOW-uitkering en eventueel een klein pensioen zou hij graag een specifieke aanbieding willen zien, zoals alarmering of maaltijdvoorziening. 50PLUS betreurt het dat het college nog de Bossche Pas vooralsnog financiert met incidenteel geld. De fractie hoort graag waarom hiervoor is gekozen. De heer Van Haren (VVD) ziet goede zaken in het raadsvoorstel, maar heeft ook een aantal opmerkingen. De Bossche Pas geeft minima meer regie en leidt tot zelfredzaamheid. Via de pas kan de gemeente niet-gebruik van de huidige voorzieningen tegengaan, maar ook mensen bereiken voor andere maatschappelijke projecten. De VVD hoopt dat het in de toekomst lukt om de pas in te zetten voor de Quiet Community en de voedselbank. Het is ook een mooie kans voor bedrijven om maatschappelijk verantwoord te ondernemen. Het voorstel straalt niet de filosofie uit van groots denken en klein beginnen. Alleen bij het primaire doel volgt het voorstel deze filosofie, maar in de uitvoering lijkt het meer een duizenddingenddoekje te worden.

Sowieso ontbreekt er een doelgroep in het voorstel, namelijk de mensen die net boven het minimuminkomen zitten, maar niet kunnen rondkomen.

4

De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) adviseert om het sociaal minimum te verhogen naar 130%. De heer Van Haren (VVD) dankt de heer Mees voor de tip. Mensen met een laag inkomen verleiden met 30% korting op activiteiten in de stad, vindt de VVD geen goed idee, omdat zij vaak de overige 70% niet kunnen betalen, zoals ook de Cliëntenraad Participatiewet aangeeft. Er wordt een halfjaar gebouwd aan een systeem met automatisch geactiveerde tegoeden en koppelingen aan andere systemen, dat ook nog eens veilig en gebruiksvriendelijk moet zijn. De VVD twijfelt aan de uitvoerbaarheid hiervan en zou het zonde vinden als het gebruik tegenvalt door technische problemen. De VVD stelt voor om de pas beperkter of later uit te geven en de ambitie op termijn uit te breiden. Spreker stelt voor om voor de zomer een go/no-gomoment voor de lancering af te spreken en overweegt een motie hiervoor in te dienen. De heer Van Genugten (CDA) vindt het tegenstrijdig dat de VVD de werkende armen graag wil helpen, maar tegelijkertijd voorstelt om de lancering van de pas uit te stellen. Hij denkt dat het tijd wordt om eens aan de slag te gaan. De heer Van Haren (VVD) pleit niet voor afstel maar voor zorgvuldigheid. Hij is het eens met het CDA dat de Bossche Pas een belangrijk instrument is voor veel sociale doelen, maar vindt dat het wel goed moet uitpakken.

De heer Van Genugten (CDA) merkt op dat het volgens het voorstel al een groeimodel is. Er wordt niet gestart met het volledige aanbod. Hij vraagt wat de VVD daarvan vindt. De heer Van Haren (VVD) erkent dat, maar ziet dat niet terug in de doelgroepen die de gemeente aanspreekt met de pas en hoe complex het systeem wordt door interne en externe processen aan elkaar te koppelen. De VVD begrijpt niet dat er op 1 september a.s. al een pas moet worden gelanceerd die meteen bruikbaar moet zijn voor minima, andere inwoners en toeristen. Mevrouw Craste (D66) is blij met het raadsvoorstel. D66 streeft naar een Bossche Pas die financieel duurzaam, effectief en beschikbaar is voor alle inwoners van Den Bosch. De fractie staat achter het doel om de toegang tot regelingen te vergemakkelijken voor alle inwoners en de participatie te vergroten. D66 heeft over een aantal aspecten vragen en opmerkingen. Over de financiële duurzaamheid en kostenbeheersing van de Bossche Pas zijn al opmerkingen gemaakt. D66 is bezorgd over de haalbaarheid op lange termijn. De implementatie en het onderhoud vragen grote investeringen. D66 benadrukt de noodzaak van een goed plan over het wat en hoe van de pas, inclusief een financiële paragraaf. Zo kan de gemeente aan de goede knoppen draaien om de pas effectief te maken en te houden.

D66 vindt het belangrijk dat de gemeente de feedback van de Cliëntenraad Participatiewet serieus neemt en betrekt bij de verdere ontwikkeling van de pas. Diverse gemeenten besluiten om juist te stoppen met de pas, maar waarom dat is, komt niet terug in het raadsvoorstel. D66 hoort hier graag een toelichting op van de wethouder. De Cliëntenraad adviseert om het voorstel nog aan te passen, omdat er meer voor nodig is om de Bossche Pas een succes te laten worden. D66 hoort graag wat het college met dit advies doet. De primaire doelgroep bestaat uit mensen die energietoeslag hebben aangevraagd. Studenten en mensen die blokverwarming hebben, hadden geen recht op energietoeslag, maar kunnen wel tot de groep minima behoren. D66 vraagt hoe het college dit oplost. Mevrouw Visscher (SP) vreest dat de Bossche Pas een soort Social Deal wordt voor de mensen die niet tot de groep minima behoren. Ze vraagt zich dan ook af of het systeem goed doordacht is. Ook hoort de SP graag uit welk budget de pas wordt betaald. De dekking komt vooral uit het sociale domein, maar daarmee zou niet het aanbod aan niet-minima betaald moeten worden. Een kortingsaanbieding is bovendien alleen leuk voor mensen die de korting niet echt nodig hebben, maar niet voor de mensen die de dienst of het product überhaupt niet kunnen betalen.

De heer Van Genugten (CDA) veronderstelt dat het aanbod om mee te doen nog door ondernemingen en organisaties moet worden geformuleerd. De theaterdirecteur kan minima bijvoorbeeld uitnodigen om een keer naar het theater te komen.

5

Mevrouw Visscher (SP) begrijpt dat, maar als de ene persoon de pas mag gebruiken om deel te nemen aan sport of cultuur, terwijl een ander er een tweede kopje koffie mee krijgt, werkt het toch weer stigmatiserend. Ze vindt het nog niet goed doordacht. De heer Van Genugten (CDA) gaat ervan uit dat iedereen hetzelfde pasje krijgt, die per doelgroep andere producten en diensten bevatten. Zo kan iedereen er op zijn of haar manier gebruik van maken. Daardoor lijkt het hem niet stigmatiserend. Mevrouw Visscher (SP) ziet het nog niet helemaal voor zich. De heer Van Genugten (CDA) vraagt of de SP wel van mening is dat het een instrument is om de armoede te verzachten en budgetten te ontschotten. Mevrouw Visscher (SP) vindt dat nog een beetje tegenvallen, omdat er nog maar twee regelingen meedoen en de pas bijvoorbeeld nog niet bij de voedselbank kan worden gebruikt. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) is van mening dat de pas niet stigmatiserend werkt, maar benadrukt dat de pas niet alleen aangeboden moet worden aan mensen in de bijstand en klanten van de voedselbank, maar ook aan werkende armen. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) complimenteert de ambtelijke organisatie met de uitstekende beantwoording van zijn technische vragen.

Hij vindt het uitgangspunt voor de Bossche Pas prima, maar verwacht dat het een stevige opgave wordt om de pas per 1 september te kunnen lanceren. Leefbaar 's-Hertogenbosch noemt de volgende kanttekeningen. Mensen die de energietoeslag ontvangen, krijgen de Bossche Pas. Er vindt echter nog wel een vermogenstoets plaats. Daar is Leefbaar 's-Hertogenbosch geen voorstander van. Het zou eenvoudiger zijn om deze toets achterwege te laten. De extra kosten die dit met zich meebrengt, vallen reuze mee. Diverse andere gemeenten doen ook geen vermogenstoets. Het kan voorkomen dat mensen nu een vergoeding ontvangen, maar met de Bossche Pas niet meer. Leefbaar 's-Hertogenbosch vraagt aandacht voor deze groep en hoopt dat het college voor hen een oplossing bedenkt. Gratis of goedkoop ov zou niet mogen ontbreken in de Bossche Pas. Dit zou 1,5 miljoen per jaar kosten. Dat is veel geld, maar de gemeente zal toch moeten zorgen dat reizen met de bus aantrekkelijker gemaakt wordt voor mensen met een klein inkomen. Als de vervoerconcessie vervalt, zou Leefbaar 's-Hertogenbosch graag met de provincie afstemmen hoe dit gerealiseerd kan worden. De financiële ruimte is beperkt. De € 125 per persoon vindt hij karig, zeker nu allerlei kosten weer flink gestegen zijn. Leefbaar 's-Hertogenbosch ziet graag dat de gemeente meer geld besteedt aan armoedebeleid.

Waar dat geld vandaan moet komen, kan de raad alleen zeggen als er een overzicht beschikbaar is van de mogelijkheden binnen de begroting. Het college stelt dat de uitvoeringskosten voor het armoedebeleid verminderen, doordat met de Bossche Pas efficiënter gewerkt kan worden. Het beroep op de pas zou echter kunnen toenemen. Spreker had dergelijke bespiegelingen graag in het raadsvoorstel willen zien. De groep met 120% van de bijstandsnorm wordt door het CBS geschat op 14.000, maar de gemeente spreekt van 9.100. Hij hoort graag wat het goede aantal is. De heer Van Silfhout (Volt) ziet de goede dingen van de Bossche Pas, maar wil de risico's van de invoering niet onderschatten. Het MoSCoW-model beschrijft wat IT-projecten moeten hebben, wat gewenst is, wat een project kan hebben en wat het juist niet moet hebben. De gemeente zou moeten starten met de absoluut noodzakelijke basis en dat is het minimabeleid. Volt vindt het gevaarlijk om kortingsacties op de pas te zetten, omdat het verleidelijk is om deze te gebruiken, ook als men geen geld voor de aankoop heeft. Spreker vraagt of dit risico voldoende is ingeschat door het college. De heer Van Genugten (CDA) merkt op dat mensen via andere kanalen ook allerlei aanbiedingen ontvangen. De verleiding is er dus ook zonder de pas.

Hij vraagt of Volt het probleem niet groter maakt dan het is en of mensen niet het vertrouwen moeten krijgen om de juiste keuzes te maken. De heer Van Silfhout (Volt) zegt dat hij wil voorkomen dat de Bossche Pas gaat lijken op sociale media en reclameplatforms. Veel mensen hebben moeite om digitaal mee te komen en zullen misschien niet in staat zijn om de reclames uit te zetten en de pas alleen te gebruiken waar zij

6

hem voor nodig hebben. Hij maakt zich ook zorgen om mensen die snel te verleiden zijn met aanbiedingen die zij zich niet kunnen permitteren. De wethouder heeft steeds gezegd dat de raad niet meteen met een lange wensenlijst moest komen. Toch zijn in het voorliggende voorstel al veel wensen verwerkt. Volt had liever wat kleiner begonnen. De software moet meteen aan heel veel eisen voldoen en dat is altijd lastig tijdens de ontwikkelfase. Volt adviseert om te beginnen met het strikt noodzakelijke om vervolgens te groeien naar het ideaal dat de raad voor zich ziet. De heer Van Haren (VVD) vraagt of Volt bedoelt te starten met minder regelingen of met minder doelgroepen en technische toepassingen. De heer Van Silfhout (Volt) bedoelt beide. Hij zou technisch kleiner starten met alleen de doelgroep minima. Het aanbod zou hij beperken tot het sociale deel. Later kan er een commercieel aanbod aan toegevoegd worden. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) vraagt of Volt het met haar eens is dat het beter is om de inhoud heel aantrekkelijk te maken, met bijvoorbeeld sport- en muziekles en cultuur. De heer Van Silfhout (Volt) antwoordt dat dit voor Volt onder de 'could haves' valt. Het zou de meerwaarde zijn, waardoor het voor de hele gemeenschap aantrekkelijk is om deel te nemen.

De heer Van Haren (VVD) vraagt of Volt niet vreest voor stigmatisering als de gemeente start met alleen het sociale deel. De heer Van Silfhout (Volt) denkt dat de Bossche Pas al stigmatisering tegengaat, doordat mensen niet meer naar allerlei aparte loketten hoeven voor een aanvraag. Volt adviseert tot slot om de dataminimalisatie nog iets aan te scherpen, zodat een ondernemer bijvoorbeeld kan beoordelen of iemand oud of jong genoeg voor een regeling, maar niet ziet hoe oud iemand precies is. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) vindt de Bossche Pas een mooi initiatief, waarmee mensen regie krijgen en kunnen meedoen. Bosch Belang is enthousiast over de pas die overal inzetbaar is. De fractie hoort graag wat er op de pas komt, wanneer deze gelanceerd wordt, wanneer het project wordt geëvalueerd, welke kosten in de toekomst worden verwacht en of deze kosten op de burgers verhaald worden. Bosch Belang vraagt aandacht voor de groep mensen met een laag inkomen, die net niet in aanmerking komen voor toeslagen. Mevrouw Van Diejen (PvdD) vindt de Bossche Pas sympathiek, maar heeft ook veel zorgen erover. Voor de PvdD staat of valt de pas met de partners die gaan meewerken. Voorkomen moet worden dat niet-duurzame ondernemingen, zoals Wibra en H&M, gaan meedoen aan de Bossche Pas.

Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) merkt op dat minima juist vaak bij niet-duurzame zaken winkelen, omdat zij duurdere merken niet kunnen betalen. Voor hen zou het toch een uitkomst zijn als ze daar korting krijgen? Mevrouw Van Diejen (PvdD) is van mening dat mensen ook kunnen winkelen bij kringloopzaken. Dat kost minder en is wel duurzaam. De fast fashion zou ze graag buitensluiten van de Bossche Pas. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zou het verstandiger vinden om de gebruikers te vragen waar zij graag winkelen en aan welke producten zij behoefte hebben. Mevrouw Van Diejen (PvdD) zou graag twee doelen combineren; kopen bij kringloopwinkels is goedkoper en duurzamer. Ze vraagt een toelichting op de toekomstige partners en hoort graag of de wethouder de mening deelt dat de pas bedoeld is om mee te doen aan de maatschappij en dat deze niet moet leiden tot het kopen van fast fashion. In het kader van Gelijke kansen op gezondheid zou de PvdD graag gezonde voeding via de Bossche Pas willen aanbieden. De fractie vraagt hoe de wethouder hiertegenover staat. In Rotterdam zijn dierenartsen aangesloten bij de stadspas. De PvdD vraagt of dit ook voor Den Bosch onderzocht kan worden.

7

Net als Leefbaar zou de PvdD graag ov en deelmobiliteit aanbieden via de pas. Dat vermindert vervoersarmoede en de afhankelijkheid van de auto, die veel geld kost. Het levert bovendien een bijdrage aan de ambitie om klimaatneutraal te worden. Ze vraagt de wethouder of dit meteen bij de lancering van de pas al kan worden opgenomen. Ook hoort ze graag wat de wethouder ervan vindt om de vermogenstoets achterwege te laten. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) vindt de Bossche Pas een mooi idee. De geuite zorgen verbazen hem, omdat andere gemeenten al een dergelijke pas hebben. Den Bosch hoeft dus het wiel niet opnieuw uit te vinden. GroenLinks hoopt dat veel ondernemingen en organisaties gaan meedoen aan de pas, zodat deze aantrekkelijk wordt voor een grote groep mensen. De voorzitter geeft de wethouder de gelegenheid om te reageren op de inbreng van de commissie. Reactie college Wethouder Van der Sloot dankt de commissie voor de scherpe opmerkingen. Een aantal merkten op dat het belangrijk is dat met de Bossche Pas drempels worden verlaagd en dat mensen eigen keuzes kunnen maken. Daarmee is het college het eens. Een eerste vraag is hoe voorkomen kan worden dat de pas stigmatiserend werkt. Het college heeft bewust gekozen voor een breed inzetbare pas die iedereen in het eerste jaar gratis aangeboden krijgt. Die les heeft het college getrokken uit de ervaringen bij andere gemeenten.

Den Bosch wil dus groots beginnen en niet klein starten, zoals sommige fracties adviseerden. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of de wethouder vindt dat groot beginnen bij IT-projecten risicovol kan zijn. Wethouder Van der Sloot antwoordt voor het systeem proven technology wordt gebruikt. In de aanbesteding is opgenomen dat partijen die inschrijven, ervaring moeten hebben met een dergelijk systeem. Den Bosch is immers niet de eerste gemeente die een stadspas inzet. Een belangrijke vraag is wat men doet met kortingsacties. Een pas die bedoeld is voor alle inwoners moet voor iedereen een interessant aanbod bevatten. Dat houdt automatisch in dat er soms minder passende aanbiedingen tussen zitten. Het college wil een stadsbrede pas met een breed aanbod, waarbij mensen zelf de verantwoordelijkheid hebben om al dan niet in te gaan op aanbiedingen. Het aanbodmanagement moet nog vormgegeven worden. De gemeente zal een externe partij inschakelen om te onderzoeken welke ondernemers, organisaties, verenigingen etc. willen meedoen. Er komt ook een inwonerspanel om hierover te adviseren. De gemeente gaat een stadsbrede campagne inzetten om mensen te interesseren voor de Bossche Pas. Zo verwacht het college ook mensen te bereiken die geen energietoeslag hebben ontvangen, maar wel in de primaire doelgroep zitten. De mantelzorgwaardering wordt ook toegevoegd aan de pas.

De financiering met incidenteel geld is lastig, maar vloeit voort uit het feit dat het budget vanuit de rijksoverheid voor armoedebeleid volledig incidenteel is. De gemeente is deze incidentele middelen structureler gaan inzetten en daar is de Bossche Pas een resultaat van. Na twee jaar komt er een evaluatie. Bij de behandeling van de Voorjaarsnota 2027 is de raad weer aan zet om te kijken of de pas wordt voortgezet. Tussentijds houdt het college een vinger aan de pols. De voorzitter merkt op dat de spreektijd voor de wethouder voorbij is. De heer Van Haren (VVD) vraagt wat er gebeurt als de pas technisch gezien niet goed werkt. Wethouder Van der Sloot antwoordt dat zij zeer regelmatig zal overleggen met iedereen die betrokken is bij de Bossche Pas. In die gesprekken wordt getoetst of het systeem veilig en betrouwbaar is. Dat gebeurt altijd bij gemeentelijke projecten. Het is niet de bedoeling dat ondernemers al actief benaderd worden om deel te nemen, terwijl de gemeente nog een go/no-gobesluit moet nemen. Mevrouw Van Diejen (PvdD) vraagt naar het ov en deelmobiliteit. Wethouder Van der Sloot meldt dat ov en diverse andere zaken die raadsfracties hebben benoemd, worden toegevoegd aan de roadmap. De gemeente gaat met een beperkt aantal zaken

8

aan de slag, maar andere opties zijn op termijn zeker mogelijk. Het financiële aspect van het vervoer kan daarbij wel een showstopper zijn, maar die afweging is te zijner tijd aan de raad. Mevrouw Craste (D66) heeft een punt van orde. Er zijn heel veel vragen gesteld aan de wethouder, die zij door haar beperkte spreektijd niet heeft kunnen beantwoorden. De voorzitter stelt dat haar spreektijd om was, maar biedt ruimte om aanvullende vragen te stellen. De heer Van Genugten (CDA) stelt voor dat de raad haar de tijd geeft om haar betoog af te ronden. De voorzitter denkt dat de meeste vragen wel beantwoord zijn en geeft mevrouw Craste het woord. Wethouder Van der Sloot geeft aan dat zij in hoofdlijnen door de beantwoording is. Mevrouw Craste (D66) begrijpt niet helemaal hoe een langetermijnplan met incidenteel geld kan worden gefinancierd en dat bij de Voorjaarsnota 2027 pas wordt besloten of het wordt voortgezet. Wethouder Van der Sloot legt uit dat de opstartkosten betaald kunnen worden met incidenteel geld, alsook een deel van de onderhoudskosten. Er zullen echter ook inkomsten worden gegenereerd vanuit de Bossche Pas. Een grote groep mensen zal de pas voor € 40 kopen, waarmee de uitvoeringskosten deels gedekt worden. De regelingen die erop komen te staan, bestaan nu al, dus dat deel wordt gedekt door structurele budgetten.

Na de evaluatie wordt de gemeenteraad gevraagd om de pas al dan niet voort te zetten. Dan kan ook overwogen worden of het gehele pakket structureel gefinancierd gaat worden. Mevrouw Craste (D66) vraagt of het college na 2026 financiële problemen met de pas verwacht, omdat vanaf dat moment de begroting negatief is. Wethouder Van der Sloot antwoordt dat de middelen tot 2027 zijn vastgesteld. De grote investeringen zijn al gedaan en de meewerkende partijen zijn bekend. Bovendien zijn er dan inkomsten door de verkoop van de pas. Mevrouw Craste (D66) vraagt naar een reactie van de wethouder op het advies van de Cliëntenraad om terug naar de tekentafel te gaan. Ook had ze nog een vraag gesteld over de studenten die geen energietoeslag hebben ontvangen en daardoor ook niet benaderd worden voor de pas. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) merkt op dat er na twee jaar wordt geëvalueerd, terwijl de gratis pas voor alle inwoners maar een jaar loopt. Hij vraagt hoe dat gaat verlopen. Verder vindt hij het besluit dat elke inwoner een gratis pas krijgt wat onduidelijk opgenomen in het raadsvoorstel. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt opnieuw naar de vermogenstoets en naar mensen die nu een vergoeding krijgen, maar met de Bossche Pas net buiten de boot vallen. Wethouder Van der Sloot antwoordt dat het college met betrokkenen gaat overleggen over de inrichting van het systeem.

Dat is in feite de tekentafel. De Cliëntenraad wordt uitgenodigd om mee te kijken naar een goede werkwijze. Studenten en mensen met blokverwarming die geen energietoeslag ontvangen, worden benaderd via een aparte campagne. Van de mensen die energietoeslag hebben ontvangen is al onderzocht of zij vermogen hebben. De groep van 10.000 heeft geen vermogen en heeft automatisch recht op een Bossche Pas. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat de wethouder iets anders zegt dan in de regeling staat. Wethouder Van der Sloot zegt dat dit het uitgangspunt is. De vermogenstoets wordt wel in stand gehouden. Ze zal de exacte beantwoording navragen en aan de commissie terugkoppelen. In beslispunt 1d staat dat alle inwoners het eerste jaar de Bossche Pas gratis ontvangen.

9

Na twee jaar wordt er geëvalueerd, omdat dan pas duidelijk is wie er bereid is geweest om de pas te kopen. Dat geeft een goede indicatie van de aantrekkelijkheid van de pas. De voorzitter geeft de commissie gelegenheid voor een tweede termijn. De heer Van Haren (VVD) vindt de vier uitgangspunten in het dictum en de evaluatie na twee jaar in theorie goed. Of de Bossche Pas gaat werken, staat of valt bij de gebruiksvriendelijkheid van de pas en bij de vraag of het aanbod voldoende aanspreekt. De VVD vindt het niet nodig om terug te gaan naar de tekentafel. De fractie adviseert om de lancering op 1 september niet leidend te laten zijn, maar voldoende tijd te nemen om een goed systeem te bouwen. De VVD zal een motie of amendement indienen om een go/no-gomoment in te bouwen. De heer Van Silfhout (Volt) heeft er alle vertrouwen in dat in de uitvoering een goede prioritering gaat plaatsvinden. Wel hoort hij graag waarom de Cliëntenraad Participatiewet niet door het college is gevraagd om advies te geven, maar zelf een ongevraagd advies heeft opgesteld. De leden van de Cliëntenraad hebben immers veel kennis van het minimabeleid en de gevolgen daarvan voor de doelgroep. Volt is het eens met de VVD dat de gemeente de Bossche Pas pas moet introduceren als het systeem helemaal klaar is en overweegt om de motie mee in te dienen.

De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat 1 september slechts als streefdatum wordt genoemd in het voorstel. Leefbaar kan instemmen met het voorstel, maar zal wel moties indienen over de vermogenstoets en over mensen die buiten de boot dreigen te vallen. Mevrouw Craste (D66) merkte in de discussie dat er veel verschillende ideeën zijn over de uitvoering van de Bossche Pas. Ze is er geen voorstander van dat de gemeente mensen gaat voorschrijven dat ze wel appels maar geen frietje of wel kringloop maar geen fast fashion mogen kopen met de pas. Het is belangrijk dat mensen kunnen meedoen en hun eigen keuzes maken. Ze hoort graag nog het standpunt van de wethouder hierover. De heer Van Genugten (CDA) vraagt wat D66 dan voor ogen heeft. Mevrouw Craste (D66) zou geen betutteling van de gemeente willen. Ze begrijpt dat alle fracties vanuit hun eigen idealisme voorstellen doen, maar ze hoort graag hoe de wethouder hiermee omgaat. Via het tertiaal bericht wordt de gemeenteraad op de hoogte gehouden van de voortgang. Ze vraagt wat de wethouder vindt van de informatievoorziening naar de raad. Mevrouw Van Diejen (PvdD) denkt dat alle fracties het heel belangrijk vinden welke producten op de Bossche Pas komen te staan, terwijl daar nog veel onduidelijkheid over is. Dat maakt het moeilijk om het voorstel vast te stellen.

De PvdD is van plan om in te stemmen met het voorstel, maar zal wel enkele moties indienen. Wethouder Van der Sloot benadrukt dat het streven is om de pas per 1 september a.s. in te voeren, onder andere vanwege het begin van het schooljaar. De pas wordt echter alleen gelanceerd als deze goed bruikbaar en veilig is. Het college beschouwt elke collegevergadering als go/nogomoment. Mevrouw Craste (D66) vraagt of het college een informele afweging maakt of een formeel go/nogomoment inbouwt op basis van een collegevoorstel. Wethouder Van der Sloot antwoordt dat het college regelmatig de stand van zaken bespreekt. Als bekend is welke partij de aanbesteding wint, zal het college hier een voorstel over bespreken. De Cliëntenraad Participatiewet is al eerder betrokken bij het project. De gemeente heeft aangeboden om regelmatig met elkaar te overleggen. Het is haar niet duidelijk waarom er nu een ongevraagd advies is gestuurd, maar ze is blij met de scherpe blik van de Cliëntenraad. In het kader van het aanbodmanagement vindt ze het vooral relevant wat het inwonerspanel gaat aandragen. Het is echter ook belangrijk wat ondernemers en organisaties willen gaan aanbieden. Het aanbod zal getoetst worden aan de APV, het Wetboek van Strafrecht en goede zeden. Via het tertiaal bericht wordt de gemeenteraad op de hoogte gehouden. De voorzitter vraagt de fracties om tot een advies te komen.

10

De heer Van Genugten (CDA) vindt dat het een hamerstuk kan zijn, maar vindt het ook geen probleem om het te agenderen als bespreekstuk. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) is benieuwd naar de motie van de VVD. Mevrouw Craste (D66) sluit zich daarbij aan. De heer Van Silfhout (Volt) wil het voorstel binnen de fractie bespreken. Mevrouw Visscher (SP) wil het voorstel als bespreekstuk agenderen. Mevrouw Van Diejen (PvdD) overweegt moties in te dienen. De heer Plasmeijer (50PLUS) kan instemmen met het voorstel. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zal geen motie indienen, maar wacht de inbreng van anderen graag. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) wacht de moties af. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) wacht ook de moties af. De heer Van Haren (VVD) zal een motie indienen, maar stelt voor om het debat van vanavond niet te herhalen in de raadsvergadering en stelt voor om het als een licht bespreekstuk te behandelen. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zal een aantal moties indienen. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) overweegt een aantal moties te steunen. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) kijkt met belangstelling uit naar de moties. De voorzitter concludeert dat het voorstel als bespreekstuk zal worden aangeboden aan de raad. Op voorstel van de heer Van Haren is dat een licht bespreekstuk. Hij stelt voor om even te schorsen.

De heer Van Rosmalen (GroenLinks) doet een ordevoorstel. In de hal van het stadhuis zitten een aantal kunstenaars die agendapunt 10 willen bijwonen. Hij stelt voor om dit punt voor agendapunt 9 te behandelen. De voorzitter concludeert dat niemand daar bezwaar tegen heeft en gaat akkoord met het wijzigingsvoorstel. 10.

Atelier- en broedplaatsenbeleid De voorzitter heet de mensen die voor dit agendapunt hebben plaatsgenomen op de publieke tribune van harte welkom. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) stelt dat jonge makers al lange tijd vragen om een plek in de gemeente, waar zij kunnen werken. Daarom is het goed dat er nu een voorstel voor een atelier- en broedplaatsenbeleid voorligt. Leegstaande gebouwen krijgen tegenwoordig snel een nieuwe bestemming, zodat er nauwelijks plekken over blijven voor ateliers. GroenLinks kan zich vinden in de doelen van het voorgestelde atelierbeleid. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) vraagt waarom die schaarste volgens GroenLinks niet op een andere manier opgelost kan worden. Veel kunstenaars hebben nu ateliers en moeten plaatsmaken voor jonge makers. De vraag is wat er dan met hen gebeurt. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) antwoordt dat daar het beleid juist voor ontwikkeld wordt.

11

Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) vraagt of GroenLinks het atelierbeleid niet erg karig vindt. Er komt een nieuwe groep in de huidige ateliers, maar er komt geen extra ruimte bij. Dat lijkt haar geen oplossing. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) bestrijdt dat er geen atelierruimte bijkomt. Er is onlangs een school bestemd als broedplaats. Het uitbreiden van atelierruimte was een van de uitgangspunten van het bestuursakkoord. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) vraagt of GroenLinks het ermee eens is dat de extra atelierruimte tijdelijk is en losstaat van de permanente ruimtes die de gemeente beschikbaar zou moeten stellen. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) antwoordt dat de gemeente niet onbeperkt ruimte beschikbaar kan stellen voor onbepaalde tijd, omdat ruimte een schaars goed is dat goed verdeeld moet worden. GroenLinks verwacht dat de gemeente zorgvuldig omgaat met de toekenning van ruimte voor een periode van vijf jaar. De beoordelingscommissie draagt dan ook veel verantwoordelijkheid. Haar werk zal na verloop van tijd geëvalueerd moeten worden. Begeleiding van makers die na de huurperiode een andere werkruimte zoeken, is ook nodig. Over het scheppen van atelierruimte, de ontwikkeling van creatieve hubs, het vergroten van maatschappelijke impact en over de ervaringen van de Tramkade is GroenLinks positief.

Mevrouw Van Samshuijzen (PvdD) vraagt waarom GroenLinks accepteert dat er te weinig ateliers zijn en of er niet gewoon meer atelierruimten moeten komen. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) is van mening dat er meer atelierruimte komt. Ruimte is echter schaars en moet over veel gebruikers verdeeld worden. Mevrouw Van Samshuijzen (PvdD) benadrukt dat kunstenaars gewoon huur betalen voor hun atelier en vraagt of de gemeente niet beter samen met hen kan onderzoeken hoe er in nieuwe ruimte voorzien kan worden. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) heeft begrepen dat het college dat al gedaan heeft. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) vindt dat de insteek van “schaarste verdelen” totaal niet te rijmen met de 43 miljoen die aan het Design Museum wordt besteed. De Cultuurstad van het Zuiden vindt het blijkbaar prima om voor veel geld extra stenen te bouwen, maar laat zijn kunstenaars in de kou staan. Er is volgens De Bossche Groenen geen schaarsteprobleem, maar een keuzeprobleem. Ze hoopt dat ze duidelijk kan maken dat Den Bosch moet kiezen voor permanente ateliers, voor de huidige kunstenaars én voor de jonge makers. Bovendien moeten er extra tijdelijke plekken komen. De heer Elders (D66) vraagt of De Bossche Groenen wel 43 miljoen zou willen uitgeven aan het bouwen van ateliers.

Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) denkt dat er veel minder geld nodig is voor het bouwen van ateliers. De heer Elders (D66) vraagt op welk beleid De Bossche Groenen zich baseert als ze zegt dat de gemeente kunstenaars in de kou laat staan. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) verwijst naar de Atelierbeheersstichting, ABS, die de ateliers prima beheert. Die stichting heeft een wachtlijst met 250 kunstenaars. 150 daarvan hebben een plek maar willen groter of kleiner, de andere 100 hebben geen atelier. De heer Elders (D66) herhaalt zijn vraag. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) antwoordt dat in het vast te stellen beleid staat dat de functie van de AtelierBeheerStichting wordt aanbesteed. Het beheer zal waarschijnlijk overgenomen worden door een commerciële partij, die de huren voor kunstenaars laat stijgen. Vervolgens zal het college gevraagd worden om dat extra budget erbij te leggen.

12

De heer Van Rosmalen (GroenLinks) vraagt waarom mevrouw Van Opdorp denkt dat het beheer wordt uitbesteed aan een commerciële partij. De gemeente kan in haar aanbesteding ook opnemen dat het een non-profitorganisatie moet zijn. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) vraagt zich af waarom de AtelierBeheerStichting aan de kant gezet wordt, terwijl ze al jarenlang goed werkt levert. Bovendien heeft de gemeente de aanbesteding al aangekondigd, terwijl de gemeenteraad er nog niet over heeft besloten. De heer Van Haren (VVD) heeft ook gelezen dat sommige ateliers oneigenlijk gebruikt worden. Dat klinkt niet alsof de beheerstichting naar behoren werkt. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) heeft begrepen dat dit om enkele incidenten gaat. De heer Van Haren (VVD) vraagt of de gemeente gewoon een goede beheerorganisatie nodig heeft en dat dit het resultaat van de aanbesteding moet worden. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) meent dat de beheerstichting waarschijnlijk plaats moet maken voor een commerciële partij die het belang van de kunstenaars minder sterk behartigt. De heer Van Haren (VVD) merkt op dat het slechts een aanname is dat het een commerciële partij wordt en vraagt nogmaals of een aanbesteding een goed middel is om de beste partij te selecteren. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) is het daar niet mee eens.

Het zorgen voor tijdelijke en permanente atelierruimte kost de gemeente geld, maar als Cultuurstad van het Zuiden zou de gemeente wel wat mogen investeren in de kunstenaars. De splitsing tussen ervaren kunstenaars en beginners vindt De Bossche Groenen maar niets. In andere beroepen worden mensen ook niet gevraagd om plaats te maken voor net afgestudeerden. Het aanbesteden van de beheertaken vindt De Bossche Groenen ook geen goed idee. Mevrouw Hoekstra (PvdA) vraagt of mevrouw Van Opdorp weet dat een aanbesteding gewoon verplicht is. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) antwoordt dat een aanbesteding in dit geval niet verplicht is, omdat er met de exploitatie slechts € 34.000 gemoeid is, wat onder de aanbestedingsnorm is. De Bossche Groenen vraagt de wethouder om op te komen voor de kunstenaars, makers en doeners en gebruik te maken van de AtelierBeheerStichting. De Tramkade heeft lange tijd prima voldaan als atelierruimte, maar tegenwoordig wordt er nauwelijks nog iets gedaan met het gebouw. De Bossche Groenen stelt voor om hier een aantal tijdelijke werkruimten te creëren. De gemeente kan ook het budget van het Design Museum herbestemmen om broedplekken, atelierruimten en creativiteit in het V&D-gebouw te realiseren. De heer Van Haren (VVD) vraagt wat het de kunstenaars tegenhoudt om de V&D te bellen met de vraag of ze een ruimte kunnen huren.

Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) antwoordt dat de jonge makers weinig geld hebben. De gemeente zal dus wel moeten meehelpen om ze in het V&D-gebouw te vestigen. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) vraagt hoeveel permanente ateliers er volgens De Bossche Groenen jaarlijks nodig zijn. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) antwoordt dat er 230 tot 250 ruimten worden verhuurd. Met 50 extra ateliers zou er een groot probleem opgelost zijn. De gemeente kan daarnaast nadenken over placemaking, zodat er permanent tijdelijke atelierruimtes komen. Mevrouw Hoekstra (PvdA) begrijpt de berekening niet. Mevrouw Van Opdorp zegt dat er 50 extra ateliers nodig zijn, maar geeft ook aan dat ze tegenstander is van doorstromen binnen de sector. Op die manier is er toch volgend jaar weer een nieuw probleem?

13

Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) legt het nogmaals uit. Op de wachtlijst staan 50 jonge kunstenaars zonder ruimte en 50 meer ervaren kunstenaars. Als de gemeente zorgt voor 50 extra ateliers en in de stad worden mooie nieuwe plekken gerealiseerd, dan is het probleem zo opgelost. Mevrouw Hoekstra (PvdA) denkt dat De Bossche Groenen een plan voorspiegelt dat nooit gaat uitkomen. De volgende groep afgestudeerden zorgt weer voor een nieuw probleem. Met het voorstel wordt juist geprobeerd om de beschikbare ruimte eerlijk te verdelen onder nieuwe en ervaren makers. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) herhaalt dat de gemeente gewoon moet zorgen voor extra atelierplekken, zowel permanente als tijdelijke. Mevrouw Visscher (SP) erkent dat er te weinig atelierruimte in Den Bosch is. Bovendien is de beschikbare ruimte vaak te duur. Hiervoor biedt het voorstel geen enkele oplossing. De SP mist een visie, want er is sprake van een keuzeprobleem. Jonge makers verdienen een plek, maar niet ten koste van andere makers. Als Cultuurstad van het Zuiden zou Den Bosch een plek moeten bieden aan alle makers. Door 50 extra ateliers te creëren en daarnaast te werken aan nieuwe tijdelijke ruimten, wordt het kortetermijnprobleem opgelost.

De gemeente moet echter ook een visie hebben, want ze wordt geen Culturele hoofdstad van het Zuiden door dure gebouwen neer te zetten, maar door kunstenaars goed te faciliteren. De heer Van Haren (VVD) constateert dat het probleem is dat er niet of nauwelijks doorstroming is in het gebruik van gesubsidieerde atelierruimten, waardoor de schaarse ruimte oneerlijk verdeeld is over de culturele sector. Daarom is het goed dat met het voorstel wordt overgegaan op transparanter beleid met duidelijke, eindige, contracten. De beweging naar creatieve hubs in gemeentelijk vastgoed met ruimte voor beginnende en ervaren makers, vindt de VVD ook prima. Op een aantal gebieden is vermenging van culturele, sociale, economische en maatschappelijke impact zeker mogelijk. Met de vijf doelen van het beleid kan de VVD dus wel instemmen. Het voorstel spreekt echter ook over een externe commissie van deskundigen, die mandaat van het college krijgt om te besluiten over toe- en afwijzing van huurders. Dat is een vergaande bevoegdheid, terwijl niet duidelijk is waarom dit mandaat nodig is en waarom de gemeente deze besluiten niet zelf kan nemen. Bij cultuursubsidies wordt ook gewerkt met een commissie van deskundigen, maar die adviseert de gemeente en neemt niet zelf de besluiten. Dat werkt naar tevredenheid.

De VVD adviseert om deze constructie ook toe te passen voor het toewijzingsbeleid van ateliers en overweegt om een motie of amendement hierover in te dienen. Placemaking in leegstaand vastgoed vindt de VVD een goed idee, omdat het gebieden aantrekkelijk, veilig en levendig maakt. Er is echter veel vraag naar leegstaand vastgoed voor onder andere onderwijs, ambachten en ondernemerschap. Daarom denkt de VVD dat het verstandig is om integraal af te wegen welke invulling het beste past als de gemeente begint met een gebiedsontwikkeling. De heer Elders (D66) heeft veel gesproken met kunstenaars om te ondervinden welke uitwerking de plannen op hen hebben. Zijn conclusie is dat het culturele ambacht dat in Den Bosch wordt gecreëerd talrijk en kleurrijk is en dat kunstenaars een belangrijke bijdrage leveren aan de ambitie om Cultuurstad van het Zuiden te zijn. De successen brengen echter ook politieke dilemma's met zich mee: wanneer ondersteunt de gemeente kunstenaars en vanaf welk moment moeten zij op eigen benen staan? Hoe verdeelt de gemeente de schaarse ruimte eerlijk onder makers en kunstenaars? De gemeente wil immers niet dat jonge kunstenaars moeten uitwijken naar andere gebieden. Jong en oud kunnen van elkaar leren en niet alleen op creatief vlak, maar ook op het gebied van ondernemerschap.

Ondanks het grote maatschappelijke kapitaal dat kunstenaars leveren, is het vaak moeilijk om rond te komen. Met het voorstel wordt een goede stap gezet, maar het roept ook vragen op. D66 begrijpt dat de stad kiest voor jong talent, maar de fractie vraagt ook aandacht voor de ouderen die geacht worden door te stromen. Worden zij voldoende geholpen en begeleid? Doorstroming en uitstroming zijn namelijk verschillende dingen. D66 wil verder graag weten wat er gedaan kan worden om het maatschappelijk potentieel van de broedplaatsen te vergroten door makers ruimte te bieden voor exposities. Mevrouw Van Samshuijzen (PvdD) vraagt of D66 het geen goed idee vindt om het gegeven van schaarste niet te accepteren, maar er iets aan te doen.

14

De heer Elders (D66) zegt toe om serieus te kijken naar voorstellen van de PvdD om de schaarste op te lossen. De heer Van Silfhout (Volt) is blij met de kritische en met de positieve geluiden over het raadsvoorstel. De motie 'Lokale makers en Design Museum' om meer ruimte te creëren, is al eerder opgesteld. Er ligt een opdracht om een permanente atelierruimte te realiseren in de Bossche Stadsdelta. De wens uit het voorstel om kostenneutraal te acteren, zou alleen kunnen als het budget voor deze motie uit een ander potje komt. Volt is benieuwd wanneer de motie wordt uitgevoerd. Mevrouw Van Samshuijzen (PvdD) vraagt of Volt vindt dat het overbodig is om mensen nu uit hun atelier te zetten, als er binnenkort extra ruimte bij komt. De heer Van Silfhout (Volt) gaat ervan uit dat wordt voorgesteld om met tijdelijke contracten te gaan werken. Het is dus niet zo dat mensen ineens uit hun atelier worden gezet. Mevrouw Van Samshuijzen (PvdD) veronderstelt dat de kunstenaars die een tijdelijk contract krijgen aangeboden, over vijf jaar moeten vertrekken. Als er op termijn extra atelierruimte bijkomt, lijkt het haar niet logisch dat deze mensen dan uit hun atelier worden gezet. De heer Van Silfhout (Volt) antwoordt dat er door de motie wel ruimte bijkomt, maar waarschijnlijk niet genoeg voor iedereen. De PvdD suggereert echter dat er helemaal geen ruimte bijkomt.

Punt is dat de ruimte in de Bossche Stadsdelta er extra bij moet komen en niet in plaats van de huidige atelierruimte. Volt kan zich echter wel vinden in een bepaalde mate van doorstroming en is dus geen tegenstander van het afsluiten van tijdelijke contracten. De clausule dat een midcareer kunstenaar die een startende maker in zijn werkruimte opneemt, langer dan twee termijnen van vijf jaar in zijn atelier mag blijven, vindt hij geen goede. Volt hoort graag van het college hoe het denkt te voorkomen dat kunstenaars jongeren gaan opleiden met als doel dat zij hun atelierruimte behouden. Verder hoort hij graag van het college of het klopt dat er wel wat atelierruimte bij komt door de plannen in de Bossche Stadsdelta. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) sluit grotendeels aan bij GroenLinks en de VVD en kan instemmen met het voorstel. Wel is het vreemd dat de kunstenaars volgens de gemeente al lange tijd bij het beleid betrokken zijn en nu ineens bezwaar aantekenen en zeggen dat zij zich overvallen voelen. Gewoon ge-DREVEN beschouwt het voorstel als een startpunt in een verandering van denken dat over twee jaar wordt het beleid geëvalueerd. De heer Van Creij benadrukt dat de gemeente twaalf gebouwen aanbiedt om kunstenaars te vestigen. Dat lijkt hem voldoende.

Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) stelt dat er niet alleen sprake van schaarste is, maar ook dat er oneigenlijk gebruik wordt gemaakt van de atelierruimte. Mevrouw Visscher (SP) vraagt waarom de gemeente het oneigenlijk gebruik niet gewoon aanpakt. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) zegt dat er nu juist beleid gemaakt wordt om dit aan te pakken. Mevrouw Visscher (SP) stelt dat voor het aanpakken van oneigenlijk gebruik geen beleidsvoorstel nodig is. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) vraagt of VOOR Den Bosch op de hoogte is van de brief van de AtelierBeheerStichting, waarin staat dat zij altijd optreedt in geval van oneigenlijk gebruik van atelierruimte, met als uiterste sanctie het opzeggen van het huurcontract. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) kent de brief en heeft ook de insprekers gehoord tijdens de I&O-vergadering. Uit de brief kan zij niet opmaken in welke situaties de AtelierBeheerStichting heeft opgetreden. De insprekers kwamen allemaal van één gebouw. Ze kan er dus niet vanuit gaan dat het op alle plekken goed gaat.

15

Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) vraagt of VOOR Den Bosch het ook heel fijn zou vinden als in een raadsvoorstel informatie is opgenomen over het aantal plekken, zodat de raad een beeld heeft bij de grootte van het probleem. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) kan zich voorstellen dat dit voor meer duidelijkheid zorgt. Zij gaat er echter vanuit dat het college deze cijfers wel heeft en op basis daarvan tot dit voorstel is gekomen. Met het voorstel wordt ruimte gemaakt voor jonge kunstenaars en worden ruimten optimaal gebruikt. Extra ruimte creëren is moeilijk, dus het is goed om met nieuw beleid het huidige gebruik onder de loep te nemen. Mevrouw Hoekstra (PvdA) stelt dat in een cultuurstad plek moet zijn voor creatieve makers. In een tijd aan gebrek aan van allerlei soorten vastgoed is dat een uitdaging. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) stelt voor dat Den Bosch de term “Cultuurstad van het Zuiden” maar niet meer moet gebruiken. Mevrouw Hoekstra (PvdA) is het daar niet mee eens. De heer Van Silfhout (Volt) maakt een punt van orde. Hij stelt voor dat commissieleden elkaars betoog afwachten alvorens te interrumperen. De voorzitter reageert dat hij er wat scherp op zit, omdat hij de vergadering vanavond hoopt af te ronden, zodat de commissie volgende week niet hoeft terug te komen. Mevrouw Hoekstra (PvdA) zegt dat de PvdA het voorliggende voorstel steunt.

Het geeft kansen voor nieuw talent en jonge makers en doet tegelijkertijd eer aan mensen die al langere tijd creatief bijdragen aan de stad. Ook deze groep verdient een plek om dat te blijven doen. De zorgen van de kunstenaars heeft de fractie goed gehoord. Er ligt zeker een aandachtspunt op het gebied van communicatie. Dat er een tekort aan ateliers is, is echter een gegeven. De PvdA is blij dat het college aan jonge makers de ruimte geeft om een plek te vinden in de stad en aan ervaren makers om door te stromen. Wel wil de fractie blijven monitoren dat de gemeente dit goed borgt, zodat er voor iedereen een plek blijft bestaan in de Cultuurstad. De rafelrandjes aan de stad zijn een groot goed geworden en hebben aangetoond dat ze succesvol zijn en voor jongeren een belangrijke bijdrage leveren aan het fijn leven in Den Bosch. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) vraagt of mevrouw Hoekstra ervan op de hoogte is dat de Tramkade inmiddels een behoorlijk lelijke rafelrand is geworden, waar de creativiteit niet optimaal uitgehaald wordt. Mevrouw Hoekstra (PvdA) antwoordt dat ze dat weet. Dat kunst en cultuur een goede bijdrage kan leveren aan het samenleven, is ook de kracht van kunst. Mevrouw Visscher (SP) vindt het betoog van de PvdA klinken alsof er heel veel ruimte bij komt. Ze vraagt of ze hetzelfde voorstel heeft gelezen als de SP.

Mevrouw Hoekstra (PvdA) heeft dat niet gezegd, maar heeft wel benadrukt dat ze het belangrijk vindt dat iedereen de stad met elkaar deelt en dat er kansen ontstaan voor nieuwe makers. Dat heeft de gemeenteraad ook uitgesproken door te zeggen dat men vernieuwing wilde. In tijden van schaarste kan de gemeente nooit iedereen blij maken. Een aantal fracties stellen dat die twee dingen keihard tegenover elkaar staan, maar dat is volgens haar niet zo. Mevrouw Van Zaalen (CDA) stelt dat de CDA-fractie blij is met het voorliggende beleidsvoorstel en de vijf doelen in de nota onderschrijft. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) sluit zich volledig aan bij de vorige spreker. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) stelt dat een samenleving het beste functioneert als er voldoende ruimte is voor tegenmacht, kritische geluiden en reflectie. Kunst en cultuur vervullen hierin een belangrijke rol. Enkele maanden geleden besprak de gemeente de kantorenvisie, omdat er meer