Verslag Commissie SOCIAAL 19.04.2023

Commissie SOCIAAL Verslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter Secretaris: (plv.) Commissieleden:

Collegeleden:

19 april 2023 Raadzaal

J.J.M. Gersjes drs. E.A.A. Kerkhoff mw. M. Craste bc, J.J.E.L. van Creij, mw. E.C.M. van Diejen BSc, mw. mr. Y. Doǧan, S.J.A. Elders BA, A.W.J.A. van Hattem LLB, F.J. van Haren, S.C. van Hasselt, mr. F. Kabbouti, mw. R.F. van der Kallen-van der Donk , ing. J.N. Kieft, mw. W.M. van de Leemput, H.J.M. Mees, mw. drs. E.W.M. van Opdorp, W.J. Plasmeijer, A.P.R.G.M van Rosmalen, mw. E. Samshuijzen, ir. P.K. Schuurmans, A.C. van Silfhout, mw. C.K.J. Visscher, mw. mr. C.H.A. van den Wildenberg, mw. J.J.M. van den Wildenberg, mw. dr. Y. van Zaalen M.J.J. van der Geld MSc, U. Kâhya, P. Slikker, mw. mr. M.A.B. Van der Sloot

Afwezig:

mw. A.M.W. van der Aa, mw. J.W.C.A. Bastiaans, mw. I.E.F.M. van Beers, O. Çifçi, F.G.F. van Genugten, mw. W.A.M.H. Parijs

Verslaglegging

I. Wendt, DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter heet iedereen van harte welkom bij de vergadering van de commissie Sociaal. Bijzonder welkom aan mevrouw Van Diejen van de PvdD, die voor het eerst als commissielid aanwezig is. De heer Çifçi is afwezig en wordt vervangen door de heer Kabbouti. Mevrouw Parijs van Bosch Belang is tot na de zomer afwezig vanwege ziekte en hoopt daarna terug te keren. Haar wordt sterkte toegewenst.

2.

Vaststellen van de agenda De voorzitter licht toe dat er 3 raadsvoorstellen op de agenda staan en één discussienotitie. Er zij geen vragen voor de rondvraag binnengekomen. Hij vraagt over welke agendapunten de commissie het woord wenst te voeren. Dit zijn de agendapunten: 5, 6, 7 en 8.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Sociaal van 15 februari 2023 Het verslag wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties De commissie is akkoord met het voorstel van het college om motie 10 als afgehandeld te beschouwen.

5.

Aanpak jongerenparticipatie Mevrouw Doǧan (GroenLinks) betoogt dat GroenLinks het helemaal eens is met de uitspraak dat jongeren de toekomst zijn. Jongeren hebben veel ideeën die ze met de juiste begeleiding zelf kunnen verwezenlijken. Zo leren ze zelfredzaam te zijn en hun talenten te ontwikkelen, terwijl ze bijdragen aan de Bossche samenleving. Ze verwijst naar de bijeenkomst over jongerenparticipatie die zij vorige week heeft bijgewoond. Helaas waren er weinig raadsleden aanwezig, want het was een geweldige bijeenkomst, waarop jongeren uitlegden hoe zij zich inzetten voor anderen en hoe zij hun talenten hebben ontdekt en ontwikkeld. Alle stappen van participeren hebben een kleur gekregen en iedereen participeert op het vlak dat bij hem past en in zijn eigen tempo. Alle vormen van participatie zijn belangrijk. GroenLinks is trots op de jongeren en hoopt dat ze anderen inspireren om hun stem te laten horen, bij voorkeur ook in de gemeenteraad, want het zou mooi zijn als meer jongeren politiek actief worden. De fractie van GroenLinks zal instemmen met

1

het raadsvoorstel. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) stelt dat haar fractie blij is met de nota. Het is heel goed wat er allemaal gebeurt aan jongerenparticipatie. Vanavond wordt gevraagd om de uitgangspunten en het model vast te stellen. De fractie van De Bossche Groenen vindt het belangrijk dat de gemeente naar jongeren luistert, maar ook dat jongeren betrokken worden bij het maken en uitvoeren van beleid. Daarom vraagt de fractie extra aandacht voor twee uitgangspunten uit de nota, namelijk het meewegen van de suggesties van jongeren in de besluitvorming. Dat is gebeurd bij de voorliggende nota, maar de vraag is of de raad en commissie dit in andere gevallen ook voldoende doen. Het kinder- en jeugdparlement komt zelf met problemen en oplossingen en presenteert die aan de gemeente. Het zou echter fijn zijn als het meer tweerichtingsverkeer wordt, bijvoorbeeld door jongerenparticipatie standaard op te nemen in raadsvoorstellen, zodat jongeren meer betrokken worden bij de democratie. Daarbij zou ze 'overleggen en raadplegen' meer handen en voeten willen geven, door jongeren actief te bevragen en het 'meedenken en adviseren' door jongeren gevraagd en ongevraagd te laten adviseren. Op deze manier kan de mening van jongeren nog meer worden geïntegreerd in de besluitvorming door de gemeente. De Bossche Groenen staat achter de nota en zal ermee instemmen.

De heer Plasmeijer (50PLUS) heeft de indruk dat de € 65.000 die is besteed aan jongerenparticipatie goed besteed is. Hij mist echter het betrekken van de jeugd bij het gemeentebeleid. Hij vraagt hoe de gemeente dat gaat aanpakken. Wordt aan jongeren gevraagd wat zij vinden van de uitvoering van de jeugdzorg? Of worden ze betrokken bij de schuldenproblematiek van jongeren? Dat zal beter verankerd moeten worden in de organisatie, zodat de gemeente de jongeren op een effectievere manier kan betrekken. Dat zal echter veel meer kosten dan € 65.000. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) stelt dat er al veel gebeurt en dat jongeren betrokken zijn bij de gemeente, maar hij sluit zich aan bij de vorige sprekers. Bij allerlei maatschappelijke vraagstukken vraagt de gemeente zich nog niet af wat jongeren ervan vinden. Leefbaar ’s-Hertogenbosch zou jongeren graag betrekken bij onderwerpen als armoede, eenzaamheid, energietransitie etc. Ook in het toekomstbestendig maken van vrijwilligerswerk kunnen jongeren een goede functie vervullen. Het college zou hiermee aan de slag zijn gegaan zijn, dus hij hoort graag welke rol het college hierin ziet voor jongeren. Het brede bereik zorgt ervoor dat ook jongeren worden gevonden die niet zo actief participeren. Het is prima dat de gemeente probeert om dit beter vorm te geven.

In de visie wordt gesteld dat de gemeente meer naar jongeren wil luisteren en iets gaat doen met de input. Hij vraagt of het al duidelijk is wat de gemeente wil bereiken. Wanneer is de gemeente tevreden? Tot slot staat bij ambitie vermeld dat er in bestuurlijke voorstellen een kopje staat over participatie van omwonenden. Dat wil men ook gaan doen bij voorstellen van de afdeling Jeugd. Dat zou hij echter veel breder willen trekken. Leefbaar ’s-Hertogenbosch is blij met het voorstel en zal ermee instemmen. Mevrouw C. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) is na een jongerenparticipatietraject zelf begonnen als jongerenraadslid in een andere gemeente. Destijds merkte zij dat de politiek en de gemeente de jeugd graag willen betrekken bij de besluitvorming, maar de jongeren worden daarbij onvoldoende begeleid. Ze moesten zelf de raadsstukken maar opzoeken en contact opnemen als ze er iets over wilden zeggen. Dat vinden jongeren moeilijk, waardoor ze afhaken. Ze adviseert de wethouder om de jongeren actief op te zoeken als het gaat om besluitvorming over zaken die hen aangaan. De heer Elders (D66) is erg blij met het voorstel over jongerenparticipatie. D66 staat immers voor een samenleving waarin iedereen gelijke kansen heeft om zich te ontwikkelen in de maatschappij.

Hij is dan ook trots om als jongere het woord te mogen voeren voor D66, want ook in de raadzaal is het belangrijk dat jongeren vertegenwoordigd zijn. Daar valt nog een wereld te winnen, vindt hij. Hij complimenteert de wethouder en de opsteller van het voorstel en is benieuwd naar een reflectie van de wethouder op de borging en inclusie. Het is een goed voorstel dat mooie programma’s bevat, maar hij hoort graag hoe de input van de programma’s wordt geborgd in de besluitvorming. De wethouder spreekt veel met jongeren, maar dat zou de raad ook moeten doen, bijvoorbeeld door ze uit te nodigen bij de I&O-bijeenkomst, zodat ze zelf input kunnen geven. Over inclusie stelt hij dat jongerenparticipatie wordt gekaderd door jongerenactieprogramma’s, maar participatie vindt op veel meer plekken plaats, zoals op scholen, studenten- en

2

studieverenigingen en in jongerencentra. Hoe verhouden deze initiatieven zich tot het voorgestelde participatiemodel? Hij hoort graag of alle jongeren worden meegenomen in het participatietraject of dat ze eerst in het jeugdparlement moeten zitten of een jongerenambassadeur moeten zijn. Mevrouw Van Zaalen (CDA) voegt aan de vorige sprekers toe dat veel grote vraagstukken in de gemeente op lange termijn gevolgen hebben voor kinderen en jongeren. Daarbij kan men denken aan betaalbaar wonen en investeren in duurzaamheid. Het CDA staat voor rentmeesterschap: de wereld beter achterlaten aan de volgende generatie. Door actief te spreken met jongeren, leert de gemeente wat zij belangrijk vinden. Het CDA is daarom al jaren voorstander van jongerenparticipatie en pleit voor jongerenambassadeurs en -burgemeesters met een passend budget. De fractie denkt dat de gemeente alleen samen met de jeugd tot oplossingen komt voor huidige en toekomstige vraagstukken en het vertrouwen in de overheid kunnen terugwinnen. Het CDA twijfelt wel of de huidige jongerenparticipatie voldoende representatief is. De gelijkekansenaanpak is sterk gericht op jongeren uit wijken met een lage sociaaleconomische positie. Echter, Jan uit Zuid of jongeren met een communicatieve, mentale of fysieke beperking moeten ook gehoord worden door de gemeente.

Uit de kleuren van de participatieladder blijkt dat jongeren op alle treden worden betrokken. Dat is mooi, maar de vraag is of zij een goede afspiegeling zijn van de Bossche jeugd. Het CDA vraagt de wethouder daarom om hier actief op in te zetten. Er zou onvoldoende begeleidingscapaciteit zijn. Welke oplossingsrichtingen heeft de wethouder al verkend? Tot slot hoort het CDA graag of het mogelijk zou zijn om 10% van het vastgestelde jaarlijkse budget vrij te maken om de groepen meer zelfstandige handelingsruimte te geven. De heer Van Hasselt (SP) denkt dat het juist belangrijk is om meer in te zetten op de zwakke wijken in de stad, omdat jongeren die ouders hebben met goede connecties… Mevrouw Van Zaalen (CDA) onderbreekt hem met de opmerking dat zij had gezegd dat de aandacht voor jongeren uit sociaaleconomisch zwakke wijken gewaardeerd wordt, maar dat de aandacht ook moet gaan naar andere jongeren, zoals die met een beperking of Jan uit Zuid. De heer Van Hasselt (SP) vindt dat juist moet worden ingezet op wijken waar jongeren nog niet zo veel participeren. Vooral technisch geschoolde jongeren op mbo-niveau moeten bereikt worden, zodat er een betere afspiegeling van de samenleving ontstaat. Er moet niet een soort schaduwparlement ontstaan met jongeren, maar jongeren moeten actief worden met activiteiten, zoals sporten in de wijk.

Mevrouw Samshuijzen (PvdD) verwijst ook naar het werkbezoek. Het was leuk om te zien wat het betekent voor de jongeren dat ze gebruik kunnen maken van het jongerenparticipatieprogramma. Het geeft ze veel kansen en inspireert ze. De PvdD is heel positief over het voorstel, maar sluit aan bij de opmerkingen over de ambitie die de gemeente heeft om de mening van jongeren te verwerken in voorstellen die de jeugd aangaan. Ze denkt wel dat het breder kan zijn, want elk thema gaat jongeren aan. Tijdens het werkbezoek heeft ze gevraagd naar de ideeën en adviezen die uit het kinder- en jeugdparlement komen. Die gaan naar de wethouder, maar de raad ziet er nog niet veel van terug. Ze zou hier als raadslid graag meer van willen zien, bijvoorbeeld door de stukken die voortkomen uit de jongerenparticipatie bij de ingekomen stukken van de raad te voegen, of door de uitnodiging van het kinder- en jeugdparlement door te sturen. De heer Kabbouti (PvdA) was niet als raadslid, maar als vader aanwezig bij de jongerenbijeenkomst en zag zo de andere kant van de tafel. Het was leuk om te merken hoe jongeren in zo’n gezelschap acteren. Het was zeer energiek en daar sluit de nota volledig op aan. De kansen die de nota met zich meebrengt worden meteen in de praktijk vertaald.

Een voorbeeld hiervan is het ramadanvoetbaltoernooi, dat dit jaar voor het eerst door de jongeren zelf georganiseerd is, wat heel goed is gelukt. Het is een mooi voorbeeld dat de gemeente moet koesteren. Er zit ook een grote opgave in het voorstel. Hij verwijst naar het burgerberaad, waarin de gemeente op zoek is naar de stem die niet zo vaak gehoord wordt. In het kader van jongerenparticipatie maakt het veel verschil wie je ouders zijn en welke docenten je hebt. In die hoek moet de gemeente verbinding zoeken om kansengelijkheid in de praktijk op te pakken en iedereen te laten meedoen.

3

Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) vindt het mooi om te zien wat er al bereikt is in de voorbije jaren. De gemeente is op de goede weg. Wel vraagt ze zich af wat de gemeente voor jongeren kan doen in wijken waar PowerUp073 minder aanwezig is en waar geen jongerencentra zijn. Ook daar is het namelijk nodig om jongeren achter de computer vandaan te krijgen. Samenwerking met de Filios Scholengroep of de middelbare school in Oss is misschien nodig. Hoe gaat de wethouder proberen om deze jongeren warm te laten lopen voor de jongerenparticipatie? Rosmalens Belang zou graag zien dat jongerenparticipatie zich allereerst richt op de leuke dingen en dat jongeren niet overvoerd worden. Als dat laatste gebeurt, zullen ze weer snel afhaken. De heer Schuurmans (VVD) vindt het versterken van jongerenparticipatie een belangrijk initiatief, maar benadrukt dat de gemeente een faciliterende rol op zich neemt om jongeren actief te laten deelnemen aan de samenleving. Participatie is geen doel op zich, maar moet een resultaat opleveren ten bate van de jongeren en van de samenleving als geheel. De VVD ziet het belang om jongeren te verbinden aan de lokale democratie. Jongeren vertegenwoordigen immers een zesde van de inwoners.

Hoe wil de gemeente omgaan met het uitgangspunt dat de suggesties van jongeren worden meegewogen in de besluitvorming? Hoe zwaar gaan hun suggesties wegen en hoe benut de gemeente de bestaande initiatieven, zoals de jongerenambassadeurs en het jeugdparlement? Hoe verbindt de gemeente de jongeren aan de debatten die in de gemeenteraad gevoerd worden en aan de resultaten die dat buiten de raadzaal heeft? De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) ziet in het voorstel niet veel concrete handvatten om aan de slag te gaan. Het bevat vooral een opsomming van wat er al gebeurt in de gemeente. Het is bovendien vrij veel gericht op de stad en minder op de andere kernen. De heer Van Hattem (PVV) las in het raadsvoorstel bij 'duurzaamheid' dat de huidige generatie jongeren steeds meer oog heeft voor de leefomgeving en voor het klimaat. Zo’n aanname leidt volgens hem niet tot jongerenparticipatie maar tot jongerenindoctrinatie. Jongeren moeten zelf hun gedachten kunnen vormen en niet opgedrongen krijgen door de gemeente. Hij vraagt de gemeente om hier waakzaam op te zijn. De gemeente voert al lange tijd jongerenbeleid. Het sluiten van de Maaspoort was daar een gevolg van. Een gemiste kans volgens de PVV, want het was een goedlopend project en nu moet alles weer van het begin opgebouwd worden. De PVV had liever gezien dat dit project in stand gehouden was.

Daarnaast is het belangrijk om de jongeren zelf centraal te stellen en niet de welzijnsorganisaties. Overal wordt PowerUp073 genoemd. Het gaat echter niet om die organisatie, maar om de jongeren zelf. Een aspect dat nog niet besproken is, is de coronaperiode, waarin jongeren aan de kant stonden en ’s avonds opgesloten zaten. Bij alle coronamaatregelen is er te weinig rekening gehouden met het perspectief van jongeren. De PVV adviseert om een volgende keer meer rekening te houden met de belevingswereld en behoeften van jongeren. Het ramadanvoetbaltoernooi hoeft van de PVV niet door de overheid gefaciliteerd te worden. De heer Kabbouti (PvdA) vraagt wat de heer Van Hattem vindt van het feit dat jongeren het toernooi zelf hebben georganiseerd. De heer Van Hattem (PVV) vindt het prima dat iemand een voetbaltoernooi organiseert, maar het hoeft van hem geen ramadantoernooi te zijn, of vanuit een andere politieke of sociale ideologie te worden opgezet. De heer Kabbouti (PvdA) is blij dat de PVV erkent dat jongeren het prima zelf ter hand kunnen nemen. Hij nodigt de heer Van Hattem uit om een kijkje komen te nemen, want het ramadantoernooi is een van de meest inclusieve toernooien, waar iedereen aan deelneemt. De heer Van Hattem (PVV) is van mening dat de term 'ramadantoernooi' ervoor zorgt dat het in een bepaald kader zit. Daar wil de PVV graag van af.

De uitgangspunten in de nota zijn prima en logisch. Het hangt af van de uitvoering wat ervan terecht gaat komen. Jongeren een stem geven bij maatschappelijke opgaven zou bijvoorbeeld prima via referenda kunnen. Jongeren betrekken bij vrijwilligersprojecten lijkt hem ook zinvol. De heer Van Silfhout (Volt) vindt het mooi om te zien hoe breed de coalitie in de raad lijkt te zijn, die voor meer jongereninspraak is, bovenop de voorliggende nota. Volt pleit voor een

4

jongerenraad, zodat jongeren nog meer inspraak krijgen. Het agenderende vermogen van jongeren moet veel groter worden. Volt zou graag zien dat ze meer mogelijkheden krijgen om in te spreken bij I&O, maar ook dat ze agendapunten kunnen aandragen voor de gemeenteraad, zodat de raad hun onderwerpen móet bespreken. Mevrouw C. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) vraagt per interruptie of de heer Van Silfhout zelf weleens ging inspreken bij een vergadering. Zelf heeft ze dat wel gedaan, maar jongeren vinden het heel eng. Ze vraagt of Volt daar een toekomst in ziet. De heer Van Silfhout (Volt) heeft zelf nooit ingesproken. Hij maakt zich ook zorgen over hoe spannend het is om in te spreken. Daarom zou het beter zijn dat jongeren met voorstellen komen die de raad moet bespreken. Ze moeten onderling tot voorstellen komen, waarover de raad vervolgens moet spreken. Echter, sommige jongeren zullen wel willen inspreken, en dat moet ook mogelijk zijn. De heer Schuurmans (VVD) stelt dat er bewust gekozen is voor jongerenambassadeurs die vanuit de inhoud worden betrokken bij initiatieven. Hij vraagt hoe hij daar tegenover staat en hoe de ambassadeurs zich verhouden tot een jongerenparlement dat nu wordt voorgesteld door Volt. De heer Van Silfhout (Volt) vindt beide goed. Uit verschillende milieus zullen verschillende ideeën komen. Jongeren staan te trappelen om mee te doen.

Volt vindt het goed dat de gemeenteraad de handen ineenslaat om een motie in te dienen, met als doel nog meer input bij jongeren op te halen. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) denkt dat het voorstel een goede opstap is naar een toekomst, waarin jongeren meer betrokken worden bij wat er speelt in de Bossche maatschappij. Bosch Belang zal het voorstel steunen. Wethouder Kâhya dankt de raadsleden voor de complimenten, die hij zal doorgeven aan de jongeren. In 2001 heeft de raad voor het laatst een voorstel behandeld over jongerenparticipatie. Dat is een hele generatie geleden, dus de wereld is flink veranderd. Ook jongerenparticipatie is sterk veranderd, dus het is belangrijk om de kaders aan te passen aan de huidige tijd. Diverse raadsleden vroegen wat de gemeente precies gaat doen. Dat gaat het college niet bepalen. Er worden slechts kaders gesteld, waarbinnen jongeren de ruimte krijgen om vorm en inhoud aan het gemeentebeleid te geven. Het is belangrijk dat jongeren meebouwen aan het beleid van vandaag en morgen en de kans krijgen om hun talenten te ontwikkelen en mee te doen. Bij het werkbezoek gaven jongeren aan hoe zij betrokken raakten en wat zij ermee gedaan hebben. Vanavond ligt een aantal uitgangspunten voor. Eén uitgangspunt is dat jongeren centraal staan. De gemeente neemt hun inbreng serieus mee.

Met serieus wordt bedoeld dat de gemeente vooraf inzichten ophaalt bij jongeren en deze volwaardig meeneemt in de totale afweging. Dat kan bij allerlei onderwerpen gebeuren. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt of jongeren dan ook meer inzicht wordt geboden in de besluitvorming binnen de gemeenteraad, want tot nu toe heeft de politiek dat goed verborgen gehouden. Wethouder Kâhya is van mening dat dit steeds meer gebeurt. Kinderen en jongeren worden steeds meer bij het beleid betrokken. Het zou goed zijn als de raad per beleidsstuk goed doorvraagt bij het college hoe dat is gebeurd. De raad zou ook zelf kunnen kijken hoe de verbinding met jongeren beter gelegd kan worden. Nu worden bijvoorbeeld klassen ontvangen in de raadzaal. Overwogen kan worden hoe de perspectieven van jongeren op een actievere manier opgehaald kunnen worden. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) merkt op dat bij het laatste uitgangspunt staat dat er extra wordt ingezet op jongeren die de weg naar de gemeente nog niet weten. Ze vraagt hoe groot die groep wordt ingeschat en wanneer de gemeente vindt dat haar doel op dit gebied bereikt is. Wethouder Kâhya antwoordt dat het derde uitgangspunt is om voor alle jongeren toegankelijk te zijn. Op school- en buurtniveau is er door veel verschillende partners al van alles in gang gezet.

Het participatiemodel, dat is opgezet door jongeren, is bedoeld om iedereen een handreiking te

5

doen, zodat men zelf aan de slag kan met participatie. Voor sommigen zal dat gaan om 'meedoen', voor anderen om 'mee vormgeven'. Als in de uitvoering jongeren worden gevonden die niet zo gemakkelijk gevonden worden, is de opzet geslaagd. Daarvoor kunnen de jongeren zelf ook benut worden, want ze nemen elkaar vaak mee. Die kracht kan de gemeente beter inzetten. De heer Van Hattem (PVV) merkt op dat veel jongeren in de Maaspoort aangeven dat zij gewoon willen dat het jongerencentrum openbleef. De wethouder besloot echter om de poort te sluiten. Hoe verhoudt zich dat tot het luisteren naar jongeren? Wethouder Kâhya wil het debat hierover niet opnieuw voeren, maar verwijst naar een onderzoek, waaruit bleek dat de doelgroep voor wie de Maaspoort bedoeld was, er amper binnenkwam. Het beeld dat de PVV schetst van de huidige situatie staat in schril contrast met de werkelijkheid. De voorzitter geeft de heer Van Hattem nogmaals het woord, maar zegt daarbij dat hij een discussie over de Maaspoort wil voorkomen. De heer Van Hattem (PVV) is van mening dat het gaat over participatie. Het gaat niet om het jongerencentrum, maar om de manier waarop de gemeente de jongeren heeft behandeld. Een groep jongeren wilde serieus genomen worden door de gemeente, maar de wethouder kwam met een rapport waar in stond dat het jongerencentrum gesloten moest worden.

Hij vraagt zich af of het nieuwe beleid weer tot situaties gaat leiden, waarbij de wethouder op basis van een rapport zegt dat hij het beter weet. Wethouder Kâhya stelt dat er ook een groep jongeren was die zich niet welkom voelde in de Maaspoort. Wat nu voorligt, laat zien dat de gemeente het heel goed doet. Andere Brabantse steden komen zelfs bij Den Bosch kennis ophalen over de invulling van jongerenparticipatie. Er was een vraag over inclusie. In de uitvoering is er steeds oog voor inclusie en oog voor jongeren die niet als vanzelfsprekend komen. Ook werd gevraagd hoe de diversiteit wordt geborgd. Dat is iets waar de gemeente continu op moet letten, omdat het niet vanzelfsprekend is. Cityboost heeft bijvoorbeeld een brede groep jongeren bereikt. Gevraagd is hoe de gemeenteraad actiever betrokken kan worden bij jongerenparticipatie. Hij zal kijken of dit wat explicieter gemaakt kan worden, maar het zou ook goed zijn als de gemeenteraad naar zijn eigen werkplan kijkt. Over directe input in de raad antwoordt de wethouder dat er momenteel een idee wordt uitgewerkt om vanuit het kinderparlement een troonrede aan de gemeenteraad te maken. De vorm wordt nog met de kinderen en jongeren besproken. De oproep om een sterkere relatie te krijgen neemt hij mee.

De heer Schuurmans VVD leest in de nota dat suggesties van jongeren moeten worden meegewogen in de besluitvorming en vraagt wie de weegschaal afstelt. Wethouder Kâhya antwoordt dat het college de weging voorbereidt, maar dat de gemeenteraad de afweging maakt. De heer Schuurmans (VVD) vraagt hoe het college de weging voorstelt. Hoe wordt besloten over welke onderwerpen input van jongeren gewenst is? Wethouder Kâhya heeft de ervaring dat het niet zo werkt. Bij nieuwbouw of renovatie van scholen worden jongeren nu al vanzelf betrokken, maar dat komt niet op het niveau van het college en de gemeenteraad terecht. Het gaat om cocreatie in een proces om tot een gezamenlijke invulling te komen. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) hoorde de wethouder zeggen dat hij jongeren erbij wil betrekken die niet zo gemakkelijk bereikt worden. Hij vraagt wanneer de gemeente tevreden is over het resultaat. Wethouder Kâhya antwoordt dat het ramadantoernooi een goed voorbeeld is. Er wordt geen meetlat voor ontwikkeld, maar als jongeren in staat zijn om een evenement succesvol te organiseren, mag de gemeente daar heel trots op zijn. Dat is niet bereikt op basis van een toetsingskader, maar gewoon door jongeren de mogelijkheden te geven en te kijken of het goed gaat.

6

Mevrouw Van Zaalen (CDA) had gevraagd naar oplossingsrichtingen die de wethouder heeft verkend met betrekking tot onvoldoende begeleidingscapaciteit. Ook had ze voorgesteld om een deel van het jaarlijkse budget vrij te geven, zodat jongeren zelfstandige handelingsruimte hebben. Wethouder Kâhya antwoordt dat bij jongerencentra al budgetten beschikbaar zijn, die jongeren kunnen benutten. Cityboost heeft ook een eigen budget. Dat is meer dan de genoemde 10% en kan door jongeren worden uitgegeven. De capaciteit voor begeleiding zal altijd een knelpunt zijn als de gemeente alle jongeren wil bereiken. Een oplossing daarvoor is om te proberen om veel taken aan de jongeren zelf over te dragen. Dat gebeurt nu bijvoorbeeld al in jongerencentra. Mevrouw Van Zaalen (CDA) vraagt of de gemeente professionals wil inzetten om jongeren te begeleiden die weer andere jongeren gaan begeleiden. Wethouder Kâhya vindt dat de professionals zelf steeds meer moeten uittreden, terwijl de werkzaamheden kunnen doorgaan. Tweede termijn De heer Van Silfhout (Volt) komt terug op de vraag of hij ooit heeft ingesproken. Hij heeft in Eindhoven een keer een presentatie mogen geven in de raadzaal. De heer Elders (D66) is blij te horen dat een brede coalitie aangeeft dat jongerenparticipatie belangrijk is. D66 adviseert om goed na te denken over de wijze waarop de raad en commissie dit zelf kunnen organiseren.

Hij zou graag buiten de commissievergadering om hierover van gedachten wisselen met de andere fracties. De heer Van Silfhout (Volt) vindt het voor nu een hamerstuk en als het niet zo is komt hij erop terug. De voorzitter concludeert dat het advies van de commissie is om het voorstel als hamerstuk door te geleiden naar de raad.

6.

Verordening individuele inkomenstoeslag Participatiewet Mevrouw Visscher (SP) is blij met de verruiming, maar het succes van de regeling staat of valt met de communicatie. Veel mensen die recht hebben op de inkomenstoeslag, zijn hiervan niet op de hoogte. Ze vraagt de wethouder om het zeer actief onder de aandacht te brengen en ervoor te zorgen dat iedereen die er eventueel recht op heeft, er weet van heeft. De SP-fractie steunt voor het voorstel. De heer Van Haren (VVD) vindt de verruiming naar 110% van de bijstandsnorm zeer begrijpelijk. De VVD-fractie steunt het voorstel om de tijdelijke coulancemaatregelen definitief te maken. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vindt het een mooi voorstel, maar de PvdD vindt het niet logisch dat de inkomenstoeslag in drie categorieën wordt ingedeeld, namelijk voor alleenstaanden, alleenstaande ouders en gehuwden. In andere gemeenten wordt er vaak onderscheid gemaakt tussen gehuwden/samenwonenden met en zonder kinderen. Een gezin met kinderen heeft immers andere financiële behoeften dan gehuwden zonder kinderen. In de technische beantwoording wordt verwezen naar artikel 4 van de Participatiewet. Daarin wordt echter ook onderscheid gemaakt tussen gezinnen met en zonder kinderen.

Ze zou graag van het college en van de andere fracties horen of zij vinden dat gehuwden/samenwonenden met kinderen een hoger bedrag zouden moeten krijgen dan gehuwden/samenwonenden zonder kinderen. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) is blij met de verordening, zeker omdat de doelgroep wordt uitgebreid met jonggehandicapten. De verhoging naar 110% van de bijstandsnorm in 2023 mag van de fractie van De Bossche Groenen in 2024 gerust verder worden verhoogd naar 120%, zodat ook veel werkende armen worden bereikt. De fractie zou graag een verkennend onderzoek hiernaar zien. Ook vraagt de fractie hoe mensen bereikt worden die niet in het systeem zitten. Zelf aanvragen via de gemeentelijke website is namelijk niet eenvoudig. Mevrouw Van Opdorp hoort daarom ook graag wanneer de website wat toegankelijker wordt gemaakt. Als een inwoner nu de term 'inkomenstoeslag' intikt, komt hij direct bij het aanbod voor ondersteuning door

7

een onafhankelijke cliëntondersteuner, wat veel mensen afschrikt. Heldere en toegankelijke informatie die het beleid menselijk maakt, is gewenst. De heer Plasmeijer (50PLUS) sluit zich aan bij SP en De Bossche Groenen. Hij vraagt het college om alles eraan te doen om de doelgroep te bereiken. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) dankt de ambtelijke organisatie voor de beantwoording van de technische vragen. Ook werkende armen komen in aanmerking voor deze inkomensondersteuning, wat hoognodig is in een tijd van oplopende inflatie. Het is een van de weinige instrumenten die de gemeente heeft om inkomenspolitiek te bedrijven. De fractie van Leefbaar ’sHertogenbosch overweegt een motie in te dienen voor een onderzoek naar het ondersteunen van werkende armen. Leefbaar ’s-Hertogenbosch juicht een vereenvoudiging van het aanvraagproces enorm toe. Het uitgangspunt 'niet snappen, is schrappen' zou de gemeente vaker mogen hanteren. Veel mensen hebben moeite met digitaal aanvragen. De gemeentelijke website is te veel aanbodgericht en niet duidelijk. Bovendien staat de verordening niet op de website. Ook wordt niet vermeld dat bijvoorbeeld studenten worden uitgesloten van de regeling. Er valt dus nog wat te verbeteren aan de communicatie over de toeslag. Mevrouw Doǧan (GroenLinks) stelt dat GroenLinks akkoord gaat met het voorstel. Het is goed dat de doelgroep wordt verruimd.

Ze vindt de suggestie van mevrouw Van Opdorp interessant. GroenLinks zou graag zien dat de norm op termijn wordt verhoogd naar 120%. Ze hoort graag de reactie van de wethouder hierop. De heer Van Silfhout (Volt) sluit zich aan bij eerdere sprekers. Wethouder Roy Geers heeft een aantal maanden geleden toegezegd dat de website verbeterd zou worden. Hij hoopt dat de wethouder daar snel daarmee aan de slag gaat. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) merkt op dat de voorgestelde wijzigingen alleen maar voordelen geven. Rosmalens Belang zal instemmen met het voorstel. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) vindt het een mooi voorstel, maar denkt ook dat het staat of valt bij goede communicatie. Het verhogen van de inkomensgrens naar 120% zou VOOR Den Bosch graag willen zien. De heer Van Hattem (PVV) geeft complimenten voor het voorstel. De PVV zou graag ook kijken naar Wajongers met een psychische beperking, want zij ervaren vaak een extra drempel om een aanvraag te doen. Reactie college Wethouder Van der Sloot dankt de commissie voor de reacties op het voorstel. De groep wordt uitgebreid, wat hard nodig is om de bestaanszekerheid van burgers te vergroten. Bovendien wordt de procedure vereenvoudigd. Communicatie is nog een aandachtspunt. De wethouder hoopt dat alle mensen die recht hebben op de toeslag, er gebruik van gaan maken.

Jaarlijks is er circa € 1 miljoen beschikbaar. De website wordt momenteel verbeterd. De wethouder weet niet wanneer deze klaar is, maar zal hierover na de vergadering rapporteren. Als mensen drie jaar een uitkering hebben ontvangen, krijgen zij automatisch een brief om deze inkomenstoeslag aan te vragen. De gemeente probeert iedereen zo actief mogelijk te benaderen, maar heeft niet iedereen in beeld. Volgens de Participatiewet mag de inkomenstoeslag na drie tot vijf jaar worden gegeven. In Den Bosch wordt ervoor gekozen om het na drie jaar te doen. In onder andere Eindhoven, Breda en Helmond worden de doelgroepen op dezelfde manier ingedeeld als in Den Bosch. Voor ouders met kinderen zijn in het pakket rondom bestaanszekerheid extra maatregelen opgenomen, omdat dit inderdaad een groep is die andere en meer financiële behoeften hebben. De situatie van werkende armen blijft een aandachtspunt. De Bossche Pas kan een mogelijkheid zijn om deze groep meer financiële ruimte te bieden. Dat wordt op dit moment uitgewerkt. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) heeft naar een klein aantal gemeenten gekeken en daar wordt bijna altijd meer differentiatie toegepast dan het college voorstelt. Ze adviseert om met die gemeenten te kijken wat het effect ervan is.

8

Wethouder Van der Sloot benadrukt dat het van allerlei factoren afhangt, bijvoorbeeld na hoeveel jaar de toeslag wordt toegepast. Ouders met kinderen hebben de aandacht, maar vooral binnen het grotere pakket om de bestaanszekerheid te vergroten. De droom van het verhogen van de toeslag tot 120% van de bijstandsnorm begrijpt ze. Met een oplossing voor werkende armen is het college al bezig, maar het is een lastig vindbare doelgroep. In deze regeling zit de wetgeving in de weg om de toeslag te verhogen, want de regeling is bedoeld voor mensen die langdurig een uitkering krijgen en minder reserveringsruimte hebben. De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) meldt dat Rotterdam 130% als norm hanteert, dus het kan blijkbaar wel. Wethouder Van der Sloot antwoordt dat er in de Participatiewet van uit wordt gegaan dat er geen zicht is op inkomensverbetering. Dat is de insteek van de toeslag. Het college gaat echter ook proberen om iets te doen voor de groep werkende armen. Tweede termijn De heer Van Hattem (PVV) vraagt nogmaals naar het bereiken van mensen met psychsociale problemen. Wethouder Van der Sloot antwoordt dat dit wordt meegenomen, zeker als ze binnen de Wajongregeling vallen.

De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) merkt op dat zijn fractie het voorstel steunt, maar dat hij overweegt om een motie in te dienen om te onderzoeken of de doelgroep nog verder uitgebreid kan worden, zodat ook de werkende armen worden bereikt. De voorzitter concludeert dat het advies van de commissie is om het voorstel als licht bespreekstuk te behandelen in de raad. 7.

Huis73 De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) is enthousiast over de plannen voor Huis73. De raad is goed geïnformeerd bij de I&O-bijeenkomst. De fractie adviseert om een vinger aan de pols te houden met betrekking tot de financiën, want er zijn zowel goede als slechte voorbeelden van budgettering te geven. Een aandachtspunt vormen de fietsen die nu voor de bibliotheek staan. In het Brabants Dagblad las hij dat er plannen zijn om deze te verplaatsen naar de parkeergarage in de St-Josephstraat en hoort graag of dit klopt. Leefbaar ’s-Hertogenbosch hoopt op een goede samenwerking met veel andere cultuurhuizen in de stad. De fractie steunt het voorstel van harte. De heer Van Haren (VVD) merkt op dat ook de VVD enthousiast is over de plannen. Huis73 heeft zich na de fusie ontwikkeld tot een laagdrempelige plek waar inwoners op diverse plaatsen zelf aan de slag kunnen met cultuur. Het zijn immers de inwoners die cultuur maken, terwijl de gemeente er alleen is om dit te faciliteren. Het voorstel sluit hier goed op aan. Op sociaal gebied speelt Huis73 ook een grote rol, bijvoorbeeld met taallessen, het dementiehuis, het technieklab, en een plek voor de Quiet Community. Het ontwerp verdient een compliment, want de verbouwing maakt cultuurhistorisch erfgoed zichtbaar en zorgt ervoor dat het gebouw voor veel nieuwe groepen toegankelijk wordt.

De heer Van Hattem (PVV) vraagt hoe de heer Van Haren het met elkaar kan rijmen dat er voor € 30 miljoen wordt verbouwd aan het pand, terwijl de deelnemers van de Quiet Community zo weinig te besteden hebben. Kan de gemeente het geld niet beter besteden aan de mensen in de stad die het niet zo breed hebben? De heer Van Haren (VDD) vindt dat het succes van de Quiet Community niets te maken heeft met de verbouwing. Het gaat erom dat er een plek is waar mensen terechtkunnen zonder dat ze het gevoel hebben dat er gekeken wordt naar hun financiële draagkracht. De heer Van Hattem (PVV) vindt het heel decadent om een gebouw voor € 30 miljoen te verbouwen, zodat er mensen terechtkunnen die weinig geld te besteden hebben en vraagt wat de heer Van Haren daarvan vindt.

9

De heer Van Haren (VVD) benadrukt dat het gebouw niet alleen dienst doet voor de Quiet Community, maar dat er tal van activiteiten zijn in Huis73. De VVD-fractie vindt het ook een pluspunt dat er extra ingangen worden gerealiseerd, waardoor het pand toegankelijker wordt en echt onderdeel van de binnenstad uitmaakt. De fractie heeft een aantal twijfels en vragen. De extra reservering van € 1,1 miljoen voor onvoorziene kosten en inflatie vindt de fractie verdedigbaar, maar alleen als laatste redmiddel. De VVD hoort graag wat de criteria worden voor het uitgeven van dit budget: kan het alleen worden besteed aan gestegen prijzen of ook aan ander meerwerk? Een ander punt is het aanvullende krediet van € 900.000 om energielabel A te bereiken. In 2021 is de keuze echter al gemaakt om te verduurzamen tot energielabel B. Het voorstel mist de onderbouwing om opnieuw een stap te zetten. De VVD hoort graag wat de duurzaamheidsinvestering, de besparing en de terugverdientijd is. Door toenemende inkomsten blijft de toekomstige exploitatie op papier keurig binnen de gelijkblijvende subsidie. De inkomsten komen door meer cursisten, meer horecaopbrengst en meer verhuur van de bovenverdieping. De meeste andere activiteiten zijn immers gratis. Huis73 ziet dit niet als risico, maar de VVD hoort graag of de wethouder dat ook zo ziet.

Mevrouw Visscher (SP) stelt dat het in de gemeenteraad bij een cultuurvoorstel altijd over stenen gaat. Dat is jammer, want er gebeuren al veel mooie dingen in de bibliotheek en in Huis73, hoewel die zeker nog verbeterd kunnen worden. Pianoles is bijvoorbeeld duur, waardoor niet alle kinderen die kunnen volgen. De SP vindt het belangrijk dat iedereen met cultuur bezig kan zijn. Daarvoor is het niet nodig om € 30 miljoen aan een gebouw uit te geven. De fractie zou liever inzetten op de cultuur zelf, want daarmee kan gemeente grotere slagen slaan om mensen cultureel te laten participeren. De fractie deelt de zorgen over de exploitatie. Zij vreest dat de uitgaven flink omhooggaan en dan staat de gemeente toch weer aan de lat. De heer Kabbouti (PvdA) merkt op dat allerlei culturele initiatieven in de stad door Huis73 worden gefaciliteerd, maar dat het jasje dat Huis73 is, stevig verwaarloosd is. De vraag is of de gemeenteraad bereid is om het jasje eens te vernieuwen. Om de initiatieven toekomstbestendig te maken, zal de gemeente iets aan de huisvesting moeten doen. Het dossier van de bibliotheek hangt al zolang boven de raad, dat er inmiddels veel achterstallig onderhoud is ontstaan. Nu is het moment dat de gemeente de rekening hiervoor moet betalen. Er is lang en veel over nagedacht, maar nu is de uitvoeringsfase aan de beurt.

De PvdA steunt het voorstel, maar wel met de kritische kanttekening die al gemaakt is over de exploitatie. De fractie zou graag nog eens kijken of de geschetste scenario’s realistisch zijn. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) vindt dat de investering in Huis73 goed aansluit bij de doelstellingen van VOOR Den Bosch, want er worden brede maatschappelijke doelstellingen mee behaald. Huis73 gaat het bevorderen van kansengelijkheid verder stimuleren, maar zet ook in op meer sociale ontmoetingsplekken en het opdoen van digitale vaardigheden. Al met al vindt de fractie het een mooi plan met inzet op erfgoedbehoud en verduurzaming. VOOR Den Bosch heeft ook een aantal kanttekeningen. De fractie vraagt naar de huurkosten voor de manege aan de Hekellaan en hoort graag wat er gebeurt als de verwachte exploitatiekosten in 2026 niet worden gehaald. Zij hoort graag van de wethouder welke risico’s de gemeente dan loopt. De heer Van Hattem (PVV) merkt ook op dat alle grote cultuurprojecten in Den Bosch over stenen gaan, zoals ook dit project van € 30 miljoen. Hij vraagt zich af hoe het komt dat alle projecten zo duur worden.

Terwijl het pand in 2010 al helemaal verbouwd is, worden er nu allerlei veranderingen voorgesteld, zoals het gasloos maken van het gebouw, terwijl er nog wel een gasaansluiting moet zijn voor de piekmomenten, en een hele uitbouw, omdat er een afdakje vervangen moet worden. De PVV hoort graag welke kosten gemoeid zijn met de tijdelijke huisvesting op de Hekellaan. In de stukken wordt heel summier gerapporteerd over asbest en Chroom-6. De PVV hoort graag wat dat voor extra kosten kan gaan opleveren. In Huis73 zou een lift uit 2010 vervangen worden. Dat vindt hij kapitaalvernietiging. De PVV-fractie vraagt zich af of de gemeente een wethouder van geldverspilling heeft in plaats van een wethouder cultuur. De heer Van Haren (VVD) vraagt of de heer Van Hattem voorstelt om alleen nummer 72 te verbouwen.

10

De heer Van Hattem (PVV) vindt dat de gemeente de tering naar de nering moet zetten. Het pand ziet er nog keurig uit. Als er problemen zijn met de overkapping, kan dat gewoon opgeknapt worden. Nu worden echter allerlei dure extra’s aan de verbouwing toegevoegd. Dat geld kan de gemeente beter besteden volgens de PVV. Bovendien sluit de PVV zich aan bij de zorgen over de exploitatie. Het aantal bezoekers zou van 1250 naar 2000 per dag stijgen. Dat is maar een aanname zonder concrete onderbouwing. Hij hoort graag van de wethouder hoe zeker het is dat dit aantal behaald wordt en wat er gebeurt als dat niet gebeurt. De PVV steunt het voorstel niet. De heer Elders (D66) vraagt of de heer Van Hattem ook positieve kanten aan het voorstel ziet. De heer Van Hattem (PVV) noemt het monumentale karakter. Andere zaken, zoals het gasloos maken van het pand, vindt hij kapitaalvernietiging. De heer Elders (D66) stelt dat het ook gaat om wat er in het gebouw gebeurt. Het verplaatsen van de lift is een logische keuze om de capaciteit uit te breiden en de maatschappelijke ambities te realiseren. De heer Van Hattem (PVV) blijft erbij dat het geldverspilling en kapitaalvernietiging is. Hij noemt het onzinnig beleid.

Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) is blij met het voortschrijdend inzicht en merkt op dat De Bossche Groenen sinds 2014 al drie moties heeft ingediend om ervoor te zorgen dat de bibliotheek in het centrum blijft. De fractie staat achter het ontwerp van Huis73 en het programma van eisen, maar vraagt aandacht voor een aantal punten. Zij hoort graag hoe de gemeente ervoor zorgt dat ze binnen de begroting blijft, of er een noodrem is en hoe de wethouder daarmee omgaat. Het groen in het stadshof, de binnentuin, is wel heel beperkt. Daar vraagt de fractie aandacht voor, alsook voor de toegankelijkheid, fietsen en verkeersveiligheid en het groene element in de buitenruimte. Mevrouw Van Diejen (PvdD) is enthousiast over het voorstel om de panden toekomstbestendig te maken. Ook is het goed dat bij de verduurzamingsslag van label G/H naar B gekozen wordt voor vernieuwbare en duurzame grond- en bouwstoffen. Van energielabel B naar A is een grote investering, maar het zou zonde zijn om het niet te doen. Voor energielabel A moet er een WKO-installatie geplaatst worden en extra isolatiemateriaal worden aangebracht. Dat is een grote ingreep, die tot maandenlange sluiting zou leiden als het later moet plaatsvinden. Het uitstellen van deze werkzaamheden gaat op termijn bovendien meer geld kosten dan het nu begrote bedrag.

Volgens het bestuursakkoord moet de gemeente in 2045 klimaatneutraal zijn. De PvdD hoort graag of de wethouder het ermee eens dat uitstel leidt tot extra kosten. De PvdD vraagt aandacht voor het duurzaamheidsbeleid en inclusie. Het vernieuwde Huis73 wil uitstralen duurzaam en inclusief te zijn. Op de menukaart staat echter maar één plantaardige optie. Omdat de uitstoot van dierlijke producten veel groter is dan die van plantaardige producten, pleit de fractie ervoor dat er een betere balans komt in de keuken van Huis73. Zo wordt Huis73 niet alleen duurzamer, maar ook inclusiever voor alle inwoners. Mevrouw Van Diejen vraagt of de wethouder ervoor gaat zorgen dat een duurzame menukaart in het programma van eisen wordt opgenomen. Tot slot heeft de fractie een opmerking over de luchttemperatuur. In het programma van eisen staat dat de temperatuur ’s winters op 21 graden moet komen, terwijl landelijk inmiddels 19 graden wordt aangeraden. De PvdD zou graag 19 graden instellen vanwege de voorbeeldfunctie die het gebouw heeft. Mevrouw Visscher (SP) reageert dat de bibliotheek juist dient als warme huiskamer voor mensen die thuis onvoldoende kunnen stoken. Dat vindt zij een belangrijke maatschappelijke functie. Mevrouw Van Diejen (PvdD) is van mening dat men ook een warme trui kan aantrekken.

De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) merkt op dat ouderen het snel kouder hebben en dat zij zich ook prettig moeten voelen in de bibliotheek. Mevrouw Van Diejen (PvdD) hoopt dat verduurzaming niet alleen in het gebouw zit, maar ook in het gebruik.

11

De voorzitter feliciteert mevrouw Van Diejen met haar maidenspeech. Mevrouw Van Zaalen (CDA) meldt dat het CDA het ontwerp met enthousiasme heeft ontvangen. Het gebouw nodigt uit tot ontmoeting, leren en talentontwikkeling. Ontmoeting is van groot belang in de huidige maatschappij. Met het ontwerp komt er eindelijk duidelijkheid voor de medewerkers en inwoners van de stad. De fractie hoopt dat met de toegezegde extra rijksmiddelen voor het bibliotheekwezen de exploitatie sluitend wordt, zonder gemeentelijke subsidie en dat creatieve lessen voor een zo breed mogelijke groep behoeden blijven. De verbouwing zorgt ervoor dat de groepen medewerkers die door de fusie bij elkaar zijn gekomen, tijdelijk weer op aparte locaties moeten werken. Het CDA vraagt de wethouder om aandacht te houden voor de groepsdynamica en het welbevinden van het personeel tijdens deze ingrijpende veranderingen. Gevraagd wordt of de wethouder kan duiden hoe het proces en het welzijn van de medewerkers worden gemonitord. De verduurzaming naar energielabel A is voor een monumentaal pand een grote uitdaging. Het CDA heeft er echter alle vertrouwen in. Het doet de fractie bovendien genoegen dat de wethouder van plan is om de fietsen in de parkeergarage St-Josephstraat te stallen. In de commissie Omgeving zal het CDA aanstaande juni een voorstel presenteren over fietsen in de binnenstad.

Hierin wordt ook hierop ingegaan. De entree aan de zijkant leidt tot een aanpassing die van groot cultuurhistorische waarde belooft te zijn. Het maakt het aanmeren van bootjes mogelijk en het erfgoed van weleer kan terugkomen. Het CDA juicht dat van harte toe. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) concludeert dat eigenlijk alleen de achteringang extra is toegevoegd aan het plan uit 2021. Toen heeft de fractie van gewoon ge-DREVEN al aangegeven dat het niet nodig is om een café te realiseren, vanwege de valse concurrentie met horeca in de binnenstad. De fractie heeft ook zorgen over de exploitatie. Als het aantal bezoekers flink stijgt, zullen zij vooral komen voor de gratis activiteiten. Het is dus niet duidelijk waarin de extra inkomsten zitten. Over de tijdelijke locatie aan de Hekellaan hoort de fractie graag wat dat gaat kosten qua inrichting. Hij zou graag een overzicht krijgen van de totale kosten. De heer Elders (D66) stelt dat D66 het een prachtig plan vindt. Het is niet zomaar een nieuw gebouw, maar het biedt onderdak aan belangrijke maatschappelijke initiatieven. De voorziening zal veel gaan opleveren, want het geeft invulling aan allerlei maatschappelijke opgaven. Het gebouw mag daarom veel aandacht krijgen. Er moet veel gebeuren en dat kost veel. D66 sluit zich aan bij de vragen die zijn gesteld over de exploitatie.

De fractie steunt ook alle voorstellen om de ingang te verplaatsen en te verduurzamen. Om het meteen in één keer goed te doen, ziet D66 graag dat er optimaal gebruik gemaakt gaan worden van de locatie. Het aantal studieplekken wordt in het plan verhoogd naar 200, maar die zijn erg populair. Veel jongeren kunnen momenteel thuis niet prettig studeren. De fractie zou daarom graag nog meer plekken realiseren, zeker bij piekmomenten zoals examenperiodes. Dubbelgebruik met cursusruimten zou mogelijk moeten zijn. De heer Plasmeijer (50PLUS) geeft aan dat 50PLUS eerder heeft gepleit voor een sobere renovatie. Wat nu voorligt, vindt de heer Plasmeijer geen sobere uitvoering, maar hij wil geen achterhoedegevecht voeren en richt zijn pijlen liever op de toekomst. Er is al een aantal keren aan de exploitatiebegroting gerefereerd. Bij I&O was de beantwoording op zijn vragen erg mager, dus bij dezen stelt hij ze aan de wethouder. Als eerste hoort hij graag wat wordt bedoeld met een 'aannemelijke conceptbegroting'. Opvallend is dat er een forse inkomstenstijging is opgenomen, terwijl alle andere bedragen nagenoeg gelijk blijven. De personeelslasten gaan nauwelijks omhoog, terwijl er allerlei nieuwe ambities zijn opgenomen in de plannen. Dat kan toch niet zonder personeelsuitbreiding? De fractie van 50PLUS onderschrijft alle ambities, maar denkt dat dit niet kan zonder personeelsuitbreiding.

Extra subsidie van de gemeente zal dus nodig zijn. In de wethoudersbrief wordt de rijksbijdrage bibliotheekwerk genoemd. 50PLUS vraagt of die bijdrage naar de gemeente of naar de bibliotheek gaat. Indien dat laatste het geval is, hoort de heer Plasmeijer graag waarom het bedrag niet in de begroting is opgenomen. Als het geld naar de gemeente komt, wil hij graag weten hoe hoog die bedragen zijn en hoe die zich verhouden tot de subsidie aan de bibliotheek. De heer Van Haren (VVD) merkt op dat veel ambities niets te maken hebben met het nieuwe gebouw. Huis73 is nu al op zondag open en doet al aan leesvaardigheidsbevordering. Kortom, de meeste ambities worden al uitgevoerd.

12

De heer Plasmeijer (50PLUS) gaat ervan uit dat het nieuwe ambities zijn, bovenop wat er nu gebeurt. Als het anders is, hoort hij dat graag van de wethouder. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) denkt dat de gemeente geen keuze heeft, want niets doen betekent verder verval. Een toegankelijke bibliotheek is echter een waardevol bezit voor de stad. Het is een laagdrempelige ontmoetingsplek. Nu is dat letterlijk niet voor iedereen weggelegd, want er zijn veel trappetjes. Rosmalens Belang is blij dat de rijksbijdrage oploopt tot € 54 miljoen per 2025. Ook is het goed dat elk lid de boeken digitaal kan lezen, want elk lid dat zich inschrijft, draagt bij aan de exploitatie. Er moet ook geïnvesteerd worden in de digitale infrastructuur. Daar is weinig budget voor. Rosmalens Belang stelt voor dat de gemeente studenten hierbij betrekt. Goede ICT is immers uitermate belangrijk voor de studenten die in Huis73 komen studeren. De fractie heeft de indruk dat de begroting te optimistisch is opgesteld. Er is geen indexatie van lonen opgenomen en het inkomen van de horeca is onzeker. De fractie hoort graag of de binnentuin straks ook voor andere activiteiten gebruikt worden, zoals voor uitvoeringen van de muziekschool, wat weer mensen trekt die gebruikmaken van de horeca. Rosmalens Belang hoopt dat het nieuwe Huis73 ook zijn uitstraling zal hebben naar de bibliotheek in Rosmalen en Boxtel.

Hopelijk komt een deel van de rijksbijdrage ook daar terecht en wordt het niet allemaal in Huis73 gestopt. Ook in de kleine kernen is een goede bibliotheekvoorziening belangrijk. Rosmalens Belang zal instemmen met het voorstel. De heer Van Silfhout (Volt) noemt het een mooi plan. Volt steunt het voorstel om meer studieplekken te creëren. Een groot voordeel van studieplekken in Huis73 is dat studenten zich vermengen met andere bezoekers, waardoor studenten veel meer in aanraking komen met de stad. Volt vindt het verstandig om een flinke post in de begroting op te nemen voor onvoorziene zaken en hoopt dat dit vaker gebeurt om tegenvallers op te vangen. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) steunt het voorstel. De vragen die Bosch Belang had over de exploitatiekosten zijn reeds gesteld. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) heeft in zijn jeugd gretig gebruik gemaakt van de bibliotheek. De bibliotheek vervult nog steeds een belangrijke rol: men werkt aan leesbevordering door middel van leesprojecten voor jonge kinderen en hun ouders. Dat is noodzakelijk, want lezen is minder vanzelfsprekend dan vroeger, terwijl het een belangrijke vaardigheid is. Huis73 is toegankelijk voor iedereen. Het is een plek om informatie te vinden, boeken te lenen, te studeren, lezingen te volgen en de digitale overheid te raadplegen. Dat belang kan moeilijk overschat worden.

De voorziening verdient daarom een duurzaam en uitnodigend gebouw. De Muzerije doet net als de bibliotheek aan talentontwikkeling voor jong en oud. Het samengaan van de organisaties heeft geleid tot Huis73, tot een plek waar plaats is voor werkplaatsen, ateliers en podia. Het raadsvoorstel bevat een mooi voorlopig ontwerp. De architect heeft bij eerdere projecten laten zien met veel respect voor het erfgoed allerlei culturele functies te kunnen onderbrengen. GroenLinks is blij dat de rijksoverheid het maatschappelijk belang van bibliotheken weer ziet. Dat maakt de exploitatie vast gemakkelijker. De fractie zou graag het krediet om te verduurzamen tot energielabel A beschikbaar stellen, want het zal lastiger en duurder zijn om dit later alsnog uit te voeren. Reactie college Wethouder Van der Geld stelt dat een gebouw van groot belang is om mensen ergens toe uit te nodigen. Hij vindt het daarom een valse tegenstelling om te spreken over stenen versus mensen. Het is wel degelijk van belang wat de staat van een gebouw is en of het uitnodigt om er te verblijven. Er ligt een geweldig ontwerp voor en het wordt tijd om een knoop door te hakken. Het is een lang proces geweest en hij voelt zich schatplichtig aan Huis73 en zijn bezoekers om over te gaan tot uitvoering. Onderhoud is namelijk hoognodig en de fysieke integratie van de bibliotheek, Babel en de Muzerije was al eerder beloofd.

Of mensen muziek willen maken, willen lezen of studeren, het kan allemaal in Huis73, waardoor het nog gemakkelijker en voor de hand liggender wordt om elkaar te ontmoeten. Bovendien zorgt het voor een upgrade van de binnenstad, want Huis73 gaat veel meer aansluiten bij de omgeving.

13

Het artikel in het Brabants Dagblad over het fietsparkeren klopt. Er ligt een opgave voor de fietsen. Het college wil de fietsen aan de voorkant van het gebouw weg, voordat Huis73 de deuren weer opent. Dat vergt een integrale aanpak met de Hinthamerstraat. Gevraagd werd waarom nog een extra stap in duurzaamheid wordt voorgesteld. Er werd van uitgegaan dat er werd verduurzaamd tot energielabel B, maar in de huidige tijd probeert iedereen gebouwen van het aardgas te krijgen. Als je dat later gaat doen, kost het veel meer. Nu ligt het gebouw helemaal open en is het dus eenvoudiger te realiseren. De heer Van Hattem (PVV) merkt op dat in de stukken staat dat het gebouw gasloos wordt gemaakt, maar dat er wel een aansluiting blijft voor piekmomenten. Hij vraagt om een toelichting hierop. Wethouder Van der Geld antwoordt dat het erg ambitieus is om het gebouw volledig gasloos te maken. Daarom wordt een slag om de arm gehouden. De gemeente probeert om woningen en andere gebouwen zoveel mogelijk van het aardgas af te halen. De heer Van Hattem (PVV) vraagt of er extra investeringen nodig zijn als het niet lukt om het gebouw helemaal gasloos te maken. Wethouder Van der Geld antwoordt dat de gemeenteraad nu krediet geeft voor de verbouwing. Daarmee moet alles worden uitgevoerd. Hij acht het zeer aannemelijk dat met dit budget Huis73 van het gas afgaat.

De heer Van Hattem (PVV) vraagt of de gemeente net zolang doorgaat, totdat het gebouw volledig gasloos is, of dat men de ambitie laat varen als het niet verder lukt. Wethouder Van der Geld antwoordt dat het krediet taakstellend is. Als er meer geld nodig is, wordt dit opnieuw aan de raad voorgelegd. De VVD vroeg naar de reservering van € 1,1 miljoen. Deze post is bedoeld voor plotselinge pieken in de inflatie. Voor het uitgeven van het bedrag is een nieuw raadsbesluit nodig, maar het geld wordt wel alvast gereserveerd. Het budget kan niet uitgegeven worden aan extra wensen. Er zijn diverse vragen gesteld over de exploitatie. De inschatting van additionele inkomsten van Huis73, uit onder andere horeca, is aannemelijk. De cijfers zijn vergeleken met die van andere bibliotheken. Daarnaast zijn er een subsidiestroom en de subsidie. Uitgangspunt is dat het binnen de huidige exploitatie blijft, maar iedereen onderkent dat Huis73 maar aan weinig knoppen kan draaien, juist omdat het zo’n laagdrempelige voorziening is. De heer Van Haren (VVD) vraagt wat er gebeurt als het niet lukt. Wethouder Van der Geld antwoordt dat de gemeente dan eerst gesprek gaat met Huis73. Er ligt een sluitend plaatje in de meerjarenbegroting. Hij vindt het niet verstandig om op 'wat als'-scenario’s in te gaan. Mevrouw Visscher (SP) merkt op dat het voorstel zelf ook een 'wat als'-scenario is.

De SP vindt het vrij irrealistische verwachtingen. Wethouder Van der Geld erkent dat een begroting altijd een 'wat als'-plaatje is. Door goede aannames op basis van andere bibliotheken is het bezoekersaantal door professionals ingeschat en doorgerekend. Mevrouw Visscher (SP) vindt het prettig om te horen hoe de aantallen tot stand gekomen zijn, maar had de onderbouwing graag in het voorstel gezien. Wethouder Van der Geld zal wat cijfers toevoegen. Als extra kosten voor tijdelijke huisvesting zijn de verhuizing en verbouwing in het voorstel opgenomen voor € 520.000. Voor huur en gebruikskosten is de huidige exploitatie van Huis73 opgenomen. De gemeente kan niet voorschrijven hoe de menukaart van Huis73 eruit moet zien, maar Huis73 heeft al aangegeven de kaart te willen aanpassen door meer plantaardig voedsel op te nemen. De gemeente wil niet voorschrijven hoe hoog de thermostaat in een instelling moet worden afgesteld.

14

Mevrouw Van Diejen (PvdD) verwijst naar de campagne van de landelijke overheid om de temperatuur op 19 graden te zetten en benadrukt dat dit een gemeentelijk gebouw is. Wethouder Van der Geld heeft van Huis73 vernomen dat de thermostaat al op 19 graden staat. Hij is het eens met de uitspraak van andere raadsleden dat Huis73 fungeert als huiskamer. De organisatie moet daarom zelf kunnen bepalen hoe hoog de thermostaat wordt afgesteld. Ook het managen van de groepsdynamiek is iets wat de gemeente moet overlaten aan de organisatie. De wethouder heeft er alle vertrouwen in dat Huis73 dit goed oppakt vanuit goed werkgeverschap. Toegezegd wordt om samen met Huis73 te kijken naar de mogelijkheden om meer studieplekken te realiseren en combinaties met andere functies te maken. De rijksbijdrage gaat naar de gemeente. Het is nog niet bekend hoeveel dat precies wordt, maar uitgegaan wordt van circa € 3 per inwoner. Op de exploitatiebegroting zijn de lonen niet geïndexeerd, maar de subsidie ook niet. Dat wordt dus met elkaar verrekend. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) vraagt nogmaals of de rijksbijdrage ook bedoeld is voor de voorzieningen in Rosmalen en Boxtel. Wethouder Van der Geld antwoordt dat hij nog niet precies weet hoe de subsidie uitpakt, maar dat alle bibliotheekvoorzieningen in de gemeente hier een deel van krijgen.

De heer Van Hattem (PVV) vraagt opnieuw naar asbest en Chroom-6. Hij hoort graag of er al een asbestinventarisatierapport is. Wethouder Van der Geld dat beide goed in beeld zijn bij de gemeente, maar hij weet niet of er al een asbestinventarisatierapport is. Deze vraag neemt hij mee terug naar de organisatie. Tweede termijn De heer Mees (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt of ook de transferiumbus en dergelijke wordt betrokken in de plannen, om te zorgen dat er een verkeersluwe omgeving van de bibliotheek ontstaat. De heer Van Haren (VVD) is tevreden met het antwoord over de reserve van € 1,1 miljoen. Zijn vragen over het duurzaamheidskrediet waren heel technisch en hij vindt het een logisch antwoord dat het handig is om het gebouw meteen te verduurzamen tot energielabel A. Hij verwacht dat de VVD hiermee akkoord gaat. Daarmee gaat de fractie akkoord met de zeven punten in het besluit. Over de exploitatie hoeft nog niet besloten te worden, dus daarover wil de fractie graag eerst nog de toegezegde onderbouwing ontvangen. De heer Van Hattem (PVV) vraagt in hoeverre de € 520.000 die wordt besteed aan het verbouwen van de manege aan de Hekellaan een duurzame investering in het pand is. Ook hoort hij nog graag of het vervangen van de lift uit 2010 echt nodig is. Mevrouw Van Diejen (PvdD) is erg blij met het plan om te verduurzamen tot energielabel A.