Verslag commissie Omgeving d.d. 23 november 2020

Commissie OMGEVING Conceptverslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

23 november 2020 Maaspoort Sports & Events

O.R. Thelissen mr. G.L. Pijnenburg J.J.E.L. van Creij, E.R.F. Esser, J.J.M. Gersjes, mw. A. Hernández, W.B.G. Hoeben, S. Hommersom, mr. F. Kabbouti, P.E. Kagie, ing. W.P. van Koert, mw. E. Kummeling, G.A.J. van Rooij, G.J.I.J. Smeets MBA, J.B. Theunissen, G.M.M. Verbruggen, R.G. Vonk, W.A.M. Vugs, mw. J.P.M. Welten-van Doremalen, mw. ir. I.J.J. van Zwambagt

Collegeleden:

ing. R.A.P. Geers, M.J.J. van der Geld MSc

Verslaglegging:

mw. P.J. van Hoorn

Afwezig:

mw. ing. E.E.M. Eigenhuijsen, drs. W.L. Kamp, B.F.C. Roovers

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 19.30 uur en heet iedereen welkom. Hij meldt dat deze commissievergadering vanwege de volle agenda verdeeld over twee avonden plaatsvindt. Er is een afmelding van de heer Kamp van Rosmalens Belang, de heer Roovers van de SP en mevrouw Eigenhuijsen van de VVD. Hij feliciteert namens alle aanwezigen de heer Hoeben met zijn verjaardag. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vindt het fijn dat de voorzitter aan zijn verjaardag denkt. Hij kan thuis toch geen groot feest vieren, daarom is hij vanavond bij de commissievergadering aanwezig.

2.

Vaststellen van de agenda De voorzitter meldt dat de heer Vonk heeft voorgesteld om vanavond tot ongeveer 22.00 uur te vergaderen en de onderwerpen die dan nog niet zijn behandeld op 24 november a.s. te bespreken. Mevrouw Hernández (50PLUS) kondigt een motie vreemd aan de orde van de dag over ultradiepe geothermie aan. Deze motie heeft ze de vorige vergadering ingetrokken omdat niet alle informatie was aangeleverd. De heer Gersjes (Bosch Belang) vraagt of de agenda wel afgewerkt kan worden als het niet veel later dan 22.00 uur wordt. De heer Vonk (GroenLinks) verwacht niet dat dit gebeurt, maar als blijkt dat om 22.00 uur het op een na laatste of laatste agendapunt voorligt, kan alsnog worden besloten om de vergadering vanavond af te maken. De voorzitter stelt voor om 22.00 uur in te schatten of vanavond wordt doorgegaan of dat de vergadering op 24 november a.s. wordt afgemaakt. Hij inventariseert wie de bespreeknotitie – het wordt pas in de raad een motie – over diepe geothermie op de agenda wil zetten. De heer Vugs (SP) vraagt de tekst van deze notitie aan iBabs toe te voegen. De voorzitter zegt dat dit zeker gebeurt als dit onderwerp op de agenda komt. Hij concludeert dat de PVV, Leefbaar 's-Hertogenbosch, de PvdA, De Bossche Groenen, de SP, Bosch Belang, de VVD, 50PLUS en gewoon ge-DREVEN de notitie willen agenderen. 1

3.

Verslag van de commissie Omgeving 27 oktober 2020 Het verslag van 27 oktober 2020 wordt met een wijziging van de heer Kabbouti vastgesteld.

4.

Openstaande moties en bestuurlijke toezeggingen a. Lijst bestuurlijke toezeggingen b. Overzicht openstaande moties De voorzitter meldt dat het college geen van de openstaande moties en bestuurlijke toezeggingen als afgedaan beschouwt.

RAADSVOORSTELLEN 5.

Declaratie ruimen explosieven 2020 Dit agendapunt gaat als hamerstuk naar de raadsvergadering.

6.

Gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vindt dat de Bossche Stadsdelta en het EKP-terrein als één gebied kunnen worden gezien. De heer Hommersom (D66) las in de stukken dat de Bossche Stadsdelta een deelproject van de Spoorzone-Noord is en hij vraagt of de heer Van Creij het niet één geheel vindt. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat het inderdaad één geheel is, maar dat het vanavond wel twee agendapunten zijn en er twee aparte ambtenaren mee bezig zijn. Gewoon ge-DREVEN ziet daarom twee aparte onderdelen. Hij vindt het een ambitieus project en het is ook goed dat dit gebied wordt opgeknapt. Gewoon ge-DREVEN heeft de meeste problemen met de verkeersafwikkeling en hij steunt de Verkadefabriek en Willem Twee in hun verzet tegen het plan om het autoparkeren uit het gebied te halen. De parkeerinkomsten maken nu een groot deel van uit van het budget van Willem Twee en de Verkadefabriek en hij denkt dat die ten dode zijn opgeschreven als bezoekers helemaal in parkeergarage bij de Arena moeten parkeren, tenzij er nog meer subsidie naartoe gaat. De heer Hommersom (D66) heeft het voorliggende stuk niet gelezen als een plan, maar als een gebiedsperspectief en dat betekent dat er nog heel veel water voor de door de Dieze moet voordat er een definitief besluit over het verkeer en het parkeren is genomen.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) is het hiermee eens, maar dit is wel een rijdende trein en als nu niet wordt ingegrepen, dendert deze trein voort. De heer Theunissen (Bosch Belang) vraagt of de heer Van Creij het ermee eens is dat parkeren niet de primaire doelstelling van een culturele instelling kan zijn. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vindt parkeren niet de primaire bezigheid van culturele instellingen, maar ze hebben er wel mee te maken. Hij geeft deze instellingen groot gelijk dat ze zich ermee bemoeien omdat het over hun business gaat. De voorzitter begrijpt de vragen, maar hij vindt dit wel erg richting de exploitatie van een culturele instelling gaan. Het is aan de commissieleden, maar als het debat tot in dit detail wordt gevoerd, kan deze vergadering zelfs niet in twee avonden worden afgemaakt. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vindt het op dit moment niet noodzakelijk om de Diezebrug aan te pakken, dat kost € 10 miljoen en bijvoorbeeld de spoorwegovergang bij Orthen heeft meer prioriteit. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt hoe de ecologische verbindingszone langs de Dommel kan worden gerealiseerd als de hoge Diezebrug niet wordt verplaatst. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vindt dat dit over tien of vijftien jaar ook nog kan. Ook de Vogelstraat en de oostelijke ontsluitingsweg hebben voor gewoon ge-DREVEN meer priori2

teit dan de verplaatsing van de Diezebrug. In de stukken staat dat bij de voorjaarsnota wordt gekeken of hiervoor € 10 miljoen in het Structuurfonds kan worden opgenomen en hij vindt dat het zo te snel gaat. In het gebied worden 1300 woningen gepland en hij vraagt zich af waarom de skatehal in dit gebied moet terugkomen, terwijl die ook op De Rietvelden in De Vutter kan worden ondergebracht. Dan kan er nog meer woningbouw worden gerealiseerd. De heer Van Koert (CDA) zegt dat Den Bosch met dit mooie plan voor de Bossche Stadsdelta in dit belangrijke stukje stad ambities toont die met het voorliggende gebiedsperspectief als uitgangspunt de komende jaren werkelijkheid worden. Dit gebiedsperspectief is een document dat de mogelijkheden van het gebied belicht en met dit unieke stuk Den Bosch heeft de gemeente goud in handen. Met dit gebiedsperspectief wordt integraal richting gegeven aan de transformatie van dit stuk van Den Bosch nadat met vele partijen een zeer uitgebreid en innovatief communicatie- en participatieproces is doorlopen. Met dit plan worden de ambities van Den Bosch met betrekking tot wonen, sport, recreatie, historie, kunst en cultuur in dit gebied in balans met elkaar ingevuld en wordt er een uniek stukje 's-Hertogenbosch gecreëerd.

Dit plan is met grote belangstelling ontvangen en er zijn veel reacties op gekomen, er was lof, maar er waren ook kritische opmerkingen. Om deze unieke situatie niet te verstoren, wil hij ervoor waken dat niet wordt geshopt voor bepaalde hobby's en dat individuele belangen niet te snel worden ingevuld. Het vroegtijdig slaan van dergelijke piketpalen kan de balans verstoren en de integrale ontwikkeling in de weg staan. De naam gebiedsperspectief zegt het al, alles is nog niet in beton gegoten, maar in de aanloop naar de volgende fase moet de gebiedsvisie als onderdeel van de omgevingsvisie gedetailleerder vorm krijgen en voorafgaand hieraan uitgebreid worden onderzocht. Dit geldt onder andere voor het verkeer en het parkeren, maar ook voor functies en bedrijven die in het planprofiel passen, maar die nu weg moeten omdat ze op de plek van andere ontwikkelingen staan. Hij denkt hierbij onder andere aan de gebruikers van het Werfpad. Het blijven betrekken van alle belanghebbenden bij de verdere ontwikkeling is essentieel. Hij twijfelt er niet aan dat dit gebeurt, maar hij wil wel dat de omgeving nauw betrokken blijft bij de verdere ontwikkelingen en daarbij moet het niet alleen blijven bij stakeholders, organisaties en verenigingen, maar ook de bewoners van de nabijgelegen gebieden zoals Boschveld moeten erbij betrokken worden.

Het wordt een gebied dat helemaal in lijn is met de drie kernwaarde:, Voor eeuwig jong, Ruimte voor de Moerasdraak en Talent voor gastvrijheid en dat alles in een hoogwaardig leef-, woon- en werkmilieu. Hij ziet de uitkomst van de verdere uitwerking met belangstelling tegemoet. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) hoorde de heer Van Koert spreken over piketpaaltjes en zeggen dat er nu niet te veel in de plannen moet worden 'geroerd', maar als er nu niet duidelijk markeringen worden aangegeven, is onduidelijk waarmee het college terugkomt. Hij wil nu juist wel zaken aan het college meegeven. De heer Van Koert (CDA) zegt dat als de heer Van Creij nu piketpaaltjes zoals die over de Diezebrug slaat, een van de pijlers onder dit plan wordt geraakt en dat de ontwikkeling daarmee wordt stopgezet. Stilstand is geen vooruitgang, dan gebeurt er helemaal niets meer. Hij wil de ontwikkelingen met dit soort zaken niet voor de voeten lopen, maar die juist de ruimte geven en afwachten wat er komt uit de uitgebreide onderzoeken die nog volgen. Mevrouw Welten (VVD) hoorde het CDA eigenlijk zeggen dat het achter alle nu geopperde ideeën staat, zoals de vijf hoge torens, waarvan een op de parkeerplaats bij de Verkadefabriek en de brug richting de gietijzerfabriek. De heer Van Koert (CDA) zegt dat het niet gaat om vijf torens, maar om de mogelijkheid dat er accenten met hoogbouw komen.

Dat worden waarschijnlijk geen vijf torens, maar er kan een keuze uit deze torens worden gemaakt. Hij wil de projectgroep, bewoners, wetenschappers en andere kenners die hierbij betrokken zijn niet voor de voeten lopen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) ziet het voorliggende stuk als een ruwe schets van een gevoelig deel van Den Bosch. Hij weet dat veel deelnemers aan het participatieproces positief zijn over hoe ze zijn gehoord, bijvoorbeeld de Passarelle blijft bestaan en er is een aanpassing gedaan aan de weg die achter de Verkadefabriek langs gaat. Er wordt ook goed omgegaan met de monumenten, er blijft eigenlijk meer staan dan oorspronkelijk was gedacht, maar er zijn wel enkele karakteristieke panden vergeten, namelijk de pandjes aan de Havendijk tegen het talud 3

van de brug en De Bossche Groenen komt met een motie om die te behouden. Hij vraagt ook aandacht voor de panden waarin onder andere een kookclub voor sociale minima en de weggeefwinkel zitten. Dit soort initiatieven maken de stad, het zijn de rafelrandjes van de stad als basis van allerlei nieuwe stromingen en hij wil deze initiatieven een plek in de stad geven. Ook de stichting Weeshuisjes beweegt zich in dit gebied met onder andere de brugwachtershuisjes en ander verweesd vastgoed. Ook die stichting heeft een aantal aardige ideeën voor de periode tot de geplande ontwikkelingen definitief zijn. De Bossche Groenen wil wel investeren in de aanpassing van de hoge Diezebrug. Dat is een hele verbetering, zeker met de ecologische verbindingszone erlangs en het langzaam verkeer. Het laatste werd door de beantwoording van de inspraakreacties wat onduidelijker omdat daarin wordt gesproken over auto's, terwijl De Bossche Groenen bij langzaam verkeer denkt aan fietsers, voetgangers en OV. Hij vraagt of de wethouder hier iets over kan zeggen. Hij vindt dat de Boschdijkstraat na de verlegging echt een verkeersluwe 30km-zone moet zijn en dat de hoge Diezebrug een langzaamverkeerroute moet worden, waarbij de afhandeling van het verkeer uit dit gebied via de Vogelstraat gaat, die wordt doorgetrokken naar de andere kant van het spoor.

Hij staat achter de opmerkingen van de Bossche Milieufederatie en Grootouders voor het Klimaat over het aantal woningen: iets kleiner en misschien iets hoger bouwen, waardoor meer huizen kunnen worden gebouwd die ook klimaatneutraler zijn. Bij het spoor kan aan de kant van de Gamma wat hoger worden gebouwd. De Bossche Groenen steunt de parkeervisie, maar hij wil wel de parkeernorm in dat gebied nu al naar nul brengen. De heer Vonk (GroenLinks) vraagt of de heer Hoeben met het doortrekken van de Vogelstraat bedoelt dat dit ook voor auto's is. Dat trekt meer verkeer aan en dat kan een probleem zijn voor de Binnenstadsring die de gemeente juist verkeersluw wil maken. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) verwijst naar een onderzoek van Studio Bereikbaar uit Rotterdam van 1,5 jaar geleden. Die heeft de Vogelstraat geschrapt omdat de gedachte was dat mensen via de Verkadefabriek naar de binnenstad rijden. Bij een niet-doorgaande route moet de punt van de Binnenstadsring wel bereikbaar zijn, maar dat gaat niet via de Verkadefabriek of de hoge Diezebrug, maar via de Citadellaan met een ontsluiting van de Vogelstraat naar de Nelson Mandelabrug. De heer Vugs (SP) vindt de Stadsdelta een mooi plan c.q. perspectief voor de ontwikkeling van een oud gebied tot een jong en bruisend stukje Den Bosch.

Het perspectief voldoet echter niet aan de woonvisie, hij vindt dat bij zulke aantallen woningen de verdeling uit de woonvisie moet worden aangehouden en de SP dient daarom een amendement in om het aandeel sociale huurwoningen te verhogen naar minimaal 30% omdat jongeren niet in huurwoningen van bijna € 1.000 per maand kunnen wonen, zij hebben daarvoor de financiële middelen niet. De heer Theunissen (Bosch Belang) vraagt of de SP van plan is om de woonvisie te veranderen. De heer Vugs (SP) antwoordt ontkennend. De heer Theunissen (Bosch Belang) zegt dat de heer Theunissen dat nu wel voorstelt. De heer Vugs (SP) zegt dat dit niet zo is omdat in de woonvisie 30% sociale huurwoningen staat. Hij heeft er moeite mee dat in dit perspectief een weg midden over de Tramkade loopt omdat doorgaande wegen niet door het centrum moeten lopen en hij sluit zich aan bij het idee om de Vogelstraat door te trekken naar de Nelson Mandelalaan om dit gebied zo te ontsluiten. De SP vindt dat verder moet worden gesproken met huurders van het Werfpad 8c die hun plek verliezen en met grondeigenaren omdat dit partijen nader tot elkaar kan brengen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt hoe de heer Vugs tegenover de Diezebrug staat. De heer Vugs (SP) vindt dat deze brug kan worden omgelegd als hij wat naar het oosten opschuift en aansluit op de punten om te vorkomen dat er vreemde bochten ontstaan.

4

Mevrouw Welten (VVD) is positief over het feit dat dit gebied wordt ontwikkeld. Het is een mooi gebied met veel kansen en daar is de VVD blij mee, maar ze heeft er moeite mee dat het voorliggende voorstel een nogal abstract perspectief is met veel beeldspraak. Er worden prachtige kernpunten genoemd, maar de vraag is wat die betekenen. Als de gemeente de regie neemt, moet daarbij wel naar de betrokken partijen, die van alles hebben ingebracht, worden geluisterd. De weging van die inbreng is zeer beperkt en ze wil daar te zijner tijd zeker over in debat gaan. De heer Hommersom (D66) las in het raadsvoorstel dat het de bedoeling is de raad te vragen om met de hoofdlijnen in te stemmen en dan een haalbaarheidsstudie te doen. Hij vraagt of mevrouw Welten hetzelfde vraagt, namelijk om te onderzoeken of het haalbaar is. Mevrouw Welten (VVD) vraagt wat de heer Hommersom specifiek bedoelt. De heer Hommersom (D66) zegt dat het nu nog wat vaag is en dat het college voorstelt om de komende twee jaar een haalbaarheidsstudie te doen en dat betekent ook dat wordt gekeken of omwonenden en bedrijven het ermee eens zijn. Mevrouw Welten (VVD) is voor een haalbaarheidsonderzoek, maar nu wordt gevraagd wat de commissie van dit gebiedsperspectief vindt.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vindt dat voor een haalbaarheidsonderzoek wel bekend moet zijn wat er onderzocht moet worden en hij vraagt of de heer Hommersom het ermee eens is dat de commissie het nu wat moet concretiseren, zodat het college weet wat onderzocht moet worden. De heer Hommersom (D66) denkt dat er geen onderzoek meer hoeft te worden gedaan als er nu al piketpaaltjes worden geslagen. Het is wel goed om een richting mee te geven, als iemand bijvoorbeeld benieuwd is of het mogelijk is om de Diezebrug binnen een bepaald budget te vervangen door een andere brug, kan deze vraag in een haalbaarheidsonderzoek worden meegenomen. Mevrouw Welten (VVD) vindt het onduidelijk wat de gevolgen zijn als de raad met dit voorstel instemt, er ontbreekt een integrale visie. Wat de VVD betreft, heeft de brug geen prioriteit omdat het daarbij gaat om € 10 miljoen en het onderhoud nog geen € 2 miljoen kost. De VVD pleit voor zorgvuldigheid en ze vraagt om een integraal beeld met verschillende scenario's waarin ook de Vogelstraat in beeld wordt gebracht. De VVD wil dat de Boschveldstraat openblijft voor de verkeersafwikkeling, dat het cultuurgebied een aaneengesloten gebied blijft met aan de zuidkant ruimte voor evenementen en zonder een bus die langs de oever rijdt.

De VVD is niet voor hoogbouw op het parkeerterrein van de Verkadefabriek omdat dit te veel invloed heeft op het voortbestaan van deze fabriek. Het autoparkeren heeft in de stukken weinig prioriteit, maar niet iedereen komt op de fiets. Sterker nog, twee derde van de bezoekers aan de Verkadefabriek komt met de auto. De VVD wil een cultuurplein in de Stadsdelta aan de zuidelijke oever. De noordkant niet opofferen voor de zuidkant met een evenemententerrein (45.55), maar daar kan wel hoogbouw komen, als het maar wel een leefbare wijk met groen en een speelterreinen wordt. De Gamma kan in de plint van de hoogbouw komen en er kan worden gekeken of het zorgcentrum dat pas is verbouwd toch een plek in dat gebied kan krijgen. De heer Vugs (SP) vraagt of de VVD weet dat de Gamma naar Rosmalen wil verhuizen. Mevrouw Welten (VVD) weet dat bij de Gamma veranderingen op stapel staan en daar kan gebruik van worden gemaakt. De VVD ziet graag dat de nota Hoogbouw uit 2003 wordt geactualiseerd. De hoogbouw moeten harmonieus aansluiten op het EKP-terrein, maar omdat er geen integrale visie is, is dat hier niet te zien. Door alles te slopen gaat het karakter van het gebied verloren en ze wil de karakteristieke huisjes die er staan behouden. Verder zou het mooi zijn als het spoor overkluisd zou worden.

In zijn algemeenheid ligt er nu een mooi discussiestuk voor waarop hoog over kan worden gereageerd, maar de vraag is welke ruimte er overblijft als de raad met dit stuk instemt. Bij punt 4 van het dictum staat "Het project Stadsdelta opnemen in de structuurvisie", maar de vraag is wat wordt opgenomen: de brug, de hoogbouw? Dat kan nu nog

5

niet worden besloten en ze stelt voor om dit stuk te zien als discussiestuk en de inbreng te verwerken in de daadwerkelijke visie. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) neemt aan dat mevrouw Welten het Structuurfonds bedoelde niet de structuurvisie. Mevrouw Welten (VVD) bedoelt dit inderdaad. De heer Gersjes (Bosch Belang) vraagt of de Stadsdelta per se in het Structuurfonds moet landen. Mevrouw Welten (VVD) zegt dat het college dit voorstelt. Ze vindt dat duidelijk moet zijn wat gefinancierd wordt, het is vreemd dat dit er als project in wordt gezet zonder dat duidelijk is wat het daadwerkelijk inhoudt. De heer Hommersom (D66) zegt dat dit een gebiedsperspectief, een soort vroege visie, is en hij vraagt wat mevrouw Welten bedoelt met de opmerking dat ze een visie wil. Mevrouw Welten (VVD) heeft nagevraagd wat de status van een gebiedsperspectief is en het antwoord was dat dit een visie is, maar in het stuk staat 'We komen vervolgens met een visie'. Ze vraagt zich daarom af wat dit stuk eigenlijk is. De heer Vonk (GroenLinks) denkt dat het gaat om een ontwikkelrichting voor de Bossche Stadsdelta. Het project is dan het verder uitwerken van die ontwikkelrichting en voor een project is ook budget nodig. Hij vraagt of mevrouw Welten dit anders ziet. Mevrouw Welten (VVD) ziet dit niet anders, maar ze wil weten wat er in het Structuurfonds wordt gefinancierd.

De heer Theunissen (Bosch Belang) zegt dat het gebiedsperspectief meer is dan een wijziging van de skyline van de stad. Bosch Belang is van mening dat het perspectief een enorme verbetering van het gebied is. Hij is enthousiast over het beeld dat in de toekomst ontstaat, maar er moet in de toekomst ook rekening worden gehouden met het verleden omdat er in het verleden nogal eens problemen met het vernieuwen van bruggen zijn ontstaan. Bosch Belang stelt daarom voor om de hoge brug na verwijdering van de hoge sokkels op de nieuwe plek terug te plaatsen op het voorgestelde lage niveau met behoud van een stuk Bossche cultuur. Bosch Belang is tegen het aardgasvrij maken en wil weten wat de kosten voor de burger zijn, of alle voor- en nadelen aan de burger zijn uitgelegd en of eigenaren en huurder gelijk behandeld worden. Verwarming door middel van elektriciteit, wijkverwarming of geothermie is beduidend duurder dan verwarming met gas en hij vraagt hoe het college dit gaat opvangen. Bosch Belang is van mening dat dit plan in de toekomst het totale gebied vele malen beter maakt en dat de kwaliteit enorm zal toenemen. Het plan kan ook een stukje van het woningtekort oplossen, maar het moet wel betaalbaar blijven en geen hobbyoplossing worden door de energietransitie op een verkeerde manier uit te voeren.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat er een slankere en rankere Diezebrug moet terugkomen, terwijl de huidige brug een betonnen kolos is die ook door een kolos moet worden ondersteund en hij vraagt of de heer Theunissen niet iets onmogelijks vraagt. De heer Theunissen (Bosch Belang) zegt dat de stalen brug op andere sokkels kan worden gezet, waardoor het beduidend goedkoper is om de brug te verplaatsen dan om hem af te breken. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) merkt op dat tegenwoordig gasloos wordt gebouwd en dat de heer Theunissen spreekt over 'gasloos maken', dat zou dan over oudbouw gaan. Er loopt een enorm leuk experiment met batterijen in de silo's op de Kop van 't Zand om daarmee de stadsverwarming aan te jagen en hij vraagt of de heer Theunissen iets ziet in dit soort experimenten omdat dit goedkoper kan zijn dan de oplossingen waarover hij spreekt.

6

De heer Theunissen (Bosch Belang) zegt dat utopische oplossingen meestal van De Bossche Groenen komen. Zo'n oplossing met batterijen in de silo's is onbetaalbaar en daarom is Bosch Belang daar faliekant tegen. De voorzitter vraagt iedereen om niet te veel over details te spreken. De heer Vonk (GroenLinks) zegt dat het bij nieuwbouw goedkoper is om huizen gasloos te maken dan bij bestaande bouw omdat het dan direct bij de bouw kan worden meegenomen. Daarom kan het beter nu worden gedaan omdat het anders bij de energietransitie nog veel meer geld kost. De heer Theunissen (Bosch Belang) vindt het belangrijk dat de burgers alle mogelijkheden worden geboden zodat ze kunnen kiezen. Mevrouw Hernández (50PLUS) zegt dat het nu gaat om de vaststelling van een gebiedsperspectief en dat de invulling hiervan nog komt. 50PLUS neemt het stuk ter kennisgeving aan, vraagt het college de haalbaarheid van het project goed in te schatten, alle betrokkenen, ook bijvoorbeeld het waterschap, mee te nemen en de commissie goed te informeren. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) denkt het college richtinggevende uitspraken over de essentie van de ontwikkeling van dit gebied wil. Als in 2031 wordt teruggekeken, 100 jaar na de realisatie van de Brabanthallen, is er een enorme verrijking met de Stadsdelta en EKP-Noord met een heel andere functie dan in 1931 werd gedacht.

Het is een goede zaak dat het college de raad op deze manier uitdaagt, maar het moet wel duidelijk zijn wat van de raad wordt verwacht. Hij vindt dat er in de Stadsdelta veel woningen moeten komen en dat de hoogbouw aan de kant van de Gamma moeten komen en minder in de omgeving van de Tramkade omdat de ambiance van dit gebied wellicht wordt vermorzeld als het laatste gebeurt en de mensen in dat gebied veel last van de tocht zullen hebben. De bereikbaarheid per auto is hier de achilleshiel omdat mensen met de auto zullen blijven komen en het is prima als de Boschdijkstraat uit de autoroulatie wordt gehaald, maar het is een weeffout als de autoroute achter de Verkadefabriek langs gaat. Wat betreft de koppeling van de voor- en achterkant van de Spoorzone over de Vogelstraat merkt hij op dat zowel in Boschveld als op de Kop van 't Zand iedereen een eenduidige verkeersafwikkeling voor de auto's wil met een concentratie op de ruggengraat van de Bossche infrastructuur, waarbij de auto's niet in alle richtingen moeten gaan. Hij wil op de Kop van 't Zand of bij de Gamma een parkeerkrat plaatsen waarmee ook de tweede parkeergarage langs de Zuid-Willemsvaart kan worden afgevangen.

Hij wil de Diezebrug voorlopig niet aanpakken en het kan zeker niet zo zijn dat iemand die met de auto of de bus vanaf de Orthenseweg op de Kop van 't Zand landt over de Havendijk naar het Brugplein moet, dat is waarschijnlijk een foutje in dit stuk. Hij is het met mevrouw Welten eens dat het niet zo kan zijn dat in het raadsvoorstel staat dat een sluitende gemeentelijke grondexploitatie met inbegrip van het volledig kostenverhaal op dit gebied van toepassing is en een pagina verder staat 'maar we voeren het op in het structuurplan' en zeker niet dat de Stadsdelta een project is, dat is een erg diffuse benadering. De heer Van Koert (CDA) zegt dat het CDA zeker geen zaken in de lucht laat hangen. Hij vraagt of de heer Kagie het met hem eens is dat er voldoende richtinggevende ankerpunten in het plan zitten en dat hier door middel van studies verder handen en voeten aan wordt gegeven. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat nu een uitspraak moet worden gedaan over bijvoorbeeld het wel of niet over tien of vijftien jaar slopen van de Diezebrug omdat de wethouder anders allemaal haalbaarheidsonderzoeken doet, terwijl dat niet te bedoeling is. Er moet op 8 december a.s. scherp worden gelet op de essentie van de richting van deze ontwikkeling.

De heer Hommersom (D66) verbaast zich over de discussie; alsof de Diezebrug in dit gebiedsperspectief een doel op zich is en hij vraagt of de heer Kagie dit wel zo ziet. Hij heeft gelezen dat de Diezebrug vooral de afwatering, die bij hoogwater in omgekeerde richting gaat verlopen, in de weg staat. De voorzitter geeft aan dat de heer Kagie de Diezebrug als voorbeeld noemde.

7

De heer Hommersom (D66) wil weten waarom de heer Kagie het niet in samenhang met de wateropgave ziet. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) heeft met stijgende verbazing de woordvoerder van het waterschap aangehoord over de waterstromen en de stuwmeerachtige effecten. Hij wil deze brug niet voor € 10 miljoen slopen gezien de kosten en de toegevoegde waarde, zeker gezien het alternatief over de Havendijk. De heer Hommersom (D66) ziet net als het college kansen om een Bossche Stadsdelta te laten ontstaan op de plek waar de Dommel en de Aa samenvloeien in de Dieze. Hij wil deze kans benutten en D66 is van plan om met het raadsvoorstel in te stemmen. Het getuigt van een toekomstgerichte en klimaatadaptieve blik om juist op deze plek midden in het Bossche stadscentrum een waterplein te willen aanleggen en daarmee ruimte voor de rivier te creëren, al was het wel verrassend om te horen dat het waterschap dit wil benutten om het water de andere kant op te leiden om via het afwateringskanaal bij hoogwater droge voeten te kunnen garanderen. Hij vond het plezierig om te horen dat het waterschap de kosten wil delen als bij de uitwerking rekening wordt gehouden met hun wensen en hij wil dit doen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de heer Hommersom heeft gehoord dat het waterschap wil delen in de kosten. De heer Hommersom (D66) beaamt dit.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of hij ook heeft gehoord dat dit in de richting kwam van het eventueel samen financieren van de sanering van de Diezebrug. De heer Hommersom (D66) heeft dit gevraagd en het antwoord op deze manier geïnterpreteerd, waarbij het ervan afhangt hoe het precies gebeurt. Hij wil de wethouder vragen dit te verduidelijken. D66 ziet het gebiedsperspectief als het resultaat van samenwerking zoals samenwerking bedoeld is met de gemeente als gesprekspartner en regisseur. Hierdoor zijn vooraf onvoorziene mogelijkheden ontstaan voor water en natuur, bewoners, ondernemers, recreanten en toeristen, jong en oud, voor urban, film, theater, cabaret, muziek, dans, eten en drinken, dus voor iedereen. Hij ziet het gebiedsperspectief niet als een blauwdruk, maar als een toekomstgerichte visie waarin binnen de kaders op hoofdlijnen opnieuw in samenwerking met allerlei partijen uitwerking zal worden gegeven aan deze integrale gebiedsontwikkeling. Bij het vaststellen van dit gebied ligt veel niet vast, maar wel de drie kernwaarden Eeuwig jong, Ruimte voor de Moerasdraak en Talent voor gastvrijheid. Door het benoemen van deze kernwaarden wordt echt richting gegeven aan de gebiedsontwikkeling terwijl tegelijkertijd ruimte wordt opengelaten voor participatieve samenwerkingen en daar hecht D66 veel waarde aan.

Deze ruimte is ook terug te zien in de gebezigde terminologie, zo spreekt het gebiedsperspectief van zoekruimte voor hoogbouw en dat is een uitstekende formulering omdat D66 wel voor hoogbouw is, maar niet tegen wil en dank. Juist door te kiezen voor participatieve samenwerking is het mogelijk om hoogbouw te creëren die past bij de Bossche samenleving. In het gebiedsperspectief wordt een subtiele verandering van de verkeersafwikkeling voorgestaan, de verkeerskundige relaties blijven ongewijzigd, maar de manier waarop het verkeer wordt afgewikkeld verandert wel. Het is hoog tijd dat de brug wordt vervangen door een meer passende brug omdat daar al erg lang over wordt gesproken. Het is ook denkbaar dat de verkeerskundige structuur van de Kop van 't Zand verandert en dat de Boschdijkstraat wordt verlegd, misschien is het op termijn zelfs een goed idee om de Vogelstraat door te trekken, maar D66 vindt het te vroeg om hierover nu al een definitief en onomkeerbaar besluit te nemen. Hij citeert een van de hoofduitgangspunten uit het raadsvoorstel: "om voor de bereikbaarheid en toegankelijkheid van het gebied in te zetten op een ruimtelijke, ambitieuze, samenhangende, integrale en duurzame mobiliteitsstrategie en in aansluiting hierop het verbeteren van routes voor langzaam verkeer van en naar de Bossche Stadsdelta".

Hij wil van de wethouder weten of bij de mobiliteitsstrategie net als bij de hoogbouw 'zoekruimte' gelezen mag worden, in dit geval zoekruimte voor de verkeersafwikkeling, of participanten nog invloed hebben op de concretisering van de verkeerstructuur en of de wethouder wil toezeggen dat bij de haalbaarheidsstudie die de komende twee jaar wordt verricht ook een integrale verkeerstudie aan de raad kan worden voorgelegd, waarbij met name de verkeerstructuur in relatie tot de noordelijke Spoorzone, met EKP en het station verder wordt onderbouwd. 8

De heer Vonk (GroenLinks) wil een gemeente waarin iedereen op een fijne, gezonde en duurzame manier kan wonen en in dit plan zitten veel dingen waar GroenLinks blij van wordt. Er komt een mix van betaalbare woningen en er blijft in het gebied ruimte voor urban en experimenten en dat is belangrijk omdat er nu veel goede initiatieven zijn die aantonen dat ruimte voor experimenten loont. GroenLinks wil dat er in de nieuwe plannen ook een plek blijft voor de initiatieven die er nu in dit gebied zijn, zoals de Weggeefwinkel, Social Label en de zorginstelling in het Werfhuis. Hij wil weten of samen met hen wordt gekeken naar een al dan niet nieuwe plek. Voor de bestaande culturele instellingen zoals de Verkadefabriek en Willem Twee is het van belang om op een goede manier bereikbaar te blijven, die kunstencluster is van grote waarde voor de stad. Er wordt ook gewerkt aan een gezonde, groene en klimaatbestendige gemeente, er komt bijvoorbeeld meer ruimte voor water en groen in combinatie met erfgoed en een slimme waterberging. Het is belangrijk om ook de biodiversiteit te versterken en dat staat wel in het stuk, maar niet in de beslispunten en hij vraagt de wethouder waarom daarvoor is gekozen.

Hij wil de ecologische verbindingszone onder de brug door laten lopen en hij vindt het ook leuk om te lezen dat wordt gekeken naar de realisatie van een voedselbos op dak, hij is benieuwd naar de uitwerking daarvan: zorg voor natuur die zorgt voor verbinding. In het kader van duurzaamheid drukt hij de wethouder op het hart om goed te kijken naar hergebruik van gebouwen, dat moet zo veel mogelijk boven sloop gaan en er kan daarbij ook naar de huisjes worden gekeken. Er wordt flink ingezet op duurzame mobiliteit en een openbare ruimte die op voetgangers en fietsers is afgestemd, zo wordt de Diezebrug beter toegankelijk voor fietsers en ingericht als 30km-zone. Hij vraag zich wel af hoe het in de stad zit als op de aanvoerwegen 30 km per uur mag worden gereden. GroenLinks stelt voor om in dat gebied de wegen zo veel mogelijk in te richten als woonerf en de auto daar te gast te maken: stapvoets rijden, de auto's niet dominant, maar voorrang voor voetgangers en fietsers. Hij vraagt of de wethouder bereid is dit mee te nemen in het uiteindelijke ontwerp en alleen de uitvalswegen in te richten als 30km-zone en de rest als woonerf. GroenLinks kijkt uit naar de realisatie van een groen, divers en gezond stukje Den Bosch met ruimte voor kunst en cultuur.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of hij het goed verstond dat de heer Vonk, mede ingegeven door de Verkadefabriek en Willem Twee, het belangrijk vindt dat de autobereikbaarheid in het gebied gehandhaafd blijft. De heer Vonk (GroenLinks) legde niet de nadruk op autobereikbaarheid, maar wel op bereikbaarheid. De heer Smeets (Rosmalens Belang) zegt dat het gaat over een hoogovervisie op het gebied. Het is een prachtige kans voor Den Bosch en over tien tot vijftien jaar kan met trots worden teruggekeken wat hier is gerealiseerd. In het stuk wordt een beeld geschetst van een hoogwaardig woon-, leef-, verblijf- en werkmilieu met aandacht voor groen en water en met een sluitende grondexploitatie. Het is echter ook een complexe opgave omdat het gaat om een deel van het centrum met veel water, erfgoed en infrastructuur, maar ook met veel grondeigenaren. De gemeente stelt zelf de regie te willen houden en hij vraagt of de wethouder het ermee eens is dat de gemeente een totaalbeeld moet neerleggen en ervoor moet waken dat het geen optelsom wordt van percelen of deelprojecten, maar dat er een integraal plan komt waar de raad iets over kan vinden. Hij vraagt of de wethouder kan duiden hoe dit in de uitwerking terechtkomt. Het is qua inrichting in ieder geval een mooie en ambitieuze ontwikkeling en het is fijn dat het merendeel van de insprekers enthousiast over dit plan is.

De ontsluiting van de stad is een belangrijk aandachtspunt en het is goed om toekomstgericht te kijken naar slimme mobiliteit, OV en parkeren, maar de Diezebrug moet wel begaanbaar voor auto's zijn, zodat ook die kant van het centrum met name vanuit de oostkant van de gemeente ontsloten blijft. Hierover bestaan verschillende opvattingen in de commissie en het stuk is hier niet erg duidelijk over, hij is daarom benieuwd hoe het college dit duidt. Hij vindt dat de Vogelstraat niet doorgetrokken hoeft te worden omdat er nog geen echt goed beeld is van hoe het er in zijn totaliteit gaat uitzien. Rosmalens Belang maakt bij voorkeur gebruik van de bestaande infrastructuur in plaats van zo'n kostbare aftakking te maken, terwijl er al infrastructuur aanwezig is. De heer Vugs (SP) vraagt of de heer Smeets het ermee eens is dat het goed is om nu een haalbaarheidsonderzoek over het doortrekken van de Vogelstraat te doen om te voorkomen dat dit later wordt gemist. 9

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of de heer Smeets weet dat destijds aan de hulpdiensten is toegezegd dat de Vogelstraat wordt doorgetrokken. De heer Smeets (Rosmalens Belang) is het ermee eens dat er een haalbaarheidsonderzoek moet komen, maar over de ontsluiting in het algemeen en niet specifiek voor de Vogelstraat, om te voorkomen dat de weeffouten ontstaan die de heer Kagie bedoelt. Het gaat op dit moment om een hoogoverbeeld van zo'n situatie, de concretisering moet nog komen en op basis van die concretisering moet worden gekeken naar wat het verkeer doet. De heer Hommersom (D66) is een beetje verbaasd dat de heer Smeets zegt dat er een haalbaarheidsonderzoek moet komen omdat er staat dat dit er komt. Mevrouw Welten (VVD) vraagt wat de heer Smeets vindt van het parkeren bij de Verkadefabriek. De heer Smeets (Rosmalens Belang) is het ermee eens dat het stuk wel enige richting geeft, maar hij proeft vanavond ook dat deze stukken niet eenduidig worden geïnterpreteerd, bijvoorbeeld of er wel of niet auto's over de Diezebrug gaan. Hij wil hier duidelijkheid over. Hij deelt de mening dat er parkeeroplossingen voor de Verkadefabriek en Willem Twee moeten komen. De ontsluiting is het belangrijkste aandachtspunt en daarnaast moet er regie zijn op de verdere uitwerking. De heer Kabbouti (PvdA) vindt dit een gebiedsperspectief dat in positieve zin prikkelt.

Door de oogharen gezien is het een prachtige schets van hoe dit gebied zou kunnen worden, het is een resultante van het participatieproces dat het college heeft doorlopen en wat de PvdA betreft, spreekt het tot de verbeelding. Het prikkelt ook om kritisch te zijn, de vraag die hier voorligt, is 'Kijkt u eens met ons mee voordat we de uitwerking verder ter hand nemen' en dat doet de PvdA graag. In zoverre kan hij voor een heel belangrijk deel met het college meegaan, maar hij deelt de zorg van een aantal fracties over de ontsluiting, de bereikbaarheid, de verkeersafwikkeling binnen dit gebied. Er wordt nu een keuze neergelegd die verregaande gevolgen voor de partijen in dit gebied kan hebben en de PvdA deelt daarom de zorgen van Willem Twee en de Verkadefabriek wat betreft de bereikbaarheid. Het college moet echt een stevig antwoord geven over de wijze waarop dit wordt geborgd. De oplossing ligt misschien niet direct heel dichtbij, maar misschien wel in het bredere plaatje en hij wil iets breder naar dit gebied kijken: welke ruimtes zijn er nog meer die misschien wat dichterbij liggen dan parkeergarage Arena? Het is vreemd dat hier een cluster is en iemand in het centrum moet parkeren, waar het verkeer juist weg moet.

Aan de kant van de Tramkade moet een aantal mooie monumenten worden behouden en daaromheen iets worden gecreëerd, daar moet reuring ontstaan, iedereen wil graag dat bruisende karakter. De zorg van de heer Vonk en andere partijen is dat daar op dit moment al een aantal partijen voor reuring zorgt en daar al ondernemers zitten die ervoor hebben gezorgd dat het gebied nu is wat het is. Dat is precies het voorbeeld en de inspiratie voor de toekomst en hij wil ervoor waken dat die partijen in deze ontwikkeling niet aan de zijkant komen te staan, maar dat ze worden meegenomen in de ontwikkelingen en dat ze in dit gebied blijven. Dat is de reuring die er nu is, het DNA dat zich op dit moment ontwikkelt en waaraan hij wil blijven vasthouden. De heer Hommersom (D66) interpreteert de woorden van de heer Kabbouti zo dat de ondernemers die nu in dat gebied gevestigd zijn daar moeten blijven. De heer Kabbouti (PvdA) ontkent dat hij dit zei. De heer Hommersom (D66) vraagt wat de heer Kabbouti dan wel zei. Het kenmerk van ondernemen is dat zaken kunnen veranderen. De heer Kabbouti (PvdA) zegt dat het gaat om een gebied dat in ontwikkeling is, waar mensen landen en waar reuring ontstaat, hij wil die reuring vasthouden en er zijn partijen die daar een wat stevigere bijdrage aan leveren dan andere.

Hij wil vooral niet dat alles plat wordt gegooid, vervolgens alles nieuw wordt gebouwd en dan wordt gekeken wie erop afkomt.

10

Mevrouw Welten (VVD) vraagt of de heer Kabbouti met 'de partijen die reuring veroorzaken' concreet Willem Twee en de Verkadefabriek bedoelt. De heer Kabbouti (PvdA) zegt dat daar op dit moment verschillende partijen geland zijn die zorgen voor een ontwikkeling in dat gebied. Deze partijen zitten daar de komende vijf jaar nog en hij wil dat het college de ontwikkelingen samen met deze partijen vormgeeft. Ook de wegomlegging aan die kant is relevant omdat Willem Twee net buiten het plangebied valt en hij wil voorkomen dat Willem Twee door deze wegomlegging daadwerkelijk in een donker gebied komt te liggen. Daar moet ook oog voor zijn, de kracht die daar zit moet in de volle omvang in het gebied beschikbaar blijven. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat het Cultuurplein tussen de Verkadefabriek en Willem Twee in komt. Willem Twee valt misschien theoretisch buiten het plangebied, maar maakt wel een wezenlijk onderdeel van het plangebied uit. De heer Kabbouti (PvdA) zegt dat als deze keuze wordt gemaakt, ook moet worden gekeken naar de ontsluiting van het totale gebied, zeker gezien de woningbouwambitie.

Er is twee jaar geleden besloten om het doortrekken van de Vogelstraat niet van de lijst te halen met als argument dat de ontwikkeling van het EKP-terrein en de Kop van 't Zand erbij worden betrokken en dan is dit het moment om samen te kijken naar wat er met de Vogelstraat moet gebeuren. Dan past het nu ook om dit in ieder geval in dit gebiedsperspectief mee te nemen, het in beeld te brengen en ook het haalbaarheidsonderzoek erbij te betrekken. Mevrouw Welten (VVD) vraagt of de PvdA het met de VVD eens is dat de Boschdijkstraat moet blijven zoals die is om Willem Twee niet in het donker te zetten. De heer Hommersom (D66) vraagt of de heer Kabbouti wil kiezen voor een bepaalde oplossing of vragen om iets in de haalbaarheidsstudie uit te zoeken en dan een antwoord krijgen. De heer Kabbouti (PvdA) zegt dat het gaat om een gebiedsperspectief en dat dit een wat abstractere manier van debatteren is. Hij legt nu geen concrete oplossing maar scenario's op tafel en om dit gebiedsperspectief verder te brengen moeten alle scenario's, waarvan dit er een is, in beeld worden gebracht.

Hij wil niet alvast een voorschot op iets nemen, maar de scenario's in beeld brengen en een aantal handreikingen richting het college doen: kijk daar ook even goed naar en bedien ons op die manier zodat we er, als we richting de volgende stap gaan, concreet over kunnen discussiëren op basis van alle informatie. Hij hoorde vorige week dat op de plek van het GGD-gebouw sociale woningen komen en dat is een positieve ontwikkeling. Aan die kant van het spoor is relatief weinig om te behouden, maar er staat wel een moskee die daar 25 jaar geleden is geland. Als daar een ontzettend mooie ontwikkeling komt, moet die moskee in het totaalplaatje worden meegenomen. De heer Esser (PVV) vindt de Diezebrug van historische waarde, de Welsh Division heeft hier in 1944 gevochten voor de vrijheid van de stad. Als de brug in verband met de veiligheid moet worden vervangen, ziet hij graag dat de oude onderdelen van de brug terugkomen in de nieuwe brug en hij vraagt het college of daarover is nagedacht. Op die manier is in de toekomst de historische waarde van de brug terug te zien. Hij ziet ook graag dat de brug op de huidige plek blijft, zodat er een rechte lijn voor het verkeer blijft bestaan. De PVV ziet graag dat 50 km per uur blijft toegestaan. Wethouder Van der Geld merkt op dat dit na vijf jaar experimenteren op de Tramkade de start van een langverwachte gebiedsontwikkeling is.

Dit moet leiden tot meer duidelijkheid, die kan hij nog niet voor 100% geven, ook niet naar buiten toe, maar er worden wel stappen gezet. Het college heeft ervoor gekozen deze stap te zetten, zodat de commissie volledig deelgenoot is van de dilemma's en de keuzes. Het college is blij dat deze stap enthousiast wordt ontvangen door eigenaren, partners en huurders en hij denkt dat dit de kwaliteit en de kansen onderstreept. Het is uniek dat er middenin stedelijk gebied ruimte voor water komt. Daarnaast komt er ruimte voor een culturele hotspot en voor erfgoed zoals de Citadel, dat wordt gekoesterd en zelfs nog meer blootgelegd. Er komen veel meer woningen, juist in belangrijke segmenten waar dat nu nodig is, die passen bij het karakter van dit gebied. Het gebied wordt autoluw en dat is nodig voor ruimte en leefbaarheid in een gebied dat zo dicht bij het station ligt. Uiteraard wordt 11

het duurzaam met oog voor de natuur en ook aquathermie. Rosmalens Belang vroeg of dit meer wordt dan de som der delen. Alle eigenaren in het gebied hebben een positieve grondhouding en het is meer dan een optelsom van projectontwikkelingen. Hij is nadrukkelijk op zoek naar gebiedsontwikkelaars en hij hoopt dat de eigenaren zich zullen ontwikkelen in de richting van een gebiedsontwikkelaar of dat er versterking in komt. Het is een boost voor het ZuidWillemspark waar nu wordt gewerkt aan het stadstracé en dit breidt zich uit richting EKP, de Stadsdelta en het noordelijkste deel van de Spoorzone, hiermee wordt het enige punt van de Spoorzone dat onder het spoor ligt ontwikkeld. De keuze voor een Cultuurplein is een fundamentele keuze. Het college ziet daarin nadrukkelijk kansen, het zou bijvoorbeeld mooi zijn geweest als er tijdens de Bossche Zomer reuring op dit plein was geweest. Dat was nu niet mogelijk omdat juist tussen de twee instellingen nauwelijks openbare ruimte is en het gebied wordt doorkliefd door een autoweg. Dat is de reden waarom ervoor is gekozen om die weg om te klappen. De instellingen vragen nadrukkelijk om ook in die transitie van mobiliteit te stappen en hij wil hierin nadrukkelijk met die partijen optrekken.

Daarmee is niet gezegd dat er geen autoverkeer meer langs deze instellingen mag of dat daar niet geparkeerd mag worden, maar er is weinig ruimte in het gebied en waar een auto op openbaar gebied staat, kan geen culturele voorziening of woningbouw komen, laat staan openbare ruimte of groen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat de parkeerdruk in de hele Kop van 't Zand al langer een enorm vraagstuk is en dat dit met deze plannen nog klemmender wordt. Hij vindt het een goed idee om ter hoogte van de voormalige benzinepomp Van Dartel een parkeerkrat te plaatsen omdat de directeur van de Verkadefabriek en anderen hebben laten weten dat de bezoekers van de cultuurvoorzieningen ook met de auto komen. Wethouder Van der Geld begrijpt dit en de wethouder van Stadsdelta is in nauw gesprek met de wethouder van Cultuur. Hij benadrukt dat het nog een flink aantal jaren duurt voordat deze ontwikkeling daadwerkelijk gaat lopen en daarom spreekt hij over een transitie die samen met de instellingen moet worden ingezet. Daarmee zegt hij niet dat het parkeren van deze instellingen wordt verbannen, er moet een oplossing voor het parkeren komen. De heer Hommersom (D66) vraagt of de wethouder dit meeneemt in de haalbaarheidsstudie. Wethouder Van der Geld zegt toe dat alle aspecten die nu nog niet aan de orde zijn geweest daarin worden meegenomen.

De Diezebrug is een vliegwiel in het hart van deze ontwikkeling. Vakmensen noemen dit een haltermodel met als gewichten de reuring aan beide kanten van de brug. Als dit niet gebeurt, ontstaat er een gemankeerde ontwikkeling. Hij wil snel aan de slag met de Diezebrug omdat de brug een vliegwiel en een kans is. Als hij aan andere partijen vraagt om mee te doen, is de wedervraag: wat doet u zelf en is het u echt menens? Er is een motie aangenomen waarin de vraag wordt gesteld om de skatehal in de Spoorzone te behouden. De Spoorzone is breder dan alleen dit plangebied, maar dit is een erg welkome speler in dit gebied omdat het heel erg past bij de beoogde identiteit van dit gebied. Om het station bereikbaar te houden en de Binnenstadsring te ontsluiten, is de nieuw Diezebrug ook bestemd voor auto's en bussen, maar voor de inrichting van de brug is langzaam verkeer leidend. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat de Parallelweg een veel beter alternatief is om met de auto naar het station te gaan en hij vraagt of de wethouder deze mening deelt. Wethouder Van der Geld denkt niet dat veel Bosschenaren deze route nemen. Er is afgesproken dat de woonvisie een stadsbrede ambitie is en het percentage sociale huurwoningen wijkt niet zo veel af van de ambities in de woonvisie.

Hier is nadrukkelijk veel aandacht voor het middensegment, een segment dat erg taai is om te ontwikkelen, dat erg goed aansluit op het karakter van dit gebied en waar ook veel vraag naar is. Er is veel aandacht voor het erfgoed, met name aan de kant van de Kop van 't Zand. Het is nadrukkelijk niet de bedoeling dat erfgoed te slopen, maar om het karakter en de identiteit van dit gebied te behouden, het gebied tegelijkertijd sterk te verdichten, de reuring te behouden en die waar mogelijk te versterken. Hij wil daarbij ook rekening houden met het verleden. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat het gaat om het scherpstellen van een richtinggevend document en hij hoort graag of de wethouder daar, gehoord de verschillende richtingen in de commissie, ook behoefte aan heeft. 12

Wethouder Van der Geld heeft verschillende visies gehoord, maar het college heeft nu geen behoefte aan een concretiseringsslag. Wat betreft de Diezebrug kiest het college voor de zojuist door hem aangegeven route en hij vraagt en welke nadere concretiseringslag de heer Kagie bedoelt. Tweede termijn De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil dit raadsvoorstel op vier tot vijf punten scherpstellen. Er kan worden gezegd dat er een haalbaarheidsonderzoek komt waarin alles wordt meegenomen, maar er moet een richting worden aangegeven qua bereikbaarheid en de verkeersafwikkeling: wat wordt expliciet in dat haalbaarheidsonderzoek meegenomen? Hij wil bijvoorbeeld een parkeerkrat bij de Gamma omdat dit gebied ook per auto bereikbaar moet zijn en dan zou het handig zijn dat, als de meerderheid in de raad daar anders over denkt, dit op 8 december a.s. expliciet wordt gemaakt. In dit gebied staan nu vijf woontorens ingetekend en verschillende partijen willen ook op andere plekken hoogbouw. Leefbaar 's-Hertogenbosch is niet tegen hoogbouw, maar daarmee moet vanwege de tocht in het gebied van de Tramkade heel subtiel worden omgegaan. Dat is een richtinggevende uitspraak die moet worden opgenomen in het voorstel en het haalbaarheidsonderzoek.

Mevrouw Welten (VVD) vraagt of het de bedoeling is dat de commissieleden vandaag aangeven of ze het met dit voorstel eens zijn of dat ze een inbreng kunnen geven zodat er niet voor niets allerlei onderzoeken worden gedaan over dingen die de raad toch niet wil. Als er inbreng komt, zou het mooi zijn als die wordt uitgewerkt en er een haalbaarheidsonderzoek naar wordt gedaan. Er wordt voorgesteld dat bezoekers die met de auto naar de Verkadefabriek gaan, en dat is twee derde van de bezoekers, ruim 20.000 mensen, hun auto in de binnenstad parkeren, maar daardoor ontstaan enorme verkeersbewegingen in de binnenstad. Ze vraagt de wethouder om hierop te reageren. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat het plan kostendekkend zou zijn en hij wil concreet weten wat er in het Structuurfonds wordt opgenomen. De heer Hommersom (D66) weet dat er momenteel in de Tweede Kamer een enquête wordt gehouden over de toeslagenaffaire. Een van die dingen die daar is misgegaan is dat Kamerleden allerlei amendementen aan de wet hebben toegevoegd, waardoor die onuitvoerbaar is geworden. Hij pleit ervoor niet in deze valkuil te trappen, geen oplossingen aan te reiken en de wethouder op te dragen iets te doen, maar zich te beperken tot vragen over de haalbaarheid. Hij vindt het een goed pleidooi van de PvdA om bij de haalbaarheidsstudie met scenario's te werken.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat het college recht heeft op scherpstelling met richtinggevende uitspraken omdat er inderdaad verschillend wordt gedacht. Er kan wel een haalbaarheidsfase worden gestart, maar dan is het wel goed dat het college precies weet wat er gevraagd wordt. De heer Hommersom (D66) vindt 'Wij twijfelen hierover, kunt u dat voor ons uitzoeken en het uitleggen en als u dat niet kunt, zijn we het er niet mee eens' een goede manier van aansturing, maar hij is tegen het aanreiken van oplossingen en zeggen 'Dit moet gebeuren'. Hij kan zich voorstellen dat er een integrale studie naar het verkeer komt waarin wordt meegenomen of het afsluiten van de Vogelstraat of het autoluw maken van een gebied een oplossing is. Mevrouw Welten (VVD) vraagt wat D66 in dat haalbaarheidsonderzoek terug wil zien. De heer Hommersom (D66) antwoordt dat D66 graag wil zien of het haalbaar is om de brug aan te leggen en of hoogbouw mogelijk en passend is, waarbij de bewoners en ondernemers tevreden zijn. Verder wil D66 dat het een verkeersluw gebied wordt, maar zo dat de mensen er tevreden mee zijn. Hij onderschrijft de ambities uit het perspectief, maar het is belangrijk dat dit in samenwerking met partijen wordt uitgezocht. Dat betekent dat dit niet mag worden beschouwd als een blauwdruk, maar wel als een inzet waarover discussie mogelijk is.

13

De heer Vugs (SP) denkt dat de rol van de raad is om kaders mee te geven waarbinnen het college kan handelen. De SP houdt vast aan het percentage sociale woningen omdat in dit gebied ook minderdraagkrachtigen een plek moeten kunnen krijgen. Er wordt gesproken over jong en dynamisch en daarom moet er ook voor jongeren woonruimte in dit gebied beschikbaar komen. De SP dient hierover een amendement in. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) ziet graag een onderzoek naar de mogelijkheden om het gebied autoluw te krijgen omdat hij niet dezelfde fout wil maken als jaren geleden met het busstation. Dat ligt nu op uitdrukkelijk verzoek van de raad niet aan de westkant. Hij ziet liever een tijdelijke parkeerkrat dan nu al complete parkeerbakken onder appartementencomplexen omdat met het laatste verwachtingen worden geschapen; mensen kunnen daar dan altijd met de auto komen en dan blijft het een autogebied. Mevrouw Welten (VVD) weet dat De Bossche Groenen ooit een Park & Ride op het terrein van De Fakkel wilde realiseren en ze vraagt of De Bossche Groenen dat nog steeds wil. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) staat open voor deze suggestie. Hij heeft ooit ook de suggestie gedaan om voor de nieuwbouw aan de Boschveldweg een parkeerkrat langs het spoor te bouwen omdat zowel de bezoekers van de Verkadefabriek als de mensen die naar het station gaan daar iets aan hebben.

Dat is misschien best een aardige oplossing voor de komende jaren. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of de heer Hoeben het ermee eens is dat wat hij vraagt eigenlijk al beantwoord wordt in het onderzoek van Goudappel Coffeng. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) heeft dat rapport nog niet goed bestudeerd en hij kan daar nu nog geen uitspraak over doen. Een aantal partijen heeft een duidelijke wens wat betreft de Vogelstraat en hij is benieuwd wat wethouder daarmee gaat doen. Hij wil kleinere huizen zonder parkeerplaatsen bouwen. Het gaat nu om kaderstelling met de hoofdlijnen en de concrete uitgangspunten die het college verder gaat onderzoeken. Ten slotte vraagt hij de wethouder om het Cultureel Collectief Ontspoord, CCO, de stichting Weeshuisjes en de vier huisjes op de Havendijk mee te nemen. De heer Hommersom (D66) is met de heer Hoeben eens wat betreft de kaderstelling, maar het is de vraag of de raad de kaders bedenkt of dat die ze vaststelt. Hij denkt dat de raad de kaders vaststelt op basis van wat het college aanreikt. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zit niet op het spoor van bedenken. Er ligt nu een discussiestuk met uitgangspunten van het college en hij wil niet de fout maken zoals die bij het busstation is gemaakt door keihard vast te houden aan iets wat de raad wil.

De heer Van Koert (CDA) is het met de heer Hommersom eens dat de raad de kaders vaststelt die het college voorstelt. Als de raad de gedane onderzoeken heeft ontvangen en er daarna een visie wordt opgesteld, kan de raad daarover een oordeel geven. De heer Theunissen (Bosch Belang) zegt dat de commissie c.q. de raad als vertegenwoordiger van het volk het college een richting voor een perspectief moet meegeven, maar dat de heer Van Koert zegt dat het college met een voorstel komt waarmee de raad wel of niet kan instemmen. De heer Van Koert (CDA) zegt dat er al een perspectief ligt en dat het CDA zich daar in grote lijnen in kan vinden, maar dat de haalbaarheid van een aantal zaken nog moet worden onderzocht, daar wacht het CDA op. De heer Esser (PVV) vraagt of de onderdelen van de huidige Diezebrug in verband met de historische waarde in een eventuele nieuwe brug kunnen worden gebruikt. Wethouder Van der Geld zegt dat de parkeergarage op Orthenpoort-Zuid contrair is met de nu beschreven mobiliteitsgedachte, nog los van de eventuele kosten. Bovendien heeft nog niemand zich gemeld die daar een parkeergarage wil bouwen. 14

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat het bij Orthenpoort-Zuid niet gaat over een parkeergarage, maar over een parkeerkrat zoals dat ook bij het JBZ staat. Daarbij gaat het niet over tientallen miljoenen, maar over enkele miljoenen. Wethouder Van der Geld houdt niet zo van het woord 'parkeerkrat', maar hij bedoelde hetzelfde. Ook dat kost geld en hij weet nog niet wie daarvoor aan de lat staat. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) begrijpt dat er naar het geld moet worden gekeken, maar hij wil weten of voor de komende tien tot vijftien jaar een parkeerkrat denkbaar is. De voorzitter wil dat de wethouder verdergaat met zijn beantwoording. De raad kan met moties of amendementen komen over zaken waarop niet is geantwoord. Wethouder Van der Geld hoorde de heer Kagie niet zeggen dat hij geen hoogbouw wil, maar dat dit zorgvuldig moet. De Kop van 't Zand heeft een ander karakter dan de overkant, hij ziet ook het risico van tocht, en daar moet inderdaad zorgvuldig met hoogbouw worden omgegaan. De VVD vroeg hoe dit stuk moeten worden geduid. Als de commissie fundamenteel vindt dat het totaal anders moet dan het college nu voorstelt, kan nu een richting worden meegegeven.

Alles is nog niet in beton gegoten, als uit de haalbaarheidsfase blijkt dat wat nu wordt afgesproken binnen de kaders past, volgt er een stedenbouwkundig plan dat aan de raad wordt voorgelegd en als het niet lukt binnen de afgesproken kaders, komt hij terug met een nieuw voorstel. Parkeren neemt ruimte in beslag en als de commissie het parkeren bij de Verkadefabriek wil behouden, gaat dat ten koste van andere ambities, bijvoorbeeld woningbouw of andere functies. Het zijn schuivende panelen of wisselende vaten. Er is de wens voor een sprong over het spoor; vanuit het Cultuurplein naar de mobiliteitshub en EKP-Zuid. Hij wil nu niet alles aan elkaar verbinden, maar dat is misschien wel een mooiere oplossing dan een parkeerkrat. Bovenwijkse maatregelen zoals de Diezebrug of ingrijpen in het watersysteem mogen niet in de grondexploitatie worden opgenomen, maar daarvoor moet het Structuurfonds worden gebruikt. De huisjes in het hele gebied, en ook nog buiten het gebied, zitten nadrukkelijk in de gebiedsvisie en daar ziet het college kansen. Het college wil de culturele initiatieven die reuring in het gebied veroorzaken graag in dit gebied behouden. De Vogelstraat is niet nodig voor het mogelijk maken van dit plan, maar de hiervoor genoemde optie blijft nadrukkelijk wel mogelijk.

Als de raad dit al in dit plan wil meenemen, wordt het getoetst op het huidige beleid zoals de Mobiliteitsstrategie en zullen eventuele moties of amendementen daarop worden getoetst. Als dat mogelijk is gebeuren zaken circulair, maar hij weet niet of het dek van de brug kan worden hergebruikt in de nieuwe infrastructuur. Hij denkt wel dat er mensen zijn die raad weten met zo'n gekke plek als de pijlers, zeker waar ze dicht tegen de oever staan, en in die zin zouden de pijlers hergebruikt kunnen worden. Dit moet echter wel worden gezien in het licht van de ambities van het waterschap en de gemeente wat betreft de hoogwateraanpak en de doorstroming van het watersysteem daar. De voorzitter inventariseert of er in de raadsvergadering moties en amendementen worden ingediend. De heer Kabbouti (PvdA) komt met een voorstel over parkeren en de ontsluiting van de Vogelstraat. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) komt met een voorstel over de verkeersafwikkeling en het parkeren en over punt 1a en punt 4, het Structuurfonds versus de gesloten exploitatie. De heer Esser (PVV) neemt het terug in de fractie. De PVV komt misschien terug op de Diezebrug. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) sluit zich aan bij de onderwerpen van Leefbaar 's-Hertogenbosch en de PvdA en hij komt met een voorstel over de huisjes aan de Havenwijk.