Verslag commissie Omgeving 30 november 2023

Commissie OMGEVING Conceptverslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

Collegeleden:

30 november 2023 Raadzaal

B.F.C. Roovers mr. G.L. Pijnenburg H.B. Bos, J. Broekmeulen, mw. M. Craste bc, M.C. Dupuis, J.M.A. van der Els, J.J.M. Gersjes, L.A.J. van Griensven, mw. A. Hernández, W.B.G. Hoeben, drs. P.E. Kagie, mw. M.A.J.T. Korver-van Weegberg, mw. J.M. Klerks, mw. W.M. van de Leemput, A.A.J. van der Leest, mw. mr. drs. R. Lipman, mr. S.J.M. Peters, mw. E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, ing. J.P. Verhoef BEd, mw. N.R. Verreijt, K.M. Vossen, mw. mr. C.H.A. van den Wildenberg ing. R.A.P. Geers en H.M.M. Vermin

Afwezig:

drs. L.L.F.M. Ciotti, E.R.F. Esser, J.Th.M. van Hoek, M.P. Kagie, mw. ir. V.P.T. Muller-Laumans, mw. drs. E.W.M. van Opdorp, mw. W.A.M.H. Parijs

Verslaglegging:

mw. P.J. van Hoorn, DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 19.00 uur en heet iedereen welkom. Mevrouw Muller wordt vervangen door mevrouw Craste en de heren Van der Leest, Broekmeulen en Van Silfhout zullen iets later aansluiten. Agendapunt 4, het raadsvoorstel 'Aanvullend voorbereidingskrediet MIRT-verkenning knooppuntontwikkeling Bosch Centraal' zal als eerste worden behandeld.

4.

Raadsvoorstel Aanvullend voorbereidingskrediet MIRT-verkenning Bosch Centraal De heer Bos (GroenLinks) ziet goede ambities voor het stationsgebied met uitbreiding van het spoor, een ambitieuze inbreidingsopgave en een groene oase in een geconcentreerd gebied. GroenLinks hoopt dat er met het aanvullende krediet gedegen plannen worden gemaakt die snel tot uitvoering komen. Hij is blij dat het rijk over de brug is gekomen en is positief over het voorliggende voorstel. De heer Van der Els (Rosmalens Belang) ziet veel ambities, niet alleen voor het spoor, maar ook met betrekking tot de stedelijke verdichting. Het is mooi dat het rijk een flinke bijdrage levert, maar die heeft het percentage van het voorbereidingskrediet wel te laag ingeschat. Rosmalens Belang kan zich vinden in een hoger voorbereidingskrediet, maar hij vraagt de wethouder wel of het hierbij blijft. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) ziet een enorme opgave in de Spoorzone en is benieuwd naar de uitkomsten van de verkenningen. De heer Dupuis (SP) vraagt wat dit krediet oplevert qua stimulering van het gebruik van het openbaar vervoer. De SP heeft ooit geopperd ook aan de noord- en zuidkant van het station perrons, fietsenstallingen en bushaltes te situeren in verband met De Bossche Stadsdelta, het JBZ en het Paleiskwartier en hij vraagt of het college daar een visie op heeft.

Verder wil hij weten of mensen met dit voorstel meer gebruik van het openbaar vervoer zullen maken. Mevrouw Lipman (CDA) is blij met deze volgende stap in de ontwikkeling van het spoor en is tevreden dat de participatie is gestart. Het CDA zal dit voorstel steunen. Reactie college

1

Wethouder Vermin ziet een grote opgave waar Den Bosch al langer mee bezig is en hij begrijpt de zorgen over of het hier qua financiën bij blijft, hij verwacht dat dit zo is. In het eerste kwartaal van 2024 komt de nota Kansrijke oplossingen op grond waarvan de raad en het college de mogelijkheden van het station en de kansen om de groei van het station verder te stimuleren bespreken. Tweede termijn De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de wethouder de oplossingen concreter kan duiden. Wethouder Vermin geeft aan dat de nota Kansrijke oplossingen een vergezicht is en dat de volgende stap een voorkeursscenario is dat wordt uitgewerkt in een nieuwe nota waarover de raad weer in gesprek gaat. Dit raadsvoorstel wordt als hamerstuk doorgeleid naar de raadsvergadering. 2.

Raadsvoorstel Herstelbesluit Van Rijckevorselweg 4 De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) heeft technische vragen over dit onderwerp gesteld en hij bedankt de organisatie voor de snelle en accurate beantwoording. Gewoon ge-DREVEN stemt met dit voorstel in. Dit raadsvoorstel wordt als hamerstuk doorgeleid naar de raadsvergadering.

3.

Vaststelling Buitengebied Maasdonk 2012, herziening Loonsestraat 5 en Wolfdijk 2 Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vindt dit op zich een prima voorstel omdat een veehouderij stopt, er woningen komen, de omgeving wordt verbeterd en wordt aangegeven wat er met de stikstofrechten gebeurt. Ze vindt het wel zorgelijk dat niet bekend is of de boomkwekerij die op 200 meter afstand van deze locatie ligt landbouwgif gebruikt en zo ja welk gif dat is en in welke hoeveelheid. Dat betekent dat bewoners en toekomstige bewoners ook niet op de hoogte kunnen worden gesteld van mogelijke gezondheidsrisico's. Mevrouw Lipman (CDA) vraagt hoe mevrouw Samshuijzen dit informeren van de bewoners voor zich ziet. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) wil dat de gemeente de situatie in beeld brengt en de eigenaren van de percelen op de hoogte brengt van of de boomkwekerij wel of geen gif gebruikt. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) vindt dit een mooi plan met minder overlast voor de omwonenden en extra woningen. De heer Dupuis (SP) ziet graag dat locaties waar agrarische bedrijven stoppen, worden ingevuld met ruimtelijke ontwikkelingen die goed zijn voor de gemeenschap. In Vinkel en Nuland staan veel grondgebonden woningen en worden veel woningen door een of twee personen bewoond en de SP ziet daar graag meer sociale huurwoningen en appartementen waardoor senioren kunnen doorstromen en er plek voor jongeren komt.

Daarnaast zijn er woningen nodig voor mensen die op Heesch West gaan werken. De SP ziet een mogelijkheid om een woonwijkje te ontwikkelen tussen deze percelen en Nuland en hij vraagt of het college dit in beeld heeft en of het wil kijken hoe dit mogelijk is. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vindt dit een mooi plan, het is een goede aanvulling op de woningvoorraad en het aantal veehouderijen wordt minder. Het is een goed voorbeeld van hoe tot een herziening van een bestemmingsplan kan worden gekomen en hij hoopt dat dit ook bij Maliskamp-Buiten kan gebeuren. Gewoon ge-DREVEN gaat akkoord met het voorstel. Reactie college Wethouder Roy Geers geeft aan dat in Nederland een sproeizone van 50 meter geldt en dat er op 200 meter afstand bomen staan waarmee wordt voldaan aan de regels voor een goede ruimtelijke ordening en deze percelen naar de bestemming Wonen kunnen worden omgezet. Hij begrijpt de wens om ook sociale woningbouw in het buitengebied te realiseren, maar dat is vaak lastig gezien de provinciale verordening waarin een landschappelijke kwaliteitsimpuls wordt 2

gevraagd wat kosten met zich meebrengt. Om die reden realiseert een initiatiefnemer vaak wat duurdere woningen in het buitengebied. Dit raadsvoorstel wordt als hamerstuk doorgeleid naar de raadsvergadering. 5.

Strategisch debat verkeersveiligheid Mevrouw Samshuijzen (PvdD) geeft aan dat de commissie heeft ingestemd met het organiseren van een strategisch debat over verkeersveiligheid en dat de raad op 6 april 2021 geactualiseerd verkeersveiligheidsbeleid heeft vastgesteld, maar dat diverse inwoners, scholen, buurten, actiegroepen en werkgroepen de laatste tijd hun zorgen over de verkeersveiligheid in hun omgeving uiten. Hierover hebben enkele fracties bespreeknotities en schriftelijke vragen ingediend en de raad is geïnformeerd middels een expertmeeting en bij I&O. De werkgroep wil recht doen aan alle signalen door nu op strategisch niveau in debat te gaan over de verkeersveiligheid in de gemeente Den Bosch. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt het de hoogste tijd dat over dit onderwerp wordt gesproken omdat het drukker op de wegen, straten en pleinen wordt, daar steeds sneller wordt gereden, auto's, fietsers en wandelaars bij elkaar in de buurt komen en steeds meer ongelukken en bijna-ongelukken ontstaan. Hij noemt in dit verband hiermee de onoverzichtelijke chicane op De Vutter, de Kruisstraat in Rosmalen, snel rijdende fatbikes op de Hinthamerpromenade en fatbikes, bakfietsen en gewone fietsen die allemaal op een tweerichtingsfietspad rijden. Hij wil een proactieve aanpak en niet alleen op grond van geregistreerde ongelukken.

Hij wil vooral roekeloos rijgedrag aanpakken en ook kijken naar de vele verschillende soorten fietsen op tweerichtingsfietspaden. Bijvoorbeeld het tweerichtingsfietspad van de Maaspoort naar de binnenstad wordt op een gegeven moment een eenrichtingsfietspad en dat leidt tot problemen op de rotonde bij de Aartshertogenlaan. Het is goed dat de wethouder samen met veertig collega's een brandbrief over opgevoerde fatbikes naar minister Harbers heeft gestuurd, maar de gemeente is ook zelf aan zet. Hij wil werk maken van de vier jaar geleden aangenomen motie over de autoluwe binnenstad en de een jaar geleden aangenomen motie 'Aanpak vrachtverkeer Oude Vlijmenseweg'. Hij is voor aanpassing van het verkeersveiligheidsbeleid, maar dat kan niet binnen het bestaande budget, de post 'Aanpak onveilige infrastructuur' van € 500.000 tot € 600.000 per jaar is niet voldoende. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of de heer de Kagie denkt dat dit bedrag het enige geld is dat aan infrastructurele aanpassingen wordt uitgegeven. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) weet dat er veel meer geld naar de aanpak van de infrastructuur gaat, maar het bedrag dat hij noemde is expliciet gelabeld en hij wil substantieel extra geld om snel te kunnen ingrijpen op onveilige infrastructuur zoals de chicane bij De Vutter.

Daarnaast moet meer worden gehandhaafd en moeten selectieve toegangssystemen breder dan alleen in de stad worden toegepast, ook op bijvoorbeeld de Oude Vlijmenseweg. Ook wil hij mobiele flitspalen inzetten. Er moet een robuust investeringsprogramma komen voor het veiliger maken van fietspaden en mensen op opgevoerde fatbikes moeten worden aangepakt. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt hoeveel geld de heer Kagie denkt dat extra moet worden geïnvesteerd. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat onder andere geld nodig is om het fietspad van de Maaspoort naar de binnenstad veilig te maken en hij hoopt dat de wethouder voor 12 december a.s. een indicatie van het benodigde bedrag kan geven. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of de heer Kagie van tevoren heeft gecheckt wat zijn plannen kosten. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) heeft geen plan neergelegd, maar noemde alleen enkele prioriteiten. Hij kan daar geen bedrag voor noemen en heeft ze ook nog niet bij de ambtenaren neergelegd omdat hij eerst een goede discussie over de verkeersveiligheid wil voeren. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt waarop de heer Kagie baseert dat dit als eerste moet worden aangepakt. 3

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) ervaart als fietser waar de knelpunten zitten. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of de heer Kagie het verkeersveiligheidsbeleid op zijn eigen ervaringen wil baseren. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) geeft aan dat hij een volksvertegenwoordiger is die door de stad, de wijken en de dorpen loopt en fietst en dat dit voor hem inderdaad een bron voor bijstelling van het beleid is. Hij zou graag willen dat ook anderen bepaalde observaties inbrengen. De heer Vossen (PvdA) geeft aan dat nog geen 1000 dagen geleden beleid met een proactieve risico-indicatie is aangenomen en hij vraagt of de heer Kagie ervan op de hoogte is dat deze ervaringen ook in die indicatie worden meegenomen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) stelt vast dat het verbeteren en veiliger maken van de fietsinfrastructuur geen beleidsuitgangspunt is. De heer Vossen (PvdA) vraagt of de heer Kagie heeft gekeken welke projecten de komende jaren op de agenda staan en waarop hij baseert dat juist de door hem genoemde plekken worden gekozen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) weet zeker dat bijvoorbeeld het traject Maaspoortbinnenstad de komende vier jaar niet ruimer en veiliger wordt gemaakt. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt hoe de heer Kagie de participatie van inwoners wil inrichten.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil snel werk maken van risicosignalering en hij noemt nogmaals De Vutter en de Kruisstraat in Rosmalen. Er moet een open houding zijn en snel worden gereageerd en daarvoor is pocket money nodig. Drie jaar geleden heeft de toenmalig wethouder van Verkeer een oplossing voor de erg onveilige situatie bij de Beekman doorgedrukt, auto's rijden nu om die locatie heen waardoor de omgeving veiliger is geworden. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) heeft bij de begroting een amendement ingediend om meer pocket money te creëren, maar de VVD en Rosmalens Belang hebben toen tegen gestemd. Als die partijen wel voor hadden gestemd was er een meerderheid geweest en was er wel pocket money geweest. De heer Broekmeulen (VVD) zegt dat de VVD inderdaad tegen dit amendement heeft gestemd en hij vraagt of de heer Hoeben het ermee eens is dat het beter is om eerst over beleidskeuzes te praten pas daarna er geld aan te hangen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) constateert dat de VVD allerlei vragen stelt, maar weinig geld beschikbaar wil stellen. De heer Broekmeulen (VVD) concludeert dat de heer Hoeben nu eerst geld wil en pas daarna plannen wil maken en dat hij daar op andere dossiers minder happig op is.

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vindt vraag 2 in de bespreeknotitie overbodig omdat de meerderheid van de raad de financiële middelen die momenteel voor de verkeersveiligheid beschikbaar zijn voldoende vindt. Wat betreft vraag 1 wil hij weten wat de werkgroep zelf wil en hij hoort ook graag van de heer Broekmeulen welke plannen hij wil uitvoeren, hoeveel die mogen kosten, waaruit dit wordt gedekt en hoe dit in 2027 of 2028 moet gebeuren. Hij wil eerst de wegencategorisering herijken. Niet alleen hij verbaast zich erover dat dit nog niet van de grond komt, ook de Fietsersbond vraagt zich af waarom hier nodig steeds geen werk van is gemaakt. Tijdens de expertmeeting op 25 oktober jl. gaf een data-analist aan dat het aantal ongelukken met letsel en dodelijke slachtoffers bij een verlaging van de snelheid naar 30 km per uur aanzienlijk afneemt, ook Veilig Verkeer Nederland vindt dat 30 km per uur binnen de bebouwde kom enorm helpt om het aantal ernstige verkeersongevallen te reduceren en de 4

verkeerskundige denkt dat het invoeren van 30 km per uur zonder wegaanpassingen er niet toe leidt dat er ook echt 30 km per uur wordt gereden. Deze verkeerskundige zei ook dat met een snelheidsverlaging de kans op ernstige ongevallen afneemt. Hij noemt de Koningsweg als voorbeeld, daar is de gemiddelde snelheid gedaald en daarom is het vreemd dat het college vindt dat het geen zin heeft om het Amsterdamse model te hanteren waarin 50 km per uur wordt vervangen door 30 km per uur zonder de weg aan te passen. De heer Vossen (PvdA) geeft aan dat ook in Amsterdam 50km-wegen blijven bestaan. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) sprak over het Amsterdamse model. Mevrouw Craste (D66) zegt dat jaarlijks ongeveer € 700.000 aan maatregelen wordt uitgegeven en dat er al een indicatietool is. Ze vraagt of de heer Hoeben nu al weet hoeveel extra geld er naast deze € 700.000 nodig is. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) geeft aan dat bij de Diezebrug alleen voor het elektrische gereedschap € 800.000 nodig is, dat laat zien dat voor € 700.000 maar weinig kan worden gedaan. Hij heeft geprobeerd de pot voor ad-hocmaatregelen te vergroten. D66 stelt dat voor € 700.000 veel kan worden gedaan en dan kan met € 1 miljoen helemaal veel worden gedaan. Mevrouw Craste (D66) vraagt of de heer Hoeben € 300.000 extra wil en of hij denkt dat dit voldoende is om extra maatregelen te kunnen nemen.

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) heeft niet de illusie dat dit voldoende is, maar hij probeert wel te zorgen dat het vanavond ergens over gaat. Hij wil eerst de wegencategorisering herijken en in kaart brengen waar een herinrichting nodig is. Dit is nog niet gebeurd, maar wel is de weg voor Weener XL als een 50km-weg ingericht en niet alleen hij maar ook 'Stop verkeersgeweld' en de Fietsersbond zijn bang dat er geen omzetting naar 30 km per uur komt zolang er geen herijking is. Voor het antwoord op vraagt 4 verwijst hij naar zijn antwoord op vraag 3. Hij wil participatie zeker op dit gebied serieus nemen. De WRR heeft vandaag geadviseerd dat de overheid de burgers meer invloed op hun leefomgeving moet geven omdat dit gezonder voor hen is. De heer Bos (GroenLinks) merkt op dat wordt voor gekozen voor 30 km per uur als uitgangspunt zonder dat de ruimtelijke ordening daarop wordt aangepast en hoewel alleen het plaatsen van een ander bord niet leidt tot veiliger gedrag zal de gemiddelde snelheid daardoor wel lager worden en daarmee kunnen slachtoffers worden voorkomen en zal letsel minder erg zijn, de Van Berckelstraat is hier een voorbeeld van. Gedrag zal alleen anders worden als daarop handhaving wordt ingezet en daarvoor kunnen, afhankelijk van de regelgeving in Den Haag, ook flitspalen op 30km-wegen worden ingezet.

Er hoeft niet op iedere hoek een agent te staan, maar binnen de bestaande capaciteit kan wel meer prioriteit aan verkeersveiligheid worden gegeven. Verkeersveiligheid is ook een collectief probleem en daarom moeten allianties met publieke gebruikers zoals busmaatschappijen, de afvalstoffendienst en taxichauffeurs worden gesmeed; als een buschauffeur zich op de Binnenstadsring aan de maximumsnelheid houdt, heeft dat een remmende werking op het verkeer achter de bus. GroenLinks ziet de inzichten van experts op veel vlakken ook als aansporing om door te gaan met bestaand beleid, zo moet vaart worden gemaakt met de autoluwe binnenstad, de Binnenstadsring en de opwaardering van de doorstroomassen zodat er één duidelijk verkeersregime voor de weggebruikers komt in plaats van dat op delen van de Binnenstadsring 50 km per uur en op andere delen 30 km per uur mag worden gereden. GroenLinks wil de effectiviteit van de binnen bestaande budgetten bestede middelen herzien. Gedragscampagnes hebben weinig effect en het rijk, de provincie en de gemeente geven hier wel geld aan uit, het is daarom een goed idee om deze middelen binnen het verkeersveiligheidsbeleid anders te besteden.

De komende jaren zullen er meer ouderen aan het verkeer deelnemen, dat is een kwetsbare groep die minder gemakkelijk kan anticiperen en voor deze groep zou 30 km per uur als uitgangspunt al veel verbeteren en hij wil ook heroverwegen wie welke plek op de weg inneemt. Als er weinig ruimte op een fietsstrook is, kan een gemotoriseerde fiets vanwege de snelheid soms beter op de hoofdrijbaan rijden. De gemeente doet wel het een en ander aan verkeersveiligheid, maar er moet ook goed worden gecommuniceerd wat er allemaal is bereikt.

5

Mevrouw Hernández (50PLUS) vraagt waarop de heer Bos baseert dat 30 km per uur gunstig voor oudere verkeersdeelnemers is. De heer Bos (GroenLinks) denkt dat meer doelgroepen hier belang bij hebben, maar het feit dat ouderen vaak minder goed kunnen anticiperen kan ook een probleem zijn en hij verwacht dat een lagere snelheid gunstig voor deze groep mensen is. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) vraagt of alleen de snelheid van de ouderen een probleem oplevert of dat het ook ligt aan de vraag of sommige ouderen nog wel aan het verkeer kunnen deelnemen. De heer Bos (GroenLinks) vindt het moeilijk om hier een oplossing voor te vinden. GroenLinks waardeert de inbreng van de insprekers die de afgelopen tijd hun zorgen over de verkeersveiligheid in hun buurt uitten, maar dat ging over een specifiek gebied en GroenLinks wil een integrale afweging maken omdat anders een probleem wordt verplaatst in plaats van het op te lossen. Burgers moeten onveilige verkeerssituaties eenvoudig kunnen melden, bijvoorbeeld via de gemeentelijke website. Ten slotte merkt hij op dat het bij scholen en in wijken vaak bekenden zijn die voor onveilige situaties zorgen en dan werkt elkaar daarop aanspreken sneller dan wachten tot Handhaving ingrijpt. De heer Vossen (PvdA) vindt de vraag of het beleid voor de komende vijf tot tien jaar toekomstbestendig is leidend.

Op 23 maart 2021 is verkeersveiligheidsbeleid geformuleerd en toch lijkt er al nieuw beleid te komen, daarom moet wel worden aangegeven wat er in 1000 dagen is veranderd. Hij ziet twee ontwikkelingen namelijk toename van het aantal gevaarlijke verkeersdeelnemers en generatie-effecten. Er rijden steeds meer e-bikes en elektrische steps, rotondes zijn niet goed ingericht voor verkeer met verschillende snelheden en de grotere massa van deze fietsen waardoor de kans bestaat dat het recht van de snelste en de zwaarste gaat gelden. Daarnaast is sprake van vergrijzing en zijn steeds meer verkeersdeelnemers minder snel en overzien de situatie minder goed, dat wordt nog gevaarlijker als er met verschillende snelheden wordt gereden. Jeugdigen zijn steeds meer afgeleid door mobieltjes, ze fietsen op steeds snellere fietsen en wellicht speelt er ook een coronaeffect, ze begaven zich enkele jaren wat minder in het verkeer. Nog geen 1000 dagen geleden zijn drie lijnen vastgesteld, Den Bosch richt zich op de infrastructuur, handhaving, technologie en educatie, ten tweede op fietsers en snelheidsreductie en ten derde op een risicogestuurde aanpak die misschien moet worden verrijkt. Hij vindt dat deze middelen op strategisch niveau passen bij de vraagstukken die spelen en bij de veranderingen in de afgelopen 1000 dagen.

Hij sprak een collega die een idee voor een kruispunt bij de ambtelijke organisatie heeft ingediend en de reactie was dat uit statistieken blijkt dat dit kruispunt niet hoeft te worden aangepakt. Dat kan zo zijn, maar wetenschappelijke kennis en ervaringskennis van burgers moeten wel samenkomen, inwoners willen graag meepraten en hij gaat ervan uit dat informatie met dergelijke signalen wordt verrijkt, maar de gemeente moet ook kunnen uitleggen waarom iets wel of niet gebeurt en zichtbaarder maken waarom een kruispunt soms wel en soms niet wordt aangepakt. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) geeft mee dat de ambtelijke organisatie in een presentatie heeft uitgelegd hoe die tot een risicogestuurde aanpak komt en waarom een bepaald kruispunt wel of niet wordt aangepakt en hij vraagt wat de ambtelijke organisatie de afgelopen 1000 dagen anders had moeten doen; of die anders had moeten communiceren of met de ideeën van de burgers had moeten meegaan. De heer Vossen (PvdA) denkt dat communicatie belangrijk is. De middelen zijn schaars, zelfs als er € 300.000 extra beschikbaar wordt gesteld, maar € 150 miljoen is wel erg veel omdat andere plannen dan misschien niet doorgaan. Hij is het ermee eens dat in bepaalde gebieden objectief geen ingrepen nodig zijn, maar burgers kunnen dat anders ervaren en hij wil, dat de gemeente dan met hen in gesprek gaat.

Hij ziet veel manieren om wetenschappelijke kennis en ervaringskennis te combineren. Mevrouw Klerks (Volt) merkt op dat in 2020 in de commissie Omgeving is gevraagd om meer en beter inzicht in waarom fysieke knelpunten wel of nog niet worden aangepakt. Volt zat toen nog niet in de raad en ze vraagt of hier inmiddels meer inzicht in is en of het nu beter werkbaar is dan voorheen. Hiermee kan een belangrijke slag worden gemaakt in de communicatie met en 6

participatie van de inwoners. Als onderzoek uitwijst dat een bepaalde situatie objectief veilig is, kan deze wel als onveilig worden ervaren en daarom is het belangrijk dat de gemeente met de betreffende inwoners in gesprek gaat en bepaalde keuzes duidelijk uitlegt. In de actualisatie van het wegencategoriseringsplan wordt een voorschot genomen op een onderzoek over de mogelijke effecten van verlaging van de snelheid in de bebouwde kom naar 30 km per uur. In de actualisatie Verkeersveiligheid wordt 2022 genoemd en in technische vragen bij de begroting van 2023 werd het jaar 2023 genoemd. Ze heeft het niet gevonden, maar deze data zijn wel cruciaal om op infrastructurele maatregelen te kunnen sturen en ze vraagt wanneer ze dit onderzoek ontvangt. Het Amsterdamse model waarin zonder aanpassingen overal 30 km per uur wordt ingevoerd en waardoor mensen hopelijk langzamer dan 50 km per uur gaan rijden kan worden ingevoerd, maar Volt zou graag zien dat op termijn 50 km per uur structureel wordt ontmoedigd. Ze wil starten met de F59 waar ook fietsers rijden en waar nu nog 60 km per uur mag worden gereden. Ze begrijpt dat er niet een boa of een agent op iedere hoek kan staan, maar sommige wegen nodigen mensen blijkbaar uit om de regels aan hun laars te lappen en ze vraagt of inzichtelijk is of kan worden gemeten waar dit het vaakst voorkomt.

Fietsers vormen de kwetsbaarste groep in het verkeer en sommige dingen zijn moeilijk te voorkomen, iemand kan bijvoorbeeld uitglijden, maar separate fietspaden zorgen wel voor wat meer veiligheid. Ook het snelheidsverschil tussen de verschillende fietssoorten is een probleem. Speed pedelecs, elektrische fietsen en reguliere fietsen vormen geen handige combinatie omdat sneller fietsen bij ongevallen tot zwaarder letsel leidt. Volt wil graag dat wordt bekeken of fietspaden verbreed kunnen worden of dat andersoortige fietspaden worden aangelegd en ook onderzoeken of de gemeente bijvoorbeeld het gebruik van een fietshelm kan stimuleren. De heer Broekmeulen (VVD) vindt verkeersveiligheid cruciaal en dat dit zo is blijkt ook uit de wijkmonitoren en uit het feit dat hij regelmatig mensen spreekt die zich zorgen over de verkeersveiligheid in de gemeente Den Bosch maken. In oktober jl. was er een technische briefing en een expertmeeting met diverse deskundigen waarin het beeld naar voren kwam dat de gemeente alert moet zijn omdat wordt verwacht dat het aantal gewonden in het verkeer toeneemt. Dat heeft onder andere te maken met demografische en technologische ontwikkeling. Uit cijfers blijkt dat met name de veiligheid van fietsers ernstig in het geding is en daarom is er werk aan de winkel. De gemeenteraad kan niet alle problemen oplossen, maar moet wel inzetten op wat wel kan.

De Bossche VVD ziet een aantal werkbare oplossingen, allereerst zo veel mogelijk vrijliggende fietspaden om de kwetsbare fietsers zo veel mogelijk van het autoverkeer te scheiden, zeker waar auto's 50 km per uur rijden. Hij vraagt of de wethouder een aantal verkeerspunten op het oog heeft die in de analyse als risico naar voren komen, maar waarvoor nog geen geld is om die aan te pakken. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt wie er moet wijken als er geen ruimte is om fietspaden van de rijbaan te scheiden. De heer Broekmeulen (VVD) zegt dat dit van de context afhangt. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat de beschikbare ruimte moet worden gedeeld en hij vraagt of ook langzamer rijden een variant kan zijn. De heer Broekmeulen (VVD) vindt dit ook een optie. Gedrag is een cruciale factor voor verkeersveiligheid omdat verreweg het meeste ongelukken door menselijke fouten worden veroorzaakt. Daarnaast zijn er asociale verkeershufters die veel te hard rijden, er moet streng tegen dergelijke wegpiraten worden opgetreden en wat de VVD betreft, horen handhaven en eventueel mobiele flitspalen daarbij. De VVD was daarom blij met de brief 'Aanpak verkeershufters' van de burgemeester en hij vraagt wanneer deze aanpak naar de raad komt en wat de wethouder doet of kan doen om meer flitspalen op gevaarlijke locaties te plaatsen en wat hij nodig heeft om vaker te kunnen handhaven.

Er wordt regelmatig goed over de verkeersveiligheid gecommuniceerd zoals in de raadsinformatiebrief over de aanpak van de infrastructuur op enkele punten en de snelfietsroute naar Zaltbommel waar fietsers zo veel mogelijk van het autoverkeer worden gescheiden, maar vaak voelen mensen zich ook niet gehoord en denken dat hun zorgen niet serieus worden genomen. De Bossche VVD denkt dat een omgevingsmanager uitkomst biedt, die legt contact met de inwoners en integreert hun ideeën in het beleid. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt wat het antwoord van de VVD op vraag 2 is. 7

De heer Broekmeulen (VVD) antwoordt dat dit deels afhangt van de antwoorden van de wethouder. Hij heeft al een aantal aandachtspunten aangegeven en hij bepaalt de basis van de reactie van de wethouder waar moet worden bijgeplust. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat er maar € 600.000 beschikbaar is en dat er meer pocket money nodig is. De heer Broekmeulen (VVD) merkt op dat de heer Hoeben doelt op het amendement dat hij bij de begroting heeft ingediend. De VVD was niet per se tegen dit amendement, maar wil eerst het debat voeren over hoe dit geld wordt ingezet, bijvoorbeeld voor een omgevingsmanager, extra handhavingscapaciteit of extra verkeersmaatregelen en infrastructurele aanpassingen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vindt het niet fraai dat de heer Broekmeulen opmerkt dat hij nog met zijn amendement zit. Hij heeft dit amendement in volle overtuiging geschreven in de wetenschap dat dit debat zou worden gevoerd en middelen nodig zijn om maatregelen te kunnen nemen. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) merkt op dat de raad is benaderd door diverse bewoners, scholen, buurten en werkgroepen over hun zorgen over de verkeersveiligheid in hun directe omgeving. De reactie van de gemeente is dan steeds dat geen maatregelen worden genomen omdat het wel meevalt omdat er geen doden vallen.

Mensen willen kleinschalige maatregelen zoals een zebrapad, belijning, extra borden en meer toezicht, maar vooral aandacht voor en erkenning van hun situatie. De schoen wringt bij het feit dat de gemeente zich blijft onderdompelen in beleid dat lijkt op 'belijd' en blijft zeggen 'dit zijn onze regels en daarmee is het klaar'. Na het dodelijk ongeval op de A59 bij Empel wilden veel partijen een vangrail op die plek, maar Rijkswaterstaat bleef erbij dat een vangrail daar volgens het geldende beleid niet nodig was. Dat leidde zelfs tot vragen in de Tweede Kamer en kort daarna werd toch een vangrail aangebracht. Gewoon ge-DREVEN denkt daarom dat harde aanpassingen van het verkeersveiligheidsbeleid niet nodig zijn en dat bleek ook uit de ambtelijke toelichting tijdens I&O en bij de expertmeeting. De gemeente is op de goede weg, maar hij wil ook begrip en toeschietelijkheid voor ogenschijnlijk kleine dingen en deze beperkte maatregelen kunnen uit bestaande budgetten of uit de reserve worden betaald.

Gewoon ge-DREVEN wil de snelheid in het centrum van Den Bosch en de kernen voor gemotoriseerd verkeer verlagen naar 30 km per uur, maar dat moet dan wel consequent worden aangeduid en niet met een enkel bordje waarop staat dat de maximumsnelheid 30 km per uur is, dan gaan mensen zelf stickers met '30 km' op lantaarnpalen en kliko's plakken om te onderstrepen dat dit de maximumsnelheid is. In Empel wordt wel gestructureerd gecommuniceerd dat overal slechts 30 km per uur mag worden gereden en dit zou overal zo moeten. Het is ook zinvol om op bepaalde locaties bijvoorbeeld bij scholen de snelheid naar 20 km per uur te verlagen, Frankfurt am Main voert dit per januari 2024 in het centrum in en breidt het daarna naar de buitenwijken uit. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of de heer Verhoef 15 km per uur bij scholen ook een optie vindt. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vindt dit ook een optie. De heer Vossen (PvdA) vraagt of de heer Verhoef weet dat 15km-wegen niet meer in de Nederlandse wetgeving zijn opgenomen. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) zou het mooi vinden als 'Den Bosch waar 15 km per uur wordt gereden' wordt toegevoegd aan predicaten zoals Cultuurstad van het Zuiden. Hij geeft prioriteit kleinschalige ingrepen en denkt dat daarvoor voldoende middelen beschikbaar zijn. Qua communicatie stelt hij voor een meldpunt voor eenvoudige verkeersvragen in te stellen.

De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) citeert een kreet uit het strategische plan van Veilig Verkeer Nederland: iedereen moet veilig over straat kunnen. Hij wil duidelijke doelstellingen voor de aanpak van de verkeersveiligheid waarbij risico's en maatregelen goed in beeld worden

8

gebracht. Het is daarbij van belang dat uitvoeringsplannen op basis van risicoanalyses worden gemaakt, maar hij weet niet of dit in Den Bosch ook het geval is. De heer Vossen (PvdA) zegt dat in 2021 een risicoanalyse is gemaakt waaruit een plan van aanpak is gekomen en hij vraagt of de heer Gersjes deze heeft opgevraagd. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) heeft niets aan informatie uit 2021 omdat het nu 2023 is en de huidige risico's anders zijn dan die in 2021. Er zijn dagelijks nieuwe risico's en hij noemt een voorbeeld. Er gebeuren in Den Bosch bij regenachtig weer veel eenzijdige verkeersongevallen op de smalle rand van het trottoir op de Markt en die worden niet eens gemeld. Hij vraagt zich daarom af of de gebruikte cijfers wel kloppen. De heer Vossen (PvdA) concludeert dat de heer Gersjes zich aansluit bij de opmerking van de heer Bos over het verrijken en aanvullen van het informatiebeeld. Hij weet dat de gemeente naast de risico-indicatietool de cijfers constant verrijkt met informatie van bijvoorbeeld Google Maps en meldingen van ongelukken en hij vraagt of de heer Gersjes bij I&O was en daar ook heeft gehoord dat er een wisselwerking is tussen de risico-indicatietool en de informatie die dagelijks binnenkomt. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vindt het niet van belang of hij wel of niet bij I&O was, hij heeft alles gezien en de stukken gelezen.

Er komen steeds risico's bij en eenzijdige ongevallen worden niet altijd gemeld. Hij wil zich niet alleen richten op het aantal slachtoffers, maar ook op voorkomen dat er slachtoffers vallen door een uitvoeringsprogramma op te stellen. De helft van de fietspaden in de gemeente Den Bosch is onoverzichtelijk en het verkeer is drukker geworden. Hij rijdt dagelijks van de Maaspoort van het centrum naar Den Bosch en terug en als hij om 17.00 uur via de Hambakenweg en de A2 naar de Maaspoort rijdt dan is het daar erg druk met verkeer dat de A2 op wil. Als de verkeerslichten daar op rood gaan staan, stopt er verkeer op de kruising waardoor het verkeer van rechts er niet langs kan. 30 meter verderop is een verkeerslicht voor de fietsers en daar gebeurde 1,5 maand geleden een ernstig ongeval. Er moet worden geanticipeerd op het feit dat het drukker wordt door bijvoorbeeld weer verkeersbrigadiers op kruisingen in te zetten en meer te handhaven. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) stelt voor om te stimuleren dat mensen niet met de auto maar op een andere manier naar de stad gaan. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) is voor alles wat effectief en efficiënt is. Hij wil regelmatig een campagne over verkeersveiligheid zodat mensen zich bewust worden van bepaalde gevaarlijke situaties, bijvoorbeeld plekken waar kinderen oversteken of waar het erg druk is.

Tenslotte merkt hij op dat voetgangersoversteekplaatsen in wijken en buurten meer in beeld mogen komen. Mevrouw Klerks (Volt) vraagt of sinds 2020 beter inzichtelijk is waarom een fysiek verkeersknelpunt wel of niet worden aangepakt. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) ontkent dit. De verkeerssituatie moet overzichtelijker worden, de helft van de fietspaden is nog onoverzichtelijk. Mevrouw Craste (D66) geef aan dat de fiets bij D66 op nummer 1 staat en dat D66 veel belang aan de bevordering van verkeersveiligheid in Den Bosch hecht. Ze noemt drie belangrijke knoppen waaraan kan worden gedraaid. Ten eerste de aanleg van veilige fietsinfrastructuur. Steeds meer inwoners kiezen voor de fiets, dat is positief en dat vraagt om een veilige infrastructuur. De gemeente zet goede stappen op dit gebied, de infrastructuur wordt ingericht volgens de landelijke principes van 'Duurzaam veilig' met maatwerk per locatie en daarnaast wordt gebruikgemaakt van technologische hoogstandjes zoals slimme verkeerslichten. Dit onderwerp blijft in de toekomst aandacht vragen en de vraag is of de fietspaden moeten worden aangepast aan de toenemende drukte en de diversiteit aan fietsen, wat dit kost en welke afweging wordt gemaakt. Ze is benieuwd of de wethouder een realistische langetermijnplanning kan maken waarin ook de kosten duidelijk worden.

Ze vindt € 700.000 veel geld en vraagt zich af wat de aanleg van veilige fietsinfrastructuur kost. De tweede knop is verlaging van de maximumsnelheid naar 30 km per uur in de bebouwde kom, vooral waar fietsers geen eigen rijbaan hebben. Dat is niet 9

alleen belangrijk voor de veiligheid van fietsers, maar het draagt ook bij aan een rustiger en veiliger stadsbeeld. Zowel de inzichten van experts als de ervaring van andere steden zoals Eindhoven tonen aan dat deze verandering ook zonder infrastructurele aanpassingen positieve invloed op de verkeersveiligheid heeft. Ze sluit zich aan bij de woorden van mevrouw Klerks die zei dat het goed is om hiermee te beginnen maar dat wel naar infrastructurele veranderingen moet worden toegewerkt. Recent heeft de moeder van een van de fractieondersteuners van D66 een eenzijdig fietsongeluk gehad waarbij ze met haar hoofd tegen een paaltje is gevallen en daar ernstige hersenschade aan heeft overgehouden. D66 wil het dragen van een fietshelm, zeker voor een ouderen die een elektrische fiets gebruiken, stimuleren omdat een helm levensreddend kan zijn. Ze is ook voor een campagne zoals die in Limburg is gehouden waarin de voordelen van het dragen van een fietshelm wordt benadrukt. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) heeft van de experts gehoord dat gedragscampagnes vaak niet zo effectief zijn en ze vraagt een toelichting op de effecten van de campagne zoals die in Limburg is gehouden en hoe die in Den Bosch op een gerichte manier zou kunnen worden ingericht.

Mevrouw Craste (D66) geeft aan dat in Limburg mensen boven de 55 jaar met een coupon uit de krant met korting een fietshelm konden kopen en dat dit een groot succes was. Eenmalige gedragscampagnes zijn vaak niet effectief en worden effectiever als ze worden herhaald. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of mevrouw Craste hiervoor meer middelen wil om ook het andere beleid te kunnen uitvoeren. Mevrouw Craste (D66) sluit zich aan bij de woorden van de VVD dat eerst duidelijk moet zijn wat er moet gebeuren en ze vraagt de wethouder om een kostenraming om een afweging te kunnen maken. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of D66 bereid is om indien nodig meer geld beschikbaar te stellen. Mevrouw Craste (D66) wil een integrale afweging maken. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of mevrouw Craste zich ervan bewust is dat geld dat is begroot pas wordt uitgegeven als er een bestemming voor is. Mevrouw Craste (D66) begrijpt de vraag niet en ze legt uit hoe ze dit thuis doet. Als haar zoon iets wil hebben dan vraagt ze hem eerst een begroting te maken, daarna kijkt ze of het echt nodig is om daarna wel of niet geld te geven. Ze wil dat wordt onderzocht of ook in Den Bosch het dragen van fietshelmen kan worden gestimuleerd.

Ze wil vaart maken met de autoluwe binnenstad en ook de motie over het vrachtverkeer op de Oude Vlijmenseweg past bij het streven om de fietser in Den Bosch op nummer 1 te zetten. Een veilige fietsvriendelijke stad verbetert niet alleen de gezondheid en het welzijn van de inwoners maar heeft ook positieve invloed op het milieu. D66 wil de ambities aan concrete acties koppelen om daarna te kijken wat hiervoor nodig is. Het betoog van de heer Verhoef over kleine dingen spreekt D66 erg aan en ten slotte sluit ze zich aan bij de oproep van de heer Bos om informatie en cijfers beter te ontsluiten. Mevrouw Klerks (Volt) vraagt of de fysieke knelpunten nu inzichtelijker zijn dan in 2020. Mevrouw Craste (D66) moet het antwoord op deze vraag schuldig blijven. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) merkt op dat Goudappel tijdens de expertmeeting aangaf dat lijstjes subjectief zijn en dat er nog een lange weg is te gaan voordat de risicomodellen zo goed zijn dat daar een lijst uit komt met punten waarin zeker moet worden geïnvesteerd. Ze wil doorgaan met deze modellen, maar er nog niet voor 100% op vertrouwen en zich richten op wat al bekend is qua effectieve maatregelen zoals een lagere snelheid, veilige fietsoversteken, belijning en schuine stoepranden.

Ze sluit zich aan bij de opmerkingen over het Amsterdamse model en 15 km per uur in schoolstraten, maar ook autovrije straten is een optie, dat is in België effectief. De PvdD, De Bossche Groenen en anderen hebben bij de begroting niet voor

10

niets een amendement ingediend, ze denkt dat er meer geld nodig is, ook omdat de financiële middelen na 2024 minder worden. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of mevrouw Samshuijzen heeft nagevraagd waarom er na 2024 minder geld beschikbaar is. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) heeft dit niet nagevraagd, maar ze constateert wel dat dit potje in Den Bosch kleiner wordt en dat er in 26 jaar € 150 miljoen moet worden geïnvesteerd om het verkeer volledig veilig te maken. Ze realiseert zich dat dit bedrag niet wordt gehaald, maar ze vindt een daling van het hoeveelheid beschikbare middelen strijdig met het feit dat er meer middelen nodig zijn. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt waarom mevrouw Samshuijzen dit niet heeft nagevraagd als ze dit zo belangrijk vindt. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) zegt dat nu een strategisch debat wordt gevoerd waarin ze niet iedere euro gaat uitzoeken. De deskundigen zeggen dat veel meer in verkeersveiligheid moet worden geïnvesteerd, maar Den Bosch roomt de investering hierin met € 100.000 per jaar af. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of mevrouw Samshuijzen weet dat er geld wordt ingezet op fietsveiligheid op de parallelweg bij de Magistratenlaan. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) beweert niet dat er niets gebeurt, er wordt op verschillende plekken aan de verkeersveiligheid gewerkt, maar daar moet een schepje bovenop.

Ze sluit zich aan bij de woorden van Volt wat betreft het Amsterdamse model en ze wil de infrastructuur ook aanpassen op een snelheid van 30 km per uur. Ook moet de wegencategorisering worden herijkt en moet er meer veilige fietsinfrastructuur komen. Met meer budget kan meer tempo worden gemaakt. De heer Vossen (PvdA) vraagt welke prioriteiten mevrouw Samshuijzen ziet. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) weet van de experts dat de risicogerichte aanpak niet helemaal goed werkt en ze wil meer naar de inwoners luisteren omdat zij de experts in hun eigen omgeving zijn. De heer Vossen (PvdA) concludeert dat mevrouw Samshuijzen tevreden is met de bestaande aanpak. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) is het niet eens met deze conclusie omdat bezorgde inwoners meerdere keren bij de gemeente aankloppen, maar er niets met hun input gebeurt. De heer Vossen (PvdA) is het ermee eens dat betrokken burgers die inspreken serieus moeten worden genomen, maar het gaat hierbij vooral om mondige burgers en hij vraagt hoe mevrouw Samshuijzen wil omgaan met minder mondige burgers. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) wil aan de voorkant meer participatie, ook van minder mondige burgers. Mevrouw Craste (D66) vraagt wat mevrouw Samshuijzen vindt van het feit dat bijvoorbeeld struiken op een rotonde objectief gezien wel goed voor de verkeersveiligheid kunnen zijn.

Mevrouw Samshuijzen (PvdD) is zich ervan bewust dat wat inwoners aangeven niet altijd eenop-een moet worden overgenomen, maar als inwoners een onveilige situatie aankaarten, moet daar wel iets mee gebeuren. Mevrouw Craste (D66) vraagt of dit ook zo is als blijkt dat niets hoeft te worden gedaan. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) zegt dat er nu meestal niets gebeurt tot veel mensen bij de gemeente aan de bel trekken. Ze wil de inwoners meer in de expertrol zetten.

11

De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of mevrouw Samshuijzen eventueel met een omgevingsmanager wil werken. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) zegt dat dit eraan ligt hoe dit voorstel wordt uitgewerkt. Het is belangrijk dat wordt ingezet op zaken die al bekend zijn zoals veilige fietsinfrastructuur, selectieve toegang en schuine stoepranden die gemakkelijk kunnen worden toegepast door werk met werk te maken. De heer Van der Leest (CDA) merkt op dat het CDA altijd al veel aandacht voor kwetsbare verkeersdeelnemers heeft gehad en dat verbetering van de verkeersveiligheid in de gemeente en veilige aansluitingen naar omliggende gemeenten belangrijk zijn. In nieuwbouwprojecten zoals De Groote Wielen zijn onder andere aparte fietspaden en veilige voetgangersgebieden en deze zouden er ook in de rest van de gemeente moeten komen. Het CDA wil een consequenter, effectiever en duidelijker verkeersbeleid waarbij overal op dezelfde manier naar verkeersveiligheid wordt gekeken. Er moet meer bewustwording van de verkeersdeelnemers komen door voorlichting over verkeersveiligheid en participatie. Campagnes zijn misschien niet erg effectief, maar het CDA denkt wel aan lesprogramma's over veilige verkeersdeelname op scholen en bijvoorbeeld mensen leren omgaan met een scootmobiel. Ook wil het CDA goed ingerichte vrijliggende fietspaden.

Nu liggen fietspaden bij rotondes vaak veel te dicht bij de rijbaan waardoor fietsers in contact met uitzwenkende vrachtwagens kunnen komen. Het CDA denkt ook aan 30km-zones in het centrum van de stad, de dorpen en de wijken waar veel fietsers en wandelaars zijn zoals in een winkelstraat. Waar dat mogelijk is, moet snelverkeer van wandelaars en fietsers worden gescheiden en als dat niet kan moet er een fietsstraat en/of eenrichtingsverkeer komen en snelheidsremmende maatregelen worden genomen. Het CDA denkt ook aan 15km-straten in woonerven en autovrije school- en sportomgevingen en waar dat niet kan veilige Kiss-and-Ridestroken iets verder van het gebouw zodat kinderen daar kunnen uitstappen en veilig naar school kunnen lopen. Het CDA wil ook consequent handhaven op verkeerd geparkeerde voertuigen en fietsen en scooters die hinderlijke op trottoirs staan. Er kan veel met de beschikbare middelen worden gedaan als maar de juiste keuzes worden gemaakt. Er zijn weinig extra middelen nodig om structureler met scholen en instellingen te communiceren en in de lesprogramma's van Veilig Verkeer Nederland te participeren. De heer Bos (GroenLinks) vraagt wat het CDA als eerste wil oppakken. De heer Van der Leest (CDA) wil het verkeersveiligheidsbeleid zoals dat in De Groote Wielen wordt toegepast ook elders consequent toepassen.

Als wegen opnieuw worden ingericht, moet daar ook direct een vrijliggend fietspad worden aangelegd. De heer Bos (GroenLinks) vraagt of het CDA 30 km per uur als uitgangspunt wil hanteren. De heer Van der Leest (CDA) beaamt dit omdat 30 km per uur veiliger is voor kwetsbare verkeersdeelnemers. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of het CDA ook prioriteit aan de oude stadswijken geeft. De heer Van der Leest (CDA) antwoordt dat er in de binnenstad minder ruimte is en dat daar kan worden gedacht aan fietsstraten waar auto's te gast zijn. Mevrouw Klerks (Volt) vraagt of inmiddels beter inzichtelijk is waarom fysieke verkeersknelpunten wel of niet kunnen worden aangepakt. De heer Van der Leest (CDA) antwoordt dat de gemeente zich nu veel bewuster is van verkeersonveilige situaties. Mevrouw Klerks (Volt) vraagt of de heer Van der Leest het ermee eens is dat de communicatie met de burgers wat beter kan. De heer Van der Leest (CDA) is het hiermee eens, hij wil structureler met alle doelgroepen in gesprek. Bewoners moeten in een vroeg stadium bij de inrichting van hun wijk worden 12

betrokken door onder andere bijeenkomsten om duidelijk te krijgen wat er in een wijk leeft en welke oplossingen daar het beste bij passen. De heer Dupuis (SP) hoorde in de expertmeeting dat er nu completere cijfers zijn en die moeten worden gebruikt. In deze bijeenkomst werden ook voor de hand liggende oplossingen benoemd: 30 km per uur, aparte stroken voor langzaam en kwetsbaar verkeer, naast fietspaden ook voetpaden, voldoende oversteekvoorzieningen voor kwetsbaar verkeer en deze duidelijk aangeven en een autoluwe omgeving rond scholen. Dat zijn geen ingewikkelde oplossingen die bij nieuwbouw en herinrichtingen standaard in het beleid zouden moeten zitten. De SP wil beginnen met goedkope maatregelen die veel effect hebben zoals borden en belijning om duidelijk te maken dat ergens maximaal 30 km per uur mag worden gereden. De SP stelt andere prioriteiten dan het college en hij noemt het Design Museum en het Theater aan de Parade, als die niet doorgaan kan meer geld aan andere zaken zoals onderwijs en verkeersveiligheid worden uitgegeven. Het is belangrijk om kinderen en ouderen in het fietsverkeer te beschermen en er zijn verschillende manieren om campagnes te voeren, dat kan op scholen, bij ouderenorganisaties, in buurthuizen en in sportfaciliteiten, het is in ieder geval belangrijk dat campagnes niet eenmalig zijn.

Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt hoe de heer Verhoef denkt over gedragscampagnes in relatie tot het maken van keuzes. De heer Dupuis (SP) is zich ervan bewust dat een campagne niet alles en iedereen kan veranderen. Campagnes kunnen op verschillende manieren worden gevoerd, ze kunnen bijvoorbeeld klein zijn maar vaak worden herhaald zodat er een gewoonte ontstaat en dat hoeft niet veel te kosten. Hij denkt niet dat er een omgevingsmanager nodig is omdat de taak van de wijkmanagers en wijkagenten kan worden uitgebreid. De campagne 'Glaasje op, laat je rijden' zou weer kunnen worden gevoerd door deze posters in de horeca op te hangen. Het is ook belangrijk dat inwoners begrijpen waarom een bepaalde maatregel wordt genomen en dat ook naar hen wordt geluisterd. De heer Van Griensven (PVV) mist in het onderzoek wie de ongevallen veroorzaken. Zeker nu er snelle e-bikes zijn, gebeuren er ook ongelukken doordat fietsers niet uitkijken. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of de heer Van Griensven handhaving als een oplossing ziet. De heer Van Griensven (PVV) is voor handhaving omdat een snelheidsbeperking geen zin heeft als daar niet op wordt gehandhaafd. Hij vindt een snelheidslimiet van 30 km per uur geen goed idee omdat dit de doorstroming hindert.

De heer Vossen (PvdA) vraagt wat de politie minder moet doen als die meer moet handhaven of dat er meer geld voor de politie beschikbaar moet komen. De heer Van Griensven (PVV) vindt dat het geld dat nu naar prestigeprojecten zoals het Design Museum en de nieuwe Diezebrug gaat beter aan de veiligheid voor de burgers kan worden besteed. De heer Vossen (PvdA) zegt dat de politie niet per se meer geld krijgt als er geen Design Museum komt. Hij wil weten wat de politie volgens de heer Van Griensven minder moet gaan doen om meer te kunnen handhaven. De heer Van Griensven (PVV) vindt het belangrijk dat meer op veiligheid wordt ingezet, meer inzetten op handhaving betekent niet dat de politie op iets anders moet korten. Het autoluw maken van de binnenstad zorgt voor meer verkeer buiten de binnenstad waardoor daar gevaarlijke situaties kunnen ontstaan. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de PVV meegaat in de autoluwe binnenstad.

13

De heer Van Griensven (PVV) wil geen autoluwe binnenstad maar meer doorstroming van het verkeer. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt dat op de Hinthamerstraat bij de Basiliek moet worden gekozen wie daar wel en niet mag komen als het daar knelt omdat daar mensen op een fatbike, andere fietsers, automobilisten en wandelaars zijn. De heer Van Griensven (PVV) zegt dat daar verkeersregels voor zijn. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of er dan extra handhavers nodig zijn. De heer Van Griensven (PVV) beaamt dit. Het kan even duren voordat het effect van bepaalde maatregelen meetbaar is en het is daarom lastig om te bepalen of de huidige financiële middelen voldoende zijn. Hij stelt voor dat de gemeente kwetsbare kinderen en ouderen adviseert om op de fiets helmen te dragen. Mevrouw Hernández (50PLUS) merkt op dat er zowel in de stad als in het buitengebied woningen worden gebouwd en dat daarvoor ook een visie op verkeersveiligheid nodig is. Het is positief dat dankzij de e-bikes meer ouderen zijn gaan fietsen, maar daardoor is het drukker op de fietspaden. Hier rijden ook misbruikers die de ouderen en jonge kinderen in de problemen brengen. Mevrouw Craste (D66) vraagt hoe mevrouw Hernández verklaart dat ouderen vaak eenzijdige ongelukken hebben.

Mevrouw Hernández (50PLUS) antwoordt dat vooral jonge en oudere fietsers kunnen vallen als een scooter hen inhaalt omdat de fietspaden niet breed genoeg zijn. Ze wil daarom naast campagnes breder fietspaden, kleine aanpassingen en het gedrag van bepaalde verkeersdeelnemers aanpakken. De heer Bos (GroenLinks) vraagt wat mevrouw Hernández vindt van het herlocaliseren van bepaalde weggebruikers, bijvoorbeeld fatbikes op een 30km-weg laten rijden. Mevrouw Hernández (50PLUS) wil meer en bredere fietspaden en 30km-wegen. Al voordat nieuwe woningen worden gebouwd moet rekening met het toekomstige verkeer op die plek worden gehouden en daarnaast wil ze niet alleen het gedrag van automobilisten maar ook dat van fietsers beïnvloeden met bijvoorbeeld smileys. Ze is voor 30 km per uur, maar de stad moet wel toegankelijk blijven voor auto's en de maximumsnelheden op de Binnenstadsring moeten overal hetzelfde zijn. Er worden nu pleisters geplakt, maar er moeten kaders worden gesteld waarmee de organisatie kan werken. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of mevrouw Hernández het ermee eens is dat het goed is om overal in de bebouwde 30 km per uur als maximumsnelheid in te voeren omdat dit duidelijkheid geeft.

Mevrouw Hernández (50PLUS) is het hier niet helemaal mee eens omdat het op bepaalde wegen goed mogelijk is om 50 km per uur te rijden, maar in de wijken en in de buurt van scholen en winkelcentra is 30 km per uur beter. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of mevrouw Hernández wel of niet maximaal 30 km per uur in de bebouwde kom wil. Mevrouw Hernández (50PLUS) wil alleen 30 km per uur in wijken en buurten en op wegen daar tussenin 50 km per uur. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of dit ook geldt voor wegen zonder een vrijliggend fietspad.

14

Mevrouw Hernández (50PLUS) wil meer invloed van de bewoners van een bepaald gebied omdat zij expert in dat gebied zijn. In plaats van voor een museum zijn meer middelen voor een integrale aanpak van de verkeersveiligheid nodig. De heer Van der Els (Rosmalens Belang) vindt dat het huidige verkeersbeleid redelijk voldoet, maar hij wil wel blijven kijken naar manieren en middelen om tot zo weinig mogelijk verkeersdoden te komen al is het een utopie dat er helemaal geen verkeersdoden meer zullen vallen. De inrichting van de infrastructuur conform 'Duurzaam Veilig' moet altijd het uitgangspunt zijn, door de wegen op deze manier in te richten wordt de kans op ongelukken kleiner. Mevrouw Craste (D66) vraagt of de heer Van der Els wel wil streven naar nul verkeersdoden. De heer Van der Els (Rosmalens Belang) vindt dat vanzelfsprekend. Hij wil waar dat kan een 30km-zone of een 50km-zone instellen en bepaalde infrastructuur aanpassen, maar er moet ook worden gehandhaafd. Daarnaast wil hij campagnes om de verkeersdeelnemers bewust te maken van de eventuele gevolgen van te snel rijden of ander ongewenst gedrag. Hij vindt ook autovrije zones bij scholen en sportverenigingen een goed idee, maar dat betekent wel dat er op piekmomenten te veel verkeer in de omliggende straten komt waardoor daar gevaarlijke situaties kunnen ontstaan.

Verder wil hij technologische middelen inzetten om de verkeersveiligheid te verhogen zoals roodlichtcamera's, snelheidscamera's, bike scouts en aftelcamera's. Om inwoners het gevoel te geven dat ze serieus worden genomen moet de gemeente constant met hen in gesprek blijven, naar hen luisteren en proberen iets met hun input te doen. De inwoners moeten het gevoel hebben dat daadwerkelijk iets met hun input wordt gedaan, er moeten geen loze beloftes worden gedaan en er moet met de inwoners worden samengewerkt zodat bekend is wat er in welke wijk leeft. Daardoor kan veel gerichter worden geïnvesteerd in een veel veiligere omgeving. De prognose is dat oudere verkeersdeelnemers vaker ongelukken krijgen en dat is logisch omdat er steeds meer ouderen zijn en ook zij vaak op een elektrische fiets rijden waardoor de kans op ongelukken groter wordt. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) merkt op dat het verkeer drukker wordt en dat er steeds meer vormen van vervoer zijn zoals elektrische fietsen en fatbikes. Veel mensen willen sneller en ook begeven mensen die bepaalde middelen zoals lachgas of drugs hebben gebruikt zich in het verkeer en kijken verkeersdeelnemers op hun mobiele telefoon.

Daarnaast nemen steeds meer ouderen aan het verkeer deel en blijven ouderen die van artsen het advies krijgen om geen auto meer te rijden dat toch doen of nemen op een andere manier deel aan het verkeer, bijvoorbeeld met een scootmobiel of een elektrische fiets. Waar de ene groep steeds sneller wil, gaat de andere groep trager en kan minder goed reageren op het steeds drukker wordende verkeer en dat leidt tot meer onveilige situaties, maar toch doet Den Bosch het niet slecht. Verkeersveiligheid is een groot goed en veel onveiligheid wordt veroorzaakt door verkeershufters, ouders, ouderen, woon-werkverkeer en jongeren. Bosch Belang stelt voor rotondes en het gebied bij scholen aan te passen. Er bestaat al een onveilige situatie bij scholen zolang kinderen met de auto naar school worden gebracht en ze stelt voor het gebied bij scholen rond haal- en brengtijden autovrij te maken. Er zijn nooit genoeg financiële middelen, maar de vraag is wel waar de grens ligt en of alle problemen met geld kunnen worden opgelost. Bosch Belang geeft prioriteit aan handhaving, flitspalen en herhaalde campagnes en denkt aan aanpassingen van de regels voor de steeds sneller wordende fietsen, fatbikes, maar ook aan duidelijke regels voor oudere mensen die het dringend advies krijgen om niet meer in de auto te stappen en dit toch doen.

Ze woont tussen twee basisscholen in en houdt vaak haar hart vast als ze ziet hoe ouders aan het verkeer deelnemen, ze hebben kinderen los in een bakfiets, laten kinderen achter op hun fiets staan, laten hun kinderen op een drukke weg aan de straatkant uit de auto, fietsen op de stoep en lopen niet over zebra's. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt wat mevrouw Van de Leemput vindt van de suggestie over de schoolzones van Veilig Verkeer Nederland. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) vindt dat ouders de ogen en oren voor de kinderen moeten zijn. Ze wil in gesprek blijven en zichtbaar blijven. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt hoe mevrouw Van de Leemput denkt te kunnen handhaven, of dat prioriteit heeft en of daarvoor extra middelen moeten worden ingezet. 15

Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) wil flitspalen inzetten en campagnes blijven voeren. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt hoe mevrouw Van de Leemput de te hard rijdende fietser wil aanpakken. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) ziet hier een taak van de handhaving. Door de inzet van scanauto's zouden er meer handhavers op straat zijn en die kunnen zich hiermee bezighouden. Ze denkt dat er ook maatschappelijk meer kan worden gedaan, vroeger had ze op school verkeersles en als iemand op de stoep fietste moest hij of zij op woensdagmiddag naar het politiebureau. De voorzitter schorst de vergadering. Schorsing De voorzitter heropent de vergadering. Reactie college Wethouder Roy Geers vindt verkeersveiligheid een belangrijk onderwerp waar de afgelopen tijd vaker over is gediscussieerd: wat kan en moet de gemeente doen, gaat het snel genoeg en worden de zorgen van de inwoners wel serieus genomen. Het is daarom fijn dat de werkgroep een debat met experts heeft georganiseerd en dit onderwerp in I&O aan de orde is geweest. Iedereen vindt verkeersveiligheid belangrijk en iedereen wil nul verkeersdoden. Sinds 2021 is er een nieuw proactief risicogestuurd verkeersveiligheidsbeleid waarin ook wordt gekeken naar kwetsbare doelgroepen en naar de huidige infrastructuur en hoe die wordt gebruikt.

Op basis daarvan wordt een risicoanalyse vastgesteld en wordt gekeken welke opgaven ieder jaar kunnen worden opgepakt. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt wat de wethouder vindt van de manier waarop Den Bosch de risicogestuurde aanpak gebruikt. Wethouder Roy Geers zegt dat geen enkele aanpak volledig waterdicht is omdat er altijd nieuwe ontwikkelingen en data zijn waarop moet worden geanticipeerd. De gemeente Rotterdam is in 2019 met dit model begonnen en dit wordt sinds 2021 ook in Den Bosch toegepast waarbij niet alleen de database wordt gecheckt maar ook verder vooruit wordt gekeken. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt wat de wethouder vindt van de mogelijkheden om de inwoners er meer bij te betrekken. Wethouder Roy Geers komt hier later in zijn betoog op terug. Het jaarlijkse budget voor de aanpak van onveilige infrastructuur bedraagt € 637.000. In het amendement dat bij de begrotingsbehandeling is ingediend leek dit budget te zijn afgenomen, maar dat is niet het geval, het blijft € 637.000 per jaar. Een deel van dit budget is in een ander project gebruikt zodat er cofinanciering uit de NOVEX-middelen komt. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of de wethouder de € 637.000 voldoende vindt. Wethouder Roy Geers komt hier later op terug.