Verslag Commissie Omgeving 26 september 2022 - vastgesteld

Commissie OMGEVING Verslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

26 september 2022 Raadzaal

Collegeleden:

F.J. van Haren mr. G.L. Pijnenburg H.B. Bos, J. Broekmeulen MSc, MA, drs. L.L.F.M. Ciotti, M.C. Dupuis, J.M.A. van der Els, E.R.F Esser, L.A.J. van Griensven, W.B.G. Hoeben, ing. J.Th.M. van Hoek, M.P. Kagie, mw. J.M. Klerks, mw. M.A.J.T. Korver-van Weegberg, mw. mr.drs. R. Lipman, mw. ir. V.P.T. Muller-Laumans, ing. H.G. van de Pol, M.G.H. van Rens, B.F.C. Roovers, mw. E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, ing. J.P. Verhoef BEd, mw. N.R. Verreijt, K.M. Vossen, mw. mr. C.H.A. van den Wildenberg, mw. J.J.M. van den Wildenberg ing. R.A.P. Geers, M.J.J. van der Geld MSc, P. Slikker

Verslaglegging:

mw. P.J. van Hoorn

Afwezig:

J.J.E.L. van Creij, mr. F. Kabbouti, A.A.J. van der Leest, mw. W.A.M.H. Parijs

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering en heet iedereen welkom. Er is bericht van verhindering ontvangen van mevrouw Parijs, de heer Kabbouti en de heer Van der Leest. De heer Roovers komt later.

2.

Vaststellen van de agenda De agenda wordt vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Omgeving van 28 juni 2022 Het verslag van 28 juni 2022 wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en de lijst openstaande moties De voorzitter meldt dat het college voorstelt motie 16 over middenhuur Gasthuiskwartier en motie 26 over de opkoopbescherming als afgedaan te beschouwen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) maakt zich zorgen over wat er in een teruggetrokken brief staat over Gasthuiskwartier fase 2, de Bloemenkamp, en alleen daarom al wil hij motie 16 nu niet als afgedaan beschouwen. De voorzitter stelt vast dat de commissie hiermee instemt. Er staat niets op de lijst met bestuurlijke toezeggingen.

Raadsvoorstellen 5.

Aanpassing Huisvestingsverordening over verdeling huurwoonwagenstandplaatsen De heer Vossen (PvdA) weet dat er veel zorgen bestaan over de wachtlijst en de te volgen procedures en hij neemt aan dat hierover snel duidelijkheid komt. In 2015 werd duidelijk dat de huisvestingsverordening moest worden aangepast en daarmee hebben mensen die bij familie inwonen meer rechten gekregen, maar er zijn signalen dat dit momenteel niet goed wordt uitgevoerd en hij gaat ervan uit dat dit met de nieuwe huisvestingsverordening wel staand beleid is en dat de uitvoering goed gaat plaatsvinden. Een fundamenteler vraagstuk gaat over de betrokkenheid. Er is een landelijke vereniging gehoord over het beleid, maar steeds meer mensen binnen de gemeenschap willen meespreken en de PvdA ziet graag dat dit ook gaat gebeuren. 1

Reactie college Wethouder Slikker weet dat leven in familieverband kenmerkend is voor het woonwagenleven, maar dat dit de afgelopen jaren steeds moeilijker werd, de Europese rechter heeft niet voor niets geoordeeld dat de rechten van woonwagenbewoners in Nederland onvoldoende gerespecteerd worden. 's-Hertogenbosch deed dat wel en blijft dat doen, dat blijkt ook uit het feit dat er in 's-Hertogenbosch relatief veel woonwagenplekken zijn, veertien locaties met 190 standplaatsen, maar ook hier was de inschrijftijd leidend voor de vraag wie in aanmerking kwam voor een vrijgekomen plek en dat doet geen recht aan de woonwagencultuur waarin men in familieverband leeft. De woonwagengemeenschap vertegenwoordigd door de vereniging Behoud woonwagencultuur Nederland, de Nationale ombudsman en het College voor de Rechten van de Mens adviseerden daar wel recht aan te doen en bij de toewijzing rekening te houden met familieverbanden. Daarover zijn regionale afspraken gemaakt en op zijn vroegst in januari 2024 komt er een regionale woonservice waarin een aantal zaken wordt geregeld: voortaan krijgen eerst kinderen en kleinkinderen voorrang op een vrijgekomen standplaats, daarna woonwagenbewoners die bij iemand op het betreffende centrum inwonen en dan standplaatszoekers uit de eigen gemeente.

Pas daarna komen overige familieleden die wat verder weg wonen, daarna woonwagenbewoners uit de regio en pas in het allerlaatste geval mag het gaan om een nietwoonwagenbewoner. Bij meerdere mensen uit dezelfde categorie dan geldt de inschrijfduur op de wachtlijst. Daarmee wordt maximaal ingezet op het behoud van de eigen cultuur van woonwagenbewoners en als dat niet kan op het centrum waar ouders en grootouders wonen, dan tenminste wel in die gemeente of een gemeente in de regio. Omdat de regionale woonservice nog even op zich laat wachten, wordt nu de huisvestingsverordening aangepast om ervoor te zorgen dat de enkele vrije plekken in 's-Hertogenbosch worden toegekend volgens de methode die rekening houdt met familieverbanden. Het voorstel gaat als hamerstuk naar de raad. 6.

Grondbeleid, onderzoek Rekenkamercommissie 's-Hertogenbosch De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt het vanzelfsprekend om een kundig en concreet advies van de Rekenkamercommissie over te nemen. Hij gaat ervan uit dat het daarin genoemde startdocument bij aanvang van het volgende megaproject, de Bossche Stadsdelta, wordt toegepast. Hierin staan duidelijke mijlpalen voor de raad en keuzes in het grondprijsbeleid ten behoeve van maatschappelijke doelen. Te vaak geven papieren wensdenkdocumenten in de vorm van bestemmingsplannen niet het nettoresultaat in de betaalbare woningen, dat werd pijnlijk duidelijk in het Gasthuiskwartier. Het moet de gemeente wat waard zijn om de maatschappelijke doelen in de volkshuisvesting, de 60-20-20, te halen en dat kan worden afgedwongen met marktconforme grondprijzen. Leefbaar 's-Hertogenbosch wil dit opnemen in een transparant startdocument en het implementeren in de Bossche Stadsdelta. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) sluit zich aan bij de woorden van de heer Kagie. In het raadsvoorstel staat "Mocht uw raad deze aanbeveling niet overnemen dan bestaat het risico…", maar in het raadsbesluit staat "de aanbevelingen uit het onderzoeksrapport van de Rekenkamercommissie ter hand te nemen" en hij vraagt dat laatste te wijzigen in "De Rekenkamercommissie over te nemen en…".

De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) is blij met het onderzoek en de snelle reactie van het college daarop. Het college stelt in zijn reactie van 6 september jl. dat bij de grotere projecten zoals De Groote Wielen en het Paleiskwartier per locatie over de ontwikkeling wordt nagedacht en dat bij majeure projecten zoals station Oost een ambitiedocument inzicht in de keuzes moet geven maar dat is hetzelfde, de raad moet er in beide gevallen bij betrokken worden. Hij wil dat het college een voorstel aan de raad voorlegt over tijdige afstemming tussen het college en de raad. Gewoon ge-DREVEN is het van harte eens met de conclusies van de Rekenkamercommissie en vraagt of het college bereid is om zo'n voorstel aan de raad voor te leggen. De heer Van Rens (D66) is blij met het onderzoek van de Rekenkamercommissie omdat dit de raad helpt bij het goed uitvoeren van zijn kaderstellende en controlerende taak. De Rekenkamercommissie concludeert dat de ambtelijke organisatie het grondbeleid professioneel vormgeeft en dat is een compliment waard. De Rekenkamercommissie heeft een aantal aanbevelingen gedaan waarmee de raad meer grip op de democratische controle op het grondbeleid krijgt 2

en het college heeft in zijn reactie al enkele toezeggingen gedaan. Er wordt bijvoorbeeld een dashboard ontwikkeld waarmee de informatie beter toegankelijk wordt, er wordt gekeken naar de best practices bij andere gemeenten en na invoering van de Omgevingswet wordt de nota Grondbeleid geactualiseerd. D66 vindt dat goede stappen maar het leidt ook tot de vraag of het niet verstandiger is om de aanbevelingen van de Rekenkamercommissie mee te nemen in de actualisatie van de nota Grondbeleid in plaats van hier separaat mee aan de slag te gaan en hij vraagt een reactie van de wethouder hierop. Hij kan zich voor een deel in de aanbevelingen van de Rekenkamercommissie vinden en hij ziet deze aanbevelingen vooral als een steun in de rug voor wat nu al wordt gedaan en voor wat is afgesproken te gaan doen. Het derde dictumpunt van het raadsvoorstel roept wel wat vragen op omdat dit de woningbouw vertraagt en hij vraagt of dit klopt en zo ja welke gevolgen het aannemen van dit punt uit het dictum voor de versnelling van de woningbouw heeft. De heer Van de Pol (Partij voor de Dieren) merkt op dat de controle van de raad wordt bemoeilijkt door blinde vlekken in het grondbeleid en dat het goed is dat daar nu aandacht voor is en daar hopelijk verandering in komt.

Verduurzaming van de gebouwde omgeving en woningbouw zijn belangrijke politieke thema's, het is daarom belangrijk om de raad goed te betrekken bij de politieke keuzes in het grondbeleid. De Partij voor de Dieren is blij dat het college dit direct oppakt en deze conclusies overneemt. Hij vindt dat dit goed moet worden geïmplementeerd en de Partij voor de Dieren zal nauwgezet volgen of de uitvoering is zoals dat is toegezegd. De heer Van Hoek (50PLUS) heeft de afgelopen vier jaar meerdere malen aangegeven dat meer in het openbaar besproken moet kunnen worden, met name anterieure overeenkomsten en hij is daarom blij dat de Rekenkamercommissie aangeeft dat er een modus moet worden gevonden tussen vertrouwelijkheid en het informeren van de raad. Hij gaat ervan uit dat de geheimhouding van anterieure overeenkomsten van tafel gaat, zodat alle zaken die nu op de achtergrond spelen in het openbaar worden besproken. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) leest bij de derde bullet in het stuk van de Rekenkamercommissie dat het startdocument inzicht verschaft in gemaakte of nog te maken grondbeleidskeuzes en ze vraagt hoeveel gemaakte grondbeleidskeuzes de raad nog niet heeft gezien en wanneer de raad die kan verwachten.

De heer Vossen (PvdA) zegt dat veel relevante maatschappelijke vraagstukken, bijvoorbeeld op het gebied van woningbouw of infrastructuur, met gedegen grondbeleid kunnen worden opgelost. Hij sprak de afgelopen weken met een trotse Bosschenaar die zei: 'de keuzes die de raad en het college nu maken hebben invloed op over hoe de toekomst over Den Bosch gaat nadenken'. Den Bosch is nog altijd gebaseerd op door de Romeinen aangelegde fundamenten en nu gemaakte keuzes hebben dus langdurige consequenties. De punten 1 en 2 in het rapport van de Rekenkamercommissie kunnen worden gecombineerd. Zicht op het maatschappelijk effect van het grondbeleid is essentieel en om de ambtenaren niet te overvragen stelt hij voor om de doelstelling op een creatieve visuele manier openbaar te maken. Ten slotte merkt hij op dat een anterieure overeenkomst onder voorbehoud wordt opgesteld en dat de raad snel kan worden ingelicht over wat er voorligt en de keuzes die gemaakt worden. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) wil ook versnellen en kan zich vinden in de opmerking van D66 over dictumpunt 3. Ze vraagt de wethouder om in het woondebat een slag te maken waardoor er meer inzicht in de keuzes van het Grondbedrijf komt en de raad hierover kan spreken. Rosmalens Belang ziet het grondbeleid ook graag terug in het nog te ontwikkelen dashboard.

De heer Ciotti (VVD) wil snel woningen realiseren en hij wil van de wethouder weten of bullet 3 tot vertraging leidt. De VVD heeft geen bezwaar tegen de punten 1, 2 en 5, maar steunt punt 4 niet. De heer Roovers (SP) sluit zich in grote lijnen aan bij de bijdragen van de heren Hoeben en Kagie. De SP vindt ook dat de raad wat meer inzicht mag krijgen in met name de maatschappelijke effecten van het grondbeleid. Er wordt een tegenstelling geschetst tussen aan de ene kant transparantie en democratische controle en aan de andere kant beleidsmatige efficiëntie. Daar wil hij mee uitkijken omdat het college actiever informatieplicht richting de raad houdt. De SP 3

kan zich over het algemeen goed vinden in de aanbevelingen van de Rekenkamercommissie en vindt het een goede suggestie van de heer Van Rens om te kijken of die aanbevelingen in de actualisering van de nota Grondbeleid kunnen worden meegenomen. De heer Van Silfhout (Volt) is blij dat de jaarstukken inzichtelijker worden gemaakt. Reactie college Wethouder Van der Geld geeft aan dat het grondbeleid een middel en geen doel is en dat de verantwoording primair plaatsvindt via allerhande facetbeleid. Daarmee heeft de raad veelvuldig de kans om hierover te discussiëren. Het college kan rapporteren over allerlei maatschappelijke doelen en ontwikkelingen in het Grondbedrijf, maar die verantwoording hoort primair thuis in de bestaande verantwoordingssystematiek met bijvoorbeeld het duurzaamheidsjaarverslag, de woonrapportages en de begroting. Het college wil de jaarstukken wel inhoudelijker en toegankelijker maken en erover rapporteren, maar het rapporteren over de realisatie van de doelstellingen en de verantwoording daarvan hoort thuis in bijvoorbeeld het duurzaamheidsjaarverslag. Het vooraf opstellen van een startdocument werkt vertragend omdat daar dan eerst over moet worden gesproken. De Rekenkamercommissie heeft zelf dit raadsvoorstel opgesteld en hij kan daarom geen antwoord geven op de vraag van de heer Hoeben over het dictum.

Hij is het ermee eens dat er geen tegenstelling is tussen transparantie en efficiëntie en hij wil zo transparant mogelijk zijn maar dat staat op gespannen voet met concurrentiegevoelige informatie. Dat betekent echter niet dat de raad anterieure overeenkomst niet kan inzien, dat kan altijd, maar de vraag is of die stukken openbaar kunnen worden gemaakt. De heer Van Hoek (50PLUS) is zich ervan bewust dat raadsleden de anterieure overeenkomst kunnen inzien, maar hij vindt dat niet nuttig als daar in de raadsvergadering niets over mag worden gezegd. Hij denkt dat er maar weinig concurrentiegevoelige informatie in de anterieure overeenkomst staat en dat 98% van die overeenkomsten in zijn geheel openbaar kan worden gemaakt. Hij wil weten of de wethouder het daarmee eens is. Wethouder Van der Geld is het hier niet helemaal mee eens omdat er soms wel degelijk concurrentiegevoelige informatie in zit. Hij begrijpt dat de raad erover wil spreken en in die zin is hij bereid om te kijken hoe er toch op een fatsoenlijke manier op hoofdlijnen over gedebatteerd kan worden, maar zonder in detail te treden. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt dat de wethouder de aanbevelingen van de Rekenkamercommissie wel erg gemakkelijk naast zich neerlegt en hij vraagt of de wethouder bestemmingsplannen voldoende vindt om uiteindelijk nettoresultaat te boeken.

Leefbaar 's-Hertogenbosch denkt dat een startdocument daar wel degelijk aan kan bijdragen omdat dan van tevoren wordt bepaald wat er met de grondprijs gebeurt en een koppeling met maatschappelijke doelen kan worden gemaakt. Hij vraagt wat de wethouder vindt van een eenmalige goede discussie over een startdocument die anders toch wel volgt over deplorabele resultaten. Wethouder Van der Geld zegt dat een extra startdocument vertragend werkt. Bij grote projecten wordt wel gerapporteerd, ook in het kader van het grondbeleid. Over enkele maanden komt er een follow-up van de Bossche Stadsdelta, momenteel worden er ontwikkelstrategieën besproken en ook daarvan krijgt de raad een terugkoppeling. Bij kleinere projecten wordt via de P&Ccyclus gerapporteerd. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil weten hoe wordt voorkomen dat bij de Bossche Stadsdelta hetzelfde resultaat ontstaat als bij het Gasthuiskwartier. Wethouder Van der Geld vraagt waar de heer Kagie bang voor is. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is bang dat er geen betaalbare woningen komen. Wethouder Van der Geld zegt dat de raad kaders voor de Bossche Stadsdelta heeft gesteld en dat het college steeds naar de raad terugkomt zodat die zijn controlerende taak kan uitvoeren, een startdocument gaat daarbij niet helpen.

4

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) merkt op dat het vaak anders loopt dan in de kaders is afgesproken en dat het daarom fijn zou zijn als er een startdocument is met daarin alle uitgangspunten. Wethouder Van der Geld is het daar niet mee eens. Ten slotte merkt hij op dat het college prima uit de voeten kan met punt 5 en 6 van het dictum. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) herhaalt haar vraag of er beleidskeuzes zijn gemaakt die raad nog niet kent. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) heeft gevraagd of de wethouder een voorstel aan de raad wil doen over de manier van afstemming tussen het college en de raad. Wethouder Van der Geld kan de vraag van mevrouw Van den Wildenberg niet beantwoorden omdat de Rekenkamercommissie het raadsvoorstel heeft opgesteld. Het college is bereid met een raadsvoorstel over de afstemming tussen het college en de raad te komen, maar wel na eerst met de raad te hebben gesproken over de verwachtingen. Tweede termijn De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil weten wat de wethouder ervan vindt om het grondprijsbeleid meer te koppelen aan maatschappelijke doelen. De heer Van Hoek (50PLUS) vraagt of het college naar aanleiding van dit rapport van de Rekenkamercommissie met verbetervoorstellen komt.

Zeker bij grote projecten is in de beginfase nog niet duidelijk hoe over vier tot vijf jaar wordt gebouwd, wat dat gaat kosten en hoe betaalbaar de te bouwen woningen zullen zijn en dat betekent dat de raad tussentijds moet kunnen bijsturen. Hij vraagt hoe het college dat voor zich ziet. Wethouder Van der Geld is het met het laatste eens. Vier jaar geleden begonnen de gesprekken over de Stadsdelta en het duurt nog minstens twaalf jaar voordat dit project is gerealiseerd. In deze periode zullen er veranderingen optreden en het is dan van belang dat het college op een goede manier aan de raad rapporteert en dat de kaders indien nodig worden bijgesteld. Dat gebeurt ook, zeker bij grote projecten. Allerlei maatschappelijke zaken waarvoor de raad kaders heeft vastgesteld, bijvoorbeeld de kwaliteit van de openbare ruimte, duurzaamheid en woningsegmentering, worden in het vehikel grondbeleid gestopt en daar komt vervolgens een nieuwbouwproject uit. De heer Van Rens (D66) komt waarschijnlijk met een amendement over de versnelling van de woningbouwopgave. Het voorstel gaat als bespreekstuk naar de raad. 7.

Bestemmingsplan Onderwijsboulevard 256 De heer Bos (GroenLinks) vindt studentenhuisvesting erg nodig in een stad als Den Bosch met mbo-, hbo- en wo-opleidingen en hoge kamernood. In dit plan wordt ook ruimte gemaakt voor de fiets en wordt een stap in de vergroeningsopgave gezet. Hij wil weten waarom wordt gekozen voor een- en tweepersoons studio's terwijl in coronatijd duidelijk werd dat studenten het fijn vinden om met meerdere mensen samen te wonen vanwege de sociale contracten, zij voelen zich dan eerder thuis in de stad en raken niet sociaal geïsoleerd. Daarnaast zijn studio's duurder dan een kamer in een studentenhuis. Ook wil hij weten of studio's aan de vraag van studenten voldoen en in hoeverre rekening wordt gehouden met de betaalbaarheid van studio's. Dit zijn tot dusverre de enige plannen voor de bouw van studentenwoningen en de woningnood, hij vraagt daarom of er meer plannen voor studentenhuisvesting zijn. Een deel van dit gebied krijgt een horecabestemming en er wordt gesproken over een grand café maar in het Paleiskwartier zijn al verschillende grote ketens gevestigd, vooral fastfoodketens. Tegelijkertijd loopt het programma Positieve gezondheid en hij vraagt of de wethouder het met GroenLinks eens is dat het bevorderen van een gezonde keuze en de toename van fastfoodketens tegenstrijdig is en hoe de gemeente horeca met gezond voedsel kan bevorderen.

5

De voorzitter wijst erop dat de eerste twee vragen technisch waren en dat die eerder gesteld hadden kunnen worden. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) maakt zich er ook zorgen over dat er steeds meer fastfoodketens komen. De Onderwijsboulevard is nog steeds geen groene campus, verre van autoluw en nu wordt de laatste open plek volgebouwd en neemt de parkeerdruk toe. Hij vraagt de visie van de wethouder hierop. De heer Van Silfhout (Volt) weet dat er zienswijzen zijn gehonoreerd en dat de horeca maar tot 22.00 uur open mag. In andere gebieden mag de horeca tot 02.00 uur openblijven, terwijl daar ook bezwaar is gemaakt. Hij hoort graag een reactie van het college hierop. De parkeerdruk is tot op zekere hoogte afgevangen, maar in de spits staat het op meerdere plekken in de wijk vast en met meer auto's kan de bereikbaarheid van het gebied in gevaar komen. Hij vraagt zich af of in de drukindicator rekening wordt gehouden met het feit dat er tegelijkertijd twee verkeersstromen zijn, namelijk van bewoners die wegrijden en werkers die naar het gebied toe komen. Hij is benieuwd waarom er maar ٞéén groene gevel komt en de norm van 33% groene gevels niet wordt gehaald. De heer Vossen (PvdA) wil geen vertraging omdat het gaat om harde plancapaciteit. Hij vindt studio's voor 1,5 persoon een bijzondere keuze.

Verder wil hij weten waarom er zo veel tweepersoonsstudio's komen terwijl studenten kunnen vereenzamen als ze alleen in een studio wonen. Hij hoopt dat in volgende plan wordt nagedacht over socialere woonvormen voor studenten. Mevrouw Lipman (CDA) vraagt of er ook een studentensociëteit komt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt hoe wordt voorkomen dat hier niet alleen gesubsidieerde buitenlandse studenten gehuisvest worden. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vindt dit een goed bestemmingsplan met weloverwogen keuzes en goede reacties op zienswijzen. Ondanks het ontbreken van inzicht in de anterieure overeenkomst ziet gewoon ge-DREVEN weinig risico's en hij hoopt dat dit een goede bijdrage levert aan de studentenhuisvesting en de leefomgeving. De heer Van Rens (D66) weet dat ook in Den Bosch de woningnood onder studenten hoog is, terwijl Den Bosch met haar goede onderwijsinstellingen een steeds aantrekkelijkere studentenstad wordt. In dit plan worden 125 woningen voor 227 studenten gebouwd en die zijn hard nodig. De combinatie van woningen, kleinschalige daghoreca en onderwijsruimten en de herinrichting van de openbare ruimte maakt een echte campus van de Onderwijsboulevard. Met deze ontwikkeling krijgen niet alleen studenten een dak boven hun hoofd, maar wordt ook de Onderwijsboulevard een echte onderwijscluster.

Er is aandacht voor groen zoals in de binnentuin van het nieuw te bouwen complex. Met de goedkeuring van dit plan wordt een van de laatste vlekken in het Paleiskwartier ingevuld, dit is een bijzondere ontwikkeling voor Den Bosch en D66 is trots op wat daar de afgelopen jaren is ontwikkeld; dit gebied is van een kale vlakte veranderd in een mooie aanvulling op de historische binnenstad. Er is nu echt een brede binnenstad met een mooie balans tussen wonen, werken en recreatie met een groot OV-knooppunt dichtbij. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of D66 vindt dat de voorkant van de Onderwijsboulevard voldoende vergroend is. De heer Van Rens (D66) vindt dit zeker niet voldoende. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) vindt het positief dat er meer studentenhuisvesting komt. Er wordt gebouwd volgens de principes van de natural step waarbij duurzaamheid op de eerste plaats staat, maar er komt maar één groene gevel en ze vraagt of de wethouder dit ook een gemiste kans vindt. Ze vindt het jammer dat volgens BENG-normen wordt gebouwd en dat het niet energieneutraal wordt omdat dit te duur is, ze wil weten of de wethouder dit ook jammer vindt. Er wordt slecht aan de minimale wettelijke eisen voldaan wat betreft duurzame bouwmaterialen en ze vraagt wat de wethouder daarvan vindt. 6

De heer Esser (PVV) wil tweemaal per dag, op piekmomenten, een bus op de Onderwijsboulevard laten rijden om de Oranje-Nassaubaan te ontlasten. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt wat de heer Esser ervan vindt om auto's uit dat gebied te weren. De heer Esser (PVV) wil auto's niet weren omdat de bewoners daar wel moeten kunnen rijden. Reactie college Wethouder Van der Geld vindt dit een mooi plan dat in een grote behoefte voorziet en ruimschoots aan de groennorm voldoet. Er zijn geen verdere eisen aan de horeca gesteld omdat er andere manieren zijn om ervoor te zorgen dat mensen een gezondere keuze maken en hij wil niet aan de voorkant via een bestemmingsplan afdwingen dat er geen fastfoodrestaurant komt. De heer Van Silfhout (Volt) weet dat er een wetsvoorstel is om fastfood te weren en hij vraagt of de wethouder het wel via die route wil blokkeren. Wethouder Van der Geld zegt dat het college er niet voor kiest om dit aan de voorkant te blokkeren en als het rijk aangeeft dat dit niet meer mag dan kan het helemaal niet meer. Hij denkt dat de nu geplande woningbouw voorziet in de behoefte van studenten. Er is niet gekeken naar een studentensociëteit omdat BrabantWonen dit waarschijnlijk wettelijk niet binnen de huidige woningbouwplannen mag realiseren. Het is aan BrabantWonen en Avans om wel of niet te kiezen voor buitenlandse studenten.

De heer Roovers (SP) weet dat er ook een wetsvoorstel in de maak is om een lokale toets te gebruiken voor de toewijzing van woningen en hij vraagt of het college nog wacht op deze mogelijkheid. Wethouder Van der Geld denkt dat er geen plan meer wordt uitgevoerd als op Den Haag wordt gewacht en hij kan niet anticiperen op wetgeving die er nog niet is. De heer Roovers (SP) bedoelde of het college naar die mogelijkheden wil kijken als die zich voordoen. Wethouder Van der Geld heeft daar nog niet binnen het college over gesproken. De groennorm, de BENG-norm en recycling zijn eisen die nog bovenop de normen die de raad heeft vastgesteld komen. BENG staat nog boven het wettelijke bouwbesluit en voldoet aan meer dan de door de raad vastgestelde groennorm in hoogstedelijk gebied. Verder komt er sociale woningbouw en er is een limiet aan wat er per woningbouwplek kan. Hij vindt dit gezien alle ambities een goed plan. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) zegt dat er beperkingen zijn in verband met het beeldkwaliteitsplan en de culturele en archeologische visie op groene gevels en ze vraagt of de wethouder het niet jammer vindt dat daarmee extra groenontwikkeling wordt geremd. Wethouder Van der Geld vindt het inderdaad jammer als een plan niet groener of energieneutraler kan, maar wetgeving is er met een reden en er zijn ook normen op andere gebieden die hier soms mee schuren.

De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of met een sluitingstijd van de horeca om 22.00 uur de druk niet te veel naar de andere kant van het Paleiskwartier wordt verplaatst waar de horeca tot 02.00 uur open mag blijven. Wethouder Van der Geld is daar niet bang voor. Tweede termijn Mevrouw Lipman (CDA) heeft technisch gevraagd of er een afweging is gemaakt tussen horeca en een supermarkt en uit het antwoord bleek dat er geen supermarkt op de Onderwijsboulevard

7

komt omdat er al een supermarkt in de buurt zit. Die supermarkt is echter vrij duur. Bovendien zit er ook horeca in de buurt en bestaat ook bijvoorbeeld Thuisbezorgd. De heer Bos (GroenLinks) zegt dat er aan de ene kant ruimte voor fiets komt, wordt vergroend en wordt gezorgd voor een gezondere leefomgeving, maar dat er aan de andere kant geen grip is op het soort horeca en hij vraagt of de wethouder zijn zorgen over de komst van een fastfoodketen kan wegnemen. In Den Haag loopt een pilot met een soort uitsterfconstructie om de groei van het aantal fastfoodrestaurants in te dammen en de gezondheidskloof te verkleinen. Wethouder Van der Geld geeft aan dat in de originele plannen van het Paleiskwartier dé supermarkt in de sheddaken zit en dat die daar nog steeds zit. Het gaat om een hoogstedelijk woonmilieu en het is niet vreemd dat daar restaurants en cafés gevestigd zijn, dat hoort bij zo'n stuk van de brede binnenstad. Bovendien kunnen mensen uit het Paleiskwartier ook boodschappen in de Helftheuvel doen. Mevrouw Lipman (CDA) merkt op dat studenten vaak geen auto hebben en op de fiets alle boodschappen vanaf de Helftheuvel moeten meenemen. Wethouder Van der Geld denkt dat als mensen op de fiets naar de supermarkt gaan, ze best een keer een Big Mac kunnen eten.

De heer Bos (GroenLinks) merkt op dat er al een McDonalds en ook De Beren in het Paleiskwartier zit en dat daar ook een Burger King komt. Hij denkt dat eten bij een McDonalds niet gezonder wordt als iemand daar op de fiets naartoe gaat. Hij vraagt of de gemeente meer kan doen om hier wat meer grip op te krijgen. Wethouder Van der Geld vindt de kern van het probleem dat veel mensen naar een fastfoodrestaurant gaan. Dat betekent dat positief leefgedrag moet worden bevorderd om te komen tot een mindset waarin iemand niet iedere dag naar een fastfoodrestaurant gaat. De heer Vossen (PvdA) stelt dat aanbod de vraag creëert. De voorzitter vindt dat een discussie over het gezondheidsbeleid in de commissie Sociaal thuishoort. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vindt dit wel relevant omdat in ieder bestemmingsplan voor het Paleiskwartier een horecastrip is opgenomen en daar steeds fastfoodketens worden gevestigd. De voorzitter vindt het relevant omdat het bestemmingsplan daghoreca mogelijk maakt, maar algemene ideeën over gezondheidsbevordering horen niet bij dit bestemmingsplan. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) is het hier niet mee eens omdat de wethouder hierover begon en uit de commissie naar voren komt dat die een rem op het aantal fastfoodrestaurants wil. De heer Vossen (PvdA) wil weten wat de wethouder vindt van de opmerking dat aanbod vraag creëert.

Wethouder Van der Geld wil geen Amerikaanse praktijken en die zijn er ook niet. Mevrouw Lipman (CDA) komt mogelijk met een motie over de horeca en over de studentensocieteit. De heer Van Silfhout (Volt) komt mogelijk met een motie over de horeca. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) komt mogelijk met een motie over daghoreca en misschien met een motie vreemd aan de orde van de dag over de wethouder van Positieve gezondheid.

8

Dit onderwerp wordt als bespreekstuk doorgeleid naar de raad. 8.

Bestemmingsplan Coudewater (landgoed en boszone) De heer Van Hoek (50PLUS) steunt dit bestemmingsplan beslist niet, ook vanwege de procedure. Oorspronkelijk was de GGZ eigenaar van dit landgoed, die heeft op een gegeven moment een lobby gestart om hier woningbouw te kunnen realiseren en het college heeft daarin toegestemd. Er kwam een ontwerpbestemmingsplan, na enkele dagen werd het landgoed aan een projectontwikkelaar verkocht en was de bestemmingswinst voor de GGZ. De projectontwikkeling brengt die bestemmingswinsten en de prijs die hij heeft betaald niet die ten laste van zijn eigen winst, maar zal dat verrekenen in de prijs voor de kopers en huurders van de te bouwen woningen. Dat betekent dat de gemeente, ook de raad als die hiermee instemt, meewerkt aan het opdrijven van de prijs van de woningen en de huur van woningen. Hier wordt een landgoed van 500 jaar oud en een prachtig landschapspark opgeofferd voor 400 tot 500 woningen, bedrijven en kantoren en qua groen blijft er slechts een uitlaatterrein voor honden over. Hij wil dit landgoed koesteren en proberen het zo veel mogelijk in de originele staat te handhaven, hij denkt daarbij meer aan een conferentiegebouw of een museum.

Ten slotte merkt hij op dat hij dit verkwanselen van het landgoed vergelijkt met het besluit uit de jaren '60 om de Binnendieze te dempen wat de raad gelukkig op het laatste moment heeft verhinderd. De heer Vossen (PvdA) vindt het ook belangrijk om te behouden wat is geweest, maar hij wil ook het verleden op een mooie manier in het heden integreren. Dit project dat al twintig jaar loopt is een mooi samenspel van duurzaamheid, natuur en woningen en de zorgvuldigheid en het gecreëerde draagvlak verdienen complimenten. De raad kan een mening hebben over de verhouding tussen sociaal, middelduur en duur, maar het gaat om harde plancapaciteit, hij wil ook vooruit durven denken en dit is een mooie stap naar de gewenste 20% sociale huur. Tijdens de informatiebijeenkomst is aangegeven dat ook bestaande bebouwing naar woningen wordt getransformeerd en dat daarin 25% sociaal wordt gerealiseerd, wat voor een versnelling in de sociale woningbouw zorgt. De sociale woningen worden als eerste gerealiseerd en de PvdA wil zo snel mogelijk gaan bouwen. Mevrouw Muller (D66) sluit zich aan bij de woorden van de heer Vossen. De rijke historie van het landgoed Coudewater is een sterke en duurzame gebiedsontwikkeling waarbij belang wordt gehecht biodiversiteit en de landschappelijke waarde, monumentale bomen blijven bewaard.

Voor de bomen die wel worden weggehaald komen meer bomen terug en het hout wordt duurzaam verwerkt. Er wordt voldaan aan de randvoorwaarden uit de door de raad vastgestelde structuurvisie om 25% van de nieuwe woningen in de sociale sector te bouwen. Dit is in lijn met het bestuursakkoord waarin staat dat wordt vastgehouden aan de harde plancapaciteit om versnelling in de woningbouw te realiseren. De projectontwikkelaar is eigenaar van het terrein en de bewoners moeten servicekosten betalen en het is nog niet duidelijk wat dit voor de sociale huurwoningen betekent, maar wel dat grotere woningen te maken krijgen met een grotere doorbelasting dan kleinere woningen. Het uitgangspunt van BrabantWonen is dat de woonlasten voor de huurders betaalbaar blijven en ze vraagt of er een verdeelsleutel voor de servicekosten komt waarbij zo weinig mogelijk aan sociale huurwoningen wordt doorberekend en of de huurwoningen voor de doelgroep nog te betalen zijn als de servicekosten bovenop de huurprijs komen. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) is onder de indruk van de kwaliteit, de compleetheid en de zorgvuldigheid van dit bestemmingsplan en beeldkwaliteitsplan.

Het primaire doel om het landgoed als groene en historische parel te behouden met behoud van de monumentale waarde van de bebouwing en de bomen lijkt op voorhand geslaagd en hij denkt dat er inderdaad een uniek woonwerklandschap ontstaat. De projectontwikkelaar zoekt niet de grenzen van het minimaal vereiste op en onderdelen van het plan zijn op grond van ingediende zienswijzen aangepast. In het raadsvoorstel staat dat het plan financieel uitvoerbaar is omdat het kostenverhaal anderszins verzekerd is en daarmee wordt een anterieure overeenkomst bedoeld. Omdat er geen exploitatieplan is, is niet duidelijk hoe het in elkaar steekt en of de ozb naar de projectontwikkelaar of naar de gemeente gaat. Alle gronden waarop geen woningen of andere functies komen, worden mandelig eigendom en hij wil weten wie uiteindelijk opdraait voor de kosten van onder andere het rioolbeheer, glasvezel, lantaarnpalen en de groenvoorziening. Er komt een stichting voor het beheer en onderhoud, de toekomstige bewoners moeten aan de kosten

9

hiervan bijdragen en hij wil weten welke sancties deze stichting kan opleggen als niet aan die verplichting wordt voldaan en wat de rol en/of het risico voor de gemeente is. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vindt dat er samen met natuurorganisaties en de omgeving een goed participatietraject is gevolgd. Hij maakt zich wel wat zorgen over de sociale woningen, er komt bijvoorbeeld geen parkeergarage onder het appartementencomplex, maar de bewoners moeten parkeren op het maaiveld aan de andere kant van de weg. Bovendien worden de sociale woningen geïntegreerd in de geluidswal waardoor ze een buffer tussen de snelweg en de rest van het landgoed zijn. Er komen enkele bouwblokken in de ecologische verbindingszone waar een afstand van 50 meter zou worden aangehouden, maar dat blijkt nu maar 25 meter te zijn en wordt niet uitgegaan van 50 meter vanaf de oever maar van 50 meter of 25 meter vanaf het hart van de Grote Wetering, waardoor de ecologische verbindingszone wordt gesplitst. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) ziet een mooi plan waarmee de historische groene parel van Rosmalen wordt behouden en waarin met respect voor het landgoed wordt ontwikkeld.

Gezien de uitdagingen op het landgoed is mandelig gebruik logisch, maar ze maakt zich zorgen over de betaalbaarheid voor huurders en ze vraagt hoe het mandelig gebruik wordt verrekend, of het gaat om extra toeslag op de huur en of de woningen daardoor alsnog boven de liberalisatiegrens worden verhuurd. Coudewater is een prachtig en openbaar toegankelijk gebied voor fietsers en voetgangers, dat moet zo blijven, ook voor de bewoners, en daarom pleit Rosmalens Belang voor een autoluw gebied. Ze vraagt of het college bereid is om hier een volwaardig woonerf van te maken waar voetgangers en fietsers vooropstaan en de auto te gast is. In het bestemmingsplan staat iets over een aparte parkeerlocaties waar ook bezoekers moeten parkeren en dat wandelen en fietsen wordt gestimuleerd, maar er staat weinig over de inrichting en ze wil weten hoe dit wordt uitgewerkt. Ten slotte vraagt ze zich af of de ontwikkelaar de mogelijkheid krijgt om een van de lobben of monumenten als CPO-project uit te voeren. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of Rosmalens Belang ook vindt dat de parkeerkoffers eruit moeten en dat centraal moet worden geparkeerd. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) vindt dat het gebied autoluw moet worden en niet zozeer autovrij. Het is vooral belangrijk dat er aandacht is voor fietsers en voetgangers. De heer Van Griensven (PVV) zal tegen dit plan stemmen.

Hij vindt het zonde dat een eeuwenoud gebied nu wordt vernield, de huidige oude bomen kunnen niet worden vervangen door jonge bomen. De nonnen moesten destijds vanwege de aanleg van de snelweg naar Nijmegen vertrekken omdat die niet goed voor hun gezondheid was, maar daarna werden er wel asielzoekers ondergebracht en nu kan er ook worden gebouwd. Auto te gast moet niet betekenen dat mensen die slecht ter been zijn daar niet kunnen komen. De PVV wil geen woontorens boven de boomgrens en het park zo veel mogelijk behouden. Hij wil van de wethouder weten wat voorrang heeft, historische bomen of zonnepanelen. De heer Ciotti (VVD) wil dat dit plan zo snel mogelijk, maar wel zorgvuldig en met respect voor de historische en monumentale waarde wordt gerealiseerd en het is niet wenselijk dat een separate commissie zoals een Welstandscommissie tot vertraging leidt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt dit een mooi doordacht en uitgebreid uitgewerkt plan. Hij wil weten wat het betekent als iets een hard plan is en onderdeel uitmaakt van de ambitie voor een versnelde woningbouwopgave en wat tijdlijn is als dit plan wordt aangenomen. Mevrouw Korver (GroenLinks) vindt het een schitterend plan met goede participatie, hoge normen en veel aandacht voor groen.

Ze vraagt of de wethouder kan aangeven hoe wordt omgegaan met geluidsoverlast voor met name de drie appartementencomplexen en vooral de hoogste die het dichtst bij de snelweg staat. Er komen geen winkels, scholen en sportclubs, maar wel 400 woningen en ze wil weten hoe aandacht aan de ontsluiting wordt besteed. De heer Roovers (SP) vroeg zich in eerste instantie ook af hoe zo'n mooi historisch landgoed op een mooie manier kan worden ontwikkeld, maar de presentatie van de projectontwikkelaar heeft hem op veel punten gerustgesteld. Uit die presentatie sprak liefde en respect voor het 10

gebied, de historische waarde en de natuur blijven zo veel mogelijk intact. 25% sociale huurwoningen is wat aan de lage kant en hij wil dat het college beargumenteert waarom niet het aantal uit de woonvisie is aangehouden en welke mogelijkheden de wethouder heeft onderzocht om toch meer sociale huurwoningen te realiseren, ook met het oog op het principe van gemengde buurten en wijken. In het voorstel staat dat er 408 (zorg)woningen worden gerealiseerd, maar bij de presentatie bleek dat nog niet duidelijk is of en hoeveel zorgwoningen worden gerealiseerd en hij vraagt of de wethouder hier duidelijkheid over kan geven en of hij, als dat niet zo is, kan aangeven of zorgwoningen onder het sociale segment vallen of een aparte categorie vormen. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) is redelijk gerustgesteld over de uitvoering van dit plan, maar ze heeft wel vragen over de verdeling tussen sociale, middeldure en dure woningen. Ze vraagt of er wat meer goedkopere woningen kunnen komen omdat wonen op zo'n mooie groene plek zeker voor mensen die gebonden zijn aan een sociale huurwoning bijdraagt aan de gezondheid.

De natuur hier moet goed beschermd worden en worden gecompenseerd, maar dat gebeurt niet bij nestlocaties van vogelsoorten die niet het hele jaar worden beschermd en ze vraagt om bij dit project te kijken wat de invloed van de diersoorten op deze omgeving is en of er voldoende wordt gecompenseerd. De heer Van Hoek (50PLUS) vraagt of mevrouw van Samshuijzen niet denkt dat de diversiteit en het aantal vogels en andere dieren zal achteruitgaan met de bouw van ruim 400 woningen in zo'n klein gebied. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) weet dat er voorzorgsmaatregelen worden genomen en dat wordt gecompenseerd met natuurinclusief bouwen. Ze vraagt de wethouder of dat ook wordt gemonitord. De heer Van Hoek (50PLUS) denkt dat het bij een dergelijk bouwvolume onvermijdelijk is dat er minder diersoorten overblijven en dat deze natuur hier nooit meer terugkomt. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) is daar ook bezorgd over, maar de projectontwikkeling gaat wel compenseren door natuurinclusief te bouwen en nieuwe bomen aan te planten. Er worden bijvoorbeeld inheemse heggen en hagen geplant, maar het is wel vreemd dat er ook rododendrons komen, terwijl dat invasieve exoten zijn.

Het is nog niet duidelijk wat de bestemming van de monumentale panden is, waardoor daar nog geen volledig verduurzaming mogelijk is en ze vraagt hoe ervoor kan worden gezorgd dat die panden later wel worden verduurzaamd. Ten slotte vraagt ze of de gemeente de plannen voor deelmobiliteit in andere projecten kan overnemen. De heer Van Silfhout (Volt) sluit zich aan bij de woorden van de SP. In dit plan zijn de verschillende woonvormen erg gesegregeerd, waardoor de verschillende groepen mensen elkaar minder snel ontmoeten en hij vraagt of in de toekomst verschillende soorten woningen wel meer worden gemengd. Mevrouw Lipman (CDA) vraagt of het college bereid is om het gebied autoluw te maken en vrijliggende fietspaden aan te leggen Reactie college Wethouder Slikker memoreert dat er in 1870 een krankzinnigengesticht op landgoed Coudewater werd gevestigd. In die tijd werden mensen met een psychische beperking zo ver mogelijk in de bossen weggestopt, dat inzicht is veranderd waardoor er nu ruimte komt voor wonen, werken en maatschappelijke functies. De discussie hierover speelt al twintig jaar, de raad heeft in 2016 de structuurvisie vastgesteld en dat is dezelfde structuurvisie die destijds aan de GGZ is meegegeven. Deze structuurvisie was er dus al voordat de projectontwikkelaar überhaupt in beeld kwam.

Bijna alle woningen worden gasloos en het park blijft maximaal een landschapspark. Er staan ongeveer 2250 bomen, alleen als dat echt noodzakelijk is en het geen monumentale bomen zijn, verdwijnen daarvan maximaal 200 en er komen 500 bomen terug. Er zijn flora- en faunaonderzoeken gedaan, de hagenstructuur blijft in stand en de norm voor de ecologische verbindingszone is in overeenstemming met de Provinciewet. De mandeligheid is bedoeld om de hoge kwaliteit op het park te behouden. Dit is vastgelegd in een overeenkomst en er wordt jaarlijks getoetst of aan de voorwaarden wordt voldaan. BrabantWonen is in verband 11

met de kosten van de mandeligheid voor de bewoners in gesprek met de vof en het doel is om ruim onder de liberalisatiegrens te blijven. Toen de structuurvisie werd vastgesteld was het uitgangspunt 25% sociaal en het is mogelijk om terug te gaan naar de tekentafel, maar dat werkt vertragend. Als de harde plancapaciteit de komende jaren wordt waargemaakt, worden er tot 2027 4100 woningen gerealiseerd waarvan 42% sociaal, 14% middenhuur en 44% duur. De heer Van Griensven (PVV) merkt op dat er wel nieuwe bomen kunnen worden geplant, maar dat het jaren duurt voordat die groot zijn Wethouder Slikker is het hiermee eens, maar er blijven ook 2000 bomen staan en 'Boom en bos' stemt in met het weghalen van 200 bomen. Er wordt gebouwd op plekken waar al bebouwing stond, er verdwijnt alleen groen waar dat echt noodzakelijk is en de monumentale bomen en de hagenstructuur blijven behouden. Er komen geluidswerende gevels. De zorgwoningen komen niet in de nieuwbouw, maar in de monumentale bebouwing, maar er is nog niet bekend hoeveel dit er worden. IVN verricht op dit moment soortenonderzoek naar de vogels en vleermuizen in dit gebied en het is de bedoeling dat die dit in de toekomst blijft monitoren. De heer Roovers (SP) wil vooral weten hoe zorgwoningen worden geregistreerd, als onderdeel van het sociale segment of als aparte categorie.

Wethouder Slikker geeft aan dat 25% van de 408 nieuwbouwwoningen sociaal is en dat van alles wat in de toekomst in de monumenten wordt toegevoegd ook 25% sociaal moet zijn. Rododendrons worden in Nederland niet als een invasieve soort gezien, de ozb gaat naar de gemeenten, de mandeligheid en de kwaliteit worden jaarlijks via een beheerplan vastgesteld en het gebied wordt ingericht als een volwaardig autoluw woonerf met wegen die geschikt zijn voor zowel voetgangers en fietsers als voor auto's en een publiek toegankelijk park. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of verspreiding van sociale woningen over de wijk tegenwoordig anders wordt aangepakt dan in 2016. Wethouder Slikker zegt dat het bestuursakkoord uitgaat van een totaal andere mix en een totaal andere visie, maar dat die hier niet worden toegepast omdat dan terug naar de tekentafel moet worden gegaan en er vertraging ontstaat. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt in welke kwartaal van 2023 de schop in de grond gaat. Wethouder Slikker kan dit niet zo specifiek aangeven. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) heeft geen antwoord gekregen op haar vraag over een CPO-project. Wethouder Slikker zegt dat bijvoorbeeld in de monumentale panden een CPO-functie kan worden gerealiseerd, maar dat dit aan de vof is.

Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) wil weten hoe de verduurzaming van monumentale gebouwen wordt gemonitord. Verder wil ze weten hoe deelmobiliteit wordt georganiseerd en of de gemeente daar ook een rol in heeft om daarvan te leren voor toekomstige nieuwbouwprojecten. Wethouder Slikker geeft aan dat mevrouw Samshuijzen de laatste vraag technisch moet uitvragen. De monumenten zijn ook in de structuurvisie opgenomen, ook daar komt een mix van wonen, werken en maatschappelijke functies waarbij ook duurzaamheidseisen worden gesteld. Mevrouw Korver (GroenLinks) heeft gevraagd naar de ontsluiting van dit gebied. Wethouder Slikker zegt dat er op dit gebied geen problemen worden verwacht. Tweede termijn

12

De heer Van Hoek (50PLUS) constateert dat het mogelijk is dat een projectontwikkelaar met een mooi verhaal 500 woningen in het groen kan laten verdwijnen en dat de coalitiepartijen de afspraak in het Coalitieakkoord 2022-2026 om de woningbouw binnen het binnenstedelijk gebied te realiseren loslaten. De heer Vossen (PvdA) hoorde niemand over projecten waarin 100% sociaal is gebouwd en hij vraagt of de heer Van Hoek vindt dat er te weinig sociaal wordt gebouwd. De heer Van Hoek (50PLUS) kan deze opmerking niet plaatsen. Hij wijst erop dat als de gemeente zelf grond aankoopt en ontwikkelt en betaalbare koop- en huurwoningen kunnen worden gebouwd. Nu maakt alleen de GGZ winst, heeft de projectontwikkelaar zowel de bouwexploitatie als de grondexploitatie en heeft de gemeente het nakijken. De heer Van Silfhout (Volt) citeert van pagina 32 van het bestuursakkoord, "we streven naar een norm voor beweging en ontmoeting in de inrichting van de openbare ruimte" en dat stelt hem niet helemaal gerust dat in dit beleid ontmoeten en menging van woonsoorten centraal staat en Volt komt hierop terug bij het woondebat. De heer Van Griensven (PVV) vindt het jammer dat juist de partijen die pleiten voor meer groen in de stad nu willen bouwen in het meeste beste en mooiste groen, het echte bos. Het zou hem niets verbazen als er later ook winkels scholen e.d. komen en het hele landgoed verdwijnt.

Er zijn veel andere locaties waar kan worden gebouwd, bijvoorbeeld in de polder in plaats van daar windturbines aan te leggen. Wethouder Slikker zegt dat in het coalitieakkoord staat dat in de zachte plancapaciteit voor 80% inbreiding en 20% uitbreiding wordt gekozen en dat het hier om harde plancapaciteit gaat. In dit gebied is veel meer toegestaan dan wat er daadwerkelijk gebeurt, de projectontwikkelaar houdt nadrukkelijk rekening met kwaliteit, groen en het in stand houden van het landschapspark. De heer Van Hoek (50PLUS) vraagt of het feit dat het hier om harde plancapaciteit gaat de enige reden is om het landgoed naar de klote te helpen. Wethouder Slikker is het er niet mee eens dat hiermee een landgoed naar de klote wordt geholpen. Sterker nog, er komt kwalitatief hoogwaardige woningbouw en een prachtig landschapspark. Ten slotte merkt hij op dat de Bossche mix bij het college in goede handen is. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) gaat uitzoeken hoe het met de EVZ zit en hij komt misschien met een motie daarover. Als er voorstellen over sociale woningbouw komen, kijkt hij daar graag in mee. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) komt mogelijk met een voorstel over de monumentale gebouwen en over de verduurzamingsdoelstellingen. De voorzitter stelt voor dit onderwerp als hamerstuk naar de raad te geleiden.

De fracties die het hier niet mee eens zijn, kunnen in de raadsvergadering een stemverklaring afleggen. Dit onderwerp gaat als hamerstuk naar de raad. 9.

Herziening bestemmingsplan Hondsberg 13 te Rosmalen De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) heeft geen probleem met de herziening van dit bestemmingsplan, maar werd wel getriggerd door de tekst "We verwachten dat de uitbreiding van het garagebedrijf geen bedreiging vormt voor de toekomstige ontwikkeling van reclamant omdat aan de richtafstanden van de VNG kan worden voldaan". In januari 2022 heeft gewoon geDREVEN vragen gesteld over de mogelijke reactivering van die VNG-richtlijnen en hij vraagt of er op dit moment zicht is op die reactivering van die richtafstanden en of die van invloed op dit plan kunnen zijn. Reactie college Wethouder Geers vindt dit een technische vraag en hij moet het antwoord schuldig blijven.

13

Dit onderwerp gaat als hamerstuk naar raad. 10.

Bestemmingsplan en beeldkwaliteitsplan Kantorenstrook Werklandschap Rosmalense Plas De heer Dupuis (SP) merkt op dat in de huidige oververhitte economie nog meer bedrijven en kantoren olie op het vuur kunnen zijn. Bovendien heeft de gemeente meer behoefte aan onder andere verzorgers, verplegers en leraren dan aan kantoorpersoneel en hij wil de beperkte bouwcapaciteit inzetten voor woningbouw in plaats van voor kantoren. Deze bedrijven aan de Rosmalense Plas leiden waarschijnlijk ook tot meer autoverkeer in dit gebied terwijl hier al veel files, sluipverkeer en verkeersontsluitingsproblemen zijn. Met meer auto's ontstaat meer uitstoot van fijnstof en dat leidt tot gezondheidsproblemen en meer bedrijven trekken ook meer personeel aan dat ook een woning in de gemeente zoekt, wat weer leidt tot meer vraag naar woningen terwijl daar nu al niet aan voldaan kan worden. Hij vraagt of de wethouder deze problemen ook ziet, hoe hij die afweegt en of hij bereid is een pas op de plaats te maken met betrekking tot het vergroten van de capaciteit voor bedrijven en kantoren. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) vindt het fijn dat deze locatie eindelijk wordt ontwikkeld en met een kantorenstrook komt hier niet alleen industrie maar ook kantoren die hard nodig zijn.

Daarom moet de rotonde snel worden aangelegd, er is aangegeven dat dan ook zal worden gekeken naar een verbeterde ontsluiting van Emplina. Bovendien zorgt die rotonde ervoor dat er vanuit Empel een andere route naar de snelweg ontstaat waarmee de Blauwe Sluisweg wordt ontlast. Ze wil weten op welke termijn deze rotonde kan worden gerealiseerd. Mevrouw Korver (GroenLinks) vraagt zich af of het nodig is om op dit moment meer kantoren te bouwen, maar in het kantoorbeleid uit 2017 is ervan uitgegaan dat met nieuwe kantoren op deze plek op andere plekken kantoren vrij zullen komen waar dan woningen kunnen komen en ze ziet daarom wel de meerwaarde van dit plan. Ze is blij dat er geen zienswijzen zijn ingediend en erg blij met de fietsverbinding, ze hoopt dat daar veel gebruik van zal worden gemaakt. Ze is ook blij met de aandacht voor biodiversiteit en klimaatadaptatie en zeker met de groene daken en de groene gevels. Ze is erg benieuwd naar het resultaat. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vindt het een fraai plan, maar vraagt zich af of er qua regelgeving en bouwkundig nu en in de toekomst ruimte is om deze kantorenfunctie eenvoudig te kunnen omzetten in woningen als daar aanleiding toe is Reactie college Wethouder Van der Geld geeft aan dat in de bijlage een vraagraming zit waaruit blijkt dat er in 's-Hertogenbosch wel degelijk vraag naar meer kantoren is.

De heer Dupuis (SP) vindt dat het ervan afhangt van wie die vraag komt, van ondernemers en projectontwikkelaars of vanuit de gemeente en of dit het maatschappelijk belang van de gemeente dient. Vanwege de beperkte middelen moet een keuze worden gemaakt. Wethouder Van der Geld zegt dat Den Bosch niet alleen een stad wil zijn om prettig te wonen, maar ook om prettig te werken. Dit plan voorziet in een prettig werkklimaat omdat het gaat om een groene omgeving waardoor iemand tussen het werk door ook een eindje kan lopen. De rotonde maakt geen onderdeel van dit plan uit, die wordt wel uitgewerkt, maar hij kan nog geen datum noemen. De heer Dupuis (SP) vraagt naar de verkeersdruk en gezondheidsdruk. Wethouder Van der Geld zegt dat het plan ook voorziet in verkeerskundig onderzoeken waaruit blijkt dat de verkeersdruk anders is dan de SP stelt. Het plan voorziet ook in goede fietsverbindingen wat ertoe bijdraagt dat toekomstige werknemers op de fiets komen. De heer Dupuis (SP) vindt het typisch dat nu juist de fiets genoemd wordt terwijl bedrijven vragen naar locaties naast de snelweg. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) wil weten of het plan gemakkelijk kan worden aangepast als het nodig is om er woningen in plaats van kantoren te realiseren. 14

Wethouder Van der Geld zegt dat dit niet gemakkelijk is, ook vanwege de nabijgelegen milieucontouren, en dat de raad zich de vraag zou moeten stellen of het wenselijk is om opnieuw te beginnen. Tweede termijn De heer Dupuis (SP) denkt dat het goed is om bepaalde kantoren naar deze locatie te verplaatsen, maar aan de andere kant is de bouwcapaciteit beperkt. Wethouder Van der Geld begrijpt dat het economisch meezit en er veel vraag naar woningen is, maar de conjunctuur heeft golfbewegingen en het is verstandig om ook te denken aan de vraag en de banen van morgen. Dit onderwerp gaat als hamerstuk naar de raad. 11.

Bestemmingsplan Weerscheut 47 Vinkel Dit onderwerp gaat als hamerstuk naar raad.

12.

Bindend adviesrecht buitenplanse omgevingsplanactiviteiten en categorieaanwijzing als bedoeld in artikel 6.5 lid 3 BOR voor 100 woningen De heer Broekmeulen (VVD) steunt dit voorstel omdat het conform de afspraken in het bestuursakkoord is, maar hij heeft wel een verzoek aan de wethouder. Woningbouwprojecten hebben op elke locatie een andere impact op de rest van de omgeving. Tachtig woningen in Gewande is iets anders dan tachtig woningen in Den Bosch en hij vraagt of de wethouder kan toezeggen dat hij hier rekening mee houdt en de raad tijdig van dergelijke plannen op de hoogte houdt. De heer Van de Pol (Partij voor de Dieren) onderschrijft de kaderstellende rol van de gemeenteraad en het belang van het versnellen van de woningbouw. In het stuk staan geen risico's of kanttekeningen, maar die zijn er wel. Woningbouwprojecten van 100 of meer woningen kunnen grote impact op de omgeving hebben en hij denkt daarbij aan het kleiner worden van de parken. De Partij voor de Dieren staat open voor het verruimen van de bevoegdheden van het college op het gebied van woningbouw, maar nu zijn er te weinig waarborgen dat politiek gevoelige plannen van een bindend advies worden voorzien. Wat nu over de inrichting van de gemeente wordt beslist bepaalt hoe de gemeente er de komende eeuwen uitziet, wegen worden niet zomaar verlegd en parken worden niet zomaar herbouwd.

De Partij voor de Dieren is er niet van overtuigd dat dit voorstel tot een significante versnelling van de woningbouw leidt. De heer Vossen (PvdA) vraagt of de heer Van de Pol ook vindt dat er al instrumenten zijn om de vinger aan de pols te houden en dat het er met name om gaat hoe de raadsleden hun taak uitvoeren. De heer Van de Pol (Partij voor de Dieren) is het ermee eens dat de raad veel beïnvloedingsmiddelen heeft, maar dit voorstel kan ertoe leiden dat bijvoorbeeld wordt besloten om in afwijking van het omgevingsplan een park kleiner te maken zonder dat er een advies van de raad nodig is. Hij ziet op dit moment weinig waarborgen om dit soort situaties te voorkomen. De Partij voor de Dieren is er niet van overtuigd dat dit voorstel de woningbouw versnelt, uit technische navraag bleek dat de beslistermijn voor dit soort afwijkingen met ingang van de Omgevingswet wordt verkort naar acht weken met een eventuele verlenging naar veertien weken omdat rekening met de raadcyclus moet worden gehouden. De heer Van Silfhout (Volt) vindt het lastig om dit voorstel voor 100 woningen te beoordelen omdat nu eenmaal in het bestuursakkoord staat dat er meer dan 100 woningen komen en dat aantal in dit voorstel niet wordt beargumenteerd. Hij is erg benieuwd waarom het precies 100 woningen worden.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil er alles aan doen om de woningbouwopgave zo snel mogelijk aan te pakken en dat betekent dat 100 woningen een logische stap is, maar hij maakt hierbij wel de kanttekening dat er altijd oog voor de omgeving moet blijven want als bewoners alsnog de weg naar de rechter vinden, kan dat veel vertraging opleveren. 15

De heer Roovers (SP) vindt dit een van de opmerkelijke voorstellen in het bestuursakkoord. In 2021 heeft de raad besproken dat met ingang van de Omgevingswet het bindend adviesrecht pas geldt bij veertig of meer woningen en dat vindt de SP veel. De Omgevingswet is nog niet ingegaan en er is nog geen ervaring met het bindend adviesrecht, maar toch wordt nu al besloten dat het aantal woningen wordt verhoogd van veertig naar 100 en hij vindt 100 woningen een kleine buurt. Er zijn wel andere manieren om het college te controleren, maar dan gaat het om het agenderen van raadsinformatiebrieven in de commissie of de raad en dat is een verrommeling van het proces. Hij verwacht dat wordt gezegd 'u wilt de woningbouw toch niet vertragen' als de raad het niet met een bepaald voorstel eens is. De SP stemt tegen dit voorstel en wil ervaring opdoen met de afgesproken veertig woningen om daarna te bekijken of veertig te weinig is. Mevrouw Muller (D66) wil ook door het versnellen en versimpelen van procedures tempo in de woningbouw maken. De meeste winst is hiermee te behalen bij procedures die niet passen binnen het omgevingsplan of het bestemmingsplan. Ze wil weten hoe en wanneer de gemeenteraad wordt geïnformeerd en of dit alleen via de jaarlijkse voortgangsrapportage Wonen gaat.

D66 wil de woningbouw versnellen, maar wel de mogelijkheid hebben om een plan bij bedenken alsnog te kunnen agenderen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) is het met de heer Roovers eens. In de vorige periode was er regelmatig discussie over het afgeven van de verklaring van geen bedenkingen en daarom wil hij het aantal woningen op veertig laten. Bij een gewenste versnelling kan daar vijftig van worden gemaakt, dat vindt hij al een behoorlijke versnelling. De heer Van Griensven (PVV) vindt dat een procedure voor een verklaring van geen bedenkingen niet veel tijd hoeft te kosten. De PVV vindt versnelling van de woningbouw voor de inwoners prima, maar dat moet ook kunnen zonder de instrumenten van de raad uit te hollen. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) is positief over dit voorstel, maar er zijn momenteel vertragingen bij de afhandeling van de bouwaanvragen, er is ambtelijk een soort stop, wat ook tot vertraging van dit plan kan leiden. Hij vraagt of de wethouder kan toezeggen dat ook kleinschalige projecten blijven doorlopen. De heer Van Hoek (50PLUS) sluit zich aan bij de woorden van de SP dat 100 woningen inderdaad een flinke impact hebben, maar voor het buitengebied zijn tien woningen al veel. Hij is het er ook mee eens dat het vreemd is dat de woningbouw wordt versneld door de zeggenschap van de raad te verminderen.