Verslag Commissie Omgeving 20 februari 2024

Commissie OMGEVING Conceptverslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

20 februari 2024 Raadzaal

Collegeleden:

F.J. van Haren mr. G.L. Pijnenburg H.B. Bos, J. Broekmeulen, M.C. Dupuis, L.A.J. van Griensven, mw. drs. J. Hendrickx, mw. A. Hernández, W.B.G. Hoeben, ing. J.Th.M. van Hoek, drs. P.E. Kagie, mw. J.M. Klerks, mw. M.A.J.T. Korver-van Weegberg, mw. W.M. van de Leemput, A.A.J. van der Leest, mw. mr. drs. R. Lipman, mw. ir. V.P.T. Muller-Laumans, mr. S.J.M. Peters, M.G.H. van Rens, B.F.C. Roovers, mw. E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, ing. J.P. Verhoef BEd, mw. N.R. Verreijt, K.M. Vossen, mw. mr. C.H.A. van den Wildenberg, mw. J.J.M. van den Wildenberg P. Slikker, ing. R.A.P. Geers, M.J.J. van der Geld MSc

Afwezig:

J.M.A. van der Els, E.R..F. Esser, M.P. Kagie, mw. W.A.M.H. Parijs

Verslaglegging:

E.J. Wendt, DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 19.00 uur en heet iedereen welkom. Afwezig zijn de heer Esser en de heer Van der Els. De heer Broekmeulen komt later.

2.

Vaststellen van de agenda Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) verzoekt agendapunt 11 van de agenda te halen vanwege recente ontwikkelingen. Zij neemt het voorstel terug en zal in de volgende vergadering met een geactualiseerde notitie komen. De voorzitter stelt de agenda met deze wijziging vast.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Omgeving van 16 januari 2024 Het verslag wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties De voorzitter verwoordt dat motie Molenpad Vinkel op de lijst blijft staan na de door de heer Dupuis aangeleverde onderbouwing. Voor hedenavond is daarover ook een rondvraag ingediend. De voorzitter meldt dat het college de commissie vraagt motie 3 (Arbeidsmigranten huisvesting) als afgedaan te beschouwen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt mede namens de VVD en De Bossche Groenen deze motie op te lijst te laten staan. In de afgelopen vier jaar zijn meerdere pogingen ondernomen deze motie af te voeren. Mede naar aanleiding van de recente raadsinformatiebrief achten de fracties het raadzaam eerst te bezien hoe dit stuk zich verhoudt tot de eerdere stukken. De fracties overwegen agendering en willen dan bezien of het rijp is voor afvoeren. De voorzitter benadrukt dat een dergelijk verzoek schriftelijk gedaan hoort te worden. Hij vraagt of een van de drie fracties dat komende maand wil doen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) geeft aan dit sowieso te agenderen. De voorzitter stelt vast dat de commissie ermee instemt de motie op de lijst te laten staan.

1

5.

Werkplanning De voorzitter meldt dat de Werkgroep Strategische Raadsagenda ter voorbereiding op het Woondebat een brief heeft gestuurd. Deze wordt toegelicht. Mevrouw Korver (GroenLinks) verwoordt dat de werkgroep voorstellen op zowel het proces als de planning heeft. Procesmatig geldt dat een soortgelijke voorbereiding gewenst is als bij het debat over verkeersveiligheid. Wel is input gewenst over de wijze van commissiebehandeling. Daar valt voor eenieder nog wel wat te leren. In de planning staan drie avonden. De bespreeknotitie die in voorbereiding is, zou in april besproken kunnen worden. De moties zouden apart in de commissie terug moeten komen. De werkgroep vraagt de commissie om instemming. De voorzitter stelt vast dat de commissie hiermee instemt.

Raadsvoorstellen De voorzitter memoreert de vorige maand geïntroduceerde nieuwe debatstructuur en geeft de commissie het woord over de vijf raadsvoorstellen. 6.

Vestiging voorkeursrecht Parallelweg 56a te 's-Hertogenbosch Mevrouw Lipman (CDA) zag dat bij de realisatie van de nieuwe Lage Diezebrug het belang van het voorkeursrecht duidelijk werd en is verheugd dat die mogelijkheid er nu is voor de Parallelweg. Vastgelopen onderhandelingen kunnen soms leiden tot een onteigeningsprocedure. Die wil niemand. Daarom is de fractie blij met de actieve rol die de gemeente nu pakt. Dit laat zien dat het college lessen trekt uit wat eerder is gebeurd bij de Lage Diezebrug en dit meteen tot uitvoer brengt. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vraagt naar het maximale financiële risico. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) sluit zich bij het CDA aan in de positieve toon over de actieve en regisserende rol. Dat voorkeursrecht had de gemeente eerder moeten toepassen. Reactie college Wethouder Roy Geers geeft aan dat er nog geen overeenstemming is omdat de huidige eigenaar niet wilde verkopen. Wel is gezorgd dat de gemeente bij een eventuele verkoop in beeld komt als de partij die dit wil verwerven. De voorzitter concludeert dat dit voorstel als hamerstuk wordt doorgeleid naar de raadsvergadering.

7.

Bestemmingsplan Buitengebied herziening Blokkenweg 4 en Blokkenweg 4a De heer Dupuis (SP) merkt op dat het stoppen van agrarische bedrijfsvoering op een locatie vaak leidt tot een bestemmingsplanwijziging die langskomt in deze commissie. Vaak gaat dit samen met kleine wijzigingen die als micromanagement voor elk gebied zijn te typeren. Gegeven de opgaven zou regie in waar de gemeente naartoe wil met het buitengebied welkom zijn in iets dat leidt tot een transitie van het buitengebied. Dit mist de fractie in de raadsvoorstellen die zij ziet langskomen. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) wijst op een aantal niet meer in gebruik zijnde grote boerderijen langs de Groote Wielenplas. Het voorliggend plan past beter bij de omgeving en geeft meer aandacht aan groen. De fractie steunt dit plan van harte. Tweede termijn De heer Van Hoek (50PLUS) noemt het voorstel dergelijke kleine bestemmingsplanwijzigingen in een groter verband te zien een goede zaak. Dat past volgens hem niet in het wettelijk kader. Bij een initiatief om een bestemming te wijzigen zoals in voorliggend voorstel, zullen commissie en raad dat besluit voor dat kleine gebied moeten nemen. Mevrouw Muller (D66) stelt dat bij de bespreking van de Omgevingsvisie ook de visie op het buitengebied zal worden uitgewerkt. Wat wordt gevraagd, gebeurt dan.

2

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) sluit zich aan bij de woorden van de heer Van Hoek. De heer Dupuis (SP) begrijpt de wettelijke kaders, maar stelt dat dit de politiek niet ontslaat van de plicht een visie neer te leggen. Als de wettelijke kaders niet toelaten waar de politiek naartoe wil, is aanpassing van de wettelijke kaders een mogelijkheid door dit aan te kaarten op provinciaal of landelijk niveau. Bij de Omgevingsvisie die D66 benoemt, mag het buitengebied inderdaad niet worden vergeten. Dit vraagt om groot denken. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) merkt op dat al eerder is geagendeerd dat de politiek meer regie kan nemen op de transitie van het buitengebied. In Apeldoorn is een visie op het landelijk gebied ontwikkeld waarmee de transitie die zich toch voltrekt praktischer wordt ingevuld zowel voor bewoners en ondernemers als voor de gemeente. De wettelijke kaders zijn dus aandachtspunt, maar de vraag hoe dat landelijk nu moet worden aangepakt, is ook een reële. De voorzitter concludeert dat dit voorstel als hamerstuk wordt doorgeleid naar de raadsvergadering. 8.

Voorbereidingskrediet Projecten Tramkade-plus en Citadelpoort De heer Roovers (SP) is tevreden met dit voorstel als de vraag is gesteld of in dit gebied woningbouw kan worden gerealiseerd zonder sloop van het Citadelhofje. Het antwoord daarop hoeft deze avond nog niet te worden gegeven, maar de vraag moet wel worden gesteld. De bewoners hebben er recht op dat die vraag wordt gesteld. De SP is niet principieel tegen sloop en nieuwbouw. Alternatieven moeten wel serieus worden onderzocht en uitgesloten. Dat is hier niet gebeurd. Aan de commissie de vraag of die met de SP die vraag wil stellen richting de raadsvergadering en het debat wil aangaan over de eventuele gevolgen voor die plek, ook voor het Design Museum. Alle informatie moet op tafel. De vraag wordt gesteld aan de commissie, het collegestandpunt is duidelijk. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt het college te experimenteren met een niet-sluitende grondexploitatie (Grex) en hier meer sociale woningbouw toe te staan. Dit is hier in het centrum van vitaal belang. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) merkt op dat van de twee voorbereidingskredieten van elk € 700.000 die ter tafel liggen de ene geen weerstand oproept. De Tramkade is eigen grond waar de gemeente direct mee aan de slag kan. Over de Citadelpoort en de brug is nogal wat discussie mogelijk. Doordat deze twee worden gekoppeld, ontstaan oneigenlijke discussies.

De fractie vraagt om opknippen in twee voorstellen: voorbereidingskrediet Tramkade en voorbereidingskrediet Citadelpoort. Een meerderheid zal er gezien de coalitiestandpunten wel komen, maar partijen kunnen dan wel hun verhaal doen. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) sluit zich grotendeels bij vorige spreker aan. Eerder heeft de wethouder aangegeven dat er ten aanzien van het Design Museum geen onomkeerbare beslissingen zouden worden genomen. Dat lijkt met dit voorbereidingskrediet toch te gebeuren. De fractie was steeds tegen dit plan en is dan ook tegen het voorbereidingskrediet Citadelpoort. De Tramkade zou voor de fractie akkoord zijn, maar omdat deze twee verknoopt zijn, moet de fractie tegen het totale voorstel stemmen. Daarom het verzoek ze op te knippen. Mevrouw Muller (D66) staat achter de huidige plannen. Uit technische uitvraag is gebleken dat het voorbereidingskrediet dat tot dan toe was aangevraagd was bedoeld voor het opstellen van het ontwikkelplan. De volgende fase zou de uitwerking van de deelgebieden behelzen. Daarmee is versneld begonnen. Hiermee is dit voorbereidingskrediet nu nodig. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) sluit zich aan bij het voorstel van de heer Hoeben. De heer Van Griensven (PVV) steunt het voorstel van de SP om te bezien of het Citadelhofje bewaard kan blijven. In de stukken wordt gesproken over een bedrag dat in 2022 niet toereikend bleek.

Aan de wethouder de vraag over welke waarde dat gaat. De PVV heeft altijd tegen het duurzaamheidsproject Bossche Stadsdelta gestemd en zal dus ook niet instemmen met verhoging van het voorbereidingskrediet. Zeker niet met dat voor de Citadel. Als zowel de bewoners van het Citadelhofje als het Design Museum op de huidige 3

plaats kunnen blijven, worden veel kosten bespaard. Dat kan dan ten goede komen van de eigen inwoners. De heer Broekmeulen (VVD) hoort de vragen en wijst erop dat het college in de regel meer zicht heeft op de consequenties voor de uitvoering van de voorstellen. Daarom de vraag aan het college naar de gevolgen van deze twee voorstellen. Mevrouw Lipman (CDA) is ook benieuwd naar de gevolgen van het uit elkaar trekken van de voorbereidingskredieten. In de voorbereidingskredieten zelf en de nu gekozen werkwijze in de Bossche Stadsdelta kan de fractie zich vinden. Zeker nu per gebied wordt gekeken en de gebiedspaspoorten worden meegenomen. Daarmee kan de raad goed toezicht houden op de financiën. Het voorstel wordt gesteund. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat vier à vijf jaar geleden al over de ontwikkeling van de Bossche Stadsdelta werd gesproken. Nu wordt alles aan alles gekoppeld. Hij steunt de voorstellen het Design Museum los te knippen van de Tramkade. De gemeente moet zaken niet té integraal willen maken en daarmee voor vertraging zorgen. De Tramkade is topprioriteit, graag zegt de fractie er ja tegen. Maar de vraag is waar het zaken doen met de Edison Group is gebleven. De fractie is tegen het Design Museum en dus ook tegen dat voorbereidingskrediet. Inmiddels lopen de voorbereidingskredieten al op tot boven de € 3,5 miljoen voor de Bossche Stadsdelta.

De bedoeling is dat dit binnen de grondexploitaties wordt terugverdiend. Aan de wethouder de vraag wanneer de werkkredieten worden toegerekend aan de diverse projecten. De heer Van Hoek (50PLUS) ging ervan uit dat de twee voorbereidingskredieten nog niets te maken hebben met de uiteindelijke besluitvorming. Het gaat om twee deelgebieden van de Bossche Stadsdelta. Bedragen kunnen niet worden opgenomen zonder de raad te consulteren omdat nog geen grondexploitatie is geopend. Was dat wel het geval, dan had dit voorstel er niet gelegen. Met dit geld wordt dit plan zo ver ontwikkeld dat het kan worden voorgelegd aan de commissie en raad voor besluitvorming. Daar ging 50PLUS van uit. De nu genoemde splitsing om besluiten te kunnen nemen, leek de fractie niet aan de orde. Hij vraagt de wethouder of dat zo is. Reactie college Wethouder Van der Geld geeft aan dat experimenteren met een niet-sluitende Grex, zoals Volt voorstelt, niet het beleid is, mede omwille van het houden van een gezond grondbedrijf en om de businesscases van individuele grondexploitaties sluitend te houden. Er zijn meer manieren om tot meer sociale woningbouw te komen, zoals door uit de algemene middelen te putten. Bij de bespreking van de ambities van een individueel document, zoals ook bij de Bossche Stadsdelta, komt dat aan de orde.

Inzake de integraliteit merkt de wethouder op dat ambities op groen, sociaal en midden en cultuur alle geld kosten. Dat vraagt om keuzes. De route via de algemene middelen zou dan de zuiverste zijn. Het is niet eenvoudig daar draagvlak voor te vinden, maar dat is dan aan Volt. Dat is voor het college de zuivere route. Dat dit raadsvoorstel niet is geknipt, is omdat het hier gaat om het ophalen van krediet. Dit is een relatief technische aangelegenheid. Knippen is technisch gezien mogelijk. Dit zou wel een nieuwe commissiecyclus vergen en daarmee tot vertraging leiden. Verder is het krediet wel min of meer op. Daarom is het college nu bij de raad gekomen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen), bij interruptie, stelt zich voor dat voor het opknippen een amendement volstaat. Dan zou alles kunnen doorgaan. Dan kan daar eerlijk over worden gestemd. Wethouder Van der Geld kan zich een amendement voorstellen waarin de visie van diverse fracties – tegen Citadelpoort, voor Tramkade - is verwoord. Hij merkt daarbij op dat Citadelpoort meer behelst dan de ontwikkeling van het Design Museum alleen. Er wordt hier geen krediet opgehaald voor het Design Museum maar voor de gebiedsontwikkeling waarin zaken als woningbouw, de mobilityhub, groen, behoud van monumentale bomen, een evenementenplein, het nieuwe verkeersplein en een Design Museum een plek kunnen krijgen.

4

Edison Group heeft geen positie in de Tramkade, wel aan die kant van het water. Dat staat los van dit krediet. Tramkade omvat het traditionele Tramkade-gebied tot en met de Verkadefabriek en nog een stuk van het spooremplacement. Over het ernaast gelegen gebied is er een goed gesprek gaande over het lostrekken ervan. De gebieden waar de gemeente een (forse) eigen grondpositie heeft, worden versneld opgepakt. Om die reden wordt nu krediet opgehaald. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch), bij interruptie, citeert het raadsvoorstel van 9 mei 2023 dat "met de private partijen niet alleen over de inhoud van het plan wordt gecommuniceerd, maar dat de overleggen mede betrekking hebben op het maken van formele samenwerkingsafspraken/contracten. Er zijn onderdelen in het totale Bossche Stadsdelta-programma die vragen om meerdere dragende partijen." Hierbij wordt onder meer het realiseren van een parkeergarage genoemd. Aan de wethouder de vraag of er zicht is op afspraken met bijvoorbeeld de Edison Group. Wethouder Van der Geld wil niet spreken over zicht op afrondende afspraken. Wel zijn partijen in gesprek over de eerste stappen richting een samenwerkingsovereenkomst. Partijen willen hetzelfde waar het de ontwikkeling van het gebied aangaat. Het gaat nu om wat Edison kan bouwen op de dat gedeelte en hoe partijen eruit komen wat het ter plekke aanwezige vastgoed betreft.

De wethouder heeft het goede vertrouwen dat snel stappen worden gezet. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch), bij interruptie, wijst erop dat Edison Group in grondposities al jaren de buurman van de Tramkade is. De wethouder heeft het over een goed gesprek. De politiek heeft het over ambities in de Bossche Stadsdelta, onder andere aan die kant van het water. De vraag aan de wethouder is wanneer de politiek van hem mag verwachten dat die tot formele uitkomsten komt: werkafspraken. Dat is nodig voordat straks deze bestuursperiode weer voorbij is. Dan zitten hier andere mensen, wellicht een andere wethouder Stadsontwikkeling en begint alles weer van voren af aan. Wethouder Van der Geld heeft de volle overtuiging die afspraken er deze bestuursperiode komen. Dat vindt hij nog een te ruime marge. Dit jaar wil hij daar nog stappen in zetten met Edison. Of dat wordt gehaald, hangt af van beide kanten. Van de raad verwacht hij dat die hem scherp houdt zodat de gemeente uiteindelijk beter wordt van de afspraken vanuit algemeen belang. Het is niet zijn bedoeling alles 'weg te geven', aan de raad dit mede te bewaken. De gesprekken zijn soms scherp. Daardoor wordt soms niet het tempo gehaald dat partijen wel willen maken. Tweede termijn De heer Van Silfhout (Volt) zou graag verschillende varianten zien om aan de hand daarvan een politieke afweging te kunnen maken.

Dat geldt voor alle discussies. Splitsen is prima, maar verandert het stemgedrag van Volt niet. Met een niet-sluitende Grex bedoelt Volt vullen uit de algemene middelen. Het Grondbedrijf moet uiteraard gezond blijven. Graag zou de fractie eens experimenteren met een gebied waar met geld uit de algemene middelen meer sociale woningbouw zou kunnen komen. De Citadelpoort zou daarvoor een mooie plek zijn. Naar draagvlak zal de fractie zeker op zoek gaan. De Grex zorgt er juist voor dat mensen die nieuw komen wonen, betalen aan de ontwikkeling van de stad. Dat is aan de gezamenlijke inwoners. De heer Roovers (SP) merkt op dat hij met zijn vraag aan de commissie meent te werken volgens de nieuwe debatstructuur. Dat de VVD zich in een reflex afvraagt wat het college zou vinden, schaart hij onder ontwenningsverschijnselen bij die fractie. Hij heeft de commissie gevraagd of die bereid is een vraag met hem te stellen. De heer Broekmeulen (VVD), bij interruptie, geeft aan dat hij niet zo snel een fractiestandpunt kan geven op iets dat verstrekkende gevolgen kan hebben. De heer Roovers (SP) verduidelijkt dat hij een vraag wil stellen richting het college samen met de raad. De vraag is of de raad politieke keuzes die onder dit plan liggen voor zichzelf inzichtelijk kan maken. Een tunnelvisie dreigt immers. Alternatieve opties zijn namelijk nooit besproken in de raad.

Als over sloop wordt gesproken, moet de raad kunnen zeggen dat alle mogelijkheden zijn onderzocht. Dat kan niemand in de commissie nu zeggen en in het college ook niet.

5

Aan de raad vraagt hij of hij met zo'n vraag aan het college op steun van de raad kan rekenen of dat de steun aan het plan onvoorwaardelijk is. De heer Van Silfhout (Volt), bij interruptie, vraagt hoe concreet de vraagstelling is. De heer Roovers (SP) gaat het erom dat de raad, c.q. de commissie dit soort gesprekken nu niet kan voeren. Er ligt een voorstel waar ja of nee tegen kan worden gezegd. De reflex van velen is ja omdat er woningen in het plan zitten. Het is zonde als op die manier de sloop van waardevolle huizen, in ieder geval voor de bewoners, zijn beslag krijgt. Mevrouw Lipman (CDA), bij interruptie, merkt op dat de sloop zelf op dit moment niet op de planning staat. De heer Roovers (SP) stelt dat daarover veel onduidelijkheid bestaat aangezien de woningbouwcorporatie al een besluit heeft afgegeven maar er van gemeentezijde nog niets is gebeurd. De gebiedsontwikkeling staat nog aan het begin, zodat de politiek nog kan bijsturen. De SP zou dat graag willen en hoopt van andere fracties hetzelfde. Ongeacht wat iedereen hier politiek van vindt, zou iedereen hier moeten vinden dat die keuzes aan de raad moeten worden voorgelegd. Mevrouw Lipman (CDA), bij interruptie, verwijst naar de motie over de planaanpassing die in Q3 2024 waarschijnlijk komt. Zij gaat ervan uit dat het debat dan plaatsvindt.

De heer Roovers (SP) vraagt of in de politieke keuze van het CDA ook de keuze voor sloop is meegenomen. Aan het college wordt gevraagd waarom ondanks het grote aandeel eigen grondbezit van de gemeente in Citadelpoort maar 30% sociale huur wordt gerealiseerd. Van alle Bossche huishoudens heeft 46% behoefte aan een sociale huurwoning. Mevrouw Muller (D66), bij interruptie, merkt op dat Den Bosch ook nog 40% sociaal bouwt, dus in totaal 70% betaalbaar. De middencategorie is in Den Bosch niet heel sterk vertegenwoordigd. De heer Roovers (SP) stelt dat het begrip 'betaalbaar' door het college en deze coalitie op een bijzondere wijze wordt gehanteerd. Dit betreft dus huren tot € 1.200. Dat vindt de heer Roovers niet betaalbaar. Volgens het college heeft 46% van de Bossche huishoudens op basis van het inkomen behoefte aan een sociale huurwoning. Die aantallen worden in de Stadsdelta niet gehaald, ook niet in Station Oost en al helemaal niet op het GZG-terrein. Als Den Bosch op deze manier blijft bouwen, wordt de samenstelling van Den Bosch elitairder en moeten de mensen die behoefte hebben aan sociale huur elders hun heil zoeken. De SP vindt dat onacceptabel. De heer Van Hoek (50PLUS) geeft aan dat bij het Hofje veel emotie en nostalgie zit, maar het zijn woningen van honderd jaar oud die niet meer echt van deze tijd zijn en geen monumentale status hebben.

Vervanging zou de bewoners ten goede kunnen komen. Een stad als Den Bosch besturen, vraagt om keuzes. Op zeker moment is het beter zich neer te leggen bij het feit dat vervanging middels ontwikkeling van de Stadsdelta beter is dan het te laten bestaan en misschien moeten renoveren. Dat leidt tot huren die voor die 46% in ieder geval niet haalbaar zijn. De heer Roovers (SP), bij interruptie, benadrukt dat in de raad niet is gesproken over de sloop. Een enkele keer heeft de SP een motie tegen sloop ingediend en de fractie heeft getracht het te agenderen, maar het sloopbesluit als zodanig is hier niet gepasseerd. Het is zelfs nog niet gepasseerd door het college. Als het niet nodig zou hoeven zijn, dan hoeft het ook niet te gebeuren. De heer Van Hoek (50PLUS), bij interruptie, erkent dit laatste. Maar woningen van honderd jaar oud handhaven, vraagt om renovatie. Dat leidt tot huren die die mensen niet kunnen betalen. De heer Roovers (SP) vraagt op welke informatie de heer Van Hoek dit laatste baseert. De commissie heeft die niet.

6

De heer Van Hoek (50PLUS) verwijst naar alles wat er de laatste jaren in gang is gezet qua verduurzaming, warmtetransitie en andere energievormen. Dit vraagt om bouwkundige ingrepen die bij de laatste opknapbeurt dertien jaar geleden nog niet aan de orde waren. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil van de wethouder horen wanneer deze voorbereidingskredieten worden toegerekend aan de grondexploitatie. De fractie komt graag met anderen tot een voorstel om de voorstellen te knippen. De fractie is tegen het Design Museum, maar niet tegen woningbouw op de Citadelpoort. Dat kan een verrijking voor de Bossche Stadsdelta zijn en tegelijk sociale woningbouw en middenhuur in de buurt van het centrum brengen. Hij zou graag zien dat de heer Roovers op 5 maart a.s. een aantal varianten anders dan het collegevoorstel ter sprake kan brengen. De heer Van Griensven (PVV) steunt het voorstel van de SP en ziet graag die voorbeelden tegemoet, zonder Design Museum en met meer (sociale) woningbouw. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt volmondig ja tegen het variantenvoorstel van de SP. Het is duidelijk dat 46% sociale woningbouwbehoeften heeft en iedereen weet wat tegenwoordig betaalbaar is. De fractie heeft geen moeite met woningbouw op de Citadelpoort, wel met het Design Museum. Graag zou de fractie voor het voorbereidingskrediet Citadelpoort stemmen.

Het is tot nu toe slechts gebaseerd op een blokkenstudie. Iedereen kan zich ongeveer voorstellen waar dat museum moet komen en waar die woontoren uit moet bestaan. Een voorbereidingskrediet verstrekken, is eigenlijk instemmen met de blokkenstudie. Daarom wil de fractie dit opgeknipt hebben om een ander debat te kunnen voeren. Mevrouw Lipman (CDA) vraagt bij interruptie of het verzoek uit de motie om tot een stedenbouwkundig ontwerp te komen voor de heer Hoeben dan niet afdoende is. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) kan daar een eind in meegaan, maar hij ageert tegen het bij elkaar rapen van zaken, terwijl er over één gedeelte geen discussie is en over het andere gedeelte de wens bestaat er specifiek over te praten. De wethouder heeft het in zijn betoog ook over monumentale bomen, maar voor zover hij weet staan in het gebied geen monumentale bomen ter discussie. De heer Van Hoek (50PLUS), bij interruptie, vraagt of de heer Hoeben het reëel vindt het proces te traineren. Hij is zelf ook geen voorstander van een Design Museum. Maar zonder uitwerking van een plan komt er nooit een kans echt iets te besluiten. Als er een plan komt waarin dat museum een te groot beslag legt op middelen of ruimte, kan daar dan op worden besloten.

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) heeft dit soort situaties te vaak meegemaakt, geeft hij aan: 'Het Design Museum was onderdeel van het voorbereidingskrediet, dus daar heeft u in feite ja tegen gezegd'. De vraag aan het college is verdere uitwerking zodat een goed besluit kan worden genomen. Vooraf moet de politiek meer inhoud kunnen geven aan het plangebied Citadelpoort en de onderwerpen moeten worden geknipt. Mevrouw Muller (D66) merkt op dat de Bossche Stadsdelta onderdeel wordt van de Brede Binnenstad. Dit vraagt om een levendige wijk. Om die reden is D66 wél voor het Design Museum. De fractie is voor beide kredieten. De fractie wil niet debet zijn aan een vertraging die kan optreden als om meerdere varianten wordt gevraagd. Misschien zijn er al meerdere varianten uitgewerkt. De heer Roovers (SP), bij interruptie, vraagt of de fractie naar dat laatste dan niet benieuwd is. Mevrouw Muller (D66) wijst op de tijdsdruk die in het voorstel is genoemd. De heer Roovers (SP) wijst erop dat de raad besluiten neemt in fases. Aan de kant van de coalitie hoort hij te vaak dat een aantal besluiten al is genomen en dat de raad met alles wat tot nu toe is besloten akkoord moet gaan omdat er anders vertraging zou optreden. De raad heeft een controlerende taak en heeft die informatie nodig.

7

Mevrouw Muller (D66) erkent dat hij recht heeft op informatie, maar vraagt hem hoeveel vertraging hij zou willen accepteren als alles opnieuw moet worden uitgewerkt. De heer Roovers (SP) geeft de voorkeur aan goed en sociaal boven snel. De heer Hoeben (De Bossche Groenen), bij interruptie, zou van D66 graag horen óf er al een variant is, of dat zij al een variant kent die hij nog níet kent. Er is volgens zijn informatie nog niets, alleen een blokkenstudie. Over de kennelijke vertraging op een planning hoort hij graag of die planning er al is en of er al vertraging is opgelopen. Vervolgvraag is of er risico bestaat nog meer vertraging op te lopen. Hij begrijpt niet de angst om nu iets te onderzoeken vanwege een sneltrein naar voren. Mevrouw Muller (D66) reageert naar eigen zeggen op de vraag om meerdere varianten uit te werken. Zij kan zich voorstellen dat dat vertraging oplevert. Het plan dat er ligt, is ook het plan dat zij kent. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) benadrukt dat democratie tijd kost. Goed werk heeft tijd nodig. Hij vraagt of D66 liever snel een gebouw neerzet zodat Den Bosch kan wonen en designen of dat over dit belangrijke stadsdeel weloverwogen besluiten worden genomen en er naar varianten wordt gekeken. Mevrouw Muller (D66) bestrijdt de suggestie dat geen weloverwogen besluiten worden genomen. Dat gebeurt met nadruk wel.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch), bij interruptie, benadrukt dat het Design Museum nog geen gelopen race is. Dat is niet onomkeerbaar, ook na 5 maart a.s. niet. Bij wat er moet gebeuren op de Citadelpoort heeft de coalitie een beeld: een Design Museum en 150 woningen. Er kan ook worden gedacht aan het 'in de ruimte houden' van 200 woningen. Den Bosch heeft de dure plicht in die varianten te denken om de Bossche Stadsdelta echt vlot te trekken. Mevrouw Muller (D66) erkent dat het Design Museum geen gelopen race is, maar dat haar fractie het wel graag wil omdat daarmee de wijk levendig wordt en dat voor de wijkbewoners ook interessant is. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt wat erop tegen is daar dat alternatieve spoor naast te zetten. Mevrouw Muller (D66) is blij met het huidige plan. Daar dingen naast zetten, kost tijd en geld. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wijst erop dat of het nu om 150 woningen plus een museum gaat of 225 woningen, deze investering voor de komende 125 jaar vraagt om zorgzorgvuldigheid. De heer Van Silfhout (Volt), bij interruptie, vraagt of D66 erkent dat als de raad vaker met varianten gaat werken de raad vaker in stelling wordt gebracht en er vaker een beter gewogen oordeel kan worden geveld over besluitvorming in deze gemeente.

Mevrouw Muller (D66) verwijst naar de discussie over de Diezebrug in de vorige raadsperiode waar dat mee gebeurde. De heer Van Silfhout (Volt) concludeert dat D66 dus voor de variantenaanpak is en dus het voorstel van de heer Roovers steunt. Mevrouw Muller (D66) ontkent dit. De heer Van Griensven (PVV), bij interruptie, vraagt waarom de varianten, waarvan bespreking nu tijd en geld kost, niet proactief zijn besproken en gedeeld met de commissie. Mevrouw Muller (D66) zegt niet te weten of er varianten worden besproken. Zij vertrouwt op het college, dat de raad op een goede manier over het voorbereidingskrediet kan besluiten. 8

De heer Hoeben (De Bossche Groenen), bij interruptie, hoort de discussie tot de kern komen nu mevrouw Muller zegt dat ze ook varianten wil zien. Ze weet niet of er varianten zijn. Mevrouw Muller (D66) zegt dat het haar fractie om een goed voorstel is te doen. De heer Broekmeulen (VVD), bij interruptie, is verbaasd dat hij nu een discussie hoort als zou er nu snel wat geld doorheen gejaagd worden. Vorig jaar is de haalbaarheidsfase vastgesteld, inclusief een voorstel dat verder uitgewerkt moest worden. De voorgeschiedenis van dit traject duurt al een aantal jaren. Om veel meer dan een voorbereidingskrediet gaat het nu niet. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) voelt zich in een koppelverkoop beland. De fractie herhaalt voor de Tramkade en tegen de Citadelhof te zijn. Dat Citadelhof om meer dan alleen het museum gaat, snapt de fractie. De fractie is voor de woningbouw die er gaat plaatsvinden. Inzoomend betekent ja zeggen impliciet instemmen met het Design Museum. Dat kan maar op één manier worden voorkomen, door het voorstel op te knippen. Ook de Citadelpoort zou uit elkaar getrokken moeten worden, door daar het Design Museum uit te halen. Dat leidt tot een andere discussie. In dat licht past de vraag van de SP. Dan komt de discussie op thema's en onderwerpen waarover men van gedachten kan wisselen.

De heer Broekmeulen (VVD), bij interruptie, vraagt of dit soort opties niet al eerder bij de haalbaarheidsfase en het gebiedsperspectief ter sprake zijn gekomen en of dit nu moet worden herhaald. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) benadrukt dat de politiek nog niet is uitgesproken over het Design Museum. Hoe dat past in een gebiedspaspoort is ook nog niet duidelijk. Ook dat vraagt nog om een antwoord. De heer Broekmeulen (VVD), bij interruptie, vraagt of dit een stap in die richting kan zijn. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) verwacht een brede discussie over hoe de gebiedspaspoorten eruit kunnen zien. Of daar een Citadelhof, een museum of hoogbouw in past, zijn opties die moeten worden besproken. De heer Broekmeulen (VVD), bij interruptie, begrijpt niet welk probleem gewoon ge-DREVEN met dit voorstel heeft. Dit gaat om de uitwerking van de plannen die hij zoekt. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) herhaalt dat hij zich gesteld voelt voor een koppelverkoop en dat hij daarvoor past. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) stelt dat het helemaal niet gaat om Design Museum wel of niet en sloop Citadelhofje wel of niet. Het klinkt alsof het sloopbesluit al is genomen en het Design Museum onomkeerbaar is. Dat is niet zo. Het voorstel van de SP is heel constructief. Het haalt partijen uit hun loopgraven. Dan klinkt de hoop en het vertrouwen dat er met varianten gewerkt gaat worden.

Het is de dure plicht dat de raad zich vanuit zorgvuldigheid politiek juist in stelling laat brengen. Als er voor misschien wel honderden jaren wordt gebouwd, vraagt dit om de juiste keuzes met de juiste varianten. De heer Broekmeulen (VVD), bij interruptie, vraagt wat er vorig jaar bij haalbaarheidsfase en gebiedperspectief nog niet is besproken. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) merkt op dat er alleen maar wordt gepraat over 'voor' en 'tegen'. Er wordt één smaak geserveerd zonder dat naar dat gebied is gekeken om een eerlijke keuze te maken in wat het beste is voor het gebied en de onderbouwing van verschillende opties te horen. Er wordt nu gesproken over slopen of niet terwijl de onderbouwing ontbreekt. Dat hoort bij de uitwerking in het voorbereidingskrediet. Daarom steun voor het zeer constructieve SPvoorstel. De heer Broekmeulen (VVD), bij interruptie, vraagt of de PvdD niet bang is in een cirkeltje te blijven draaien. 9

Mevrouw Samshuijzen (PvdD) reageert met de wedervraag of er niet juist een tunnelvisie dreigt als wordt gesproken over een Design Museum waarover nog niet onomkeerbaar is beslist of over bouwplannen op een plek waarvoor er geen sloopbesluit ligt. Een brede blik en afgewogen gesprekken en keuzes voorkomen dat. De heer Broekmeulen (VVD), geeft aan dat in december 2020 het eerste gebiedsperspectief in de raad is behandeld. Over de haalbaarheidsfase zijn drie jaren heen gegaan. Dat is geen tunnelvisie, maar juist het resultaat van een breed perspectief. De heer Van Hoek (50PLUS), bij interruptie, vraagt zich af wie de varianten zou moeten bedenken en hoeveel het er mogen zijn. Zijn voorstel is het krediet beschikbaar te stellen en in de commissie te toetsen of het voorstel kan voldoen aan wat de commissie in meerderheid denkt te willen zien. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) meent dat als er één plan ligt, dit leidt tot een discussie op basis van alleen díe informatie. Als er meerdere opties liggen, ziet de raad een bredere argumentatie en bredere keuzes. Dan wordt niet alleen de ja-neevraag gesteld en wordt de raad in stelling gebracht. Voorstel Roovers en voorstel Hoeben ja. Tramkade ja, Citadel nader duiden.

Mevrouw Lipman (CDA) wijst in haar bijdrage op de eerdere motie die om een integraal stedenbouwkundig plan vraagt voor de Citadelhof met 185 woningen, een flinke toename, indicatief geraamd op 30% sociaal. Het college heeft sociale woningbouw hoog in het vaandel. Waar dat mogelijk is, wordt gezorgd voor meer dan 30%. Er ligt een visie op de Bossche Stadsdelta, waarvan is aangegeven wat de raad er wenselijk acht. Nu liggen de voorbereidingskredieten er voor twee deelgebieden waar een ontwikkelplan en gebiedspaspoort voor zullen volgen. Het CDA steunt de werkwijze. Mevrouw Korver (GroenLinks) vreest dat het uitwerken van meer varianten capaciteit kost. Er is gekozen voor versnelling op de terreinen waar de gemeente eigen grondposities heeft. De heer Roovers (SP), bij interruptie, vraagt of GroenLinks het gevoel heeft er alles aan gedaan te hebben om sloop te voorkomen. Mevrouw Korver (GroenLinks) meent dat dit een besluit van de eigenaar is, BrabantWonen. Als die om de sloopvergunning vraagt, neemt de gemeente een besluit. Reactie college Wethouder Van der Geld geeft over 'waarom niet meer sociaal' aan dat de gemeente bij een 25 sociaal/75 vrije sector-verdeling vandaan komt. In het Paleiskwartier wordt de 25% niet eens gehaald. Dat hier voor 30/40/30 wordt gekozen, is een substantiële stap. Dat is niet genoeg. Waar mogelijk rekt de gemeente dit op.

De heer Hoeben (De Bossche Groenen), bij interruptie, geeft aan dat de toenmalige gang van zaken in het Paleiskwartier juist is waarom er nu meer moet worden gedaan. Die inhaalslag moet worden gemaakt. Op plekken met eigen grondposities moet de gemeente meer doen. Gevraagd wordt of de wethouder zich, los van de haalbaarheid, kan vinden in die stelling. Wethouder Van der Geld meent dat die haalbaarheid meer is dan een nuance. Het Paleiskwartier was wel een goudmijn voor de algemene middelen. Als het zo simpel was als wordt gesteld, dan zou dat ook gebeuren. Tegelijk doet de gemeente er wel alles aan. Waarschijnlijk komt het percentage hier ruim boven de 30 uit. Het beleid is al een forse verschuiving ten opzichte van waar de gemeente vandaan komt. Daarmee wordt het verleden niet in één keer weggepoetst. De heer Roovers (SP), bij interruptie, valt de wethouder gedeeltelijk bij. Maar gezien de cijfers van het college over de 45% met een inkomen op sociale huurniveau blijft het altijd te weinig. Hij vraagt welke onderhandelingen er zitten onder de opmerking dat het college het percentage 'zoveel mogelijk rekt'.

10

Wethouder Van der Geld reageert dat beleid de basis is, zoals door de raad vastgesteld. Vervolgens worden de grondexploitaties bekeken. Sociaal - en ook middelduur - bouwen kost geld. Dure openbare ruimte en groen kosten ook geld. Dat zijn zaken die spelen. De heer Roovers (SP), bij interruptie, proeft bij het college de behoefte meer sociale huur te bouwen. Hij vraagt wat er structureel moet veranderen om dat te bereiken. Wethouder Van der Geld reageert dat de € 100 miljoen rijksbijdrage daar enorm bij helpt, ook al is die primair voor infrastructuur. In de verdeelstructuur is een ruimer aandeel sociale huur gefinancierd in de Bossche Stadsdelta. Toerekening van de kosten zodra de Grex'en zijn geopend, volgt later dit jaar. Wat de discussie over splitsing betreft, wijst de wethouder op de mogelijkheid tot amendering. De heer Hoeben (De Bossche Groenen), bij interruptie, merkt op dat dit amendement het niet gaat halen: daar zorgt de coalitie wel voor. Zijn tussenvoorstel is het voorstel vanuit het college in een gedeelte A en B te splitsen, zodat iedere fractie erover kan zeggen wat die wil. Wethouder Van der Geld geeft aan dat het college hier met een technisch voorstel voor twee kredieten komt. De raad kan daar in schrappen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen), bij interruptie, heeft zijn vraag over monumentale bomen nog niet beantwoord gekregen.

Wethouder Van der Geld geeft aan een opsomming van belangen te hebben gegeven. Belangen die niet ter discussie staan. De voorzitter heeft in de beraadslagingen twee initiatieven richting de raad van 5 maart a.s. gehoord: splitsing van het voorstel en een amendement. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) gaat in overleg met de griffie over de mogelijkheden tot amendering van het collegevoorstel. De heer Roovers (SP) overweegt een amendement, maar overlegt met het CDA over hoe dit voorstel zich verhoudt tot de eerder besproken motie. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) sluit zich aan bij de woorden van de heer Hoeben. De voorzitter stelt vast dat dit onderwerp als C-stuk wordt doorgeleid naar de raadsvergadering van 5 maart a.s. 9.

Accommodatie watersportvereniging Groote Wielenplas Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) heeft begrepen dat de grond slechts onder voorwaarden hergebruikt mag worden. Gevraagd wordt wie moet betalen als de grond moet worden afgevoerd. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vraagt de wethouder of de parkeerbalans zoals aangegeven ook voor de zomerdagen geldt en er dan niet te veel hinder voor de wijk ontstaat. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) wijst erop dat de watersportvereniging aan de Groote Wielenplas al vijftien jaar een sociale verbinder is. Dat de vereniging eindelijk een vaste plek krijgt, geeft ze de professionaliteit die ze al jaren verdienen. Reactie college Wethouder Slikker doet de technische vraag van VOOR Den Bosch schriftelijk af. De vermeende parkeerdruk plaatst hij in perspectief door te wijzen op de omvang van de accommodatie – 80 m2 – en het aantal gebruikers per keer van zes tot maximaal twintig per keer. Het gaat dus om maximaal vijf auto's per keer. De voorzitter concludeert dat dit voorstel als hamerstuk wordt doorgeleid naar de raadsvergadering. 11

Schorsing 10.

Bestemmingsplan Brabantbad De heer Vossen (PvdA) memoreert de 177 verhuisdozen waarmee op de trom is geslagen voor de tienduizenden Bossche woningzoekenden die in maatschappelijke debatten als deze niet gekend of gehoord worden. Omwonenden kunnen zich verenigen. Ouderen, studenten en dertigers die een plekje in Den Bosch zoeken, kunnen dat niet. Veel bewoners zijn niet pertinent tegen bouwen in het Prins Hendrikpark. Er leven wel zorgen, maar veel van deze zorgen zijn gebaseerd op spookverhalen. Het Rondje Park blijft in stand, Theehuis Bloem gaat niet weg en ook de speeltuin blijft. Het debat is vanavond ook fundamenteel. Het gaat niet alleen over de vierkante meters van het vroegere Brabantbad, maar ook over de durf die de stad ten tijde van een woningcrisis toont. Dat betekent kiezen voor inbreiden. De Bossche PvdA staat vierkant achter de ranke ronde torens die het college voorstelt. Het is een oplossing voor de woningcrisis, het worden geen rijkeluiswoningen, met minimaal 25% sociaal en minimaal 26% in het middensegment. Er wordt respect voor de groene omgeving en de recreatiefunctie getoond en het biedt de omgeving een kwaliteitsslag door de plint. Bouwen moet en uitbreiden is geen keuze. Dat zou voor meer klimaatbelasting, meer beton en een nog langere wachttijd zorgen.

Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) wijst op de rol van het Prins Hendrikpark als groene oase in een steeds drukkere stad. De fractie is niet tegen woningbouw, maar wil die niet in de groene ruimte. Parken zijn de longen van de stad. De impact van deze enorme torens op de beleving en het gebruik van het park is enorm. Als de torens er eenmaal staan, zal de reactie zijn: hoe hebben we dat ooit kunnen doen? Deze 200 woningen kunnen worden toegevoegd bij een ander bouwplan, zoals Station Oost. Dat zijn veelal kleine woningen met weinig tot geen buitenruimte. Mensen hebben lucht en ruimte nodig om gezond en gelukkig te blijven. Deze locatie is ook niet nodig om aan de bouwopgaven voor de komende jaren te voldoen. Bovendien zijn ze veel te duur voor de starters en de jongeren op de woningmarkt. Voor de problemen op de huizenmarkt wordt hiermee geen structurele oplossing geboden. Het aandeel sociaal en middenhuur valt na twintig jaar immers terug naar de markt. De fractie vraagt de raad het park niet te verkrachten met de toevoeging van deze drie enorme fallussen, maar te kiezen voor herstel van fouten uit het verleden door het park te herstellen. De heer Van Griensven (PVV) hoort in het gemeentehuis regelmatig de roep om meer groen en natuur. Nu klinkt de roep om natuur te slopen in het Prins Hendrikpark ten behoeve van woningbouw. De fractie was en is daar tegen.

Liever ziet de fractie dat bij grote projecten als Station Oost., De Groote Wielen en Willemspoort-Noord meer woningen komen. Recreatie- en rustgebieden blijven dan zoals ze zijn. Het Annapark en Coudewater zijn voorbeelden van waar het groen ook al is volgebouwd. Als een grote groep omwonenden kiest voor middelhoogbouw (drie à vier lagen) in plaats van hoogbouw gaat de fractie daarin mee. Dat zou via een lokaal referendum kunnen worden geïnventariseerd. De gemeente zou naar de uitslag hiervan moeten acteren. Aan de wethouder de vraag of die deze mening deelt. De fractie pleit voor natuurbehoud in plaats van het aanleggen van nepnatuur. De heer Roovers (SP) verwijst naar de discussie ten tijde van het burgerinitiatief in 2022. De SP is niet tegen bouwen in het park, mits dit bijdraagt aan de oplossing van de woningnood. Dit plan draagt daar niet aan bij, het spekt vooral de projectontwikkelaar. Als 45% van de Bossche huishoudens behoefte heeft aan sociale huur is in dit plan 25% sociaal te weinig. Het Prins Hendrikpark is een stadspark voor iedereen. Dit project komt vooral het rijkere smaldeel van de stad, rijkere forensen en de projectontwikkelaar ten goede. Met de geplande horeca op de begane grond is sprake van privatisering van openbare ruimte. Aan de wethouder en de coalitiefracties – zeker de linksere – wordt gevraagd of er ruimte is voor verbetering.

Ouderen, studenten en starters komen, zoals de PvdA al aangeeft, in dit plan onvoldoende aan bod. Deze stad heeft behoefte aan volkshuisvesting, niet aan een vervolg op het Gasthuiskwartier. Aan de, linkse, coalitiefracties de vraag de SP te helpen voor dit plan te kunnen stemmen. Mevrouw Korver (GroenLinks) is al erg lang voor woningbouw op de plek van het Brabantbad, zoals ook in het bestuursakkoord verwoord. Voor de zorgen van omwonenden – de functie van groene long en de recreatiemogelijkheden – sluit de fractie de ogen niet. Het park ligt pal naast 12

het voormalig Brabantbad en daar gaat gebouwd worden. De meeste omwonenden zijn niet tegen bouw, de vraag is wát zij willen. De fractie wil drie punten bekijken: groene gevels, de vraag of de ondernemers in de plint echt bij het park passen en wat er nog kan worden gedaan als na oplevering blijkt dat het recreëren in het park echt niet prettig meer is. Meer sociale woningbouw lijkt de fractie lastig worden. Mevrouw C.H.A. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) wijst op de functie van het Prins Hendrikpark als fijne ontmoetingsplek tussen wijken die rond 1920 zijn gebouwd. Naast de authentieke bouwstijlen in de wijken komen straks drie megalomane torens in de stijl van Londen. Het lijkt de ambitie van het college te werken aan een moderne skyline van Den Bosch. Daarnaast zal hierdoor een mooi stukje groen in beslag worden genomen. De petitie tegen deze torens is door 2000 mensen ondertekend. De fractie dacht dat Den Bosch het luisteren naar de burger hoog in het vaandel had. De fractie is niet tegen woningbouw, wel op deze manier. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) merkt op dat er sinds 1966, toen het Brabantbad werd gebouwd, veel is veranderd. Er komen steeds meer woningen en inwoners en de druk op de openbare ruimte neemt toe. Het is verkeerd om op basis van ontwikkelingen van zestig jaar geleden een park kapot te maken.

Hier moeten college en raad uit de tunnelvisie van steeds maar bouwen komen. Mensen hebben groen en leefruimte nodig. De gebiedspaspoorten, daags voor deze vergadering besproken, laten zien dat er nu al te weinig groen is. De torens zullen voor veel schaduw en wind gaan zorgen. Dat mooie Prins Hendrikpark is straks niet meer. PvdA en GroenLinks geven in hun verkiezingsprogramma's aan dat ze meer groen willen in de openbare ruimte. Dan kunnen zij nooit instemmen met dit plan. De fractie doet een appel op hen. Als hier wordt gebouwd, komen er wat, vooral dure, woningen, maar geen aangenaam leefklimaat. Wordt dit plan nu doorgezet, dan krijgt Den Bosch dit park nooit meer terug. De heer Van Rens (D66) merkt op dat de Brabantbad-locatie van oudsher als bouwlocatie te boek staat. Dat is nodig om het gigantische woningtekort in de gemeente te lenigen. Door op deze locatie de hoogte in te gaan, wordt de footprint kleiner en komt er een beter plan dan in 2010 afgesproken. De fractie is positief over bouwen op de Brabantbad-locatie. Naar voorstellen om de plannen te verbeteren, zal de fractie aandachtig kijken. De woningnood is hoog, er hoeft geen valse tegenstelling te worden opgelost. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) heeft de zorgen van omwonenden tijdens Informeren en Ontmoeten gehoord. Bosch belang snapt de zorgen van omwonenden die een stukje van het mooie park gaan missen.

Het park is echter groter, er blijft nog steeds een stuk groen over. Het zou een goed idee zijn meer buitengebieden te gaan delen. Het vaak lege Zuiderpark ligt op slechts tien minuten wandelen vanaf dit gebied. Mensen die iets beter ter been zijn, lopen in een kwartier naar Het Bossche Broek. Zo hoeven wonen, recreëren en ontmoeten elkaar niet in de weg te staan en wordt de sociale kring groter. Wat de woningen in het park is sociale huur belangrijk, maar gewone huur, betaalbare woningen en woningen in het duurdere segment zijn van belang om de woningnood in alle lagen van de bevolking op te lossen en om de sociale huur te kunnen bekostigen. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) citeert uit haar verkiezingsprogramma het streven naar 'een omgeving die het mogelijk maakt individueel te wonen en samen te leven'. 'Bouwen aan karakter om een basis te leggen voor een fijn en ongedwongen leven'. In dit plan ziet de fractie die ruimte voor groen, ontmoeten en recreëren op een plek bereikbaar voor iedereen. Dit is al veertien jaar een bouwlocatie. Met het gewijzigde bestemmingsplan wordt extra karakter toegevoegd. Met de maatschappelijke en dienstverlenende plint krijgt dit park een extra upgrade. De heer Van Silfhout (Volt) stelt in dit 'debat van de superlatieven' dat het park níet kapot gaat. Als dit beeld steeds wordt neergezet, gaat Den Bosch er zelf in geloven.

Er wordt in dit park gebouwd en dat kan prima, mits op de goede wijze. Bij de kleinere footprint die D66 benoemt, sluit Volt zich aan. Ook van de wooncrisis moet werk worden gemaakt. Dan zit er zoals de SP terecht opmerkt heel weinig sociaal in dit plan. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) roept in herinnering dat in 2021 het amendement van gewoon ge-DREVEN om de uitgangspunten van het vigerend bestemmingsplan te respecteren, is verworpen. De raad is dus in principe niet tegen bebouwing. Ook het burgerinitiatief is 13

verworpen. De aanbesteding is niet volgens het Didam-arrest verlopen. Hij vraagt een reactie van de wethouder hierop. Heijmans is daarna in gebreke gebleven omdat men niet wilde gaan bouwen. Hertog Bouw heeft iets unieks gedaan door mensen actief uit te nodigen om een positieve zienswijze in te dienen. De weg naar het voorliggende plan is al met al bedenkelijk. Prima dat er 195 woningen bij komen met een aanmerkelijk kleinere footprint dan het bestaande bestemmingsplan. Liever niet hier bouwen, maar de noodzaak van woningbouw in de bestaande markt wordt onderkend. Daarom zal de fractie waarschijnlijk met een wrange smaak voor stemmen. Eerst wordt het debat afgewacht. De heer Van Hoek (50PLUS) beschouwt dit als herstructurering van het Brabantbad met de daarbij behorende bebouwing. Procesmatig is alles uit de kast getrokken: inspraak, participatie, omgevingsdialoog. Het heeft 25 jaar geduurd. Dit proces had veel vlugger gemoeten. De drie woontorens die nu worden gebouwd hebben maar een fractie van het grondbeslag van de oorspronkelijke bebouwing en maar een heel klein gedeelte van de plannen die aan dit plan voorafgingen. De bouwkosten geven niet de mogelijkheid om ongelimiteerd sociale bouw te faciliteren. Met deze verdeling mag de raad al blij zijn. De fractie is sterk voorstander van dit plan. Het is stedelijk gebied.

Wonen is een primaire functie en eerste levensbehoefte, er is een groot tekort aan woningen. De schop moet zo snel mogelijk in de grond. Mevrouw Lipman (CDA) wijst op het dilemma dat met de vaststelling van dit bestemmingsplan aan het licht komt. De schaarse ruimte in de gemeente kan worden ingezet voor woningbouw of om te recreëren, de al genoemde groenelongfunctie. Het CDA ziet een goede middenoplossing ontstaan. Van uitbreiding naar andere locaties zoals door sommigen bepleit, is het CDA geen voorstander. Dat gaat ten koste van de schaarse ruimte daar. Deze middenoplossing zorgt ervoor dat mensen het Rondje Park kunnen blijven maken. In de plinten blijft ontmoeting ook bij slecht weer mogelijk. Woningzoekenden vinden een plek, de doorstroming is hiermee gediend. De fractie wijst op het al aangenomen bestemmingsplan dat bouwen op een veel groter oppervlak mogelijk maakt. Dat is in deze situatie niet langer wenselijk. De uitgebreide participatie heeft geleid tot aanpassingen in het bestemmingsplan. Dit heeft geleid tot een voorstel dat de fractie kan steunen. De heer Broekmeulen (VVD) sluit zich grotendeels bij CDA en D66 aan, met als toevoeging dat de VVD blij is dat de verkeersafwikkeling rond de Van Grobbendoncklaan als cruciale as is meegenomen.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) was en is niet tegen woningbouw op deze locatie, maar had het meer teruggelegd richting Van Grobbendoncklaan. Dat is niet echt gebeurd, maar afgezet tegen de plannen van tien, twaalf jaar geleden is er veel veranderd: toen stond de bouw 'met de voeten in het water'. Woningbouw ja, ook op deze gevoelige plek, maar wel met oog voor de gevolgen voor de parkfunctie. De woningbouw moet kloppen met de vraag van de Bosschenaar. Dan mag de sociale woningbouw een nadrukkelijker plus krijgen. Indachtig het behoud van de rijkdom van het park zou de waterlijn verder van het park af moeten komen liggen bij de herinrichting van het park, zodat er meer massa aan park overblijft voor de torens die dit plan laat zien. Reactie college Wethouder Slikker stelt dat het plan recht doet aan de belangen van de woningzoekende en aan de mensen die belang hechten aan hun woonomgeving. Dat wordt met steeds meer inbreiding lastiger. Dit college wil de wending maken naar meer betaalbare woningbouw. Dat blijkt in de volle breedte in de stad: Spoorzone 70% betaalbaar, Gasthuiskwartier 60% sociaal, 20% middelduur. Dat zijn enorme veranderingen ten opzichte van het verleden. Daarnaast wil de gemeente ook blijven bouwen. Er zijn gemeenten waar de bouwproductie gigantisch terugvalt, in Den Bosch niet. Aan de harde plancapaciteit wordt niet tot in het uiterste getornd.

Als men steeds terug moet naar de tekentafel valt de molen stil. Als dit voorstel niet wordt aangenomen, voorziet het vigerende bestemmingplan uit 2010 in 120 woningen, vijf keer meer ruimtebeslag op het park, 20% middeldure koop en 80% dure koop. Het huidige bestemmingsplan voorzag in een vorige ronde in 25% sociaal, 75% duur. Huidig: 25% sociaal, 26% middelduur en 49% duur. Wordt dit alles nu op de tekentafel gelegd, zouden misschien andere keuzes worden gemaakt, maar terug naar de tekentafel betekent ook dat de haalbaarheid onder druk komt met kans op jaren vertraging en alsnog géén woningen. 14

De heer Roovers (SP), bij interruptie, vraagt of het klopt dat het mogelijk is geweest het plan open te breken om middenhuur toe te voegen – een categorie waarvan de politiek van mening verschilt of die betaalbaar mag worden genoemd - maar kennelijk geen sociale huur. Die aantallen blijven immers gelijk. Wethouder Slikker geeft aan dat in het huidige plan een van de drie torens door corporatie Zayaz wordt gerealiseerd. Met meer sociale woningbouw zou Zayaz meer moeten bijdragen en zou de Grex niet meer sluiten en het betekent terug naar de tekentafel. Dat kost jaren. Meer betaalbare woningen voor deze groep mensen ís doel één, maar de productie aan de gang houden, is doel twee. Dat de behoefte aan betaalbare woningen jarenlang in heel Nederland, ook in Den Bosch is veronachtzaamd, wordt erkend. Er is een achterstand die moet worden ingelopen. De behoefte bestaat ook bij ouderen die in een grondgebonden gezinswoning zitten – koop of huur – en op zoek zijn naar een appartement op loopafstand van die oude wijk en de binnenstad. Ook die niet-betaalbare woningen voldoen aan een enorme behoefte. De heer Roovers (SP) vraagt of is geprobeerd hier meer sociale huur te realiseren. Wethouder Slikker geeft aan dat vanaf de eerste gesprekken van zijn voorganger met Hertog Bouw er flink wat middeldure huur is toegevoegd.

Terug naar de tekentafel betekent los van de vertraging dat er niets wordt toegevoegd. Het doel is blijven bouwen en de koers scherper op betaalbaarheid richten. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch), bij interruptie, wil de wethouder niet terugsturen naar de tekentafel, maar het raadsvoorstel gaat uit van minimaal 25% sociale huur en minimaal 26% middensegment. Omdat 'minimaal' er niet voor niets staat, is de vraag of er nog een plus te plaatsen valt. Wethouder Slikker merkt op dat dit bestemmingsplan de ondergrens vaststelt. Omdat collega Van der Geld en hij zich inspannen voor meer betaalbare woningbouw, is de prognose dat bij de 4000 woningen die voor deze bestuursperiode zijn voorzien Den Bosch uitkomt op 40% sociaal. Als de grens in het bestemmingsplan wordt verlegd, kan de haalbaarheid weleens in gevaar komen. zeker bij een ingewikkeld plan als dit. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) twijfelt niet aan de wil, maar wil weten wat de mogelijkheden zijn. Hij is benieuwd hoe 'klemmend' het is een sprong van 25% naar 30% te maken. Wethouder Slikker merkt op dat een corporatie geen versnipperd bezit wil hebben met particulier bezit erdoorheen. Er is een reden dat Zayaz één toren afneemt. De inschatting van het college is dat dit plan haalbaar is en een enorme sprong voorwaarts. De vastgelegde percentages zijn minimaal, er wordt altijd bekeken wat er extra kan.

Hier vastleggen dat er meer moet kunnen, leidt tot een onhaalbaar plan. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch), bij interruptie, kan zich voorstellen dat Zayaz zaken doet met de eigenaren van de andere torens om één of twee etages sociale huur in te brengen. De vraag is of dergelijke opties opgesloten liggen in het 'minimaal' van het college. Wethouder Slikker wijst er op dat daar de vrije toewijzingsruimte van 15% voor corporaties ligt. Zij kunnen als corporatie ook middenhuurwoningen sociaal verhuren. Wat nu wordt voorgesteld, is vastleggen wat minimale percentages zijn zoals ze gebouwd worden. Over het voorstel woningen naar andere locaties te verplaatsen, merkt hij op dat die bewoners ook een groene woonomgeving verdienen. 'Groene gevels' klinkt sympathiek, maar is met deze ronde torens bijzonder lastig. Ze bestaan voor 50% uit glas en voor 50% uit open ruimte als balkons. Vergroenen gaat dus ten koste van lichtinval of open ruimte van de bewoners. Mevrouw Korver (GroenLinks), bij interruptie, merkt op dat de wethouder vragen beantwoordt die aan de commissie zijn gesteld en niet aan het college.

15

Wethouder Slikker beantwoordt een vraag over het Didam-arrest. De hier gevolgde procedure is een normale voor Nederland. Van de woningen bij de Groote Wielen wordt 80% gebouwd op gronden waar een bouwclaim op zit. Ook op de Pelgrimsche Hoeve ligt een bouwclaim. Als een ontwikkelaar gronden aan de gemeente beschikbaar stelt omdat de gemeente er wil ontwikkelen, komt daar een bouwclaim voor terug. Als die wordt ingevuld, gaat dat via een koopovereenkomst die volgens het Didam-arrest wordt gepubliceerd. Tweede termijn Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) schetst dat na de sloop van het Brabantbad en Sporthal de Vinkenkamp er een kans lag het park in ere te herstellen en te versterken en het tankstation te saneren. In plaats daarvan loopt er nu een vierbaansweg, zijn er honderden woningen rond het park bijgebouwd en moeten er nog eens drie grote woontorens bij. Ook rondom Station Oost komen duizenden woningen. De recreatieve druk op het Prins Hendrikpark is nu al groot. Met de komst van de nieuwe woningen zal die groter worden. In plaats van te bouwen in het resterende park zou de gemeente moeten leren van de fouten uit het verleden. Kwetsbare en zwaar aangetaste plekken in het park zouden hersteld en versterkt moeten worden. Het college doet het tegenovergestelde en wil extra bomen kappen in een park.

Het spaarzame volwassen groen moet juist worden veiliggesteld voor de toekomst. Er zijn 151 zienswijzen ingediend. Hiervan waren er 123 tegen de planontwikkeling. Hier is weinig tot niets mee gedaan, net als met de petitie die door ruim 2500 bewoners is ondertekend en het ingediende burgerinitiatief dat het college in één beweging met de raad van tafel veegde. De heer Van Rens (D66), bij interruptie, vraagt of mevrouw Hendrickx de zienswijzen heeft gelezen. Zij zegt dat er 123 tegen het plan waren, maar een aantal indieners reageerde in de trant van 'de toren iets naar links of naar rechts'. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) nuanceert dat niet alle indieners tegen waren, maar men had er wel moeite mee en deed suggesties tot verbetering. Uit de wijze van afhandeling door het college blijkt dat daar weinig tot niets mee is gedaan. De heer Van Rens (D66), bij interruptie, hoort vaker dat luisteren naar mensen wordt vertaald met het met hen eens zijn. De raad beoordeelt het plan van het college en beziet of het een verbetering is ten opzichte van de huidige en de vroegere situatie. Mevrouw Hendrickx kan volgens hem niet ontkennen dat het nieuwe plan beter is dan het bestaande plan. Er blijft veel meer groen gespaard.