Verslag Commissie Omgeving 10 februari 2026

Commissie OMGEVING verslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv) Commissieleden:

Collegeleden:

10 februari 2026 Raadzaal F.J. van Haren mr. G.L. Pijnenburg H.B. Bos, ir. J.M. van Boxmeer, M.C. Dupuis, J.J.M. Gersjes, L.A.J. van Griensven (later), A. Hernández, B.B.R. den Hartog, W.B.G. Hoeben, ing. J.Th.M. van Hoek, M.P. Kagie, L.M.M.F. van der Kallen, J. Kanters, W.M. van de Leemput (later), A.A.J. van der Leest, mr. S.J.M. Peters, M.G.H. van Rens, B.F.C. Roovers (later), E.Th. Rozenberg, E. Samshuijzen, ir. P.K. Schuurmans, A.C. van Silfhout, drs. ing. G.M.M. Verbruggen, ing. J.P. Verhoef BEd, N.R. Verreijt, mr. C.H.A. van den Wildenberg P. Slikker, H.M.M. Vermin

Afwezig:

J. Broekmeulen, T.A.J. Heijmans, B.B.G.M. van den Hoven, drs. P.E. Kagie

Verslaglegging:

E.J. Wendt, DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 19.00 uur en heet iedereen welkom bij de laatste commissie Omgeving voor de verkiezingen. De heer Van den Hoven (VOOR Den Bosch) wordt vervangen door de heer Gersjes. De voorzitter doet een beroep op de commissie te trachten deze volle agenda in één avond af te ronden.

2.

Vaststellen van de agenda De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Omgeving van 13 januari 2026 Het verslag wordt vastgesteld met inachtneming van opmerkingen van de heren Verbruggen en Van Rens.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties Het college stelt voor om geen moties als afgedaan te beschouwen. Hiermee wordt ingestemd. De lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties worden vastgesteld.

5.

Werkplanning Hierover worden geen opmerkingen gemaakt.

Raadsvoorstellen 6.

Wijziging omgevingsplan TAM-omgevingsplan hoofdstuk 22a Verwijderen mogelijkheid verkoop en opslag LPG Dit agendapunt wordt zonder nadere bespreking als hamerstuk doorgeleid naar de raadsvergadering.

7.

Bestemmingsplan Ertveldplas Noord De voorzitter benoemt dat hierover is ingesproken tijdens I&O. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) uit zorgen naar aanleiding van de bewoner die tijdens I&O gewag maakte van aan hem gedane toezeggingen dat hij zijn twee woonboten in verzekerbare situatie daar kan neerleggen, waarna nu blijkt dat de situatie niet verzekerbaar is.

1

De heer Den Hartog (PvdA) snapt dat de eigenaren van de woonboten verknocht zijn aan dit stukje Den Bosch. Hij vraagt naar de situatie van de bewoner die twee arken heeft liggen in de Ertveldplas die niet verzekerbaar blijken in de voorgestelde situatie. Gevraagd wordt wat de ruimte is na vaststelling van het bestemmingsplan. De heer Van Hoek (50PLUS) beschouwt het voorstel als een 'gouden deal voor een illegale situatie', met een coulante betalingsregeling, waarbij toekomstige bewoners na peildatum blijken te worden meegenomen. Dit schept een precedent voor toekomstige illegale woonsituaties. Desondanks wordt met het voorstel ingestemd. De heer Van der Leest (CDA) beschouwt de voorgestelde optie als de meest verantwoorde manier om dit dossier af te ronden. Er wordt niet voor definitieve legalisatie gekozen, maar voor een tijdelijke persoonsgebonden oplossing die de menselijke maat in acht neemt. Mensen die ergens jaren wonen, mogen niet per direct in onzekerheid worden gebracht, tegelijk mag geen precedent worden geschapen. Dit voorstel waarborgt die balans. De heer Dupuis (SP) hecht aan de eerder aangehaalde verzekerbaarheid. Een woonbotencultuur zou op deze plas wel een toegevoegde waarde bieden, die de term 'illegaal' niet verdient. Iets ontstaat en er is ook woningnood. Hij stemt in met dit voorstel, met oog voor de veiligheid.

De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) beschouwt de situatie die dit bestemmingsplan creëert als warrig, omdat het een tijdelijke juridische borging biedt tot aan de uitplaatsing van de woonboten. Het is daarmee geen duurzame eindoplossing en raakt de juridische haalbaarheid van het bestemmingsplan. De fractie wil weten wat de gevoeligheden zijn en hoe die zijn te managen. De bewoners moet meer zekerheid worden geboden in deze onzekere situatie over het moment van verhuizing, de huurprijzen en de kostenverdeling. De heer Kanters (Volt) betreurt dat na uitvoering van het raadsvoorstel er nog steeds woonboten liggen op een plek waar woonfuncties niet zijn gewenst. Sommige boten liggen binnen de magneetveldzone van hoogspanningsmasten. Het enige alternatief, de Van Veldekekade, is kennelijk niet meer mogelijk. Gevraagd wordt of dat toch kan worden overwogen als een bewoner aangeeft dat de situatie op de Ertveldplas onwerkbaar wordt. Na verhuizing is nazorg voor de bewoners op zijn plaats. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) vraagt in hoeverre de geuite zorgen bij I&O met betrekking tot de woonboten worden meegenomen. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) stemt in, met aandacht voor de problematiek van inspreker, mogelijk via een andere positie van de boten.

Reactie college Wethouder Slikker roept de omvangrijke en pijnlijke voorgeschiedenis van dit dossier in herinnering, een compromis omwille van uitbreiding van het bedrijventerrein. De oplossing moet uitvoerbaar en verzekerbaar zijn voor iedereen die achterblijft op de Ertveldplas. De variant waarvoor bij inspreker is gekozen, is uitzonderlijk, met één plek waar twee boten tegen elkaar aan komen te liggen. In Amsterdam liggen boten wel acht rijen dik óók verzekerd. Vanwege open water zijn hier wel maatregelen tegen wind en golfslag nodig, zoals golfbrekers. De persoonlijke verzekerbaarheid wordt afgestemd. Voor alle bewoners die achterblijven is de exacte ligplaats vastgelegd, evenals het maandbedrag aan precario, € 75, voor de komende twintig jaar. De bewoners worden begeleid in de maatregelen die met de verzekerbaarheid samenhangen, zoals meerpalen en golfbrekers. Mede hierom blijft het contact met betrokkenen intensief bestaan. De verstandhouding is inmiddels goed, er wordt mét in plaats van tegen elkaar gewerkt. In de basis is de Van Veldekekade niet meer beschikbaar, waar dat eerder nog wel een keuze was. Degenen die nu op de Ertveldplas blijven liggen, hebben daar zelf voor gekozen. De voorzitter stelt vast dat dit agendapunt als hamerstuk wordt doorgeleid naar de raadsvergadering. 2

8.

Startnotitie Beter benutten bestaande woningen Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) is blij dat eerdere stappen om de voorraad beter te benutten een vervolg krijgen. Naast nieuwbouw vraagt de markt om slimmere oplossingen voor bestaande bouw. Extra middelen voor gemeentelijke capaciteit en subsidie voor huiseigenaren krijgen steun van de fractie. Sterk aan de notitie is dat wordt erkend dat dit een cultuurverandering vraagt. Dat optoppen niet wordt meegenomen, betreurt de fractie: een bij experts geliefde maatregel die relatief snel met weinig extra ruimtebeslag is te realiseren. Landelijk gaat het om 100.000 woningen, voor Den Bosch om 1000. Dat is vergelijkbaar met de opbrengst van splitsing door particuliere eigenaren. Aan het college het verzoek dit bij het vervolg mee te nemen. De dictumpunten kunnen concreter op inzet van het budget, zodat de raad goed kan sturen en volgen. De heer Van Boxmeer (De Bossche Groenen) heeft zorgen bij het tempo van dit op zich positieve voorstel. De cultuurverandering die in de stukken wordt genoemd, kost jaren. Dat schuurt met de acute woningnood die nu om oplossingen vraagt. Jongeren willen nú op zichzelf en nú een gezin stichten. De doelgroep kán niet wachten op een beweging die pas over twee of drie jaar zichtbaar wordt. Dit voorstel kent het risico van uitstel.

Juist in het particulier initiatief, waarop dit voorstel mede leunt, kost besluitvorming tijd. De lijst met criteria in het stuk is lang en lastig te beoordelen. De heer Rozenberg (CDA) wil waken voor overbewoning van te splitsen huizen en voor te hoge parkeerdruk. Ook moet splitsing veilig gebeuren. Woningbouwverenigingen hierbij betrekken biedt een mooi model om geld te genereren. Particulieren kunnen in dit voorstel worden geholpen met verminderde regeldruk en vergunningdruk. Dit sluit aan bij het regeerakkoord. De extra woningruimte zou specifiek voor starters en ouderen beschikbaar moeten komen en voor mantelzorg. Na twee jaar is een goede evaluatie met meetbare resultaten gewenst. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) steunt dit voorstel, maar heeft lang moeten zoeken naar het woord 'parkeren'. Het in oktober 2023 vastgestelde paraplubestemmingsplan wordt genoemd, waar voldoende parkeergelegenheid als criterium voor woningsplitsing wordt genoemd. Hij vraagt aan de wethouder wat dit betekent. De heer Verbruggen (D66) ondersteunt de komst van een loket dat ambtenaren helpt bij het op deze manier verbeteren van de woningvoorraad via stimuleren, communicatie en advies. Goed ook dat deze werkwijze wordt geëvalueerd. Samenwonen kan de onderlinge harmonie tussen bewoners onder druk zetten. Gevraagd wordt in hoeverre hier aandacht voor is.

Als het loket voornamelijk voor corporaties aan het werk blijkt te zijn, vanwege prestatiedoelen, neemt het mogelijk werk van corporaties over. Gevraagd wordt ook of er voldoende capaciteit is voor meer vergunningaanvragen die het gevolg kunnen zijn van de maatregel. De heer Peters (GroenLinks-PvdA) is blij dat Den Bosch vooroploopt met het met deze startnotitie werk maken van het beter benutten van de bestaande woningvoorraad. Per jaar worden hopelijk 150 extra woningen gecreëerd. De gevraagde cultuuromslag heeft onder meer betrekking op de drempels die er nog zijn bij woningdelen met vrienden: veel particuliere verhuurders geven de voorkeur aan alleenstaanden of stellen. Bij Thuispoort kan met maximaal twee personen worden ingeschreven, terwijl in een grotere gezinswoning meerdere vrienden kunnen wonen. De heer Dupuis (SP) merkt op dat in weerwil van het erkende belang van woningsplitsing er ook behoefte is aan eengezinswoningen. Als mensen alleen wonen in een eengezinswoning is dat meer een probleem van doorstroming en toewijzing. Uit dit voorstel blijkt dat dit team bij de corporaties niet nodig is, want daar gaat het goed. Dat er geen inzicht is op de particuliere verhuurders baart de SP zorgen. Mogelijk wordt weer iets bureaucratisch in het leven geroepen. Een vast team zou bovendien niet uit tijdelijk geld moeten worden bekostigd.

Kleine teams brengen mogelijk de integrale aanpak in gevaar. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) ziet de afhankelijkheid van particulier initiatief als grootste risico. Hier is wellicht een taak voor het genoemde team weggelegd. Gevraagd wordt of al is bedacht welke wijken zich hiervoor het best lenen. 3

De heer Kanters (Volt) vindt het vaag waar het te voteren geld precies voor gebruikt gaat worden. De € 1 miljoen voor capaciteit klinkt logisch, dat geldt niet voor de € 850.000 voor subsidieverstrekking waarvan de aard nog compleet onduidelijk is. Omdat dit uit het bestuursakkoord komt, voelt dit als iets wat nog snel in deze termijn moest worden geregeld. Dat had beter uitgewerkt mogen worden. Van de splitsersleningen van de SVn wordt de fractie enthousiast, te prefereren boven de startersleningen via de SVn, die Den Bosch geen extra woningen hebben opgeleverd, maar wel miljoenen hebben gekost. Dit kan ook miljoenen kosten, maar wel woningen opleveren. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) vraagt aandacht voor de schaal: als weinig mensen meedoen, komt er weinig woonruimte bij, als veel mensen meedoen, dreigt overlast of rommeligheid, onder andere door meer auto's in de straat. Gevraagd wordt hoe wordt gemonitord dat dit geen problemen in buurten gaat veroorzaken, hoe zeker het is dat dit extra woningen oplevert en hoe de raad dit kan stimuleren. De heer Van Griensven (PVV) vraagt de wethouder om tegelijk met de splitsing de parkeernorm te handhaven. In het stuk wordt gesproken over meer druk. De grens tussen druk en dwang is dun. Splitsen wil de PVV alleen op initiatief van de bewoner.

De heer Schuurmans (VVD) ziet in het voorstel hoe € 3.333 per woning niet naar stenen of de inwoner gaat, maar in het proces verdwijnt. De jaarlijkse 150 woningen maken aan subsidies € 2.833 per woning beschikbaar. De fractie betwijfelt of dit twijfelaars over de streep trekt en adviseert in plaats hiervan met een revolverend fonds te gaan werken. Dan vloeit het geld terug naar de gemeentekas en kan het opnieuw worden ingezet en gaan werken. De fractie benoemt hoe één splitsing in een straat met tien geschikte woningen acht omliggende woningen op slot zet en vraagt naar versoepeling van regelgeving hieromtrent. Doorstroomcoaches zouden wellicht beter in prestatieafspraken met corporaties kunnen worden opgenomen in plaats van deze rechtstreeks te financieren als gemeente. De heer Van Hoek (50PLUS) ziet problemen in wijken met aaneengesloten bebouwing. Niet eens qua parkeren, maar voor het aan de straat zetten van de afvalbak is al niet genoeg plek. Er blijft geen groen over. Dit moet van tevoren worden bekeken, evenals het op slot gaan van woningen, zoals benoemd. Het geld dat wordt geïnvesteerd, moet renderen. Dit moet uit een evaluatie blijken. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) stelt dat dit al eerder had moeten gebeuren, maar nu wordt dit eindelijk aangepakt. De fractie is benieuwd hoe de bedragen zijn bepaald. Dit voorstel is efficiënt, duurzaam en sociaal.

Er wordt gestopt met praten en de ruimte die er al is wordt optimaal benut. Reactie college Wethouder Slikker benoemt de spanning tussen beperkende voorwaarden versus leefbaarheid versus parkeren. Hier biedt het paraplubestemmingsplan Woningsplitsing, Verkameren en parkeren het kader. Als de raad in het genoemde voorbeeld iets wil met die vier woningen links en rechts van die ene woning, kan de raad aan die knop draaien, niet het college. Ook de parkeernorm is in dit paraplubestemmingsplan het uitgangspunt. Een plek erbij moet in eerste instantie op eigen grond worden gerealiseerd, tenzij parkeerdrukmeting aantoont dat dit niet nodig is. Lukt dat niet, dan is splitsen niet toegestaan. Ook die beperkingen worden gemonitord om de raad in positie te brengen als ofwel de leefbaarheid ofwel de toename van de woningvoorraad besproken moeten worden. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of bij splitsing in het recente verleden parkeerplekken zíjn toegevoegd waar nodig. Wethouder Slikker geeft aan dat dit bij individuele initiatieven is gebeurd. Te denken valt aan een woning met een oprijlaan. Letterlijk wordt per woning bekeken wat kan. Laat de parkeerdruk het niet toe, is het antwoord omwille van de leefbaarheid nee. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt hoe dit wordt gemeten. 4

Wethouder Slikker schetst dat op de drukste momenten van de week wordt bekeken of er ruimte is. De norm is de basis. Als er een plek extra nodig is, kan dat op eigen terrein of op openbare grond als de parkeerdrukmeting aangeeft dat op de drukste momenten de parkeerdruk nog ruimte biedt. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt waar in het proces de bewoner erachter komt dat zijn splitsing door de parkeernorm niet kan doorgaan en hoeveel tijd en moeite deze er dan al heeft ingestoken. Wethouder Slikker geeft aan dat dit nu juist de reden is om inwoners te gaan begeleiden via het splitsingsloket. Nu wordt een aanvraag getoetst bij het Omgevingsloket, met een positief of negatief resultaat. In deze variant lopen inwoner en loket samen op. De kaders heeft de raad in het paraplubestemmingsplan vastgesteld. De begeleiding vraagt extra capaciteit: meer mensen voor vergunningsprocedures, buurtaanpakken en zoeken samen met inwoners. De heer Van Hoek (50PLUS) maakt uit het antwoord van de wethouder op dat de grote kavels alles kunnen, terwijl het er in aaneengesloten bouw niet van komt. Met slechts enkele woningen erbij komt de parkeernorm in het gedrang. Wethouder Slikker merkt dat dit in de praktijk blijkt mee te vallen, zoals recent in De Muntel. Het is wel aan de raad de balans in de gaten te houden. Het college legt de raad op basis van ambtelijke bevindingen voor waar het knelt.

Omgekeerd kan de raad dook aan het college melden dat het knelt. Het paraplubestemmingsplan kan immers worden aangepast. De heer Schuurmans (VVD) hoort dat steeds naar één aanpak en één parkeerplek wordt gekeken, maar zoekt naar een bredere aanpak. Als er tien afwijzingen in een buurt zijn, kan worden gekeken naar slimme parkeeroplossingen. Wethouder Slikker stelt dat de buurtaanpak er juist om die reden is. Engelen heeft 34 woningen minder dan vijftien jaar geleden. Daar is geen ruimte voor uitbreiding. Er staan voornamelijk grondgebonden woningen, het corporatiebezit is er 12%. Voor starters of ouderen in Engelen biedt alleen splitsen perspectief. Uit een enquête blijkt 20% wel geïnteresseerd in onderdak voor een startend kind of levensloopbestendig oud worden. De heer Schuurmans (VVD) vraagt wat er met de buurtaanpak gaat veranderen voor een splitser die nul op het rekest krijgt. Wethouder Slikker geeft aan dat zo min mogelijk nee zeggen het uitgangspunt is. Kan het op grond van lokale regelgeving niet, wordt de aanpak ter evaluatie teruggebracht naar de raad. Als in de Hambaken, met veel drive-inwoningen, projectmatig aan splitsing zou worden gewerkt, moeten ergens extra parkeerplekken vandaan komen. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt naar de besteding van de € 1 miljoen in fte's of anderszins.

Wethouder Slikker geeft aan bij het Omgevingsloket en vergunningverlening extra capaciteit nodig is. Bij Team Wonen is versterking nodig om met corporaties projectmatig te werken. Ook voor het bemensen van een splitsersloket zijn fte's nodig. Aan het eind van de twee jaar wordt bezien of een aantal zaken kan worden geborgd in de reguliere werkprocessen. Als er aanleiding voor is en het levert wat op, komt het college terug met het verzoek om extra geld. De heer Van Silfhout (Volt) zegt dat de afdeling Wonen al een permanent capaciteitstekort heeft. Gevraagd wordt dan ook of extra capaciteit alleen op dit thema wordt ingezet en dat dit een stille uitbreiding is. Wethouder Slikker benadrukt dat de fte's dedicated aan dit team worden toegekend. De heer Van Griensven (PVV) vraagt of splitsing leidt tot verplichte verduurzaming.

5

Wethouder Slikker geeft aan dat bij een verzoek tot splitsing het gesprek wordt aangegaan over deze uitgelezen mogelijkheid om de woning te verduurzamen. Een verplichting is het niet. De heer Van Hoek (50PLUS) vraagt hoe het zoeken naar extra parkeerplekken bij bijvoorbeeld de genoemde optie in de Hambaken zich verhoudt tot de opgave voor vergroening van de wijken in het bestuursakkoord. Wethouder Slikker stelt dat deze vraagstukken per geval worden gesteld. In de Hambaken wordt niet voor vergrijzing gekozen. Daar kan wel een vergroeningsslag plaatsvinden. Waar mogelijk zou dat samengaan met het toevoegen van extra parkeerplaatsen op loze plekken als dat leidt tot extra woningen. Van de 78.000 woningen in Den Bosch is het overgrote deel gezinswoning uit 1955 tot 1985, terwijl 70-80% van de woningzoekenden alleen of met twee is. Als voorloper opereert Den Bosch op terra incognita. De heer Verbruggen (D66) vraagt of de vorming van het dedicated team niet leidt tot te veel schaarste in het omgevingsteam. Wethouder Slikker benadrukt dat er geen fte's worden verplaatst, er komen erbij. Hij vervolgt zijn betoog. Optoppen is ook een ambitie. Er worden studies gedaan, maar het is een heel andere ruimtelijke procedure met een grotere inpassingsproblematiek. De doorstroomcoaches zijn belegd bij de corporaties. De SVn kent de splitserslening nóg niet, maar die is wel hard nodig.

Een ruime woning splitsen tot twee woningen met twee hypotheken vraagt om voorfinanciering waarvoor de SVn nodig is. Bij de pilot in Engelen is de SVn ook betrokken. De heer Schuurmans (VVD) vraagt of het geld dat wordt benut voor een splitserslening terugvloeit ten behoeve van een volgende splitserslening. Wethouder Slikker geeft aan dat subsidie met name is bedoeld voor aanjaagkosten van splitsers. In een splitserslening wordt naar de revolverende werking gezocht, zoals die ook bij de starterslening geldt. Dit is geen of-of, maar en-en. Wanneer dat gaat 'vliegen' en in welke systematiek valt nog niet te zeggen. Daar wordt de raad over geïnformeerd ten behoeve van een werkende en kloppende systematiek. De heer Verbruggen (D66) vraagt of aspirant-bewoners van een te splitsen woning bewust worden gemaakt van wat er kan gebeuren als de harmonie onder druk komt te staan. Wethouder Slikker benadrukt dat splitsen nooit onder druk gebeurt. Er wordt vrijwillig voor gekozen, men krijgt er niet gedwongen 'een tweede persoon bij' in de eigen woning. Het gaat om mensen die zich inschrijven om een woning te gaan delen of bij een mutatie wordt er gesplitst. Dat het huishouden delen tot frictie kan leiden, is menselijk. In de eerste proeve – Campus300 – schrijven mensen zich met groot genoegen in.

In deze fase en in schaarste vinden jongeren het wel mooi nog een aantal jaren faciliteiten te delen. De heer Verbruggen (D66) vraagt naar het risico dat het team onbedoeld te veel werk van corporaties overneemt. Wethouder Slikker geeft aan dat het splitsingsloket er juist voor de particuliere behoefte is. Met corporaties worden prestatieafspraken gemaakt, waarvoor zij eigen capaciteit hebben. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt naar de miljoenen die ongetwijfeld nodig zijn voor een splitserslening. De € 850.000 uit het raadsvoorstel gaat naar een zeer onduidelijke subsidieregeling, terwijl kan worden gereserveerd voor een revolverende splitserslening. Het geld daarvoor labelen zou verstandig zijn. Wethouder Slikker vraagt in het raadsvoorstel toestemming om beide te mogen onderzoeken, wat de individuele inwoner dient en waar de SVn kan instappen. Heel Nederland staat voor dit vraagstuk, dat een andere systematiek van de banken vraagt.

6

De heer Van Silfhout (Volt) merkt op dat tegenover de subsidie zakgeld staat, tegenover de splitserslening niet. Dat baart zorgen. Wethouder Slikker zegt dat Volt dit dan strenger leest dan bedoeld. Zowel revolveren als subsidie worden bekeken. Hij gaat de test erop na. Tweede termijn De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) stelt zijn positieve vraag uit de eerste termijn nu negatief, of de parkeerdruk wijken uitsluit. Over het team de vraag waar dat het beschikbare geld voor mag gaan gebruiken. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt om het raadsvoorstel aan te passen op de bedoeling zoals de wethouder die verwoordde in de beantwoording in eerste termijn. Als taken worden weggehaald bij het Omgevingsloket die toch gedaan moeten worden, kunnen ze na twee jaar niet ineens terug. Zeg dan met open vizier dat permanent meer bezetting nodig is, ook als dit over twee jaar afloopt en dat dit nu al bekend is. De heer Dupuis (SP) vindt dat als de ambtelijke capaciteit het beleid niet kan uitvoeren dit een punt voor de begroting is voor de raad. Bij splitsing dient de raad inzicht te hebben in de splitsing van die particuliere woningen. Dat inzicht is er volgens het voorstel te weinig. Het verbaast de fractie dat de gemeente vermogende mensen op leeftijd van een subsidie moet voorzien. Bij een start-up gaat het om een lening die direct terugkomt.

Dat gesprek kan beter met banken worden gevoerd dan dat de gemeente dat moet opvangen. In de traditionele wijken met veel sociale huur is verjonging en vergroening nodig en dat gebeurt met appartementen. Er zijn ook jonge mensen die een gezin willen stichten. Verjonging is ook toewijzen aan jongeren die een gezin willen stichten. Dat vraagt om goede doorstroming. De heer Van Griensven (PVV) wil de wethouder geloven dat er geen dwang is, maar herinnert zich hoe bij de plaatsing van zonnepanelen op sociale huurwoningen iedereen moest meedoen als 70% het wilde. Die zorg heeft de fractie hier nu, als de gemeente een hele straat wil aanpakken. De heer Van Boxmeer (De Bossche Groenen) vindt dat wordt voorbijgegaan aan tools die de raad nu heeft om de woningnood nú aan te pakken: soepeler regels voor mantelzorgwoningen, waar per direct jongeren in kunnen wonen, met actieve doorstroming en met stimulering van doorstroom door ouderen op vrijwillige basis is de splitsingsvraag helemaal niet meer relevant. Optoppen en het aanspreken op leegstand. De Leegstandsverordening bestaat maar wordt niet benut. De heer Peters (PvdA) wijst op de totaal andere huishoudsamenstelling dan twintig jaar geleden. De heer Van Boxmeer (De Bossche Groenen) wil en-en-en in dit geval. Als een ouder echtpaar in een groot huis wordt gestimuleerd om te verhuizen, komt dat huis vrij voor een jong gezin.

De heer Peters (PvdA) is niet tegen splitsing, maar wil dat ook de doorstroming wordt gestimuleerd. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) erkent dat voor een onderwerp als dit geld en formatie moet worden vrijgemaakt. Zorgen zijn er wel over de duidelijk gestelde parkeernorm waarna toch weer wordt gemeten. Het beeld in dit stadhuis is dat een parkeerplek zo'n beetje het engste is om te realiseren. Er moet niet worden weggekeken van de veranderende woningbehoefte, die meer vraagt van een wijk. In die voorwaarde van een parkeerplek mag wel wat steviger positie worden ingenomen. De heer Schuurmans (VVD) ziet een kans in de buurtaanpak en de vraag welke wijken zich lenen voor splitsing. Als parkeren niet op eigen terrein of rechtstreeks voor de deur kan, dan moet worden gekeken naar kansen. Inzake de splitserslening ziet hij wat beweging ontstaan, hij

7

is benieuwd wanneer er een voorstel richting de raad zal gaan. De evaluatie verwacht de fractie niet na twee jaar, maar via de jaarlijkse update, De heer Van Hoek (50PLUS) had de startnotitie gelezen als een middel om de woningvoorraad duurzaam te vergroten. Hij vraagt of de gesplitste woning juridisch kan worden gescheiden van de 'moederwoning', zodat er aparte eigenaren en aparte woningen zijn, conform Bouwbesluit en Bouwverordening. Wethouder Slikker schetst het hele pakket van Beter benutten van de bestaande voorraad; nieuwbouw, premantelzorg, mantelzorgwonen, hospitaverhuur, friendsconcepten, harde en zachte splitsing (alleen badkamer of keuken erbij) en doorstroming. De meest ingrijpende is de harde splitsing waar het hier over gaat, met dilemma's op financieel gebied, qua parkeren. Er rust geen taboe op extra parkeerplekken. Daarom is de eerste zoektocht op het eigen terrein, de tweede naar de noodzaak om toe te voegen in openbaar gebied en ten derde of dat kán in de omgeving. Als het niet kan, houdt de raad via de evaluatie de vinger aan de pols. Gemonitord wordt waar een van de concepten succesvol kan worden toegepast en waar het schuurt. Daarbij wordt de raad in positie gebracht. In de basis is splitsing in alle wijken interessant. In Engelen, Vinkel of Nuland is splitsing een van de mogelijkheden om te starten of levensloopbestendig oud te worden.

In Hambaken worden eengezinswoningen steeds vaker toegewezen aan een- of tweepersoonshuishoudens. Bij splitsing kunnen er tot vier mensen in. Wat de benodigde formatie betreft, herhaalt de wethouder zijn 'terra incognita'-formulering. De gemeente wil naast mensen staan en tegelijk over twee jaar bekijken hoeveel woningen zijn toegevoegd. Is er na een deugdelijke evaluatie nog steeds capaciteit te kort, wordt die vraag teruggelegd bij de raad. De heer Dupuis (SP) hoort de wethouder zeggen dat heel specifieke kennis nodig is. Tegelijkertijd gaat het goed bij de corporaties. Die zouden dus ook die particulieren kunnen begeleiden. Wethouder Slikker zegt dat bij een corporatie harde splitsing enkel gebeurt bij een leegstaande woning. Zoals wanneer een drive-in in de Hambaken vrijkomt: geschikt voor splitsing, dus niet direct in de verhuur zetten, vergunning aanvragen bij de gemeente en nagaan of er een parkeeroplossing is. Binnen 26 weken staan daar twee woningen. Als iemand in Nuland op het eigen perceel er kadastraal twee woningen van wil maken, woont diegene er. Dat is een ander proces met een andere financiering en andere verbouwingssituatie en vele malen ingewikkelder. Die kennis wil men samen gaan opdoen. De heer Dupuis (SP) vraagt waarom de gemeente hier werk doet dat ook door adviseurs kan worden gedaan. Wethouder Slikker geeft aan dat de markt niet alles zelf oplost.

Als de 'nieuwbouwmachine' de vraag niet bijhoudt, zijn soms overheidsinterventies nodig. De woningnood is zeer groot en een van de manieren is het beter benutten van de bestaande voorraad. Die praktijk komt nog niet tot volle wasdom. Dat wil de gemeente de komende twee jaar aanjagen. De gemeente zal mensen niet dwingen samen in een woning te wonen. Dat kan niet en mag niet. Dit gaat om het stimuleren van particulieren en corporaties. De heer Van Silfhout (Volt) leest in het tweede dictumpunt dat de subsidieregeling in aanmerking komt voor die € 850.000. Als die splitsingslening er komt, moet dat geld er ook voor gebruikt kunnen gaan worden. Gevraagd wordt of de wethouder dit aanpast of dat Volt een amendement moet indienen. Wethouder Slikker zegt toe dat wordt gekeken naar subsidiemogelijkheden en revolverende systematiek samen met de SVn. Het college stelt dat vast en de raad wordt daar via een raadsinformatiebrief over geïnformeerd. De voorzitter benadrukt dat het eenieder vrijstaat te amenderen en dat de griffie en ambtenaren daarbij de raad ten dienste staan.

8

Hij inventariseert naast het mogelijke amendement van Volt de overige raadsinstrumenten bij dit agendapunt: De heer Dupuis (SP) overweegt een amendement over de leegstandsaanpak, waarbij de capaciteit ook voor andere zaken wordt benut. De voorzitter noteert dit voorstel in afwachting van twee mogelijke amendementen, als bespreekstuk voor de raadsvergadering van 3 maart a.s. 9.

Financieringsafspraken Knooppuntontwikkeling Bosch Centraal De voorzitter benoemt dat de raad tijdens I&O een toelichting heeft gehad en dat dit voorstel gaat over de financieringsafspraken en niet over het ontwerp van het station. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vindt het logisch dat het risico ligt bij degene die voor meerkosten zorgt. Zij vraagt hoe het financieel risico van de genoemde bouwstenen zich verhoudt tot de totale bijdrage van de gemeente. De heer Van Hoek (50PLUS) geeft aan dat met 13% het belang van Den Bosch goed betaald is. De verbinding Oost-West is ook een Bosch belang en het aanzien van het voorplein en het busstation ook. Met 13% is dat wel betaald. Voor het overige is het Bossche belang niet anders dan dat van welke treinreiziger in Nederland dan ook. De heer Van Rens (D66) stemt in met het voorgestelde bedrag en kijkt uit naar de ontwerpfase. De heer Schuurmans (VVD) is voor het upgraden van het spoor, maar had graag gezien dat er scenario's te bespreken waren. Bovenal is de fractie blij dat rijk en provincie substantieel bijdragen aan de infrastructuur van de stad. De P+R, die cruciaal is voor de bereikbaarheid van het station, is niet in het voorstel opgenomen. Uit de begroting wordt jaarlijks € 8 miljoen overgemaakt aan het Structuurfonds. Vanuit grondexploitaties komt daar nu minder bij vanwege de keuzes in de woningmix.

Gezien de hoogte van de kosten en andere ambities van Den Bosch moet over het structureel voeden van het Structuurfonds nog een keer worden gesproken. De heer Bos (GroenLinks) erkent dat het onwennig is een financiering te accorderen voordat het ontwerp er ligt. Zonder deze stap geen vernieuwd station. GroenLinks-PvdA kiest hiervoor en complimenteert de gemeente voor het binnenhalen van de cofinanciering. Een jaar geleden had deze commissie nog de vraag of het überhaupt zou lukken. Nu het is gelukt, worden het aanleggen van een extra spoor en verbreding van perron 6 en 7, uitbreiding van de fietsvoorzieningen en behoud van de verbinding tussen Den Bosch-West en het centrum mogelijk. Wat de fracties betreft, wordt nu ruimte gereserveerd om serieus uiting te geven aan 's-Hertogenbosch Regenboogstad. Dit zijn alle ingrepen die passen bij de uitstraling en functionaliteit van een Centraal Station. Gevraagd wordt of een naamswijziging naar Den Bosch Centraal te overwegen valt. Naast de vormgeving van het station is aansluiting op omliggende wijken van belang en wordt de wethouder gevraagd hoe die wordt meegenomen. De heer Van Griensven (PVV) vraagt waarom het geraamde projectbudget in mei 2025 € 300 miljoen bedroeg en negen maanden later naar € 393 miljoen is gestegen. Het hogere bedrag zou gebaseerd zijn op prijspeil 2025. De uitvoering volgt pas in 2030 tot 2032.

Hij vraagt om een reflectie op de projectkosten en of dan prijspeil 2030 geldt. Het blijft schrijnend hoe bij dit soort overheidsprojecten de budgetten altijd te laag worden geraamd en uiteindelijk meermaals over de kop gaan. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) vraagt zich af of de raad al € 58,8 miljoen moet vastzetten terwijl de planstudie nog niet is afgerond. Het voorstel geeft aan dat dit afwijkt van de normale werkwijze. De raad geeft gewoonlijk pas na de planstudiefase commitment. De fractie vindt dit een groot risico. Niet met zekerheid is ook te zeggen dat het project over zeven jaar binnen het huidige budget kan worden gerealiseerd. Hoewel zeker is dat het niet zeker is, moet de raad nu tekenen voor een bedrag dat waarschijnlijk niet voldoende is. De risico's zoals kabels, leidingen en fasering van de bouw en beperkingen in de ruimte staan nog slechts op 9

verkenningsniveau uitgewerkt. Het effect op het Structuurfonds baart Bosch Belang het meeste zorgen. Er ontstaat door deze ophoging een geraamd tekort van € 84,3 miljoen. Dat betekent dat in de volgende periode projecten gaan sneuvelen of dat weer bij de burgers moet worden aangeklopt. Dat laatste wil Bosch Belang niet nog een keer. De fractie wil weten wat de grens is, hoeveel dit project uiteindelijk mag kosten voor de gemeente en wanneer het college zegt 'tot hier en niet verder'. Nu is het gevoel dat carte blanche wordt gegeven. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) schrok eerder van het Design Museum of het theater, maar dit station gaat misschien nog wel een keer over de kop. Er is echter begrip voor dat er voorbereidingskredieten nodig zijn en dat Den Bosch iets moet gaan doen. Waar het naartoe moet, lijkt redelijk onderbouwd. De fractie gaat akkoord met de financiën, maar als het om zulke bedragen en zulke belangrijke gebouwen voor de stad gaat, zou het zinvol zijn om de inwoners te laten meepraten over wat voor station het nu eigenlijk gaat worden. Hoewel het nu alleen over het geld gaat, hoort hij graag hoe de wethouder daartegen aankijkt. De heer Rozenberg (CDA) stemt in met het raadsvoorstel en het gevraagde commitment voor dit strategisch belangrijke project voor Den Bosch. Er is nu wel sprake van een momentum.

Als de raad nu geen helder commitment geeft, dan bestaat de kans dat de provinciale en rijksmiddelen elders worden gealloceerd. Die gemiste kans kan Den Bosch zich niet veroorloven. De fractie heeft enkele aandachtspunten en vragen. Nu het Structuurfonds door dit besluit onder zware druk komt te staan, wordt het college gevraagd met integrale dekkings- en prioriteitskaders te komen en de gemeenteraad daarin mee te nemen. Kosten en investeringen dienen strak gemonitord te worden. Overschrijding van die € 58,8 miljoen wordt voorkomen. De raad wordt periodiek en transparant en tijdig geïnformeerd, zodat bijsturing mogelijk is. Opgeroepen wordt alle nationale en Europese subsidiemogelijkheden nogmaals te onderzoeken op het mogelijk verminderen van de gemeentelijke bijdrage. De heer Roovers (SP) vindt € 40 miljoen extra waardoor het totaal € 58,8 miljoen wordt geen formaliteit waar snel ja op wordt gezegd. Het voorstel is een vervlechting van noodzakelijke infrastructurele investeringen – bredere perrons – met vooral uit esthetische overwegingen gekozen maatregelen. Gevraagd wordt of de raad nog kan aangeven wat die anders zou willen. In de bouwstenen staat vermeld om niets van het busvervoer te laten afwijken richting Magistratenlaan. Zo zijn er meer keuzes waar de SP niet direct óók ja op wil zeggen, tegelijk wil de fractie ook de noodzakelijke investeringen in het station.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt dit evenmin een formaliteit. Het gaat om een groot bedrag, er moet nu eenmaal commitment worden gegeven. Tegelijk worden de gemaakte keuzes niet duidelijk toegelicht. In de dilemma's wordt de raad niet meegenomen. Blijkbaar moet alles los van het ontwerp worden gezien en moet er bijna € 60 miljoen worden gevoteerd voor een 'kleurplaat'. In 2021 werden het Ontwikkelperspectief en de Modellenstudie gepresenteerd, waaraan een verdiepingsslag werd verbonden die de raad nooit kreeg. Wat er nu ligt, lijkt eerder een verplattingsslag. Bij het verplicht overmaken van € 60 miljoen plaatst de fractie vraagtekens, temeer daar de vraag is of Den Bosch op basis van die 13% echt iets te zeggen krijgt. Den Bosch moet nu écht niet gaan participeren met bewoners om daarna te moeten zeggen dat NS wéér bepaalt welk station Den Bosch krijgt. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) erkent dat het huidige station uit zijn voegen barst. Vandaag gaat het alleen over het geld, niet over hoe Den Bosch vindt dat het station er moet gaan uitzien. De fractie is bang dat dit net zo'n bodemloze put wordt als het Theater aan de Parade. Aan het college wordt geadviseerd een duidelijke grens te stellen: tot hier en niet verder.

De heer Van der Kallen (Rosmalens Belang) is enthousiast over de plannen voor Bosch Centraal, een ontwikkeling die zeker moet worden doorgezet om de aantrekkingskracht van Den Bosch te vergroten. Het is een buitenkans om samen met rijk, provincie en spoorpartners honderden miljoenen te kunnen investeren in het stationsgebied. Door nu definitief € 58,8 miljoen aan eigen middelen te reserveren worden de overige toegezegde middelen veiliggesteld. Voorkomen moet echter worden dat andere projecten in het Structuurfonds lijden onder voorliggend voorstel. Ontsluiting van de Groote Wielen is ook van groot belang. Dit mag 10

niet ontbreken in de toekomstige plannen. Met het oog op de volgende bestuursperiode wordt naar een realistische financieringsstrategie gevraagd voor de overige ambities in het fonds. Als er ruggenspraak binnen het college nodig is en er in deze commissie geen zekerheid kan worden geboden, wil de fractie voor de raadsvergadering mee duidelijkheid. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vraagt of het rijk evenredig meebetaalt als het misloopt en die bijdrage van 13% van de gemeente aan het projectbudget niet volstaat. Ook kan Den Bosch nu een vast bedrag afspreken, zodat zeker is dat het nooit meer wordt dan die 13%. Het rijk vraagt commitment op het Bossche deel van de financieringsstrategie. Hij vraagt dit op te nemen in het gedekte deel van het Structuurfonds. Hij vraagt of als dit misloopt ook bijvoorbeeld een oostelijke ontsluitingsweg gevaar loopt. De heer Van Silfhout (Volt) is enthousiast over de investeringen in het ov, minder enthousiast over de manier waarop, met een verbod om in déze vergadering over de inhoud te praten. Die inhoud ligt wel aan de basis van een bepaalde rekensom. Als die inhoud buiten beschouwing blijft, kan over die rekensom niet worden besloten. Het busstation aan de oostkant gáát problemen opleveren, wat zich als een inktvlek gaat verspreiden. Die oostkant kan een grote hoeveelheid bussen niet aan.

De fietsenstalling aan de westzijde zal ook niet kunnen zoals beoogd, dat is ook krap en lastig. Dan zijn er meteen twee grote problemen waar wél financiering tegenover wordt gezet. De fractie mist bij dit stuk de handvaten om te sturen. Inspraak van inwoners wordt gemist. Er is geen grip. Dat leidt dan meteen tot een enorm gat in het Structuurfonds. Hoewel de inhoud niet mag worden bespreken, roept Volt op om het nieuwe station geschikt te maken als schuilplaats in geval van nood. Schorsing Reactie college Wethouder Vermin licht toe dat in het proces het van grofmazig tot steeds fijnmaziger tot uiteindelijk behoorlijk precies gaat. De kostenstijging wordt deels verklaard door uitbreiding van het project met het busstation en perronverbredingen en fietsvoorzieningen. Daarnaast speelt de indexatie mee. De huidige raming is robuust en zowel vanuit gemeente als de provincie extern geverifieerd. Daar zitten risico-opslagen in. Hiermee verwacht het college het te kunnen doen. Het budget is taakstellend. Als de raad instemt, stelt het college met de andere partijen een bestuursovereenkomst op, waarin een per partij passende risicoverdeling wordt afgesproken. De betoonde transparantie over de financiën, € 58,8 miljoen inclusief indexering, kent geen verrassingen zoals de raad die wel kreeg bij het Design Museum. Volgens hem is dit een voorbeeld van het feit dat de organisatie leert.

Op de vragen over het Structuurfonds merkt hij op dat voor de projecten die er staan de dekking ontbreekt. In sommige gevallen hangt dat samen met de fase van het project. Welke projecten wel doorgaan en welke niet is aan de volgende raad. In de volgende periode moeten keuzes over de voeding van het Structuurfonds worden gemaakt. Aan het Structuurfonds hangt een tijdpad. Dat die € 58,8 miljoen er nu gedekt in staat, betekent slechts dat dit te zijner tijd wordt ingezet. Op de lange termijn moet het fonds wel op peil worden gehouden. De heer Roovers (SP) acht een Structuurfondsdiscussie onoverkomelijk als de wethouder voorstellen voor het Structuurfonds doet. Dit bedrag wordt opgenomen in het gedekte deel van het fonds, maar de totale omvang het fonds verandert niet. Hij is benieuwd hoe het college toekomstige financiering van het fonds ziet aangezien er nu zo'n grote belasting op wordt gelegd. Wethouder Vermin stelt dat of de voeding van het Structuurfonds moet toenemen, of er moeten projecten uit het ongedekte deel niet tot uitvoering komen. Die keuze is aan raad en college in de volgende periode. Vanwege het commitment aan de andere partijen staat het station wel als een paal boven water. De heer Roovers (SP) trekt die laatste conclusie pas als het raadsvoorstel wordt aangenomen.

De vraag voor de volgende raad wordt nu al bij de raad neergelegd, ook in de bijdrage van de wethouder. Gevraagd wordt of het college in de nog komende raadsvergadering welwillend meedenkt met voorstellen uit de raad en die in principe zonder bezwaar ziet.

11

Wethouder Vermin denkt graag mee, maar wil niet op voorhand zijn belofte van geen bezwaar doen. De nu gedane raming voor het station gaat mee in het gedekte deel van het Structuurfonds. De heer Roovers (SP) benadrukt dat deze post in 'het gedekte deel van het Structuurfonds' feitelijk een uitgave zonder dekking is, waarvan het college nog niet weet hoe die dekking te gaan organiseren. Wethouder Vermin bestrijdt dit: met de gedekte uitgaven door de jaren heen wordt voorzien dat dit bedrag er komt ten behoeve van het station. Dat de andere projecten in het ongedekte deel van het fonds daarmee nog niet zijn gedekt zijn, is evident. De heer Van Hoek (50PLUS) vraagt of de wethouder behalve aan de € 58,8 miljoen ook wil vasthouden aan de 13%, de verwachte prijsstijgingen in aanmerking genomen. Wethouder Vermin stelt dat Den Bosch minder aan de lat staat voor spoorstaven en perrons dan voor de pleinen. Als de tegels voor de pleinen veel duurder worden, zal het rijk die rekening niet oppakken. Het college verwacht er met de risico-opslagen en indexatie dan te zijn. De heer Van Silfhout (Volt) maakt uit de beantwoording op de SP op dat wat de komende jaren structureel in het Structuurfonds wordt gestopt nu al voor het station wordt gereserveerd Wethouder Vermin stelt dat Den Bosch garandeert dat het die € 58,8 miljoen op het moment van uitvoering heeft.

Met € 8 miljoen per jaar erbij en geen andere projecten zijn er ook nog de grondopbrengsten en het jaarrekeningresultaat. De soep zal dus niet zó heet worden gegeten, maar er zullen keuzes over ofwel de voeding ofwel het aantal projecten gemaakt moeten worden. De heer Van Silfhout (Volt) vertaalt vrij dat deze dekking een beslag legt op anderhalf jaar aan financiële vorming door het college over het bedrag dat nu structuur in het Structuurfonds wordt gestopt. Wethouder Vermin stelt dat dit ligt aan wat de raad besluit te doen aan de voeding of aan de projecten. De heer Van Rens (D66) vraagt of als er in werkelijkheid € 60 of € 65 miljoen nodig blijkt de wethouder terugkomt voor aanvullende financiering of een verzoek om onderdelen te schrappen. Dat betekent een akkoord op die € 58,8 miljoen en alles daarboven terug naar de raad. Wethouder Vermin bevestigt dit. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de raad kan herleiden welke indicatoren voor de gemeente zijn en welke voor het rijk. De gezamenlijke ambities moeten tot een volwaardig ov-knooppunt leiden. Wethouder Vermin stelt dat spoorstaven niet voor rekening van de gemeente komen, openbare ruimte wel. In de bestuursovereenkomst worden nadere afspraken gemaakt over het grijze gebied.

Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of de afspraken alleen gaan over de ingecalculeerde risico's binnen de € 393 miljoen of alleen over de overschrijdingen. Binnen de gemeentelijke € 58,8 miljoen is een percentage risico. Dan is relevant welk deel binnen dat grote totaal voor rekening van Den Bosch is. Wethouder Vermin komt hier in de tweede termijn op terug. Hij vervolgt de beantwoording en komt op een vervolgalternatief binnen de BO MIRTsystematiek. In het plan van aanpak is er nog alle ruimte voor bewoners om mee te praten over een voorlopig en definitief ontwerp. Begin maart vindt de eerste sessie plaats, ook weer van grof- naar fijnmazig. In 2026 of misschien 2027 komt de ruimtelijke visie van het stationsgebied 12

in de raad aan de orde. Monitoring zal zoals afgesproken met de raad gebeuren volgens de werkwijze van de complexe projecten. Wat subsidie betreft, zijn de mogelijkheden nationaal wel zo'n beetje uitgeput, Europese mogelijkheden worden in de gaten gehouden. De huidige P+R kent een overcapaciteit, voor goede bereikbaarheid van het station wordt vooral op bus en fiets ingezet. De heer Schuurmans (VVD) vraagt of dat inhoudt dat daar niets aan gaat veranderen. Wethouder Vermin geeft aan dat nu niet in de ambities zit voor Bosch Centraal. De heer Schuurmans (VVD) schetst dat Bosch Centraal inzet op grotere aantallen reizigers en dus ook meer vraag voor P+R en vraagt of met NS gesprekken over de toekomst van de P+R worden gevoerd. Wethouder Vermin stelt dat er nog ruimte is. Binnen het kader van Bosch Centraal wordt hier niet over gesproken. Gehoopt wordt om via hoogwaardig openbaar vervoer en aanpassing van het busstation en de inzet op bus en fiets dit op te vangen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of er meer informatie is dan hier is voorgelegd. Blijkbaar hebben gemaakte keuzes in het bereiken van de ambities opgeteld tot een bepaald bedrag, maar het is zijn fractie onduidelijk hoe dat tot stand is gekomen.

Wethouder Vermin stelt dat de raad in een eerder stadium is geïnformeerd over bouwstenen, zoals de keuze tussen een tunnel en een passerelle en de wens van NS om afsluitbare perrons te hebben en de Bossche wens voor een open interwijkverbinding. De raad is in hoofdlijnen meegenomen, over vervolgfases zijn nog zat keuzes te maken De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de in 2021 toegezegde verdieping op ontwikkelperspectief en modellenstudie is wat de raad nu nog krijgt. Wethouder Vermin komt ook daarop terug. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt wat het stakeholderschap inhoudt dat 'sHertogenbosch krijgt als de raad instemt met zijn aandeel in dit project. Wethouder Vermin stelt dat de samenwerking in het projectteam hecht is. De participatie begin maart wordt bijvoorbeeld ook met het hele projectteam gedaan. Er komt een robuust station, maar niet met veel franje. De heer Van Silfhout (Volt) stelt dat de inhoud inmiddels behoorlijk vaststaat, maar dat Den Bosch de kleurplaat wel mag gaan inkleuren. Als Den Bosch iets meer wil, wordt bij Den Bosch aangeklopt voor meer geld, terwijl de discussie over wát Den Bosch meer zóu willen nog nauwelijks is gevoerd. De wethouder kan de raad geen comfort geven richting de komende raadsvergadering, waarin dat grote bedrag moet worden gereserveerd. De raadsvergaderingen over de inhoud komen nog.

Wethouder Vermin verwijst naar de robuuste raming op bouwstenenniveau, met een inschatting van de kosten per bouwsteen. Het ontwerp is er nog niet. Er is nog ruimte, maar de financiële ruimte is niet onbeperkt. Met dit budget kan taakstellend worden begonnen. Is dat niet afdoende vanwege eigen keuzes voor luxe, dan moeten die lokaal worden gefinancierd. De heer Van Silfhout (Volt) heeft het niet over luxe, maar als de raad straks tot inzicht komt dat een deel van de bussen naar de westkant moet, betaalt de gemeente dat zelf, omdat het rijk en de provincie dan zeggen daar niet voor getekend te hebben. Dat gaat om wezenlijke vraagstukken. Wethouder Vermin verwijst naar de robuuste raming op basis van deze elementen waarmee verdere fases worden ingegaan. Wat afwijkt moet in principe binnen dit budget passen of de partners moeten terug naar de respectievelijke achterban.

13

De heer Van Silfhout (Volt) brengt de variabele van een inktvlekwerking ter sprake, zoals de mogelijkheid dat er wegen aan de zuidkant moeten worden opgeknapt omdat de bussen niet meer wegkomen. Gevraagd wordt of ook dát soort neveneffecten voor de gemeente zijn. Wethouder Vermin stelt dat allerlei projecten op elkaar worden aangesloten om de juiste beslissing op het juiste moment te waarborgen. De heer Roovers (SP) vraagt of instemming een definitief afscheid betekent van gedeeltelijke oplossing van het busvervoer aan de westkant en een ja tegen de interwijkverbinding apart van de stationshal. Wethouder Vermin stelt dat de interwijkverbinding niet per se los van de stationshal komt. Uitwerking volgt, maar Den Bosch heeft aangegeven een openbare interwijks te willen, niet achter de poortjes. Dit is nog een ontwerpvraagstuk. De ontsluiting van de bus zit aan de centrumzijde omdat er geen ruimte is aan de andere kant. Als die ruimte aan de westkant er te zijner tijd toch nog is, zal dan naar de oplossing gezocht moeten worden. De heer Bos (GroenLinks) vat samen dat de discussie in de toekomst nog gevoerd moet gaan worden. Als die discussie wórdt gevoerd, is men al bezig met deze bouwsteen. Dat betekent dat dit raadsvoorstel impliceert dat er geen ruimte meer is aan de westkant. Wethouder Vermin ziet binnen de huidige verkeersstructuur geen ruimte voor bussen aan de westzijde.

Desgevraagd geeft de wethouder aan dat formeel wordt voldaan aan de voorwaarden voor naamswijziging tot 's-Hertogenbosch Centraal. Dit kan aan het projectteam worden meegegeven. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) herinnert zich dat de punt van het EKP-terrein was gereserveerd voor de regionale bussen, als een ov-hub. Hij vraagt hoe daar nu zomaar aan wordt voorbijgegaan. Die wens is uitgesproken om de centrumzijde te ontlasten en er is ruimte voor gereserveerd. Wethouder Vermin kent deze ruimtereservering niet en komt hier schriftelijk op terug. Tweede termijn De heer Van Silfhout (Volt) heeft meer zorgen na de beantwoording door de wethouder dan ervoor. De dekking van het voorstel is zes jaar lang de dekking van het Structuurfonds. Het volgende college moet gaan investeren. De keuzes die Den Bosch zelf later wil maken moet de gemeente zelf financieren. Een busstation dat eigenlijk al was bedacht, gaat er met dit plan niet komen. Over atoomkelders hoeft niet te worden gesproken, wel over een klimaatsysteem om overnachting mogelijk te maken. Volt wil heel graag investeren in ov, maar de randvoorwaarden zijn niet goed genoeg om voor te stemmen. De schriftelijke beantwoording over de westelijke busverbinding wordt afgewacht, maar het is de vraag of dat voldoende is. De heer Roovers (SP) concludeert dat het Structuurfonds geen dekking is.

Dat is een spaarpot waar geld in gestopt moet worden. Stellen dat dit valt onder het gedekte deel ervan, betekent dat het ten koste gaan van andere projecten. Hiermee wordt de volgende raad met een groot vraagteken op pad gestuurd. De fractie overweegt een amendement dat onder dit plan een dekkingsvoorstel moet liggen. Het is een gedeeltelijk noodzakelijke infrastructuurinvestering waar dekking voor moet zijn. Haal het Design Museum er dan uit. Hij weet niet of dat voor zijn fractie nu nog voldoende is. Over een aantal andere zaken is de SP nu zeer bezorgd. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zou het eens zijn met het schrappen van het Design Museum met dit doel, maar vraagt zich af of dit geen fictieve schuifoperatie is – een naam van een lijstje halen - met geld dat óók niet is gedekt. De heer Roovers (SP) erkent dat weliswaar slechts het wegstrepen van een naam van een lijstje is, tegelijk worden de doelstelling van het Structuurfonds met dit voorstel vergroot. Van vergroting van de afdracht aan het Structuurfonds is de SP geen voorstander. De andere mogelijkheid is verlaging van de ambities, zoals door schrappen van het Design Museum. Daarmee kan al gedeeltelijk, € 30 miljoen, over dekking worden nagedacht. Nu blijkt dat er dus 14

niet is nagedacht over de dekking en dan de onzekerheid vooruitgeschoven wordt. Als zijn fractie zou komen met een voorstel dat de verantwoordelijkheid naar een volgende periode doorschuift, zou de coalitie tegenstemmen. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) merkt op dat onderdeel van die € 393 miljoen is een post onvoorzien. Gevraagd wordt of die risicopot een gezamenlijke pot is waar bij overschrijding uit wordt geput of losse potjes per bouwsteen waarbij iedere deelnemer de hand op de knip houdt als die deelnemer bij een overschrijding niet aan de lat staat. Dan is relevant welke bouwstenen onder de gemeente vallen en hoe de absolute risicomarge zich verhoudt tot de bijdrage van de gemeente en de absolute risicomarge binnen die € 58 miljoen. Een andere mogelijkheid is dat de risico-overschrijding slechts gaat over de reeds ingecalculeerde risico's. De heer Van Hoek (50PLUS) stelt dat soebatten over een busstation aan de oost- of westzijde niets verandert aan de noodzaak om dit besluit te nemen. Hij onderschrijft de mening van de wethouder dat er nog vijf of zes jaar de tijd is om die dekking uit het fonds te vinden, waar naast de jaarlijkse € 8 miljoen ook de grondexploitatie en het saldo van de jaarrekening in vloeien. Daarnaast kan inderdaad het Design Museum worden geschrapt. De komende raad zál ook keuzes moeten maken over wat wel of niet vanuit het Structuurfonds wordt gedaan.

Deze stap moet worden gezet. De heer Roovers (SP) stelt dat bij een overschot op het Grondbedrijf de corporaties betalen voor dit soort projecten. Daar is het Grondbedrijf niet voor. Het doel is dat de – nog niet gebouwde - woningen betaalbaar zijn. De heer Van Hoek (50PLUS) stelt dat anders dan in de jaren tachtig winsten op het Grondbedrijf aangewend kunnen worden voor andere zaken, zoals theaters, designmusea en stations. De heer Roovers (SP) stelt dat het niet de bedoeling is te veel winst op het Grondbedrijf te maken en dat het Grondbedrijf dit soort projecten niet moet financieren, ook al is dat inmiddels bijna structureel en een bijna cynische financieringsmethode. De voorzitter acht dit buiten de orde. De heer Van Silfhout (Volt) hoort 50PLUS zeggen dat 'we dit nu eenmaal moeten doen', maar legt de fractie voor dat hiermee bepaalde inhoudelijke keuzes bijna worden vastgelegd en elk risico op de gemeente wordt afgewenteld. De heer Van Hoek (50PLUS) reageert dat Den Bosch voor 13% participeert. Volt wil 100% zeggenschap hebben. Dat kan niet. Die 'robuuste raming' is over vijf, zes jaar vast meer. Als vanuit de raad of de bevolking dure eisen aan bijvoorbeeld het uiterlijk van het stationsplein worden gesteld, zal het niet bij die 13% blijven. Zolang iedereen zich redelijk opstelt, is die 13% een prachtige leidraad.

De heer Van Silfhout (Volt) ziet nu al inhoudelijke problemen waar Den Bosch straks de rekening van betaalt. Als nu al wordt afgestemd, wordt het percentage misschien iets hoger, maar worden 'bedrijfsongelukken' voorkomen. De heer Van Hoek (50PLUS) stelt dat Volt die bedrijfsongelukken zelf maakt. Op basis van inspraak zijn bouwstenen geformuleerd en de raming gemaakt. Het geld is gevonden en het aandeel van Den Bosch is bekendgemaakt. Als de planstudie wordt afgewacht, kan dan worden bezien of er nog extra wensen zijn, waarbij dán moet worden afgestapt van die 13%. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is bezorgd over het feit dat de inspraak niet gelijk is aan 13% maar er bijna helemaal niet is. De heer Van Hoek (50PLUS), interrumpeert de interruptie door te stellen dat de inbreng van Den Bosch ook bestond uit het mede opstellen van de bouwstenen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) leest in het stuk dat Den Bosch van alles wil, maar 15

niet duidelijk is welke keuzes en dilemma's er zijn geweest en hoe die optellen tot deze rekensom. Daarin voelt de fractie zich niet meegenomen. In het stuk staat wel hoe Den Bosch er wil komen, niet wat de kosten zijn en hoe daartoe is gekomen. 'Gedekt' betekent een beslag op het Structuurfonds voor de komende jaren. De fractie vraagt zich af of zo'n beslissing in de blessuretijd van deze raadsperiode moet worden genomen. De vraag aan de wethouder is wat het uitmaakt als dat een paar maanden wordt uitgesteld. De heer Van Rens (D66) vraagt zich af wat het alternatief is. Het gaat om een investering in de stad. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) stelt dat de verplichting aan het rijk die het college voelt om aan deze constructie mee te doen het college niet ontslaat van de verplichting aan de raad te beargumenteren hoe men tot dit voorstel is gekomen. Met allerlei onbeantwoorde vragen regeert deze raad dan over zijn schaduw heen. De heer Van Rens (D66) wijst op het alternatief dat cofinanciers zich terugtrekken en het station blijft zoals het nu is. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) benadrukt dat dát nu juist zijn vraag is. Voor ligt een beslissing met een impact voor tientallen jaren, waarbij de vraag aan de wethouder is of het uitmaakt dat die nu of over een paar maanden wordt genomen.

De heer Van Rens (D66) benoemt in zijn bijdrage dat het alternatief is dat er niets gaat gebeuren. Den Bosch hééft een nieuw station nodig. De maatregelen in het eerder vastgestelde ambitiedocument zijn nodig om de stad bereikbaar te houden, de transitie naar duurzaam vervoer vorm te geven en zorgen dat dagjesmensen kunnen blijven komen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) erkent dat de investering onvermijdelijk is, maar stelt dat het gedekte deel uit het Structuurfonds een heel andere lading krijgt nu blijkt dat andere projecten op de lijst moeten opschuiven ten faveure van het station. Aan D66 de vraag of zij aan die verschuiving wil werken. De heer Van Rens (D66) benoemt dat de claim op het Structuurfonds wordt gelegd omdat dit nodig is om te kunnen groeien naar de stad met 200.000 inwoners die Den Bosch wil zijn. In de toekomst staat de raad voor de keuze tussen geld toevoegen aan het Structuurfonds of een andere bestemming geven aan de beschikbare middelen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) wijst erop dat een mogelijkheid óók kan zijn dat eerdere keuzes niet meer betaalbaar zijn uit het Structuurfonds. Aan D66 de vraag of zij dat offer dan wil brengen om het station toch te laten doorgaan ten koste van andere projecten. De heer Van Rens (D66) benadrukt dat geld voor het station niet voor iets anders kan worden gebruikt.

Als het Structuurfonds weer ter sprake komt, wordt de discussie of daar extra geld bij moet of dat andere keuzes moeten worden gemaakt. D66 kiest met volle overtuiging voor dít krediet voor het station als noodzakelijke investering in de stad, mede omdat andere partijen meebetalen. Andere steden moeten 25% bijbetalen. De heer Roovers (SP) kan hier grotendeels in meegaan, maar de financieringsvraag ligt nu al voor. Of de ambities omlaag óf geld erbij, daar moet dan nu ook antwoord op worden gegeven. De SP vindt dat elke partij die hiervoor stemt dat moet doen. De heer Van Rens (D66) vindt dat Den Bosch mee moet om te voorkomen dat de cofinanciers afhaken. Dat vraagt om enige snelheid. Over het ambitiedocument is nagedacht door mensen die daar verstand van hebben. Als het duurder wordt, kan het college bij de raad terugkomen. De heer Roovers (SP) verduidelijkt dat het niet gaat over de ambities met betrekking tot het station maar om de andere ambities in het Structuurfonds. Het beslag dat nu op het Structuurfonds wordt gelegd, betekent dat de last van het Structuurfonds op de begroting groeit. Dat kan worden betaald door extra geld in het Structuurfonds of met lagere ambities. Die vraag ligt nú voor. 16