Verslag Commissie Omgeving 1 juni 2021

Hij complimenteert het college met de strategie om met projecten over de as van de korte termijn, de middellange termijn en de lange termijn te werken. Rosmalens Belang is tevreden dat er bij iedere vergadering meerdere woningbouwprojecten op de agenda 15

van de raad staan en dat zijn vaak kleine projecten, maar ook de som der delen telt door tot grotere aantallen. Op de korte termijn zijn ook flexwoningen van belang en op de middellange termijn gaat het om mooie projecten waarmee massa wordt gemaakt zoals op de Zuidwal, in het Paleiskwartier en in Willemspoort. Er zijn ook gevoelige projecten zoals bouwen in het Annabos, waaraan veel ambtelijke capaciteit wordt besteed, maar hij denkt daar een oplossing voor komt. Op de lange termijn worden met de Bossche Stadsdelta en station Oost echt grote stappen gezet. Hij vindt het breekijzer dat de heer Kagie noemde fascinerend en hij herinnert zich een presentatie waarin de complexiteit van doorstroming naar voren kwam en waarin werd gezegd dat het afstellen van de verschillende knoppen erg nauw luistert. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) hoorde de heer Smeets een lans breken voor de aanpak met betrekking tot het Annabos en hij vraagt of de heer Smeets het niet vreemd vindt dat zoveel ambtelijke capaciteit wordt besteed aan achttien appartementen. De heer Smeets (Rosmalens Belang) bedoelde hiermee dat het goed is dat het college ook moeilijke dossiers blijft aangaan, ook al kost dat wat meer capaciteit.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) geeft aan dat twee jaar geleden een motie is aangenomen over het Knarrenhofconcept in verschillende vergrijzende wijken die ook worden vergroend en dat de heer De Groot van Rosmalens Belang bij de algemene beschouwingen aangaf deze snel te willen zien. Hij vraagt of de heer Smeets de afgelopen anderhalf jaar al een Knarrenhofconcept heeft gezien. De heer Smeets (Rosmalens Belang) ziet dat het college zijn best doet via meerdere invalshoeken. Hij is het ermee eens dat doorstroming met dit soort concepten kan worden gerealiseerd, maar dat er meer mogelijkheden zijn. Deze projecten komen er ook aan, maar die hebben doorlooptijd nodig en momenteel komen er diverse projecten van de grond die de komende jaren worden gerealiseerd. Hij neemt graag samen met de heer Kagie de handschoen op om een goed passend breekijzer te vinden, maar hij wil wel reëel zijn over de verwachtingen. Mevrouw Welten (VVD) vraagt aan de heer Kagie wat een Knarrenhof is. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) denkt aan een schoolgebouw met fatsoenlijke wooneenheden en een zorgfunctie voor senioren. Mevrouw Welten (VVD) denkt dat de heer Kagie op zijn wenken bediend wordt omdat in de Seringenstraat iets dergelijks wordt gerealiseerd. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat dit geen Knarrenhofconcept is zoals bedoeld in de motie van mevrouw Van Zwambagt.

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) citeert DTV-nieuws: "Kleine sloophamers baren Roosekranseigenaar grote zorgen, iedere dag wordt onze stad vernield". Dat klopt en daarom wil hij nu alles weer gaat lopen als gemeente zelf of samen met de markt de centrale binnenstadsdistributieoplossing faciliteren en hij is blij dat zelfs GroenLinks zich hierachter schaart. Twaalf jaar geleden waren besluiten over de Binnenstadsring, een knip, geen doorgaand verkeer, hoekpunten als aanrijdroute en oversteekbaar voor fietsers en voetgangers, te revolutionair, maar nu wordt daarnaar verlangd. Er zijn nu zelfs binnensteden die wegen afsluiten om de enorme verkeersdrukte tegen te gaan, maar Den Bosch gaat steeds meer terug naar het oude model met doorgaand verkeer. De heer Van Griensven (PVV) zegt dat moet worden gehandhaafd op hardrijden. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) is het hiermee eens, maar er is nu de kans om aanpassingen te doen en De Bossche Groenen komt met een bespreeknotitie met concrete voorstellen over de Binnenstadsring. Hij is blij dat ook De Bruggen en de Kruisstraat de aandacht krijgen die ze verdienen. De Bossche Groenen kan zich vinden in het voorstel van het college en hij vraagt zich af wat de weerstand van gewoon ge-DREVEN is. De uitzending van Pointer van 31 mei jl. ging over windenergie, participeren, RES'en, de groeiende weerstand en oplos-

16

singen, het Windpark Weert, initiatiefnemers en bewoners en hij adviseert de wethouder om dit programma terug te kijken. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) heeft in 2020 tijdens de coronapandemie gezien wat een rustiger straatbeeld voor mensen doet en hoe populair het ontspannen in de natuur is. Natuur is nodig voor de mentale en fysieke gezondheid, biodiversiteit en het klimaat en De Bossche Groenen wil daarom meer investeren in natuur en groen. Dat gaat hand in hand met nieuwe klimaatprojecten waarbij CO2 wordt omgezet door middel van houtbouw. Ze wil voor alle te bouwen woningen hout en circulaire materialen gebruiken. De komende tien jaar zullen er in Nederland nog een miljoen woningen moeten worden gebouwd waarvan een substantieel deel in Den Bosch en dat kan snel en duurzaam met houtbouw. Ze gebruikt hierbij bij voorkeur eigen hout waarvoor houtbouwbossen in Den Bosch moeten worden aangeplant. Door corona werd duidelijk dat mensen ruimte nodig hebben en ook nu met het mooie weer is dat te zien, veel mensen zijn buiten en de terrassen zijn weer overvol. Ze wil daarom het Annapark niet opofferen voor woningbouw. Het groen moet meegroeien met de bebouwing, er moet zelfs meer groen komen zeker als er meer inwoners komen. Ze denkt daarbij vooral aan groen om in te recreëren, maar ook aan verticaal groen.

Er kan worden gebouwd op plekken die nu niet zo mooi zijn, maar die wel potentie hebben zoals in het zuidelijke deel van De Rietvelden tussen de Helftheuvelweg en de Vlijmenseweg. Dat is een gebied van bijna 200 hectare in een groen stedelijk woonmilieu gemengd met ambachtelijke bedrijvigheid, daar kunnen minstens dertig tot veertig woningen per hectare worden ontwikkeld en dat komt neer op 7000 woningen met kwaliteit nabij de binnenstad, aan het water en omgeven door groen. Regeren is vooruitzien, ook voor toekomstige kansen en de gemeente moet nu gefaseerd posities innemen en sturen op regionale verplaatsing van de categorie 4 en 5 bedrijven in dat gebied. Ze ziet graag een ontwikkelingsvisie waarbij de gemeente de regie houdt bij een organische gebiedsontwikkeling, daarmee ontwikkelt de stad zich als een blijvend aantrekkelijke stad met betaalbare woningen en de Ertveldplas kan stap voor stap de Bossche goudkust worden. Organische ontwikkeling vraagt om handelen op korte termijn en ze wil dat de gemeente de regie pakt in de urgente huisvestingsvraagstukken en win-winkansen pakt wat betreft klimaat, biodiversiteit en in circulair bouwen, door bijvoorbeeld het faciliteren van een hub voor circulaire bouwmaterialen. De Bossche Groenen komt met een bespreeknotitie over een circulaire hub en houtbouwbossen.

De heer Verbruggen (D66) vraagt waar De Bossche Groenen de bedrijven op De Rietvelden naartoe wil verplaatsen als de fractie daar woningen wil bouwen. Mevrouw Welten (VVD) is ook voor houtbouw, maar dat betekent wel dat er productiebossen moeten worden aangeplant en ze vraagt hoe De Bossche Groenen er tegenover staat als deze bomen gekapt worden. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) wil inderdaad geen bomen kappen, maar wel meer bossen aanleggen. Er is nu erg veel grond verpacht voor akkerbouw en deze gronden kunnen worden omgezet naar houtbouwbossen. Mevrouw Welten (VVD) bedoelde dat bomen in de productiebossen worden gekapt. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) zegt dat, als een boom wordt gekapt, ook een boom wordt aangeplant. Bedrijven kunnen worden verplaatst naar andere bedrijventerreinen die wat verder van de stad liggen dan De Rietvelden zoals Heesch West of De Brand. De heer Van Griensven (PVV) concludeert dat De Bossche Groenen de Bossche buitengebieden als afvoerputje wil gebruiken. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) las dat de gemeente Sint-Michielsgestel niet wil dat de asfaltcentrale naar De Brand gaat en hij vraagt of De Bossche Groenen het probleem alleen maar wil verplaatsen.

Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) vindt niet dat het probleem op deze manier verplaatst wordt, maar dat het compacter en daardoor ook deels opgelost wordt door bedrijven in een hogere milieucategorie te clusteren omdat daarmee ruimte voor andere functies ontstaat. Er moet uiteraard worden gekeken naar waar al bedrijventerreinen zijn en ze weet ook dat 17

vooral logistieke bedrijven worden gestapeld waardoor veel slimmer met bestaande bedrijventerreinen wordt omgegaan, dat levert geen afvoerputjes maar juist kwaliteit op. De heer Smeets (Rosmalens Belang) vraagt of De Bossche Groenen in een eventuele motie ook de financiering van deze ambitie meeneemt. De heer Kabbouti (PvdA) denkt dat dit vraagt om een masterplan en heel veel geld en hij vraagt hoeveel geld daarvoor nodig zou zijn. Mevrouw Kummeling (De Bossche Groenen) geeft aan dat ze een visie naar voren brengt en dat ze nu geen uitspraak over de financiën doet. Er komen meer inwoners en er is meer behoefte aan natuur en dat vraagt allemaal om ruimte. De heer Gersjes (Bosch Belang) vraagt aandacht voor het verder ontwikkelen van de drie torens in het Prins Hendrikpark. Bosch Belang wil dat meer energie wordt gestoken in kleinere en betaalbare woningen omdat daaraan echt behoefte is en dat kan door aan de Van Grobbendoncklaan tot aan het Essostation te bouwen, dat Essostation wordt in de toekomst waarschijnlijk toch gesaneerd omdat er dan geen benzine meer nodig is. Het geruisloos wonen is ook geen punt omdat er binnenkort energiezuinige en duurzame auto's zijn. Hierdoor kan het Prins Hendrikpark in stand blijven. Binnenkort bieden 1630 mensen die bij dat park betrokken zijn een petitie aan en 1630 is meer dan één raadszetel.

Zij willen het park laten zoals het nu is vanwege de belangrijke functie voor de omliggende wijken. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of Bosch Belang flats langs de Van Grobbendoncklaan wil bouwen. De heer Gersjes (Bosch Belang) wil daar geen flats, maar laagbouw voor ouderen en jongeren bouwen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt aan welke aantallen woningen de heer Gersjes denkt. De heer Gersjes (Bosch Belang) denkt aan een paar honderd woningen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) begrijpt dat Bosch Belang de hele strook langs het park wil volbouwen. De heer Gersjes (Bosch Belang) zegt dat de Van Grobbendoncklaan zelf geen park is. De heer Verbruggen (D66) hoorde heer Gersjes spreken over bouwen in het park en hij vraagt of hij het ermee eens is dat daar al jaren een bouwvlak ligt, het is eigenlijk bouwen naast het park. De heer Gersjes (Bosch Belang) bedoelt niet bouwen in het park, maar bouwen tegen het park, de Van Grobbendoncklaan ligt niet in het park. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) denkt dat het voorstel van de heer Gersjes ten koste van veel groen gaat. De heer Gersjes (Bosch Belang) legt hier een noodkreet neer van 1630 mensen die het niet eens zijn met al in gang gezette projecten. Zij zoeken naar alternatieven en dragen dit als alternatief aan. Op 5 juni a.s.

houden ze een ludieke actie, 'Beeld je de torens in', ze schetsen dan met milieuvriendelijke kalk waar de torens moeten komen. In coronatijd zijn mensen meer afval gaan produceren en hij vindt dat de doelstelling van het Afvalstoffenbeleid om de beoogde hoeveelheid kilo's per inwoner terug te dringen moet worden bijgesteld. In 2021 is al sprake van een overschrijding van 39 kilo en die zal in 2022 alleen maar groter zijn. Ten slotte geeft hij aan te zijner tijd goed over de Bossche Stadsdelta en de Diezebrug te willen debatteren.

18

De heer Verbruggen (D66) wil duidelijke keuzes maken die bijdragen aan een prettige leef- en werkomgeving en een sterke economie om perspectief te bieden aan iedereen in de stad en de dorpen. Zeker in deze tijd met de gezondheidscrisis, een klimaat- en natuurcrisis en een woningcrisis hebben mensen perspectief nodig en hij wil zorgen voor een modern, groen en eerlijk herstel waarbij vooruit wordt gekeken naar een duurzame toekomst. Daarbij moet men lokaal doen wat mogelijk is en verantwoordelijkheid nemen en samen, met de regio tot en met de EU, zaken oppakken. Een mooi voorbeeld is de samenwerking met het waterschap bij de Bossche Stadsdelta. Een groene omgeving doet veel goed, niet alleen voor de biodiversiteit en de klimaatadaptatie, maar ook voor het welzijn van mensen, doordat iedereen meer is gaan thuiswerken, is men de directe omgeving meer gaan waarderen. Den Bosch zet stappen in de goede richting, vaak samen met mensen in de wijk, met kleine initiatieven zoals Struikrover en het vertienvoudigen van de bomenaanplant. Bijvoorbeeld de bomenaanplant in De Muntel was een groot succes en krijgt navolging in Zuid en hopelijk in meer wijken en dorpen en op bedrijventerreinen. Naast vergroenen wordt ook op andere vlakken gewerkt aan de gezondheid van mensen en een schonere lucht.

Dat gebeurt door stappen in de energietransitie te zetten, het stimuleren van het fietsen en een autoluwe binnenstad. De aansluiting van de Kop van 't Zand op Orthenpoort-Zuid leek niet te lukken, maar de sleutel voor de oplossing hiervoor bleek het klimaatprobleem te zijn. Door de huidige brug te vervangen en meer ruimte aan het water te geven, ontstonden nieuwe kansen voor ontwikkeling van dit gebied dat heel toepasselijk de Bossche Stadsdelta is genoemd. D66 ziet de Bossche Stadsdelta als een verrijking van de brede binnenstad en steunt daarom van harte dat dit in het Structuurfonds wordt opgenomen, zo kan de aanpak van het klimaatprobleem de sleutel zijn tot een oplossing voor het klimaatprobleem en voor het creëren van nieuwe kansen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) hoorde de heer Verbruggen eerder zeggen dat bijvoorbeeld Brabantbad geen park is en dat is iets anders dan wat hij later zei, namelijk dat groen en schone lucht belangrijk zijn. Hij vraagt hoe die opmerkingen zich tot elkaar verhouden. De heer Verbruggen (D66) zegt dat er naast de klimaat- en natuurcrisis ook een woningcrisis is en dat er in Den Bosch voldoende passende woningen moeten worden gebouwd. D66 kiest voor inbreiding en Brabantbad is een van de geschikte locaties voor hoogbouw.

De heer Hommersom (D66) zegt dat het ministerie van VROM al meer dan tien jaar geleden is opgeheven en dat er sinds het begin van de wederopbouw van Nederland nog nooit zo weinig woningen zijn gebouwd als in de eerste vijf jaar van die periode. De woningnood is ook nog nooit zo groot geweest als nu en daar moet iets aan gebeuren. Het college zet zich erg in voor woningbouw, maar dat blijkt niet genoeg te zijn en uit de voorjaarsnota blijkt dat daar weinig extra middelen voor zijn. Hij hield enkele jaren geleden een pleidooi voor de bouw van misschien wel 1600 woningen per jaar en hij werd daar toen bijna om uitgelachen, maar hij hoopt dat deze aantallen eens worden gehaald. Het gaat D66 niet zozeer om de aantallen woningen, maar wel om de huisvesting van mensen en hij vraagt aandacht voor andere woonvormen specifiek afgestemd op mensen met andere woonwensen, in het bijzonder jongeren en ouderen. Het zou hem een lief ding waard zijn als 3000 mensen per jaar een passende woning zouden kunnen krijgen, maar er zit geen pot met goud in de voorjaarsnota verstopt. De gemeentelijke middelen om meer woningen te ontwikkelen zijn helaas beperkt en met name het bouwen van woningen in de middenhuur blijft sterk achter bij de beleidsvoornemens. De gemeente kan die woningen zelf niet bouwen en sommige partijen willen daarvoor graag een woonbedrijf oprichten, maar dat ziet D66 niet zitten.

D66 wil liever samen zoeken naar andere middelen zoals een volwaardige participatieve samenwerking waarin de bewoners niet alleen meedenken en meehelpen, maar ook meefinancieren. Dat is een puzzel en daarom komt D66 met een discussienota over de mogelijkheden om, ondanks de beperkte financiële middelen, een substantiële aanpak te bieden voor het oplossen van de lokale woningnood. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) hoort dat D66 het niet ziet zitten om als gemeente zelf te gaan bouwen, maar wel een brede discussie wil over hoe dit kan. Er zijn in Duitsland veel voorbeelden van bewoners die zelf een corporatie hebben opgericht en hij vraagt waarom D66 dat geen goed model vindt.

19

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) hoorde de heer Hommersom zeggen dat er in het verleden te weinig woningen zijn gerealiseerd en hij vraagt of de voormalige D66-wethouder niet voldoende heeft gedaan. De heer Hommersom (D66) sluit een eigen corporatie van bewoners niet uit, maar hij wil als gemeente geen eigen bedrijf oprichten. Hij wil op zoek naar andere vormen van het ontwikkelen van woningbouw, inclusief het voorbeeld dat de heer Hoeben gaf, in aanvulling op wat er nu gebeurt. Hij vindt woningbouw te complex om nu af te handelen en hij wil nadenken over mogelijke vormen om de middenhuur een impuls te geven. Hij doelde niet op de vorige periode, maar op de periode 2008-2010. Toen is er erg weinig gebouwd, er werd gedacht dat Nederland af was en dat er geen woningen meer nodig zouden zijn. Het college doet nu zijn best, maar het is lastig om een periode van vijf jaar in te halen, daarvoor zijn bouwrecords nodig, maar ook kleiner, slimmer en voor de juiste doelgroepen bouwen. De heer Van Griensven (PVV) vindt dat de gemeente zo snel mogelijk moet stoppen met alle overdreven regels, vooral in de buitenruimte, en dat de ondernemers de vrijheid moeten krijgen om te ondernemen zonder dat continu ter controle op hun vingers wordt gekeken.

De PVV ziet geen windturbines op Heesch West als een overwinning voor de omwonenden en hun gezondheid, maar wil geen enkele turbine op het grondgebied van Den Bosch, niet in de Rosmalense Polder noch in het Bossche Broek of de Bokhovense Polder, dat is de gemeente verplicht aan de gezondheid van de inwoners in de omgeving, de natuur en de vogels en vleermuizen die anders in stukken gehakt worden. De PVV vindt ook dat het geld dat in de bodemloze klimaatput wordt gegooid veel beter kan worden gebruikt om de financiële gevolgen van corona voor de inwoners en de ondernemers te verlichten en om alternatieven met goedkopere en schonere energieopwekking te onderzoeken. In de stukken staat dat 71% van de autobezitters tevreden is over de bereikbaarheid van de stad en dat betekent dat 29% niet tevreden is. Dat is ongeveer een derde en hij wil een hogere ambitie wat betreft de tevredenheid van autobezitters omdat een derde van de autobezitters de binnenstad zal vermijden, waardoor ondernemers inkomsten mislopen. Hij wil weten wat het college doet om meer mensen tevreden met de auto naar de stad te laten komen, zodat bezoekers, inwoners en ondernemers #samen en #073 kunnen beleven.

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) hoorde de heer Van Griensven zeggen dat er geen windmolens moeten komen omdat daardoor vogels overlijden, maar ook dat er veel meer met de auto moet worden gereden, terwijl er meer vogels overlijden door toedoen van automobilisten dan door windmolens. Misschien moet iedereen dan per direct stoppen met autorijden. De heer Van Griensven (PVV) zegt dat er meer auto's rijden dan er windmolens staan. De PVV is tegen gesubsidieerde laadpalen waardoor er steeds minder parkeerplaatsen voor benzineen dieselauto's zijn, terwijl mensen staan te popelen om de eerste snellaadstations in Den Bosch te openen. Het geld dat in die laadpalen wordt geïnvesteerd, kan beter worden gebruikt om de algemene middelen te spekken, zodat daarmee de coronakosten kunnen worden gedekt. De woningnood in Den Bosch is groot en het is daarom belangrijk dat statushouders geen voorrang meer krijgen op huurwoningen. In de stadsmonitor staat dat het erfgoed belangrijk is en de PVV staat daar volledig achter, maar toch staan er woontorens in de planning die hoger zijn dan de Sint Jan. Dat moet worden voorkomen als de historische binnenstad het paradepaardje voor de toeristen moet blijven; als een toerist zich op de Markt in de Middeleeuwen waant, is het geen gezicht als er een hoge flat is te zien.

De PVV is tegen hoogbouw, maar als die er wel komt, kan die beter worden gecentreerd bijvoorbeeld in het Paleiskwartier waardoor de Sint Jan vanaf alle aanvoerroutes het hoogste punt blijft. De heer Kabbouti (PvdA) vindt dat het college op korte termijn aan zet is om zaken te realiseren, maar dat het aan de raad is om een langetermijnvisie te ontwikkelen. Daarbij moet verder worden gekeken dan de bouwcapaciteit op de huidige potentiële woningbouwlocaties. Avenue A2 is uit het Structuurfonds gehaald, maar deze locaties moeten langzamerhand wel in beeld komen omdat de ontwikkeling hiervan zeker vijf jaar duurt en dat geldt ook voor de duurzame woonwijk aan de westkant van de Grintweg. Dat zijn potentiële bouwlocaties waar erg veel woningen gerealiseerd kunnen worden, maar die moeten wel in ontwikkeling worden gebracht en daarom moet deze stip op de horizon wel worden gezet om de woningnood langdurig op te lossen. Er is twee jaar geleden uitvoerig gedebatteerd over gemengd bouwen in het Gast20

huiskwartier, maar nu wordt de sociale woningbouw daaruit geduwd. Er is in vlek F ingezet op 100% sociale woningbouw en goedkoop wonen, maar daar worden maar beperkt goedkope woningen gerealiseerd omdat iets verderop wel sociale woningbouw wordt gerealiseerd. Zo komen er geen gemengde wijken tot stand en hij wil ook in duurdere plangebieden gemengde wijken. De Omgevingswet is weer met een halfjaar uitgesteld en dat brengt extra kosten met zich mee, maar hij wil wel blijven vasthouden aan de gedachtegang van de Omgevingswet en dat betekent een hele andere route qua participatie. In de dossiers Dierenbos, Annapark, wonen op water, de woonboten, de energietransitie en de asfaltcentrale liep de participatie moeilijk en dat wordt alleen maar moeilijker, zeker met de Omgevingswet waardoor de gemeente het initiatief ergens anders moet neerleggen en zich richting de inwoners anders moet opstellen. Ten slotte merkt hij op dat er nog een stevige opgave wat betreft de energietransitie is. De heer Van Rooij (PvdA) vraagt aandacht voor het MIRT A2 en de problematiek van het busverkeer op de Oranjeboulevard en de Onderwijsboulevard. In het kader van de pilot Snelle buslijnen is tot zijn grote vreugde de buslijn van Maaspoort naar het station gerealiseerd, de nadruk ligt nu op het verbeteren van de busverbindingen naar de stations en hij is benieuwd naar de concrete uitvoering daarvan.

De PvdA vraagt al jaren aandacht voor de uitbreiding van de fietsenstalling aan de westkant van de Spoorzone en hij leest nu in het jaarverslag dat er publieksconsultatie gaat plaatsvinden. Hij maakt daaruit op dat er niet op korte termijn tot uitvoering wordt overgegaan en hij wil weten wat dit concreet betekent. Arriva heeft sinds kort de oude dienstregeling hervat met honderden bussen die over de Oranje Nassaulaan rijden. Er is enige tijd geleden een motie aangenomen waarin staat het busverkeer over de Onderwijsboulevard en de Oranje Nassaulaan wordt verdeeld, maar daar heeft hij niets meer over gehoord en hij is benieuwd wat de wethouder daarover te melden heeft. De voorzitter schorst de vergadering. Schorsing De voorzitter heropent de vergadering. Reactie college Wethouder Van der Geld geeft aan dat er al een start is gemaakt met het Zuid-Willemspark. Bij zijn aantreden bleek daar tot zijn grote schrik geen geld voor te zijn, maar sinds de eerste begroting daarna is dat geld er gekomen en is met de uitvoering van het Zuid-Willemspark gestart. Hij is het met de VVD eens dat het bij aardgasvrij primair draait om het besparen van energie en dat dit begint met isoleren. De vijf pilotbuurten zijn enthousiast aan de slag gegaan, dat gaat met vallen en opstaan en de gemeente neemt de bewoners hier intensief in mee en andersom ook.

Er worden ook gezamenlijke inkoopacties georganiseerd met instanties als Buurtkracht en enige tijd geleden is de LRE-actie, laagdrempelige energiebespaaractie, gelanceerd waarin voor € 325.000 4000 woningen worden verduurzaamd. Daarnaast kwam er recent € 1,1 miljoen vrij waarmee 13.000 woningen worden verduurzaamd. Het college komt terug naar de raad met de verkeersafwikkeling van de Bossche Stadsdelta en wat betreft de vervanging van de Diezebrug geeft hij aan dat het hier niet gaat om het opleuken van een gebied, maar om een katalysator voor een gebiedsontwikkeling. Zonder vervanging van deze brug komt deze gebiedsontwikkeling niet van de grond zoals de raad dat in het gebiedsperspectief heeft voorgesteld. Bovendien moet de brug binnenkort worden vervangen en moet worden gekozen tussen vervanging of levensduurverlengend onderhoud waarbij hij aangeeft dat ook het laatste geld kost. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) heeft de wethouder zelf horen aangeven dat het gebied ook zonder het aanpassen van de Diezebrug kan worden ontwikkeld. Wethouder Van der Geld herhaalt dat deze brug nodig is voor de gebiedsontwikkeling. In theorie kan alles, maar als er geen brug is, moeten er andere keuzes worden gemaakt in verband met de verkeersafwikkeling. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt wanneer de wethouder terugkomt op de verkeersafwikkeling van de Bossche Stadsdelta.

21

Wethouder Van der Geld zegt dat die nu wordt onderzocht en dat hij het aan de raad mededeelt zodra er meer duidelijkheid is. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de kans bestaat dat dit nog in deze bestuursperiode gebeurt. Wethouder Van der Geld moet het antwoord op deze vraag schuldig blijven. Men wil meer woningen, meer groen en circulair en goedkoper bouwen en dat ook nog eens sneller, maar niet alles kan, er moeten scherpe keuzes worden gemaakt. Wethouder Kâhya is trots op wat er de afgelopen drie jaar is gerealiseerd, van de bereikbaarheidsstrategie naar een Actieplan Duurzame Mobiliteit en naar concrete resultaten op langlopende dossiers zoals de twee fietsbruggen richting Vught. Heel Nederland kijkt naar het fijnmazige mobiliteitsnetwerk in Den Bosch waarmee de hele stad lopend, op de fiets, met het ov en met de auto goed bereikbaar is, in evenwicht met de leefbaarheid. RTL heeft de afgelopen dagen opnames gemaakt bij de Brede Bossche Scholen met zonnepanelen op de daken waar duurzame energie wordt opgewekt die naar de laadpaal bij de school gaat. Daar staat een deelauto voor de buurt die ook economisch toegankelijk is en 's avonds geeft die auto als een batterij de energie terug aan het gebouw. Dat is innovatief en vooruitstrevend, maar het is ook toegankelijk voor de brede samenleving.

Het CDA heeft een motie ingediend om vaart te maken met het oplossen van de verkeersproblematiek al wil het CDA geen waterbedeffect. Er wordt nu een discussienotitie voorbereid en hij hoopt deze nog voor de zomer van 2021 te kunnen bespreken. Er moeten keuzes worden gemaakt en in deze discussienotitie probeert hij ook de spanning zo goed mogelijk te duiden waarna de raad stelling kan nemen om samen goede plannen te kunnen maken om zonder waterbedeffect stappen naar een leefbaardere binnenstad te kunnen zetten. Hij werkt samen met de ondernemersverenigingen De Rietvelden en De Vutter en het Brabant Mobiliteitsnetwerk aan een mobiliteitsplan en samen met de regio wordt nagedacht over de werkgeversaanpak in verband met een goede en zo duurzaam mogelijke bereikbaarheid. De ontwikkelingen in de oostelijke gemeentedelen moeten integraal worden bezien. Aan de ene kant is er de bouwopgave van het nieuwe Rodenborch College en de uitbreiding daarvan en aan de andere kant de borging van de veiligheid. Het college en de raad willen allebei de bereikbaarheid goed aanpakken, maar dat is complex en het hangt samen met de verkeersdrukte op A2. Er zijn drie tracés onderzocht en de conclusie is dat geen van de tracés de problemen oplost.

In de raadsinformatiebrief van twee maanden geleden staat dat moet worden gekeken naar het complete vraagstuk in combinatie met de nog te realiseren opgave en welke kleine en grote maatregelen op de korte, middellange en lange termijn nodig zijn. In de raadsinformatiebrief staat ook dat hij een raadsvoorstel voorbereidt met een kredietaanvraag om een totaalpakket aan maatregelen te kunnen samenstellen en om de uitwerking daarvan voortvarend op te pakken. Hij bedankt de commissie voor de brede steun om dit integraal op te pakken en de budgetten hiervoor samen te voegen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) heeft er niets op tegen om de budgetten samen te voegen, maar in de knullige presentatie van Royal Haskoning op 25 mei jl. was de conclusie dat er 5000 voertuigen over zo'n weg moeten. Volgens het rapport kunnen er met de juiste aanpassing 8200 voertuigen overheen en als de politieke wil er is, kan er voldoende verkeer langs. Hij vraagt of de wethouder deze mening deelt. Wethouder Kâhya verzoekt geen woorden als 'knullig' te gebruikten naar professionals die feiten presenteren. De heer Van Creij houdt vast aan een maatregel en gebruikt in zijn bespreeknotitie data uit 2003, terwijl er in 2016 en 2017 ook onderzoeken zijn gedaan waarin een klankbordgroep bestaande uit allerlei belanghebbenden en wijkraden intensief hebben geparticipeerd.

Er is gezamenlijk tot de conclusie gekomen dat de drie tracés geen oplossing bieden. De voorzitter grijpt in. De raad kan richting de voorjaarsnota met moties en amendementen bijsturen en hij vraagt terug te gaan naar de beantwoording van de vragen zonder al te diep in dit debat te duiken. Wethouder Kâhya geeft aan dat de commissie Sociaal op 28 mei jl. een werkbezoek aan de oostelijke gemeentedelen heeft gebracht en hij biedt de commissie Omgeving aan om op een

22

geschikt moment met professionals te kijken naar wat er speelt en wat de oplossingen zijn. Iedereen wil de bereikbaarheid oplossen en hij wil de raad daar expliciet in meenemen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of de wethouder bereid is om wat nu voorligt in te trekken en eerst de discussie af te wachten. De voorzitter zegt dat de raad tijdens de behandeling van de voorjaarsnota kan bijsturen en een raadsuitspraak kan doen. Wethouder Kâhya geeft aan dat de provincie over de OV-concessie gaat en dat de pilot met de snellijnbus richting de Maaspoort was om te kijken of die werkt, zodat dit bij de volgende concessieverlening kan worden meegenomen. De heer Van Rooij (PvdA) vraagt wanneer de nieuwe concessie ingaat. Wethouder Kâhya verwijst deze technische vraag door. De fietsenstalling aan de westkant van de Spoorzone is erg belangrijk, daar gaat het college voortvarend mee aan de slag en komt binnenkort met een plan om dit zowel op de korte termijn als op de lange termijn te realiseren. Bij de behandeling van de motie over de Onderwijsboulevard en de bussen is aangegeven dat het ontwerp leidend is en dat samen met de busmaatschappij wordt gekeken wat daarbinnen wel of niet mogelijk is. Momenteel loopt de ontwerpfase en ook de gesprekken met de busmaatschappij en zodra er helderheid is, informeert hij de raad hierover.

De heer Van Griensven (PVV) heeft geen antwoord gekregen op zijn vraag om niet meer in de laadpalen te investeren en hij wil ook weten hoe de wethouder ervoor gaat zorgen dat de 29% van de automobilisten die niet tevreden zijn over de route naar de stad toch naar de stad komen. Wethouder Kâhya vindt het mooi dat er steeds meer elektrische voertuigen komen omdat dit zorgt voor gezonde lucht en een leefbare stad. Tot het aantreden van het huidige college kon iemand een elektrische auto aanschaffen waarmee er ook een laadpaal kwam, maar om het goed in de wijken te laten landen is een laadplan voor West en de binnenstad gemaakt en dat wordt nu over de hele stad uitgerold. Daarmee wordt geanticipeerd op een goed dekkend netwerk waarin ook deelmobiliteit wordt meegenomen. Met betrekking tot de verkeersveiligheid in relatie tot de bereikbaarheid wordt gezocht naar een optimale mix tussen goede bereikbaarheid en leefbaarheid. Daarmee kunnen niet alle problemen worden opgelost, maar het belangrijkste is 'een veilige verkeersbeleving maken we samen' en hij raadt daarom iedereen aan niet te hard te rijden. Wethouder Geers vindt het terecht dat er een woondebat is gevoerd omdat de druk op de woningmarkt enorm is. Het is daarom belangrijk te kijken naar de juiste oplossingen en ervoor te zorgen dat er een maximale inzet is om deze opgave zo goed mogelijk te realiseren.

Voor de cijfers en getallen verwijst hij naar de laatste kwartaalrapportage, de voortgangsrapportage en andere zaken waarin staat wat de ontwikkelingen van de woningbouwprojecten in de gemeente 's-Hertogenbosch zijn. De inzet van het college en de ambtelijke organisatie is maximaal waarbij hij de lat voor zichzelf en de ambtelijke organisatie zeer hoog legt. Ze pakken de kansen die er liggen, zorgen er met een breekijzer richting de ontwikkelaars voor dat woningen betaalbaar zijn en kijken hoe passende woningen in elke wijk en elk dorp kunnen worden gerealiseerd, waarbij samenwerking met vaste partners zoals ontwikkelaars, beleggers en corporaties wordt gezocht. De gemeente bouwt zelf geen woningen, maar faciliteert partijen die daarin gespecialiseerd zijn. De corporaties hebben enige tijd geleden aangegeven bereid te zijn anticyclisch te investeren en dat signaal is stevig opgepakt. De afgelopen tijd hebben sociale woningbouwprojecten in de voorbereiding een vlucht gekregen en dat is niet te zien in de nu gerealiseerde aantallen woningen, maar wel in de plannen die in voorbereiding zijn. Dat zijn geen plannen in een uithoek van de gemeente, maar in elke wijk en elk dorp. Er moet niet alleen blijvend maximaal worden ingezet op sociale woningbouw, maar ook op de andere categorieën en bijvoorbeeld voor de middenhuur gebeurt dat ook via de corporaties.

Die spelen een belangrijke rol, bijvoorbeeld bij station Oost en omgeving wordt met de corporaties serieus gekeken wat daar kan worden gedaan. De raad heeft aangegeven dat daar meer betaalbare woningen moeten komen en daarvoor zijn de corporaties nodig. Er is ook veel gezegd over aantallen en de druk op de 23

woningmarkt kan het best worden aangepakt door zoveel mogelijk woningen te realiseren, maar er moet ook kwaliteit blijven, bijvoorbeeld in de vorm van een Knarrenhof. Iedereen wil het liefst dat de Knarrenhof en andere woningen nu worden gerealiseerd en op korte termijn kunnen flexwoningen worden gerealiseerd met ook een eerste vorm van een Knarrenhof. Het voornemen is om in de noordoosthoek, De Groote Wielen, een flink aantal flexwoningen te realiseren, clusters met ongeveer dertig woningen waar mensen individueel wonen en samen leven en dat is in beginsel het concept Knarrenhof. Die woningen zijn voor jong en oud, voor verschillende inkomensklassen, voor alleenstaanden, gezinnen, gebroken gezinnen en senioren. Op die manier wordt met tijdelijke woningen een eerste stap gezet naar individueel wonen en samen leven, maar het gaat om meer dan dit soort concepten. Het college zet in op de realisatie van woningen in elke wijk en elk dorp die passen op de betreffende locatie. Bijvoorbeeld in de Vinkelse Slagen is een gevarieerd programma in het bestemmingsplan opgenomen, daar kan ook een CPL-project landen en dat geldt ook voor de Pelgrimsche Hoeve. Zo wordt in de dorpen en in de stad gewerkt aan het realiseren van passende woningen.

De tijd moet uitwijzen of dit genoeg is, het is niet bekend wanneer de druk op de woningmarkt zodanig is afgenomen dat deze te behappen is en het college en de gemeenteraad moeten hierin samen optrekken. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil hierin inderdaad samen optrekken. Hij leest in het jaarverslag: "De beperkte bouwcapaciteit en de sterke stijging van de bouwkosten zijn er de oorzaak van dat in er in 2020 minder woningen in De Groote Wielen worden opgeleverd dan oorspronkelijk gepland". Het gaat hem om de hardheid van het aantal te bouwen woningen voor de juiste doelgroepen en voor de Bossche vraag. De wethouder noemde een vorm van een Knarrenhof in De Groote Wielen, maar juist in Maaspoort en op West, waar de vergrijzing het grootst is, moet de doorstroming worden bevorderd. Wethouder Geers zegt dat het tegenvallende aantal opgeleverde woningen in De Groote Wielen in de jaarrekening staat, maar daarin staat ook dat het Grondbedrijf enorm goed gepresteerd heeft met de verkoop van grond in De Groote Wielen om daar woningen te realiseren. In de raadsinformatiebrief 'Sneller bouwen aan 's-Hertogenbosch' is de raad geïnformeerd over het feit dat er een dip wordt voorzien omdat er minder grond is verkocht. Dat betekent dat er wel weer een slinger aan de woningbouwproductie is gegeven, ook in De Groote Wielen.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) heeft in de commissievergadering van 27 oktober 2020 aangegeven dat er signalen waren dat de productie van woningen haperde en de wethouder wuifde dat toen weg. Hij vraagt of de wethouder op basis van de ervaringen van het afgelopen halfjaar een harde indicatie kan geven van de productie van woningen in 2021 en een minder harde indicatie voor 2022. Wethouder Geers zegt dat er in 2021 ongeveer 1000 woningen worden gerealiseerd en dat er ongeveer 1400 woningen in voorbereiding zijn om in 2022 te worden opgeleverd. De afgelopen drie jaar zijn locaties voor 5300 nieuwe woningen gevonden en toegevoegd en er blijft in 'sHertogenbosch stevig gebouwd worden. De plancapaciteit wordt maximaal uitgebreid en er wordt ook voor gezorgd dat er ook op de langere termijn voldoende nieuwe locaties zijn om te blijven bouwen waardoor veel meer mensen een thuis krijgen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) heeft gevraagd of de ambtelijke capaciteit voldoende is. De heer Roovers (SP) heeft gevraagd naar een opkoopverbod in sommige wijken. De heer Van Griensven (PVV) heeft gevraagd of hoogbouw meer gecentreerd kan worden zodat het erfgoed en de stad hun waarde houden.

Wethouder Geers zegt dat het college behoorlijke ambities heeft met de Bossche Stadsdelta, station Oost en omgeving, De Groote Wielen waar nu ook de Noordoosthoek in ontwikkeling wordt genomen en het station. Er wordt op grote schaal gebouwd en dat vraagt veel capaciteit, maar die is op dit moment schaars en bovendien loopt het vanwege de coronabeperkingen wat stroever. Het is een interessante vraag of er meer handjes nodig zijn, maar het is de vraag of die überhaupt beschikbaar zijn. De gemeente 's-Hertogenbosch is niet de enige gemeente in Nederland die moet prioriteren en keuzes moet maken. De Eerste Kamer moet nog over de wet 24

beslissen en als daarna de definitieve wetteksten bekend zijn wordt op basis daarvan serieus naar de mogelijkheden gekeken. Collega-wethouders in andere gemeenten willen dit direct uitvoeren maar hij wil eerst weten wat de definitieve wettekst is. Hij vindt zelfbewoningsplicht een interessante optie om niet alleen de nieuwbouw, maar ook de bestaande woningvoorraad te beschermen. In antwoord op de vraag van de heer Van Griensven zegt hij dat de nota Hoogbouw leidend is en dat de historische binnenstad wordt beschermd, maar dat dit niet betekent dat hoogbouw op één plek wordt gecentreerd, er wordt met kwaliteit aan de stad gebouwd. Tweede termijn Mevrouw Welten (VVD) hoorde wethouder Van der Geld zeggen dat hij terugkomt met inzicht in de stappen voor de verkeersafwikkeling in de Bossche Stadsdelta en ze vraagt om welke tussenstappen het gaat en of hierin ook het onderzoek naar het doortrekken van de Vogelstraat zit. Wethouder Van der Geld beantwoordt deze vraag schriftelijk. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) neemt aan dat de wethouder hier voor 16 juni a.s. op terugkomt. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat de planning in de bijlage bij de voorjaarsnota staat. Wethouder Van der Geld komt hierop terug, inclusief de planning, voor de raadsvergadering van 16 juni a.s. De heer Roovers (SP) overweegt een motie over een opkoopverbod.

De heer Van Slageren (GroenLinks) neemt het terug naar de fractie. De heer Van Griensven (PVV) komt met voorstellen over onder andere de Bossche Stadsdelta. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) brengt naar voren dat gewoon ge-DREVEN met betrekking tot de Bossche Stadsdelta andere keuzes maakt. Verder wil hij het huidige voorstel over de oostelijke ontsluitingsweg opschuiven. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) komt met een amendement over de Diezebrug en de Vogelstraat en met de 'breekijzermotie' met concrete maatregelen voor het oplossen van de kansloosheid van Bosschenaren op de woningmarkt. De heer Kabbouti (PvdA) geeft aan dat de PvdA een rol op het onderwerp wonen zal pakken. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) noemt wonen en breekijzer en De Bossche Groenen komt misschien ook met iets over de omgeving. De heer Smeets (Rosmalens Belang) overweegt een motie ter ondersteuning van het verhaal van de wethouder over de oostelijke ontsluiting. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) komt misschien met een motie over wonen. Het voorstel gaat als bespreekstuk naar de raad. Overige onderwerpen ter bespreking 10.

Werkplanning De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil de werkplanning de volgende keer uitgebreider bespreken gezien de belangrijke zaken die eraan komen.

11.

Rondvraag en sluiting De voorzitter sluit de vergadering om 23.37 uur.

25

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de commissie Omgeving van 29 juni 2021. De secretaris, mr. G.L. Pijnenburg

De voorzitter, O.R. Thelissen

26