Verslag Commissie Omgeving 1 juni 2021

Commissie OMGEVING Verslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

1 juni 2021 Raadzaal

O.R. Thelissen mr. G.L. Pijnenburg J.J.E.L. van Creij, mw. ing. E.E.M. Eigenhuijsen, E.R.F. Esser, J.J.M. Gersjes, L.A.J. van Griensven, L.G. van Herpen, W.B.G. Hoeben, , S. Hommersom, mr. F. Kabbouti, drs. P.E. Kagie, mw. E. Kummeling, G.A.J. van Rooij, B.F.C. Roovers, drs. S.R.M. van Slageren, G.J.I.J. Smeets MBA, G.M.M. Verbruggen, W.A.M. Vugs, mw. J.P.M. Welten-van Doremalen, mw. ir. I.J.J. van Zwambagt

Collegeleden:

ing. R.A.P. Geers, M.J.J. van der Geld MSc, mr. J.W.F. Hoskam (agendapunt 5), U. Kâhya

Verslaglegging:

mw. P.J. van Hoorn

Afwezig:

mw. A. Hernández, P.W.M. Schellings, R.G. Vonk, J.T.M. van Hoek, ing. W.P. van Koert

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 19.30 uur en hij heet iedereen welkom. Er zijn afmeldingen ontvangen van mevrouw Hernández van 50PLUS en de heer Vonk van GroenLinks die wordt vervangen door de heer Van Slageren. De heer Kabbouti komt iets later.

2.

Vaststellen van de agenda Mevrouw Welten (VVD) vraagt de jaarstukken voor de voorjaarsnota te behandelen. De voorzitter ziet dat de commissie hiermee instemt. Hij meldt dat de agendapunten 7, Voorjaarsnota, en 8, Actualisatie Begroting 2021, gezamenlijk worden behandeld.

3.

Verslag van de commissie Omgeving d.d. 20 en 21 april 2021 De verslagen van de commissie Omgeving van 20 en 21 april 2021 worden ongewijzigd vastgesteld.

4.

Openstaande moties en bestuurlijke toezeggingen a. Lijst bestuurlijke toezeggingen b. Overzicht openstaande moties De voorzitter meldt dat het college voorstelt motie 2 Iedereen moet kunnen genieten van de natuur, 8 Afronden centrum Rosmalen, 10 Geen verboden maar mogelijk maken, 11 Gemengd bouwen in het Gasthuiskwartier, 21 Circulair gebruik materialen voor energieopwekking, 22 Verfraaiing verzamelcontainers, en 32 Betere communicatie en handhaving in 30km-zones en 50km-wegen als afgedaan te beschouwen. De commissie stemt hiermee in. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt naar de toezegging van de wethouder om te komen met een feitenrelaas over handhaving en toezicht Asfaltcentrale. Wethouder Geers doet deze toezegging binnen enkele weken gestand.

Raadsvoorstellen 5.

Zienswijze Begroting 2022 Omgevingsdienst Brabant-Noord (ODBN) 1

De heer Vugs (SP) vindt dat met 'ODBN ZZS ROK VTH' alles gezegd zou moeten zijn: in het jaarverslag staat 'zeer zorgwekkende stoffen waarmee het regionaal operationeel kader onder het kopje Vergunningverlening, toezicht en handhaving slecht omgaat'. Hij vindt het godgeklaagd als een Omgevingsdienst die moet toezien op milieuhandhaving en de opvolging van milieuklachten er door het college op moet worden gewezen dat die hier serieus mee moet omgaan. De SP steunt daarom de inhoudelijke opmerkingen 1 tot en met 4 van het college. Als het beleidsmatig kan, moet de komende jaren verlaging van de bijdrage aan de ODBN mogelijk zijn. Milieuklachten moeten adequaat worden opgepakt, klachten van de inwoners moeten serieus worden genomen. De SP maakte al eerder opmerkingen over het weerstandsvermogen en die brengt het college nu ook naar voren. De SP stemt in met dit voorstel. Mevrouw Welten (VVD) vindt de zienswijze niet het karakter van een bezwaar hebben. Daarin staat dat het college aandacht vraagt voor een zeer zorgwekkende stof en dat het op de hoogte wil worden gehouden van de verbeteringen omtrent de klachtenafhandeling. Ze vindt dat opmerkelijk en ze hoort graag van de wethouder waarom het op deze manier is geformuleerd.

Er wordt tevredenheid over het weerstandsvermogen geuit, dat is voor 2022 oké, maar dat komt door de verkoop van het pand in Cuijk en dat is geen structurele oplossing, maar een momentopname waarbij incidenteel geld voor structurele zaken wordt ingezet. Ze hoort graag van de wethouder hoe dit kan en waarom hij zich hierdoor zo gerustgesteld voelt. De heer Van Slageren (GroenLinks) vindt de ODBN een belangrijke schakel om de gemeente op een groene en goede manier vorm te geven. De ODBN is daar op onderdelen tekort in geschoten en het is goed om aan te geven dat daar aandacht voor moet zijn, maar hij vraagt zich af of die aandacht voldoende is, hij denkt dat er meer actie moet worden ondernomen. Dat kan betekenen dat er meer inzet van de ODBN nodig is en daarom vindt hij punt 3 waarin staat dat het tarief kan worden verlaagd omdat er geld over is, voorbarig. De ODBN moet alles op orde hebben en wellicht is er uitbreiding van de werkzaamheden nodig. Er zijn een paar forse milieuproblemen geweest waarbij de klachtenafhandeling niet goed ging en dat kan een extra inspanning vereisen. Hij vindt het daarom voorbarig om in 2022 al een tariefsverlaging door te voeren. Hij vraagt of de wethouder ook vindt dat de zaak eerst inhoudelijk op orde moet zijn en de taken wellicht moeten worden uitgebreid voordat over tariefsverlaging kan worden gesproken.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) sluit zich aan bij de woorden van de heer Vugs over de zorgwekkende stoffen. Hij komt de in te boeken bezuiniging van € 50.000 niet in de stukken van de ODBN of in de Programmabegroting 2023-2025 tegen. Reactie college Wethouder Hoskam onderschrijft dat er meer aandacht voor de klachten moet zijn, maar er zijn ook zaken wel gerealiseerd. De raad heeft in 2020 bijvoorbeeld aangegeven dat het weerstandsvermogen op orde moet zijn en dat is nu het geval, het is conform afspraak maximaal. Ook de begroting is op orde, voor de komende jaren wordt een overschot geprognosticeerd en financieel-technisch is het nu redelijk tot goed onder controle. Er is ook een reserve in verband met het feit dat de Omgevingsdienst een opleiding voor toezichthouders start omdat er een tekort aan handhavers is. Hij blijft kritisch naar de Omgevingsdienst, maar de financiële en organisatorische problemen zijn voorbij. Tweede termijn Mevrouw Welten (VVD) spreekt haar waardering uit voor het feit dat de wethouder zo goed naar de raad luistert, die heeft inderdaad gevraagd het weerstandsvermogen op peil te houden, maar als dit niet structureel wordt bijgeplust, wordt daarop ingeteerd en dan is het risico dat de reserves en het weerstandsvermogen weer dalen. Ze wil niet dat de bijdragen van de gemeenten steeds hoger worden, zeker met de komst van de Omgevingswet.

Ze maakt zich erge zorgen over het functioneren van de ODBN en na het zomerreces komt de VVD met een discussienotitie over dit onderwerp. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt nogmaals waar de bezuiniging van € 50.000 staat. Wethouder Hoskam zegt dat deze bezuiniging niet € 50.000 per Gemeenschappelijke Regeling, maar voor alle Gemeenschappelijke Regelingen in totaal is. Deze bezuiniging is niet opgeno2

men omdat die het eerste jaar wordt gedekt uit de teruggave van de Omgevingsdienst in 2021 en met alle andere Gemeenschappelijke Regelingen wordt gekeken of die € 50.000 structureel kan worden gerealiseerd. Het weerstandsvermogen is conform de Gemeenschappelijke Regeling beperkt tot een percentage van het vermogen en als die grens bijna is bereikt, moet het surplus terug naar de deelnemers. Als geld uit het weerstandsvermogen wordt onttrokken, moet de Omgevingsdienst het weer aanvullen. Als de nu voorliggende begroting wordt gerealiseerd, wordt er in 2022 niet uit de reserve geput en dan blijft er € 334.000 over die niet in de reserve kan worden gestort omdat die al maximaal is. De Omgevingsdienst kan niet oneindig reserves opbouwen en als er jaar na jaar geld over is, kan dit voor opleidingen worden gebruikt of kan het tarief worden verlaagd. De heer Kabbouti (PvdA) stemt in met de zienswijze met inachtneming van de aandachtspunten die de SP formuleerde. Gezien de recente ontwikkelingen bij de Omgevingsdienst vraagt hij zich af of wordt gesproken over welke taken bij de Omgevingsdienst worden belegd en wat de prioriteiten zijn. Het is goed om een discussienotitie te schrijven, maar er moet ook duidelijk zijn op welk moment de taken van de Omgevingsdienst kunnen worden herijkt en of het college of de raad daar een voorzet voor moet geven.

Wethouder Hoskam wil deze discussie wel voeren en de raad kan het initiatief daartoe nemen. Er wordt nu gewerkt aan de begroting voor 2022 en een herijking kan dan in de loop van 2023 worden gerealiseerd. De heer Kabbouti (PvdA) wil goed kijken hoe de raad hier sturing aan kan geven. Als er nu urgentie is en dit pas over 1,5 jaar ten uitvoer kan worden gebracht, moet raad nog even bij zichzelf te rade gaan. Mevrouw Welten (VVD) denkt dat iedereen wil dat de Omgevingsdienst goed gaat functioneren. Volgens de wethouder is er geen haast bij en ze vindt het goed om dit raadsbreed te bespreken en eventueel ook het college daarbij te betrekken. Het voorstel gaat als hamerstuk naar de raad. 6.

Zienswijze Begroting 2022, beleidsplan 2022-2025 en jaarstukken 2020 Gemeenschappelijke Regeling (GR) Heesch West De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) verwerkt enkele eerder gestelde technische vragen in zijn bijdrage omdat die nog niet beantwoord zijn. Gewoon ge-DREVEN heeft eerder drie moties over Heesch West ingebracht, één daarvan ging over de milieucategorie, een andere over de verkeersontsluiting en de derde over de windmolens. Hij is blij dat de windmolens niet meer in het plan staan, maar nu wil de gemeente Bernheze windmolens aan de westkant van die gemeente plaatsen en dat betekent naast Heesch West en hij vraagt of de wethouder met zijn collega-wethouder van de gemeente Bernheze over het plaatsen van die windmolens heeft gesproken. Hij vindt het vreemd dat, als het industrieterrein Heesch West 8.000 motorvoertuigbewegingen aantrekt, de A59 van het verkeer verlost wordt en de parallelweg drukker wordt. Hij weet dat restaurant De Lucht te koop staat en dat Rijkswaterstaat geen nieuwe op- en afritten wil faciliteren. In Geffen wordt een grote superrotonde gerealiseerd om het verkeer af te wikkelen en hij denkt dat De Lucht kan worden opgekocht en gesloopt, waardoor er nog steeds hetzelfde aantal op- en afritten is en ook een rechtstreekse verbinding. Hij vraagt of dit bij Rijkswaterstaat is ingebracht.

De heer Kabbouti (PvdA) zegt dat het nu gaat over het beleidsplan en de jaarstukken en dat dit onderwerp aan de orde kan komen als het gaat over het ontwikkelen van Heesch West als bedrijventerrein. De voorzitter is het hiermee eens. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) leest dat er strikte voorwaarden en aanvullende besluitvorming in de betreffende gemeenten zijn als een bedrijf in milieucategorie 5.1 wordt overwogen. Hij wil weten wie daarover beslist en of dit aan de gemeenteraad wordt voorgelegd. Er is in 2020 € 412.000 aan kosten voor Heesch West gemaakt en daarnaast is er een bedrag van € 1,5 miljoen niet nader uitgelegd. 3

Mevrouw Van Zwambagt (CDA) leest in de stukken over een risicoanalyse waarin staat dat de vraag naar kavels aantrekt en dat regionale schaarste geen effect heeft op de exploitatieberekening. Ze vraagt hoe wordt omgegaan met de toewijzing van bedrijven, of daarbij wordt gekeken naar de milieucategorie per bedrijf en wat het effect op de totale exploitatieberekening is. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of het CDA het bestuur en de gemeenteraad over de milieucategorie wil laten beslissen. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) weet niet in hoeverre de raad op die manier in de uitvoering moet zitten. Het CDA kiest liever voor een lagere dan voor een hogere milieucategorie. Mevrouw Welten (VVD) weet dat er een strategische reserve van 30 hectare wordt aangehouden en ze vraagt of het mogelijk is om bij een hogere vraag geen 50 hectare, maar 80 hectare uit te geven en op welke termijn. De heer Vugs (SP) vindt het positief dat er geen extra geld naar de te verwachten exploitatiekosten hoeft, maar hij vraagt zich wel af of Heesch West uiteindelijk een positief eindresultaat oplevert. De verkeersafwikkeling blijft een punt van zorg. De inspraak van de burgers is bij deze regeling zeer lastig en hij vindt dat die beter moet.

De heer Van Griensven (PVV) ziet op Heesch West liever werk voor mensen die via de arbeidsmarktregio Noordoost Brabant scholing voor onder andere logistieke bedrijven hebben gevolgd dan voor arbeidsmigranten en hij vraagt hoe de wethouder hier tegenover staat. De voorzitter vindt dat deze vraag meer bij de commissie Sociaal of de commissie Bedrijvigheid thuishoort. Mevrouw Welten (VVD) zegt dat op Heesch West ook kleinere bedrijven worden toegelaten om arbeidsplaatsen voor omwonenden te creëren. De heer Van Griensven (PVV) kaartte dit aan omdat arbeidsmigranten ook woningen nodig hebben en dat wel onder de commissie Omgeving valt. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) maakt zich bij 30 hectare meer zorgen over de duurzaamheid. Reactie college Wethouder Geers geeft aan dat er veel behoefte aan bedrijfsterreinen op Heesch West is en dat ook lokale bedrijven de gelegenheid krijgen om een kleiner perceel op Heesch West te kopen om zo werkgelegenheid voor de regio te behouden, ook op de locatie die zij achterlaten. Er wordt gekeken welke bedrijven in het profiel van Heesch West passen en welke aanvullende maatregelen een bedrijf met een hogere milieucategorie neemt om de overlast te beperken. Met betrekking tot de windmolens merkt hij op dat deze raad niet het beleid van andere gemeenten bespreekt, maar dat de wethouders Energie wel binnen de regio over windmolens spreken.

Er is met Rijkswaterstaat gesproken over een ontsluiting via De Lucht, waar alleen de horeca en niet het hele tankstation te koop staat, maar die geeft daar geen positieve reactie op. Daarom is gekozen voor alternatieven die passen binnen alle rekenmodellen en de verkeersafwikkeling om er zo voor te zorgen dat de infrastructuur de afwikkeling van Heesch West en de omliggende functies en dorpen goed organiseert. De heer Van Creij heeft inmiddels antwoord op zijn schriftelijk gestelde vragen gekregen. Er zijn afspraken met de regio gemaakt over het aantal uit te geven hectares bedrijventerrein en als 50 hectare is uitgegeven en er nog meer regionale behoefte is, wordt ook de extra 30 hectare uitgegeven. Tweede termijn Mevrouw Welten (VVD) vraagt naar de relatie met Oss en Bernheze als er 30 hectare extra wordt uitgegeven.

4

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) weet dat er al zeven jaar over de grote vraag naar locaties op Heesch West wordt gesproken, maar het is er nog altijd even groen als zeven jaar geleden en hij vraagt of er al concrete toezeggingen van bedrijven zijn om zich daar te vestigen. De heer Vugs (SP) stelt gezien de grote belangstelling voor het bedrijventerrein voor om de voorziening voor het exploitatietekort in te lossen zodat er winst kan worden gemaakt. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of de wethouder het ermee eens is dat het voor de bewoners niet uitmaakt of er windmolens op Bosch grondgebied of op het grondgebied van Bernheze komen. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) vraagt of er alleen 30 hectare extra grond op Heesch West beschikbaar komt bij regionale behoefte. Wethouder Geers zegt dat de Gemeenschappelijke Regeling samen heeft geïnvesteerd en dat Heesch West ook samen verder wordt ontwikkeld. Als er nog 30 hectare kan worden uitgegeven, moet naar de regionale behoefte worden gekeken en of 30 hectare meer er niet voor zorgt dat bedrijventerreinen elders leeg komen te staan. Er is voor meer dan 100 hectare aan bedrijven in Heesch West geïnteresseerd, maar er zijn nog geen concrete afspraken gemaakt omdat er nog geen bouwrijpe grond is om uit te geven en er nog geen bestemmingsplan is.

De uitgifte van 50 hectare is in principe kostendekkend met dien verstande dat er een verliesvoorziening is getroffen en de verwachting is dat dit verlies met de uitgifte van nog 30 hectare misschien helemaal kan worden ingelopen. Als een andere gemeente ergens windmolens wil plaatsen, is het wel fatsoenlijk om daarover te spreken met degenen die daar een belang in hebben en als dat het geval is, moet dat uit Bernheze komen en niet van de Gemeenschappelijke Regeling omdat die daar niet over gaat. De heer Vugs (SP) neemt het mee terug naar de fractie. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) komt met moties over de gemeenteraad aan het stuur, het verkeer en de windmolens. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) kijkt mee met de heer Van Creij. De heer Gersjes (Bosch Belang), de heer Van Slageren (GroenLinks), de heer Van Griensven (PVV), de heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch), de heer Kabbouti (PvdA), de heer Smeets (Rosmalens Belang), de heer Verbruggen (D66), mevrouw Welten (VVD) en mevrouw Van Zwambagt (CDA) vinden het een hamerstuk. Het voorstel gaat als bespreekstuk naar de raad. 9.

Jaarstukken 2020 Mevrouw Welten (VVD) complimenteert het college met het managen van de coronamaatregelen. Den Bosch scoort hoog als woonstad, maar veel woningen worden verkocht aan mensen van buiten de stad en dat heeft invloed op de sociale kant en het verenigingsleven. De motie over het Centrumplan Rosmalen is uitgevoerd, maar ze vraagt wel aandacht voor het voorspoedig afronden van het Centrumplan Rosmalen, met name van het parkeerprobleem aan de Pastoriestraat. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt een toelichting op de opmerking van mevrouw Welten dat mensen van buiten niet goed voor het verenigingsleven zijn. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vult aan dat een van de drie punten van citymarketing is om mensen van buiten naar Den Bosch te halen en dat het budget dan misschien kan worden verlaagd. Mevrouw Welten (VVD) geeft aan dat de inwoners van de dorpen elkaar kennen en dat het verenigingsleven uit elkaar valt als er veel buitenstaanders in een dorp komen wonen.

5

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat dit komt doordat steeds meer mensen uit de Randstad een huis in de gemeente Den Bosch kopen. Mevrouw Eigenhuijsen (VVD) vindt het jammer dat er geen cijfers over de mobiliteit in het jaarverslag staan omdat die als gevolg van corona een vertekend beeld zouden geven. Dat vindt ze ook vreemd omdat op vragen van de VVD over het afsluiten van de Van Berckelstraat werd geantwoord dat de impact op de drukte in de stad beperkt zou zijn. De VVD is voor een goede bereikbaarheid voor alle verkeersmodaliteiten en het is belangrijk te weten welke impact de coronatijd heeft gehad en of de effecten daarvan structureel zijn of dat het weer normaal wordt. Ze vindt het ook jammer dat juist in een jaar waarin veel gewandeld en gefietst wordt de ambities van wandelen en recreëren in De Hooge Heide niet zijn gerealiseerd. Daar mag zeker een schepje bovenop met beleefbaar groen rond het stedelijke gebied. Er is een eerste wijk aangemeld voor de proeftuin Aardgasvrije wijken en daarbij zijn niet alle doelstellingen behaald, maar het is wel goed om ervaring op te doen omdat het complexer is dan van tevoren werd gedacht. De voorzitter geeft aan dat recreatie bij de commissie Bedrijvigheid hoort.

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) sluit zich al bij de complimenten die in de commissie Bedrijvigheid werden gegeven, maar hij heeft wel een aantal opmerkingen. Fietsen en wandelen zijn populairder geworden en het is fijn dat er minder geparkeerd wordt, maar als dat zo blijft, moeten de lagere parkeeropbrengsten wel gerepareerd worden. Veel projecten zijn gedeeltelijk afgerond en er moeten wel vervolgstappen worden gezet inzake het goederenvervoer over het spoor en de bocht bij Meteren. De lobby voor een onderzoek naar maatregelen om de verwachte overlast hierdoor te beperken, geeft aan dat dit doorgaat en dan is het tij moeilijk te keren. Als projecten wel afgerond zijn, komt er vaak een vervolgproject en de uitkomst van een onderzoek dat geen enkel wegtracé een oplossing biedt, valt hem tegen. De verduurzaming van de bevoorrading van de binnenstad is gedeeltelijk gerealiseerd en hij citeert "De lokale Green Dealbevoorrading, inclusief kortetermijnmaatregelen, loopt vertraging op als gevolg van corona", terwijl er juist anticyclisch moet worden geïnvesteerd en hier vaart mee moet worden gemaakt. In een visie en ruimtelijke plannen kun je niet wonen. In 2020 zijn 712 woningen gerealiseerd, waarvan 318 in het dure segment en dat is het laagste aantal woningen in de afgelopen jaren en het hoogste aantal dure woningen.

Hij leest dat er een uitspraak in het beroep van QPark is en dat de inhoud van dit vonnis separaat naar de raad zal worden gecommuniceerd, hij vraagt de wethouder om een tipje van de sluier op te lichten. Het college schrijft dat duurzaamheid serieus wordt genomen en dat de ondersteuning van de BEC is afgerond. Dat klopt omdat de BEC in het Duurzaam Netwerk is opgegaan en dat is vreemd omdat er in 2019 nog een energieontwikkelaar is aangesteld en de wethouder bij de behandeling van de voorjaarsnota nog zei dat de BEC een van de paradepaardjes in de besparingsopgave was. Mevrouw Welten (VVD) vraagt of de heer Hoeben moeite heeft met de manier van monitoren. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) ziet wel een goede doorkijk in het document, maar als hij beter naar bepaalde projecten kijkt, had daar geen 'ja' of 'gedeeltelijk' bij hoeven staan. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt een toelichting van de wethouder op de standstill met betrekking tot het spoor en de geluidsoverlast en op de rechterlijke uitspraak over QPark. Door de verhuizing van het Rodenborch College zullen er veel meer fietsen bij station Rosmalen worden gestald en daarom moet er vaart achter de opwaardering van dat station worden gezet. Hij wil weten of er voldoende gesprekken met Arriva zijn gevoerd om alle leerlingen te kunnen vervoeren op het moment dat het nieuwe Rodenborch College opengaat.

In 2020 is ingezet op crowdmanagement om fietsers en voetgangers in de binnenstad te sturen, maar hij kreeg veel klachten over scooters en fietsers in het centrum van Rosmalen en hij wil daar extra aandacht voor. Hij sluit zich aan bij de woorden van de VVD over het Centrumplan Rosmalen. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) is tevreden over de jaarrekening. Het goed beheren van openbaar groen leidt tot meer biodiversiteit en doelbewuster maaien heeft prima gewerkt. Dat geldt ook voor het onderhoud van de wegen van plus naar basis, kiezen voor de juiste aanpak, efficient en met borging van de veiligheid voorop. Klimaatverandering brengt met zich mee dat er meer groen moet komen; een groene ruimte die zorgt voor evenwicht en balans in de gezond6

heidsbeleving. De energietransitie moet door iedereen gedragen worden en onder andere extra isolatie en zonnepanelen dragen bij aan duurzaamheid en werkgelegenheid, daarom wil ze educatie op dit gebied blijven stimuleren. Ze denkt daarbij aan energiezuinig met zaken omgaan en verspilling voorkomen, maar ook aan technische opleidingen om duurzaamheidsprojecten tot uitvoering te kunnen brengen. Het CDA wil zonnepanelen extra stimuleren en particulieren hierin ontzorgen en ze hoort graag van de wethouder wat de stand van zaken op dit gebied is. Ze is blij dat wordt gewerkt aan een benzeenarme stad en dat de situatie bij de afvalcentrale daarbij centraal staat. Ten slotte merkt ze op blij te zijn dat het project van de Stichting Steengoed voor 36 sociale huurappartementen voor mensen met een beperking in De Vlieger in gang is gezet. De heer Smeets (Rosmalens Belang) concludeert dat 2020 vanwege het wegvallen van het verkeer geen referentiekader qua mobiliteit was. Hij is blij dat dit weer aantrekt en hij wil weer met een realistische blik naar de impact van het verkeer en goede oplossingen voor de auto's, fietsers en het ov kijken. De raad heeft goede discussies over duurzaamheid gevoerd en in het bijzonder over de RES en de Duurzame Polder, waarbij er nadrukkelijk aandacht was voor dialoog met bewoners en belanghebbenden in het gebied.

Ten slotte merkt hij op dat de druk op de woningmarkt onverminderd hoog blijft en dat het college ondanks de dip in het aantal vergunningsaanvragen projecten wel gaande houdt. De heer Gersjes (Bosch Belang) vindt dat de jaarrekening en de voorjaarsnota een beetje door elkaar lopen, ook in de jaarrekening staan prestatiegerichte indicatoren en ambities voor 2022 en daardoor heeft hij moeite om het juiste onderwerp te bespreken. Er was in 2020 veel ellende en de coronacrisis heeft nog steeds impact op veel inwoners en ondernemers. Hij hoopt dat het vanaf nu beter gaat en dat de gemeente de inwoners weer volop kan steunen om er bovenop te komen. Hij bedankt alle ambtenaren die in dit unieke jaar de gemeente draaiende hebben gehouden, er was veel extra werk terwijl het normale werk ook doorging. Hij spreekt in het bijzonder zijn waardering uit voor het uitvoeren van de steunpakketten en hij wil weten of afwijzingen later toch nog zijn ingevuld. Hij spreekt ook zijn waardering uit voor de medewerkers van het afvaldepot waar het in het begin van de coronacrisis erg druk was omdat iedereen zijn woning aan het opruimen was. Hij vraagt aandacht voor de woningbouw, in 2020 zijn er slechts 750 woningen gerealiseerd en dat is veel te weinig, zeker gezien het feit dat de ambitie is dat er over tien jaar 10.500 woningen meer zijn.

Dat is een flinke opgave en hij vraagt hoe de wethouder naar dit te lage realisatiecijfer kijkt. De voorzitter zegt dat de vraag over de steunpakketten in de commissie Bestuur thuishoort. De heer Verbruggen (D66) merkt op dat 2020 een bijzondere dynamiek had en dat de pandemie een verrassend effect op de milieuprestaties had; door het thuiswerken waren er geen files en werd er thuis meer afval geproduceerd. Er is veel bereikt, bedrijven hebben meer energiebesparende maatregelen getroffen dan gepland, er zijn meer laadpunten voor elektrische auto's aangelegd dan voorzien, het digitaal Duurzaam loket is gerealiseerd en de beperkingen bij grondstromen als gevolg van PFAS zijn opgeheven. Er is ook veel in gang gezet om de gemeente Den Bosch bereikbaar en leefbaar te houden. Ondanks dat niet alle doelstellingen zijn gehaald, bedankt hij het college, de gemeentelijke organisatie, bedrijven en inwoners voor de behaalde resultaten in dit uitdagende jaar. De heer Kabbouti (PvdA) merkt op dat er in 2020 een aantal stevige stappen op het gebied van duurzaamheid is gezet, maar dat veel ambities slechts gedeeltelijk gerealiseerd zijn. Dat geeft aan dat er continu aandacht moet zijn voor de realisatie van de ambities.

Het aantal woningzoekenden is erg hoog, de nulmeting liet 7008 woningzoekenden zien en de doelstelling was minder dan 9800 woningzoekenden, maar er zijn nu 15.000 acute woningzoekenden en dat is een toename van 50% ten opzichte van een jaar eerder. De dip in het aantal aangevraagde bouwaanvragen was te voorzien en dat heeft geleid tot de bouw van minder woningen in 2020, maar de prognoses zijn goed en er moet meer aandacht komen voor het aantal mensen dat een sociale huurwoning zoekt. De heer Gersjes (Bosch Belang) vraagt of de heer Kabbouti weet of er ook mensen op de wachtlijst staan die al wel een huis hebben.

7

De heer Kabbouti (PvdA) zegt dat het gaat om 15.000 mensen die meer dan twaalfmaal per jaar reageren op een vrijkomende woning en niet om mensen die incidenteel naar een woning zoeken. De heer Van Griensven (PVV) is er niet blij mee dat auto's uit de binnenstad worden weggepest door minder parkeerplaatsen en hoge parkeertarieven. Verder vindt hij het jammer dat er steeds meer aan de klimaatdoelen wordt uitgegeven, terwijl de ondernemers en een aantal burgers in deze crisis financieel klem zijn komen te zitten. Ten slotte merkt hij op dat in de dossiers Dierenbos, Rosmalense Polder en het Theater aan de Parade veel te weinig naar de burgers is geluisterd. Reactie college Wethouder Van der Geld is het niet met De Bossche Groenen eens dat de resultaten van de BEC tegenvallen, die heeft een bijzondere prestaties neergezet wat betreft CO2-reductie en kennisdeling tussen bedrijven. De reden om over te gaan naar het Duurzaam Netwerk was niet gebrek aan succes, maar dat was in verband met verbreding en een andere aanpak. In antwoord op de vraag van het CDA over het stimuleren van de plaatsing van zonnepanelen geeft hij aan dat in de raadsinformatiebrief over de energietransitie staat dat er niet genoeg capaciteit beschikbaar is om daar volop mee aan de slag te kunnen gaan.

Die positie nemen alle gemeenten in richting de rijksoverheid in het kader van de financiële verhoudingen tussen het rijk en de gemeenten. De gemeente doet wat mogelijk is en kijkt specifiek naar de projecten met de meeste impact op het reduceren van CO2. Wethouder Kâhya geeft aan dat de gemeentelijke medewerkers het afgelopen heel hard hebben gewerkt aan de geplande zaken, maar ook aan het informeren van de inwoners over de corona-ontwikkelingen. Ook de afdeling Verkeer heeft hard gewerkt en met succes; er is € 2 miljoen extra beschikbaar voor verkeersveiligheid en het station is opgenomen in het MIRT. Er wordt hard gewerkt aan onder andere het station en het fietsparkeren en daarover komen de komende weken en maanden voorstellen naar de raad. Wethouder Geers geeft aan dat in de raadsinformatiebrief 'Sneller bouwen aan 'sHertogenbosch' een maatregelenpakket voor de korte, de middellange en de lange termijn is opgenomen en dat daarin ook staat dat er op korte termijn een dip in de woningbouwproductie is omdat een aantal zaken in uitvoering is dat een aantal jaren geleden is gestart en waarop nu nog niet goed op kan worden gestuurd. De enige manier om daar wel op te sturen, is door de bouw van tijdelijke woningen en de ambitie is om 500 tijdelijke woningen in het goedkopere segment, met name de sociale huur, toe te voegen om de dip zo ondiep mogelijk te laten zijn.

Er zijn inmiddels 212 woningen opgeleverd, waarvan ongeveer de helft de afgelopen maanden en daarmee is ook op de korte termijn maximaal ingezet op het zo goed mogelijk houden van de woningbouwcijfers. De druk op de woningmarkt blijft in alle segmenten wel enorm hoog en daar wordt enorm hard aan gewerkt en de woningbouwproductie die in voorbereiding is, is wel behoorlijk hoog. Tweede termijn De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) wil weten hoe het zit met het fietsverkeer in Rosmalen als het Rodenborch College is verhuisd. Verder wil hij weten of er actief iets wordt gedaan aan het hufterige gedrag van scooterrijders op de Driesprong in Rosmalen en hoe het verdergaat met de uitspraak over Q-Park en het spoor. De heer Kabbouti (PvdA) vindt het erg ambitieus om voor 2022 in te zetten op minder dan 7000 actief woningzoekenden als dit getal al jaren 10.000 is en er nu 15.000 actief woningzoekenden zijn. De heer Gersjes (Bosch Belang) hoorde de wethouder eigenlijk bevestigen dat de ambitie van 10.500 woningen wel wordt gehaald. Mevrouw Welten (VVD) heeft de wethouder niet gehoord over de afhandeling van het Centrumplan Rosmalen en met name het parkeerprobleem in de Pastoriestraat.

8

Wethouder Geers zegt dat continu enorm hard wordt gewerkt aan de ambitie van 10.500 woningen en dat dit aantal ook wordt gehaald. Als er morgen 5000 woningen uit de lucht vallen, is er nog steeds een opgave en moeten er nog steeds meer woningen worden gebouwd. Er is maximale inzet om zoveel mogelijk woningen te ontwikkelen door prioriteit te geven aan kansrijke projecten met veel betaalbare woningen en door extra gas te geven op grote projecten die snel gerealiseerd kunnen worden. Daarmee kunnen sneller slagen worden gemaakt die minder capaciteit vragen. De heer Kabbouti (PvdA) onderschrijft dit. De 700 woningen die nu worden gebouwd en de woningen die in 2022 worden gebouwd, zaten al langer in de pijplijn en hij vindt het bijzonder dat wordt ingezet op minder dan 7000 actief woningzoekenden, terwijl dit er op dit moment 15.000 zijn. Wethouder Geers zegt dat de ambitie is om maximaal op de woningbouwproductie in te zetten. Niemand kan voorspellen of in 2022 de druk op de woningmarkt hoger of lager is, maar de cijfers zijn wel zorgwekkend. Er zijn veel woningzoekenden, dat zijn niet allemaal mensen die momenteel geen woning hebben, maar daar zitten ook mensen bij die nu een andere woning hebben. De opgave in zowel de sociale huur als in de andere sectoren is enorm en daar wordt maximaal op ingezet.

Wethouder Kâhya zegt dat het belangrijk is om de bereikbaarheid van het nieuwe Rodenborch College goed te regelen, dat daarop wordt gestuurd en dat het de bedoeling is om station Rosmalen in het najaar aan te pakken, zodat dit klaar is voordat het nieuwe Rodenborch College in gebruik wordt genomen. Met betrekking tot het hufterige gedrag van scooterrijders geeft hij aan dat 's-Hertogenbosch een beleidskader opstelt over hoe de gunstige elementen kunnen worden geoptimaliseerd en de nadelige kanten zo goed mogelijk kunnen worden gemanaged binnen de bestaande juridische kaders. Er komt een raadsinformatiebrief over de uitspraak over Q-Park en hij licht nu geen tipje van de sluier op omdat hij wil voorkomen dat dit tot verwarring leidt. De gemeente gaat niet over het tracébesluit, maar zet zich samen met andere gemeenten langs het spoor wel maximaal in om de veiligheid voor de inwoners te waarborgen en de hinder te beperken als het rijk kiest voor meer goederentreinen. Dat is een doorlopend proces waarover de raad via raadsinformatiebrieven wordt geïnformeerd. De heer Van Griensven (PVV) neemt het voorstel mee terug naar de fractie. De overige fracties vinden het een hamerstuk Dit voorstel gaat als hamerstuk naar de raad. Als de heer Van Griensven het toch nog zou willen behandelen als bespreekstuk wordt hem verzocht dat vooraf te melden. De voorzitter schorst de vergadering.

Schorsing 7. 8.

Voorjaarsnota 2022 Actualisatie begroting 2021 De voorzitter heropent de vergadering. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt zich af waar het Zuid-Willemspark, de autoluwe Binnenstadsring en de koppeling van de Diezebrug aan de Vogelstraat blijven, maar het belangrijkste vraagstuk is hoe de kansloosheid voor de Bosschenaar op een woning in Den Bosch kan worden doorbroken. Minima en mensen met een modaal inkomen kunnen het wel vergeten en er moet een breekijzer in de groeiende kansloosheid worden gezet. Iedereen is het wel eens over de maatregelen, maar de vraag is wanneer heel gericht te werk wordt gegaan. De raad staat achter de plannen van het college voor station Oost, De Vliert, het GZG-kwartier en De Groote Wielen, maar als in 2017 1097 woningen en in 2021 712 woningen worden gebouwd, wordt niet voor de behoefte van de Bosschenaren gebouwd, zeker niet gezien het aandeel dure woningen en het feit dat het aantal corporatiewoningen is gedaald van 25.000 in 2017 naar 23.000. Er moet een aantal harde uitspraken worden gedaan over wat de gemeente niet meer doet en hoe het breekijzer gestalte kan krijgen. Hij stelt voor te stoppen met de verkoop 9

van corporatiewoningen en het kapen door beleggers van nieuwbouwwoningen in de vrije sector te blokkeren; iemand die een nieuwbouwwoning koopt, moet daar een substantiële tijd gaan wonen. Daarnaast moet het Knarrenhofconcept als woonconcept met zorg tegen een scherpe prijs van de grond komen om de doorstroming te bevorderen. Den Bosch stelt het herstelfonds van € 450 miljoen niet nodig te hebben en doet ook niet mee aan de claim van € 1500 miljoen voor veilige en leefbare wijken van vijftien gemeenten, maar dat kan wel een breekijzer zijn en dat moet de gemeente Den Bosch nu op eigen kracht inzetten. Mevrouw Welten (VVD) zegt dat de corporaties geen nieuwe woningen kunnen bouwen als zij geen woningen kunnen verkopen. Ze is het ermee eens dat er in de vrije sector niet moet worden gespeculeerd, maar het zorgt niet voor nieuwe woningen als dat niet meer gebeurt. De heer Kagie noemde een aantal voorbeelden van woningbouwprojecten, maar hij zei ook dat daarmee de woningnood niet wordt opgelost en ze vraagt hoe wel veel meer woningen kunnen worden gecreëerd dan nu het geval is. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) geeft aan dat verschillende fracties de afgelopen jaren hebben voorgesteld de verkoop van corporatiewoningen te stoppen en hij daagt mevrouw Welten uit om voor 16 juni a.s.

aan te geven dat de corporaties niet de weerstandskas hebben om het de komende vier jaar zonder de verkoop van corporatiewoningen te doen, hij zal aantonen dat die weerstandskas er wel is. Een Knarrenhof is in den lande een bewezen concept dat ook de doorstroming bevordert. Mevrouw Welten (VVD) vraagt of de heer Kagie met 'de Bosschenaar bedienen' bedoelt dat er geen woningen aan mensen van de buiten Den Bosch mogen worden verkocht. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zei alleen dat de Bosschenaren meer kans op een woning moeten krijgen door sociale en middeldure woningen te bouwen. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) merkt op dat Den Bosch weer gaat herleven, zodat het aantrekkelijk blijft om er fijn te wonen, samen te leven, te werken, te ondernemen en ernaartoe te komen. Naast corona is wonen een van de meest urgente onderwerpen omdat het zo belangrijk is om fijn te kunnen wonen. De coronatijd heeft maar weer eens bewezen hoe het voelt als er niet voldoende ruimte en aanbod is en mensen noodgedwongen op elkaars lip zitten. Het CDA kiest voor fijn wonen voor iedereen, voor jong, oud, rijk en arm. De vraag is of ook de volgende generatie een kans krijgt om ooit een woning te kopen, hoe het staat met de studentenhuisvesting of dat veel jongeren hard weglopen, of er voldoende werkgelegenheid is en of er voldoende expatcommunities zijn.

De heer Roovers (SP) wil van het CDA horen of de volgende generatie nog een huis kan kopen en hoe het zit met de studentenhuisvesting. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) komt hier verderop in haar betoog op terug. Ze vraagt zich ook af hoe het staat met de eerder per CDA-motie voorgestelde Knarrenhof en andere moderne ouderenhuizen. De wethouder gaf eerder aan die waar mogelijk in te passen, bijvoorbeeld binnen nieuwe projecten, en daar hoort ze graag meer over. Den Bosch moet kansen pakken, doorstroming stimuleren, inzetten op sneller bouwen, meer Tiny Houses bouwen, geen beperking aan hoogbouw stellen en meer flexwoningen realiseren en ze vraagt zich af hoe wordt omgegaan met de schaarse ruimte. Er moet ook worden nagedacht over wat de coronatijd brengt: gaat iedereen nog wel naar kantoor of komt er kantoorruimte vrij waar woningbouw kan komen, komen er meer flexibele werkplekken en moet er worden gezocht naar panden met gemeenschappelijke ontmoetingsplekken in een groene omgeving. Misschien begint er nu een nieuwe tijd en ze vraagt de wethouder om hierop te reflecteren.

Ze noemt gebiedsontwikkelingen zoals de Vinkelse Slagen, de Bossche Stadsdelta, De Groote wielen en station Oost met woningen in het groen en verbindingszones die zorgen voor uitwisselingen, waar wandelpaden zorgen voor leefbaarheid, groen, recreatie en voldoende speelvoorzieningen voor jongeren en de opgroeiende jeugd. Ze wil een place to be met ontmoeten, dynamiek en een vitaal groen gebied met voldoende speel- en recreatievoorzieningen voor jong en oud waar mensen samen iets opbouwen en er willen zijn voor een gezamenlijke wijk. Het CDA denkt graag in oplossingen, bijvoorbeeld door woningen van minimaal 50 m² te bouwen, maar het CDA heeft er geen bezwaar tegen als ze zo nodig een aantal vierkante meters kleiner zijn. Corporaties moeten die ruimte krij10

gen, maar het moet dan niet gaan om kleiner wonen en meer betalen, maar meer minder betalen en meer perspectief voor wonen. Ze vraagt of de gemeente ook kansen ziet om zelf te voorzien in meer middenhuur. Mensen moeten in Den Bosch veilig en gezond kunnen leven en wonen en dat betekent dat de verkeersveiligheid geborgd moet zijn. Het college zet stappen in de ambitie om het aantal verkeersslachtoffers te verminderen, er wordt ruimhartig gekeken naar hoe Den Bosch bereikbaar moet zijn en blijven met meer deelfietsen en deelauto's, goede fietspaden en juiste en snelle verbindingen. Het CDA omarmt die mobiliteitsontwikkeling, maar de stad is wel van iedereen en moet voor iedereen goed bereikbaar blijven met het openbaar verkeer, op de fiets en met de auto. Het verminderen van verkeersoverlast in bepaalde gebieden kan een mooie bijdrage leveren aan veilig wonen en leven in Den Bosch, maar dat mag geen waterbedeffect in de omgeving opwerpen. Het CDA kijkt uit naar de verdere uitvoering van de motie Hinthamerstraat om de overlast daar te beperken en ze vraagt of de wethouder kan schetsen wanneer hij de middellangetermijnnotitie ter hand neemt. Er komt een discussienotitie, maar gezien de complexiteit vraagt ze wanneer die komt. Het CDA wil de projecten Oostwestverbinding en oostelijke omleiding Rosmalen samenvoegen, zodat de bereikbaarheid op elkaar kan worden afgestemd.

Het meenemen van maatregelen uit het voorkeursadvies van de A2 moet bijdragen aan ruimte voor de verlichting van andere knelpunten en de voorkeursalternatieven worden eerst uitgewerkt alvorens er nadere maatregelen qua verbindingen kunnen worden genomen. Het CDA hecht waarde aan een goede ontsluiting aan de oostkant van De Groote Wielen en is positief over het opnemen van het project Bossche Stadsdelta in het Structuurfonds. Dit plan biedt de stad veel perspectief op het gebied van wonen, leefbaarheid, bereikbaarheid en groen. Het is erg belangrijk dat het Grondbedrijf tot op heden veel aan het Structuurfonds heeft bijgedragen en nog steeds in de lift zit. De Omgevingswet is uitgesteld tot 1 juli 2021 en vraagt nog de nodige menskracht, daarom is het fijn dat de CDA-motie over een integraal intaketeam is aangenomen, iedere vereenvoudiging is een stap vooruit. Het CDA is hoopvol en wil samen werken aan een snelle terugkeer van een florerende stad, Den Bosch moet weer herleven naar een place to be waar het voor iedereen fijn wonen, leven en werken is. De heer Roovers (SP) heeft geen antwoord op zijn vraag over de kansen voor jongeren op de woningmarkt en de studentenhuisvesting gekregen. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) ziet in bijvoorbeeld in de Bloemenkamp mogelijkheden voor studentenhuisvesting en ze denkt aan kleinere woningen voor jongeren.

De heer Roovers (SP) zegt dat Den Bosch voor studenten een van de duurste steden is om te wonen in verband met vastgoedinvesteerders die een groot deel van de studentenhuisvesting in bezit hebben en hij vraagt of het CDA dit herkent en welke maatregelen het wil nemen. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) weet dat dit het geval is, maar ze weet zo geen maatregelen te noemen. Ze oppert eventueel kantoorruimte om te bouwen tot studentenhuisvesting. De voorzitter geeft aan dat de handhaving in de Hinthamerstraat in de commissie Bestuur wordt besproken. De heer Van Slageren (GroenLinks) vindt dat de voorjaarsnota erg in het teken van corona staat, maar dat er gelukkig licht aan het eind van de tunnel is. Deze situatie geeft ook kansen, hij wil niet terug naar het oude normaal en hij ziet mogelijkheden om de stad weer op gang krijgen met een blik op de toekomst. Er is een goede beleidsmatige infrastructuur met een Regionale Energiestrategie, een Woonvisie en een visie Duurzame mobiliteit en klimaatbestendige stad en die geeft richting aan het langere perspectief waarin ook in de voorjaarsnota stappen kunnen worden gezet. Hij zich ervan bewust dat je in een beleidsstuk niet kunt wonen, dat het je niet van A naar B brengt en het ook geen lamp laat branden en dat de plannen wel geëffectueerd moeten worden.

Door de coronamaatregelen kreeg de mobiliteit een hele andere vorm, mensen werkten thuis en de winkels waren nauwelijks open en als dat weer op gang komt, is dat een uitgelezen moment om dit op een duurzame manier te doen, waarbij de winkels in het centrum emissieloos bevoorraad worden, ook om de autoluwe binnenstad zoveel mogelijk verder vorm te geven. Ook op het gebied van de energietransitie is veel werk te doen, er ligt een uitdaging om nog meer energie te besparen en hij ziet daar kansen toe. In wijken en straten kan worden gekeken naar hoe daar energie kan worden bespaard, daarmee worden twee vliegen in 11

één klap geslagen; het geeft niet alleen vorm aan de energietransitie, maar de burgers krijgen dan ook veel ruimte om zelf initiatieven te nemen. De gemeente kan dit faciliteren, daarvan zijn in den lande genoeg succesvolle voorbeelden zoals energiecoöperaties en initiatieven op wijkniveau. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraag of de heer van Slageren wat voorbeelden kan noemen van energie-initiatieven die geen weerstand ontmoeten. De heer Van Slageren (GroenLinks) bedoelde ook energiebesparing. Het is bijvoorbeeld goedkoper om alle muren in een straat tegelijkertijd te isoleren, in een keer zonnepanelen op alle daken te leggen of om collectief warmtepompen te kopen dan als dat per huis wordt gedaan. Woningbouwprojecten hebben tijd nodig, maar er moet ook op korte termijn iets gebeuren en daarbij is een aantal zaken belangrijk. De woonproblematiek is te complex om met simpele oplossingen te kunnen oplossen. Er moeten meer woningen komen en daarom moet de bouwproductie tot het uiterste worden opgevoerd en moet worden gekeken naar tussenoplossingen met bijvoorbeeld tijdelijke woningen en het anders kijken naar kantoorruimte die op korte termijn in woningen kan worden omgezet.

Verder moeten er ook meer goedkopere woningen komen en een antispeculatiebeding of een wooneis levert in eerste instantie niet meer woningen op, maar als dat op grotere schaal gebeurt, drukt het wel de prijs van woningen. Hij is ook voor flexibele woningen voor bijvoorbeeld studenten of ouderen, maar hij wil vooral kijken naar de behoefte bij de verschillende groepen. Er ligt een goede infrastructuur en er zijn goede initiatieven, maar op een aantal punten moet er wel degelijk de schouders onder gezet worden en GroenLinks is optimistisch dat er reële mogelijkheden zijn, maar die moeten wel gegrepen worden en hun beslag krijgen in de begroting voor 2022. De heer Roovers (SP) las in De Speld vier tips om in de huidige overspannen woningmarkt aan een huis te komen: 1. Begin niet als starter, maar begin met het verkopen van je huidige huis zodat je met kapitaal de woningmarkt op kunt. 2. Zorg ervoor dat je geen modaal inkomen hebt. Verdien óf heel weinig en wacht op een sociale huurwoning of het verzorgingshuis óf zorg ervoor dat je tweemaal modaal of meer verdient. 3. Geef geld uit aan huur, zo houd je aan het eind van de maand geen geld over om een huis van te kopen. 4. Zorg ervoor dat je rijke ouders hebt. Deze tips zijn satirisch bedoeld, maar er gaat wel de pijnlijke waarheid achter schuil.

De dagelijkse realiteit van grote groepen mensen is er een van institutionele onzekerheid, wat met een vreselijk eufemisme 'flexibiliteit' wordt genoemd, en heeft ervoor gezorgd dat door corona veel mensen hun baan verloren en hun inkomsten zagen teruglopen. De huren daalden echter niet, de wachtlijsten voor sociale huurwoningen bleven onverminderd lang en middenhuur is voor het gemiddelde publiek niet bereikbaar. Het gevolg van deze manier van volkshuisvesting die investeerders en huizenbezitters centraal stelt, is een verloren generatie van lang thuiswonende jongeren en steeds verder stijgende woonlasten voor gewone mensen. In Den Bosch zijn in 2020 kleine stapjes gezet, maar het college wil niet de radicale keuzes maken die in tijden als deze nodig zijn. Het college kiest helaas niet voor een sterkere rol van de gemeente in de woningbouw die het belang van huurders en woningzoekenden centraal zou stellen, buiten de belangen van private partijen om en het neemt daarbij voor lief dat Den Bosch daarmee inboet aan gastvrijheid voor sommige inkomensgroepen.

Het college verdient ook complimenten, er wordt bijvoorbeeld geïnvesteerd in het versterken van wijken, met name in de Gestelse buurt, maar daar zit wel een keerzijde aan; in en rond het centrum lijkt er een concentratie van dure woningen te ontstaan en in wijken verder van het centrum zoals in De Haren worden meer sociale huurwoningen geconcentreerd. De SP kijkt uit naar de resultaten van het onderzoek naar deze gentrificatie en gaat hier graag het gesprek over aan. Hij vreest namelijk dat de segregatie en gettovorming die met dit proces gepaard gaan de sociale samenhang in de stad schaden en het opkopen van woningen door beleggers speelt hierin een belangrijke rol. Eindhoven sorteert inmiddels voor op een opkoopverbod in bepaalde wijken en wat de SP betreft gaat Den Bosch dit ook doen, hij hoort graag een reflectie van de wethouder hierop en de SP overweegt hierover een motie in te dienen. De SP vindt dat de gemeente een sterke deelnemende rol in de energietransitie moet spelen met meer gemeentelijke windmolens en collectieve zonnepanelen, het geld dat dit oplevert, kan worden ingezet om de energietransitie op een sociale manier te laten 12

verlopen. De wethouder beweegt, in tegenstelling tot zijn fractie, in de goede richting, maar wat de SP betreft kan het altijd een tandje meer. Mevrouw Welten (VVD) vraagt een toelichting op de relatie die de heer Roovers tussen segregatie en beleggers legt. De heer Roovers (SP) geeft aan dat door de verkoop van sociale huurwoningen in en rond het centrum en meer sociale huurwoningen in bijvoorbeeld De Haren een verschil in inkomen tussen diverse wijken ontstaat. Dat is een vorm van ruimtelijke segregatie op basis van inkomen en de SP vindt dit schadelijk en wil dit tegengaan. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat de gemeente Den Bosch mensen met hogere inkomens wil lokken door middel van werkgelegenheid en hij vraagt hoe de heer Roovers hier tegenaan kijkt. De heer Roovers (SP) heeft daar niets op tegen zolang het gevolg van het woningbouwbeleid maar niet is dat mensen met een laag inkomen naar de rand van de gemeente worden gestuurd. Hij vraagt of de heer Van Creij vindt dat het goed gaat. De voorzitter wil het hierbij laten wat betreft dit onderwerp omdat dit in de commissie Sociaal thuishoort. Mevrouw Welten (VVD) ziet dat optimaal wordt ingezet op bouwen en het klopt dat er niet genoeg wordt gebouwd, maar er wordt wel op ingezet.

Er wordt gebouwd voor bijzondere doelgroepen, De Vlieger, en voor senioren met en zonder zorgvraag worden de projecten Zuiderschans, Seringenstraat en Zwartbroekweg uitgevoerd. Er worden ook 500 studentenwoningen gebouwd: aan De Fuik en de Onderwijsboulevard en in De Herven. De heer Roovers (SP) zegt dat Den Bosch een van de duurste studentensteden van Nederland is omdat de studentenwoningen in Den Bosch vaak in het bezit van private beleggers zijn. Hij vraagt een reactie van mevrouw Welten. Mevrouw Welten (VVD) deelt deze mening. De markt doet zijn werk en dat heeft een negatief effect. De heer Roovers (SP) constateert dat in bijvoorbeeld Nijmegen, waar een sterke stichting Studentenhuisvesting is, de kamerprijzen aanzienlijk lager zijn dan in Den Bosch. Mevrouw Welten (VVD) is niet tegen een stichting en misschien moet daar eens over worden gesproken. Ze maakt zich wel zorgen over de segmentering. Er is 25-15-60 afgesproken, maar met meer dan 30% wordt momenteel intensief op het sociale segment ingezet en het middensegment blijft achter waardoor ook de doorstroming minder wordt. Er staan veel woningbouwprojecten in de startblokken, in de stukken wordt zelfs gesproken over 4800 woningen in 2022 en ze hoopt dat dit aantal gerealiseerd wordt. Ze vraagt hoeveel procent van deze woningbouwplannen tot het middensegment behoren.

De druk op de gemeentelijke afdelingen is groot waardoor nieuwbouwplannen op dit moment niet in behandeling worden genomen, dat kan niet zonder gevolgen blijven en ze hoort graag van de wethouder dat de bouwproductie op stoom blijft. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt om hoeveel woningen in 2022 het gaat. Mevrouw Welten (VVD) zegt dat er plannen liggen voor 4800 woningen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt hoeveel woningen er in 2022 gerealiseerd worden. Mevrouw Welten (VVD) kan deze vraag niet beantwoorden. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil deze vraag daarom aan de wethouder stellen.

13

Mevrouw Welten (VVD) ziet ook kansen op het gebied van de landbouwtransitie, ook op die afdeling zijn er te weinig ambtenaren. Ruimte-voor-ruimte is een provinciale aangelegenheid en ze vraagt welke rol de gemeente hierin kan spelen omdat lege schuren zorgen voor verloedering en criminalisering en ze daar potentie voor woningbouw ziet. Het is positief dat er meer met hout wordt gebouwd en ook voor de bouw van parkeergarages kan hout worden gebruikt. Ze pleit er ook voor om bij nieuwbouwprojecten eerst in te zetten op de bereikbaarheid en de verkeersafwikkeling, ook voor auto's, en vervolgens te bepalen wat er kan worden gebouwd, voorbeelden daarvan zijn de Bossche Stadsdelta en de omgeving van station Oost. De VVD is voor vereenvoudiging van het bouwproces en de druk op de woningmarkt vraagt om snelheid. Er wordt ingezet op woningsplitsing, maar het is wel opmerkelijk dat in 2019 vijfmaal zoveel woningen zijn gesplitst dan in 2020 en ze hoort graag van de wethouder hoe dit kan. Woningsplitsing in het buitengebied lijkt niet van de grond te komen ze vraagt of dit wel actief wordt aangeboden. Met het modulair bouwen van flexwoningen voor een bredere doelgroep kan een kwaliteitsslag in de tijdelijke woningen worden gemaakt, de provincie onderzoekt de mogelijkheden hiertoe en ze hoort graag van de wethouder of hierover iets bekend is.

Ze mist waterwoningen, daar ziet ze graag wat meer ruimte voor. Ten slotte merkt ze op dat meer thuiswerken en intensiever gebruik van de openbare ruimte vraagt om een andere inrichting van die openbare ruimte. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt wat mevrouw Welten exact met waterwoningen bedoelt. Mevrouw Welten (VVD) bedoelt hiermee woningen die op het water worden gebouwd. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of ze niet de woonboten in de Rosmalense Plas, aan de Van Veldekekade en in de Ertveldplas bedoelt. Mevrouw Welten (VVD) zegt dat woonboten op het water drijven en dat waterwoningen op het water worden gebouwd. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) vraagt waar mevrouw Welten die waterwoningen wil plaatsen. Mevrouw Welten (VVD) zegt dat er plannen zijn om dat in de binnenstad te doen. Er is ruimte aan de Van Veldekekade afhankelijk van het aantal woonboten dat daar komt te liggen. Ze wacht eerst de voorwaarden af en welke gevolgen het voor het aantal woonboten aldaar heeft. Mevrouw Eigenhuijsen (VVD) vindt mobiliteit en bereikbaarheid geen luxe, maar wel belangrijke voorwaarden voor een gemeente waar het goed wonen, werken en recreëren is omdat daarmee de instellingen en winkels bereikbaar blijven, de inwoners mobiel blijven en iedere bewoner of bezoeker de keuzevrijheid heeft en houdt in hoe hij of zij zich kan verplaatsen.

Daarmee wordt vanuit mobiliteit gewerkt aan kansengelijkheid en een inclusieve gemeente. Ze volgt met interesse de ontwikkelingen rondom de parkeernormen die wat de VVD betreft in de pas moeten lopen en niet voor de troepen uit omdat een auto geen luxe is maar een van de keuzes om op het werk, bij een vereniging of elders te komen. Ze hoorde maar weinig over de bereikbaarheid van de bedrijventerreinen en welke keuzes de werknemers hebben om op hun werk te komen. Er rijdt maar enkele malen per dag een bus over De Rietvelden en ze is benieuwd hoe wordt gekeken naar de mobiliteit voor werknemers en hoe het staat met de verkeersveiligheid en de parkeergelegenheid op bedrijfsterreinen, ze geeft mee hierover in gesprek te gaan met de ondernemers en ondernemersverenigingen. In januari jl. schreef de minister van Binnenlandse Zaken in de brief 'Stand van zaken Klimaatakkoord gebouwde omgeving': het draagvlak voor de transitie is geen gegeven, maar moet steeds opnieuw verdiend worden, blijven uitleggen wat we doen, waarom en wanneer, goed in overleg zijn en blijven met de omgeving van de plannen rondom de energietransitie. Dat blijft ook in 2022 een opgave waarin verder wordt gewerkt aan de opgave rondom de energietransitie. Ze vindt dat draagvlak blijvend moet worden verdiend.

De warmtevisie komt eraan en de VVD wil werken aan realistisch verduurzamen, besparen is het eerste deel van het integrale antwoord op de Warmtevisie omdat alle warmte die niet gebruikt wordt ook niet hoeft te worden opgewekt. Daarom is isoleren belangrijk en daarop wil ze in de plannen voor 2022 inzetten.

14

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) hoorde de VVD zeggen dat het qua bereikbaarheid van de Bossche Stadsdelta en station Oost misschien niet helemaal goed is gegaan en vraagt of de VVD een spijtoptant is wat betreft de Parkeernota. Mevrouw Welten (VVD) zegt dat de VVD nadrukkelijk naar de verkeersafwikkeling in de Bossche Stadsdelta wil kijken. Dat staat los van de parkeernormen, maar het is wel een basis om een wijk goed in te richten. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat de VVD wel met dit voorstel akkoord is gegaan en dat het erop lijkt dat de VVD een spijtoptant is. Mevrouw Welten (VVD) zegt dat dit niet het geval is omdat er een vervolg op komt. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vindt dat de oostelijke ontsluitingsweg er moet komen, waarbij de tracékeuze minder van belang is en dat gewoon ge-DREVEN met een voorstel komt om projectvoorstel 3 van de agenda te halen. Verder vindt hij veiligheid belangrijker dan het opleuken van een gebied en de fietsondertunneling in Orthen, het doortrekken van de Vogelstraat en de oostelijke ontsluitingsweg hebben meer prioriteit dan de Diezebrug en hij is tegen het voorstel om nu € 10 miljoen aan de Diezebrug te spenderen, dat kan altijd nog als er veel geld is. Mevrouw Welten (VVD) vindt dat de heer Van Creij verwarring wekt met zijn opmerking dat de Oostelijke Landweg er moet komen al is het met een andere route.

Het is belangrijk dat de oostkant goede ontsloten en goed bereikbaar wordt en het is niet belangrijk waar die weg precies ligt, als de bereikbaarheid en de toegankelijkheid maar optimaal zijn. Ze vraagt of de heer Van Creij het daarmee eens is. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat de tracékeuze nog openstaat en dat het belangrijkste is dat de oostelijke ontsluitingsweg op de agenda blijft. Mevrouw Welten (VVD) denkt dat samenvoegen dan geen enkel probleem is. Mevrouw Van Zwambagt (CDA) sluit zich aan bij de woorden van mevrouw Welten. Ook het CDA hecht aan een goede ontsluiting, maar ze vindt het wel belangrijk om eerst te kijken welk traject het wordt en ze vraagt hoe de heer Van Creij dit ziet. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) hoorde mevrouw Van Zwambagt zeggen dat de oostelijke kant van De Groote Wielen goed ontsloten moet worden en dat sluit aan bij zijn opmerking dat het tracé nog bespreekbaar is, als de oostelijke ontsluiting maar goed geregeld wordt. In bijlage 3 van het projectvoorstel staat de onderbouwing van de raadsinformatiebrief en dat betekent dat er potjes worden samengevoegd en dat de oostelijke ontsluitingsweg wordt opgeheven, dan komt de ontsluiting in de nabijheid van de Bruistensingel.

Hij hoorde de wethouders Energietransitie, Verkeer en Wonen zeggen dat er te weinig capaciteit is en hij vraagt of er structureel te weinig ambtelijke capaciteit is om alle opgaven te realiseren. De Omgevingsvisie, die veel ambtelijke inzet kost kan worden uitbesteed, dat kost wel geld maar daardoor is er meer capaciteit beschikbaar voor bouwprojecten. Die zijn kostendekkend en op het moment dat er meer gerealiseerd wordt, is hier geld voor beschikbaar. De heer Smeets (Rosmalens Belang) wil de budgetten voor de maatregelen in verband met de oostelijke ontsluitingsweg in het Structuurfonds bundelen en hij wil focussen op de westelijke ontsluiting van Rosmalen waar het deze week weer vol stond. Met de komst van het Rodenborch College moet ook goed worden gekeken naar de inpassing van de fiets en het ov. Op de wat langere termijn wordt het centrum van De Groote Wielen en het vierde kwadrant, De Lanen, gerealiseerd, waardoor een volledige westelijke en oostelijke ontsluiting absoluut noodzakelijk is. Hij is het ermee eens dat de ligging van het tracé niet belangrijk is, hij wil dit loskoppelen van de Oostelijke Landweg, als er maar efficiënte maatregelen worden genomen, waarbij ook rekening wordt gehouden met de bewoners van De Bruggen en andere ontsluitingswegen aan de oostkant en het centrum.