Vaststellen van het verslag van 25 november 2020

Welke suggesties hebben partijen voor verbeteringen in en van de intensieve veeteelt, die de gemeente zou kunnen oppakken? 4. Wat vinden partijen van de suggestie om als gemeente zelf het goede voorbeeld te geven, door bij activiteiten en evenementen van de gemeente geen vlees aan te bieden? De heer Van Rosmalen (GroenLinks) is van mening dat De Bossche Groenen een interessante notitie presenteert met veel interessante feiten over de intensieve veehouderij. GroenLinks is blij om te kunnen concluderen, dat het in de gemeente 's-Hertogenbosch relatief meevalt. In heel NoordBrabant zijn er gemiddeld ruim twee varkens per inwoner; in 's-Hertogenbosch nog geen heel var14

ken per inwoner. Daarmee wil de fractie de problemen echter niet bagatelliseren die de intensieve veehouderij oplevert. Zoals de notitie opmerkt, moet de verandering vooral op rijksniveau en provinciaal niveau tot stand komen. Wat GroenLinks betreft, gaat dit in ieder geval niet snel genoeg. Spreker verwijst naar de recente motie van GroenLinks en de Partij voor de Dieren bij de laatste begrotingsbehandeling in de provincie Noord-Brabant. Er zijn twee meetpunten bijgekomen in aansluiting op het Landelijk Meetnet Luchtkwaliteit. Met betere gegevens wordt het voeren van beleid en het nemen van besluiten iets makkelijker. De fractie van GroenLinks is van mening dat de gemeente in het verminderen van de intensieve veehouderij nauwelijks een rol heeft. Over de beantwoording van de vragen in de voorliggende notitie kan de fractie daarom kort zijn. Als antwoord op vraag 1, geeft de fractie aan dat de gemeente al in regionaal verband samenwerkt binnen AgriFood Capital. Er wordt gewerkt aan slimme, gezonde en duurzame oplossingen voor de voedselvoorziening. De fractie is van mening dat dit gunstig is voor de biodiversiteit, de luchtkwaliteit, het klimaat en het dierenwelzijn. Aan een afzonderlijke nota, zoals voorgelegd in vraag 2, heeft GroenLinks op dit moment geen behoefte. De prioriteiten van het college liggen in de huidige coronacrisis anders.

Via AgriFood Capital en de regio Noordoost-Brabant wordt overigens reeds aan deze doelstellingen gewerkt. Als antwoord op vraag 3, had GroenLinks meer zinnige suggesties van De Bossche Groenen verwacht. Tot slot kan GroenLinks zich vinden in de suggestie om als gemeente 's-Hertogenbosch bij bijeenkomsten en evenementen niet vanzelfsprekend vlees of vis meer aan te bieden, maar dit alleen op uitdrukkelijk verzoek te doen, zoals in de gemeente Utrecht gebeurt. GroenLinks verwacht echter niet dat deze aanpassing een groot effect zal hebben op de intensieve veehouderij. Mevrouw Mees (De Bossche Groenen) hoort de heer Van Rosmalen verwijzen naar AgriFood Capital. Partijgenoten van GroenLinks uit verschillende gemeenten in Noordoost-Brabant zijn samen met spreekster in februari 2020 opgestaan bij een gemeenschappelijke vergadering in Oss om meer kringlooplandbouw in de voorstellen van de AgriFood Capital te krijgen en minder intensieve veehouderij. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) geeft aan dat mevrouw Mees twee regionale samenwerkingsverbanden door elkaar haalt. De vergadering in Oss ging over de regionale samenwerking Noordoost-Brabant. Daar werd een nieuw beleidsplan voor afgesproken. Dat laat onverlet dat bij AgriFood Capital wordt gewerkt aan gezonde, slimme en duurzame oplossingen voor de voedselvoorziening.

Mevrouw Mees (De Bossche Groenen) hoort de heer Van Rosmalen verwijzen naar de landelijke overheid en naar de provincie. Spreekster vraagt waarom GroenLinks dan in het Bestuursakkoord heeft laten opnemen dat de gemeente naar de maatvoering van een familiebedrijf zou moeten gaan en een meer duurzame landbouw. Als GroenLinks dat werkelijk van plan was, dan had zij inmiddels wel al een voorstel verwacht. Nu verwijst GroenLinks terug naar andere overheden. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) geeft aan dat in vier jaar tijd niet elk besluit uit het Bestuursakkoord met dezelfde snelheid kan worden uitgevoerd. Hij is van mening dat aan een aantal punten uit dat Bestuursakkoord wel degelijk wordt gewerkt. De heer Roovers (SP) dankt De Bossche Groenen voor de notitie. Het is een belangrijk onderwerp en ook actueel, zoals het onderzoek naar de relatie tussen veedichtheid, luchtkwaliteit en corona. De SP kan zich voor een groot deel vinden in de notitie van De Bossche Groenen. De fractie kan de eerste twee vragen met een volmondig 'ja' beantwoorden. Naast de suggesties die al door De Bossche Groenen zijn gegeven, zou de SP graag de aandacht willen vestigen op het initiatief de Herenboeren, onder andere uit Boxtel. Dit is een coöperatief verband van bewoners die gezamenlijk een stuk grond bezitten en dat stuk grond inzetten voor duurzame landbouw.

De retail wordt hierbij uit de vergelijking gehaald. Dus de winstmarges van de supermarkten zijn hier niet meer het voornaamste belang. De suggestie van de SP zou zijn om als gemeente een pilot te starten met een soortgelijk initiatief. De SP is het gedeeltelijk eens met het niet aanbieden van vlees op activiteiten. Het is inderdaad zo dat de vleesindustrie een enorm vervuilende functie heeft. De SP is echter pessimistisch als het gaat om consumentenbewustzijn als dé oplossing. Het klimaatprobleem en alles wat daarmee samenhangt, is volgens de SP op de eerste plaats een probleem van de inrichting van de industrie. 15

Het kan zijn, dat de gemeente een voorbeeld geeft door niet standaard vlees te bieden op evenementen, maar een goed voorbeeld is niet voldoende. Volgens de SP moet uiteindelijk de industrie zelf aangepakt worden. De heer Van Haren (VVD) verwacht de komende jaren veel maatschappelijke ontwikkelingen op het gebied van landbouw. De gemeente vervult hierin een rol, maar is niet leidend, zoals in de notitie van De Bossche Groenen al wordt geconstateerd. De rijksoverheid is met een heropgericht ministerie bezig met veranderingen van de landbouw in de provincie Noord-Brabant. AgriFood Capital, de plaatselijke afdeling van ZLTO en goede suggesties uit de regio zorgen voor een regionale vertaling van dat beleid. Zodoende ontstaat een toekomstbestendige en innovatieve landbouw en daarmee een leefbaar platteland voor 'boer, burger en beestjes'. Als reactie op de notitie stelt de VVD voor om als gemeente als gesprekspartner aan te sluiten, maar niet in de weg te lopen met zelfstandige plannen, zoals de notitie bij vraag 1 benoemt. De fractie geeft aan, dat de geciteerde ambities uit het Bestuursakkoord ook over andere thema's gaan dan enkel de intensieve veehouderij. Wanneer De Bossche Groenen de stand van de ambities kent, dan kan de fractie dat technisch uitvragen. Maar, het verzoek voor een uiteenzetting van ambities in relatie tot enkel de veehouderij is onterecht, aldus de VVD.

Tot slot is de VVD voorstander van eigen keuzevrijheid. Om die reden gaat de VVD niet mee in de vierde vraag die fractie van De Bossche Groenen voorlegt. De heer Van Valkenburg (Bosch Belang) weet - als zijnde oud-docent dierhouderij van Helicon ongeveer wat er aan intensieve veeteeltbedrijven in 's-Hertogenbosch is gevestigd. Bij het schetsen van de negatieve gevolgen van de intensieve veeteelt, moet spreker ook altijd denken aan de positieve gevolgen hiervan; de export van de overschotten van de veeteelt zorgt voor veel werkgelegenheid. Volgens Bosch Belang moet er een goede balans worden gevonden tussen de negatieve en positieve effecten van de intensieve veeteelt. Spreker is van mening dat er geen plicht moet zijn om geen vlees te eten. Dit moet op basis van vrijwilligheid. Bosch Belang is voorstander van versterking van de recreatieve en toeristische waarden van het buitengebied, ook omdat die ruimte zeer beperkt is. Elke uitbreiding is gunstig voor de biodiversiteit. Spreker stelt voor om in gebieden die eventueel vrijkomen, zoveel mogelijk de oorspronkelijke natuur te herstellen. Bosch Belang is het eens met vraag 1 omdat de gemeente weliswaar geen leidende rol heeft, maar wel een adviserende rol in de directe omgeving. Ook met vraag 2 is Bosch Belang het eens.

De fractie vindt het een goed idee om op een rijtje te zetten op welke manier de gemeente invulling kan geven aan de doelstellingen in het coalitieakkoord. Wat betreft vraag 3, heeft Bosch Belang geen suggesties voor verbeteringen in de intensieve veeteelt. Zoals hij al aangaf, zijn er zowel negatieve, als positieve effecten. Daarin moet de gemeente wachten op landelijk beleid, volgens de fractie. Vraag 4 heeft hij al min of meer beantwoord. Enige tijd geleden is de productie van medicijnen verplaatst naar de zogenaamde 'lagelonenlanden'. Recent werd bekend dat er tekorten aan paracetamol zouden ontstaan omdat India niet kon voldoen aan de verplichting om het medicijn te leveren. Het gevolg daarvan is dat in Oss een bloeiende medicijnproductie op gang komt. Recent kwam hij erachter dat in Nederland geen beademingsapparaten worden gemaakt. De moraal is dat als er wordt beperkt in de intensieve veehouderij, de minimale voedselbehoefte van Nederland altijd in het oog moet worden gehouden, zodat Nederland niet afhankelijk wordt van het buitenland. Mevrouw Mees (De Bossche Groenen) geeft aan dat het binnenkrijgen van eiwitten ook op een andere wijze kan dan via vlees. De heer Van Valkenburg (Bosch Belang) vindt dat iedereen zelf moet kunnen kiezen tussen dierlijke en plantaardige eiwitten. Mevrouw Coense (PvdA) dankt De Bossche Groenen voor de uitgebreide notitie.

De PvdA is van mening dat de gemeente 's-Hertogenbosch kan samenwerken met de provincie en de regio om de mogelijkheden te onderzoeken om de biodiversiteit, luchtkwaliteit, klimaat en dierenwelzijn te verbeteren. Er lopen onderzoeken naar de Q-koorts en nu ook naar corona. De PvdA vindt het ook van belang om de mensen die hun broodwinning uit de intensieve veeteelt halen, hierin mee te nemen en hen te betrekken bij eventuele gesprekken. 16

De fractie vindt het een goede zaak om te kijken wat de gemeente belangrijk vindt en welke stappen de gemeente zelf al zou kunnen zetten. Een visie op dit thema is erg belangrijk voor nu en voor de toekomst. De fractie zou dit graag scherp schriftelijk vastleggen en hiervan een werk- of groeidocument maken. Wat betreft de laatste vraag geeft de fractie aan dat er al veel rekening wordt gehouden met ieders wensen. Wanneer uitsluitend nog vegetarische maaltijden of vegetarische hapjes worden geserveerd, vindt de PvdA dat erg ver gaan. De heer Van Genugten (CDA) vindt het bijzonder dat de voorliggende notitie in de commissie Sociaal wordt behandeld. De afweging van het CDA zou zijn om dit in de commissie Omgeving te bespreken. Het CDA dankt De Bossche Groenen voor voorliggende notitie. Het CDA is van mening dat het probleem van 's-Hertogenbosch betreffende de intensieve veeteelt naar Brabantse verhoudingen beperkt is. In de notitie worden uitspraken gedaan die erop zouden kunnen duiden dat alle problemen op het gebied van milieuverontreiniging, klimaat, gezondheid enkel voortkomen vanuit de agrarische sector. Naar de mening van het CDA moeten de geschetste problemen in een veel breder perspectief gezet worden.

Onopgemerkt blijft dat er weinig andere sectoren zijn die in de afgelopen jaren zoveel milieuwinst hebben geboekt in het terugdringen van de uitstoot en de ontwikkeling van nieuwe, duurzame ontwikkelingen. Wat dat betreft, maakt het CDA een compliment aan de familiebedrijven. Ook agrarische bedrijven leveren een bijdrage aan de stikstofreductie, al is het maar door bedrijven die vrijwillig stoppen. Verduurzaming van bijvoorbeeld stallen en productiemethoden acht de fractie belangrijk. Boeren participeren in het verduurzamen van het landschap- en natuurbeheer. In de gemeente wordt al gekeken naar mogelijkheden voor biodiversiteit. Zo beziet de gemeente in samenspraak met pachters van agrarische gronden naar hoe akkerranden ingezaaid kunnen worden met meer graan- en kruidenmengsels om zodoende bloeiende akkerranden te krijgen. Dit versterkt niet alleen de biodiversiteit, maar verrijkt ook de gemeentelijke natuur. De fractie van De Bossche Groenen beschrijft de ontwikkelingen in de veehouderij. Het CDA is niet tegen schaalvergroting zolang dit op een duurzame manier gebeurt. Het CDA is van mening dat schaalvergroting nooit een doel op zich mag zijn. De notitie van De Bossche Groenen toont een aantal cijfers over de omvang van de veestapel, maar dat zegt niets over de kwaliteit van de veehouderij.

Er is zowel in de biologische veehouderij, als in de reguliere veehouderij sprake van kwaliteit. Er zijn normen en bij het overschrijden daarvan wordt er handhavend opgetreden De algemene standaard van de Nederlandse veehouderijen is in vergelijking met andere landen goed te noemen. Het CDA vraagt zich af wat het effect op dierenwelzijn is van een gelijkblijvende vleesconsumptie en een afname van veehouderijbedrijven. Het CDA meent dat dit wellicht eerder een regionale en landelijke discussie vraagt. Persoonlijk is spreker niet tegen het aanbieden van een bitterbal bij een bijeenkomst. De fractie vindt het een verkeerd signaal om binnen de gemeentelijke organisatie een vleesverbod op te leggen. Mevrouw Mees (De Bossche Groenen) vraagt of de heer Van Genugten bekend is met het rapport van de ZLTO Oss-Den Bosch, waarin boeren welwillend een handreiking doen aan de gemeente om samen op te trekken om zodoende te komen tot een meer natuurinclusieve landbouw en kringlooplandbouw. Er wordt inderdaad geïnnoveerd in de landbouwsector. Het valt in de gemeente 'sHertogenbosch inderdaad mee in verhouding tot de rest van Noord-Brabant. Het klopt ook dat het dierenwelzijn in Nederland een betere standaard heeft ten opzichte van de situatie in veel andere landen, maar dit is niet genoeg en de gemeente heeft de morele plicht om nog een stapje extra te doen.

Spreekster betreurt dat veel partijen naar de landelijke overheid verwijzen – zoals ook gebeurt bij het Schone Lucht Akkoord – terwijl de gemeente zelf ook stappen zou kunnen zetten. De heer Van Genugten (CDA) geeft aan dat de ZLTO inderdaad een algemeen rapport heeft opgesteld. Het CDA kan zich voorstellen dat landelijke gemeenten een andere inzet moeten plegen dan een stedelijke gemeente als 's-Hertogenbosch. Mevrouw Mees (De Bossche Groenen) attendeert erop dat genoemd ZLTO-rapport zich specifiek richt op de gemeenten Oss en 's-Hertogenbosch. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) dankt De Bossche Groenen voor voorliggende notitie. De fractie verwacht op de eerste plaats dat het college stappen zet. Daarin zal het college kijken 17

naar de prioriteiten die voor de gemeente moeten gelden. Wat dit betreft, heeft de fractie geen suggesties. Ten aanzien van punt 4, vindt Leefbaar 's-Hertogenbosch het wel of niet eten van vlees een persoonlijke keuze. De heer Van Hattem (PVV) geeft aan dat 's-Hertogenbosch vanwege de bekende veemarkten van oudsher bekend staat als een 'veestad'. De gemeente 's-Hertogenbosch is een landelijke gemeente waar boeren erg belangrijk zijn. De fractie is van mening dat de gemeente boeren de ruimte moet bieden en hen niet allerlei regels moet opleggen. Vanuit de provincie en het rijk krijgen zij bovendien al genoeg regels opgelegd. Wat de PVV betreft, moet de boeren ook letterlijk ruimte worden gegeven door bijvoorbeeld in de Rosmalense en Nulandse polder geen grootschalige energieopwekking te laten plaatsvinden op agrarische grond. De fractie houdt de weiden liever vrij voor koeien, hetgeen ook beter is voor het dierenwelzijn. Familie- en gezinsbedrijven moeten gesteund worden vanuit de gemeente. De gemeente moet ook optrekken met natuurinclusieve en biologische bedrijven. Tegelijkertijd vindt de fractie van de PVV dat de gemeente niet op de stoel van de bedrijven moet gaan zitten. Met vraag 4 uit de notitie gaat de PVV niet akkoord. Wel stelt de PVV voor om te kiezen voor het aanbieden van lokale producten.

Mevrouw Mees (De Bossche Groenen) is het eens met de heer Van Hattem wat betreft lokale producten. Het milieueffect daarvan is groot. De heer Meijer (gewoon ge-DREVEN) dankt De Bossche Groenen voor de notitie. Wat betreft vraag 1, is gewoon ge-DREVEN van mening dat dit op landelijk of provinciaal niveau moet worden opgepakt. De Rosmalense polder wordt een gebied voor de opwekking van windenergie. Dat betekent dat weinig plek resteert voor recreëren. Dan zou de fractie liever koeien in de wei zien staan. Dit hoeven er volgens de fractie niet per se veel te zijn, maar er moet wel voorzichtig worden omgegaan met de veeteelt. Gewoon ge-DREVEN staat niet per se achter schaalvergroting. Spreker geeft aan dat slachtvee minder lang leeft dan de dieren van de recreatieboer. Spreker geeft aan dat koeien grotere uitstoters zijn dan varkens. Wellicht kan daar naar worden gekeken. Gewoon ge-DREVEN heeft geen suggesties voor verbeteringen in de intensieve veeteelt. Wat betreft vraag 4, is de fractie van mening dat ieder zijn eigen keuzes mag maken. Wel roept de fractie op om bewust te kopen en te consumeren. Mevrouw Van Doorn (D66) geeft aan dat D66 een van de fracties is die de negatieve gevolgen van de intensieve veehouderij aan de kaak stelt. Consumenten en organisaties worden hier steeds meer bewust van. Spreekster geeft aan dat de verandering daarmee in gang is gezet.

De landbouwtransitie is een complexe transitie waarbij ieder een rol en verantwoordelijkheid heeft. Wat betreft D66 is deze transitie breder dan alleen de intensieve veeteelt. De gemeente doet binnen de eigen macht en mogelijkheden al veel in het verbeteren van de biodiversiteit, de luchtkwaliteit, het klimaat en het dierenwelzijn, al dan niet rechtstreeks vanuit het perspectief van de intensieve veeteelt. D66 acht vraag 2 een overbodige suggestie. D66 denkt bij vraag 3 met name aan het stimuleren van regionale bedrijven die bezig zijn met een transitie. Wat zij persoonlijk mooi vindt aan het Amsterdamse voorbeeld, is dat de norm omgedraaid wordt. Er wordt vegetarisch aangeboden, tenzij anders aangegeven. Dat betekent dat de keuzevrijheid blijft. Dit kan volgens haar een mooie rol spelen in de bewustwording van het eten van vlees, al vraagt zij zich wel af wat het daadwerkelijke effect is. Mevrouw Mees (De Bossche Groenen) vindt het opmerkelijk om te horen dat de gemeente volgens D66 al voldoende doet en dat het overbodig is om als gemeente op een rijtje te zetten welke stappen de gemeente zou kunnen zetten. Mevrouw Van Doorn (D66) bedoelt dat D66 het overbodig vindt wanneer sec de invalshoek van de intensieve veehouderij wordt genomen. De heer Plasmeijer (50PLUS) geeft aan dat het voor spreker persoonlijk nieuw is om over de intensieve veeteelt te spreken in de politiek.

50PLUS vindt het in ieder geval een interessant stuk. 18

Het partijprogramma van 50PLUS wijkt niet heel veel af van de punten die de fractie van De Bossche Groenen in de voorliggende notitie benoemt. Wel vindt 50PLUS dat het voornamelijk over landelijk en provinciaal beleid gaat en niet over gemeentelijk beleid. Spreker heeft er wel over nagedacht wat de gemeente zou kunnen doen, maar vindt die vraag lastig te beantwoorden. Hij dacht in eerste instantie aan zaken als het bepalen van een maximale omvang van een veehouderij in een bepaald gebied, een maximale grootte van een veehouderijlocatie of een maximaal aantal dieren in een stal, maar besefte ogenblikkelijk dat deze zaken waarschijnlijk niet op gemeentelijk niveau worden bepaald. De gemeenteraad van Apeldoorn heeft in deze richting wel een aantal suggesties gedaan. 50PLUS is het eens met de eerste twee vragen. Wat betreft vraag 4 geeft de fractie aan het geen probleem te vinden als de gemeente het goede voorbeeld geeft door bij activiteiten en evenementen niet standaard vlees aan te bieden. Mevrouw Van Gerven (Rosmalens Belang) geeft aan dat de fractie uiteraard verbeteringen zou willen zien in de luchtkwaliteit, het klimaat en het dierenwelzijn, maar de gemeente is daar al mee bezig. Wat betreft vraag 2, heeft de fractie geen suggesties. De fractie acht dit meer iets voor de landelijke agenda.

Wat betreft vraag 3, kan Rosmalens Belang meegaan in de suggestie om bij gemeentelijke pachtgronden de voorkeur te geven aan biologische boeren. Wel vraagt de fractie zich af of de gemeente nog voldoende landbouwgronden over heeft. Volgens Rosmalens Belang is er altijd ruim de gelegenheid gegeven om te kiezen tussen vlees en vegetarisch. De fractie acht dit een persoonlijke keuze. Wethouder Kâhya geeft aan dat het college een mooie discussie in de commissie altijd graag aanjaagt. Het thema intensieve veeteelt geeft al snel vragen over de transitie van landbouw en het algemene toekomstperspectief op het buitengebied. In de Bossche Omgevingsvisie zal dit perspectief een plek krijgen. In de Visie Energielandschap is hiertoe al een eerste aanzet gegeven. Deze aanzet is gericht op het integraal ontwikkelen en afwegen van de mogelijkheden die er zijn voor het buitengebied. Landbouw is nauw verbonden met andere thema's, zoals biodiversiteit, recreatie en de opwekking van duurzame energie. Hij geeft aan dat de gemeente weinig bevoegdheden en mogelijkheden heeft. Daar waar de gemeente deze wel heeft, worden ze ingezet. Inhoudelijk zal het college hier bij de Omgevingswet nadrukkelijk bij stilstaan. Als het gaat over het Bestuursakkoord, is het college altijd bereid om te laten zien wat er allemaal is bereikt. De gemeente bereikt zelfs meer dan drie jaar geleden is opgeschreven.

Als het gaat over het onderzoek, stelt hij voor om dat niet neer te leggen bij de ambtenaren die betrokken zijn bij het Sociaal Domein, want zij zijn druk bezig met het beheersen van de coronacrisis. Het college is benieuwd hoe de fractie van De Bossche Groenen gaat samenwerken en meerderheden gaat creëren voor concrete ideeën. Mevrouw Mees (De Bossche Groenen) dankt alle partijen en de wethouder voor hun inbreng. De fractie gaat aan de slag met het discussieresultaat. De heer Van Valkenburg (Bosch Belang) suggereert dat De Bossche Groenen zelf met een initiatiefvoorstel komt met concrete verbeteringen. Het initiatiefvoorstel destijds van Bosch Belang, GroenLinks en De Bossche Groenen ging overwegend over de kleindieren in 's-Hertogenbosch en niet over de veeteelt. Mevrouw Mees (De Bossche Groenen) antwoordt dat de fractie hier best over wil nadenken. Dieren in de veehouderij vallen onder andere wetten dan kleindieren. Het zal daarom lastig zijn om hier iets mee te doen. De fractie wil wel met een concreet voorstel komen. Mevrouw Hoog Antink (D66) vraagt of De Bossche Groenen voornemens is om in de raadsvergadering van 8 december met een motie vreemd aan de orde van de dag te komen. Wat is het vervolg? Mevrouw Mees (De Bossche Groenen) geeft aan dat dit wel het idee is. Mevrouw Hoog Antink (D66) vraagt of mevrouw Mees niet bang is om dan een herhaling van zetten te krijgen.

19

Mevrouw Mees (De Bossche Groenen) heeft op een aantal punten heeft de fractie steun gehoord, zoals het voorstel om niet standaard vlees aan te bieden op evenementen van de gemeente. Mevrouw Hoog Antink (D66) kan zich niet voorstellen dat er een motie komt over de bitterballen op een receptie. De voorzitter reageert dat het aan de initiatiefnemer is te bedenken welk initiatief hij of zij zinvol acht en dan is het aan de raad om te bepalen of daar steun aan wordt gegeven. Zij sluit de discussie over dit agendapunt en bedankt de heer Roovers voor zijn aanwezigheid bij dit agendapunt. 7.

Naar een succesvolle afronding van het experiment met bijverdienen in de bijstand De heer Slikker (PvdA) heeft een punt van orde over de discussienota. De discussienota gaat over de pilot en om daar een succes van te maken. Hij geeft aan dat de fractie bevreemd was over de discussienota omdat zijn fractie wist dat de evaluatie eraan zat te komen. De raadsinformatiebrief hierover is naderhand toegevoegd aan de stukken. Dat maakt de vragen die daarin staan eigenlijk 'mosterd na de maaltijd' omdat het gaat over de vraag hoe de pilot succesvol kan worden gemaakt, terwijl de pilot inmiddels is afgerond. De discussie starten over de inhoud van de evaluatie en welke betekenis dat kan hebben voor een vervolgexperiment, is daarentegen 'mosterd vóór de maaltijd' omdat de commissie de evaluatie pas recent heeft ontvangen. Hij verzoekt de SP daarom om voorliggend stuk op een later moment te bespreken, zodat er een discussie kan worden gevoerd over de inhoud van de evaluatie. Mevrouw Lokhoff (SP) begrijpt het punt van de PvdA. Spreekster heeft haar verontwaardiging inmiddels in een brief aangegeven. De evaluatie heeft echter een einddatum en de SP stelt voor deze einddatum uit te stellen. Vanuit die gedachte zijn de vragen van de SP wél van toepassing. De heer Slikker (PvdA) geeft aan, dat sprake is van een misvatting omdat de commissie wist dat de pilot op dit moment zou zijn afgerond.

De commissie wist ook dat de evaluatie er in het laatste kwartaal van 2020 zou liggen. Hij denkt dat de discussienotitie ontijdig is en dat moet worden gekeken naar hoe het beste recht kan worden gedaan aan dit serieuze onderwerp. Mevrouw Lokhoff (SP) kan akkoord gaan met het verplaatsen van voorliggende discussienota naar een later moment, mits de wethouder de einddatum van de pilot wil uitstellen. De afspraak was dat de commissie een evaluatie zou krijgen en dat daarop gereageerd kon worden. Door corona, de voorjaarsnota en de begroting voor 2021 is dit niet gebeurd. De heer Van Hattem (PVV) vraagt zich af wat het kernpunt van het bezwaar van mevrouw Lokhoff is. In de stukken werd in april al aangegeven dat in het vierde kwartaal een evaluatie zou volgen. Mevrouw Lokhoff (SP) legt uit dat de inzet van de notitie was om de eerste evaluatie te evalueren. Op basis van die evaluatie had de commissie het experiment kunnen bijsturen; daartoe is geen kans geweest. Nu lijkt het erop dat ook de tweede evaluatie niet besproken gaat worden voordat de pilot wordt beëindigd. De raad is zodoende eigenlijk buitenspel gezet.

De voorzitter geeft aan dat het voorstel van mevrouw Lokhoff is om hier toch vanavond naar te kijken om te kijken of het project doorgang kan vinden en andere fracties geven aan toch eerst de evaluatie te willen bekijken en dan wellicht een nieuw experiment te kunnen starten in de toekomst. Het is aan de commissie om te beoordelen hoe zij verder wil. De heer Van Hattem (PVV) geeft aan dat wanneer de SP voorstelt om het experiment voort te zetten, het zinvol zou zijn om daarover te spreken. Of de bespreking vandaag of op een later moment plaatsvindt, maakt wat de PVV betreft niet veel uit. De tweede evaluatie verschilt qua inhoud niet zoveel van de eerste evaluatie. De heer Dingemans (gewoon ge-DREVEN) is het eens met mevrouw Lokhoff. Spreker krijgt bij het lezen van de stukken het idee dat er even iets is geprobeerd zonder de intentie er echt iets van te maken. Nu verneemt de commissie via een brief dat de pilot is afgerond en dat het niet succesvol is gebleken. Hij is hier behoorlijk boos over. Hij heeft handvatten in de stukken gezien waarvan hij denkt dat het wellicht anders aangepakt had kunnen worden. Als er een slecht experiment uitgevoerd wordt, wil dat niet zeggen dat met de daaruit komende uitslag akkoord moet worden gegaan. 20

De heer Slikker (PvdA) zou graag precies dit gesprek voeren. Het punt is dat het voorliggende stuk hier niet over gaat en dat de raadsinformatiebrief waar de evaluatie in staat, zeven dagen geleden naar de commissieleden is verstuurd. Hij heeft de evaluatie daarom nog niet in de fractie kunnen bespreken. Dat is de reden waarom hij voorstelt om de behandeling van voorliggend stuk naar een later moment te verplaatsen. De heer Dingemans (gewoon ge-DREVEN) sluit zich bij dit voorstel tot verdaging aan, maar wil niet dat het experiment daarmee definitief van de baan is. Mevrouw Mees (De Bossche Groenen) hoort graag een suggestie van de wethouder op dit punt. De heer Van Genugten (CDA) hoort dat partijen aangeven inhoudelijk te willen ingaan op de pilot en een oordeel uitspreken over het al dan niet functioneren van dit experiment en de uitslag daarvan. Spreker kan zich vinden in het voorstel van de PvdA om het inhoudelijk debat met elkaar aan te gaan. De timing van de discussienotitie is wat ongelukkig. Het CDA stelt voor om de discussienotitie op een later moment te bespreken en het experiment dan ook te wegen. De heer Koningstein (Bosch Belang) kan zich aansluiten bij de reacties van de PvdA en het CDA. Mevrouw Hoog Antink (D66) deelt de reactie van het CDA, mits er dan een discussienotitie ligt over het experiment en over de evaluatie.

De voorzitter hoort dat de commissie de raadsinformatiebrief wil agenderen en de pilot evalueren. Het voorstel van de SP is anders, namelijk om het experiment voort te zetten. Mevrouw Hoog Antink (D66) wil spreken over de evaluatie van het experiment, maar het experiment stopt per 31 december 2020. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) geeft aan dat de pilot twee jaar heeft geduurd. Hij vindt het correct dat er daarna een stevige evaluatie plaatsvindt. De conclusie kan ook zijn, dat een nieuw of gewijzigd experiment moet worden voortgezet. Hij vindt het nu niet het goede moment om daar een goede mening over te kunnen vormen en sluit zich daarom aan bij de reacties van de PvdA en het CDA. De voorzitter stelt vast dat een meerderheid van de commissie het voorliggende stuk liever op een later moment bespreekt. Mevrouw Lokhoff (SP) gaat ermee akkoord om de discussie uit te stellen. Spreekster wil graag het statement maken dat de commissie niet eerder heeft kunnen reageren op de pilot. Het was inderdaad duidelijk dat het twee jaar zou duren, maar ook dat de commissie de kans zou krijgen om de pilot bij te sturen. Die kans is er niet geweest. Zij benadrukt nogmaals dat de raad hierin buitenspel is gezet. De heer Van Genugten (CDA) is het oneens met de beoordeling door de SP. De SP heeft de gelegenheid gehad om het punt eerder te agenderen.

De voorzitter concludeert dat de discussienotitie op een later moment besproken zal gaan worden. 9.

Werkplanning De commissie voert over dit agendapunt geen beraadslagingen.

10.

Rondvraag en sluiting De voorzitter sluit de vergadering om 22.13 uur. Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van de commissie Sociaal van 20 januari 2021.

De secretaris, drs. E.A.A. Kerkhoff

De voorzitter, mw. drs. J. Hendrickx 21