Vaststellen van het verslag van 25 november 2020

Commissie SOCIAAL Verslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

25 november 2020 Maaspoort Sports & Events

Collegeleden:

mw. drs. J. Hendrickx drs. E.A.A. Kerkhoff mw. D.C.I.T. Coense-Weber, M.M.J. Dingemans, mw. Y. Dogan LLM, mw. V.J.M. van Doorn, F.G.F. van Genugten, mw. A.M.P. van Gervenvan Nistelrooij, M.A.W.A.M. Hack, F.J. van Haren, A.W.J.A. van Hattem LLB, mw. M. van Heertum, mw. J.M.M. Hoog Antink, C.E.J.J. Koningstein, mw. J.C.H. Lokhoff-Tiebosch, H.J.M. Mees, mw. drs. H.M. Mees-Huibers, W.J.B. Meijer, W.J. Plasmeijer, B.F.C. Roovers, A.P.R.G.M. van Rosmalen, P. Slikker, F.H. van Valkenburg U. Kâhya, mr. H.C. van Olden

Afwezig:

R.F. van der Kallen-van der Donk, J.N. Kieft

Verslaglegging:

M. van Wijk

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 19.30 uur en heet de aanwezigen welkom bij deze vergadering van de commissie Sociaal in de tijdelijke vergaderruimte bij Maaspoort Sports & Events. Zij memoreert dat de Corona-richtlijnen voor de vergadering bij de stukken zitten. Het is nog steeds niet mogelijk voor geïnteresseerden om deze vergadering fysiek bij te wonen. Maar zij kunnen de vergadering wel volgen via de live-stream. De voorzitter heet in het bijzonder mevrouw Van Heertum welkom die vanavond debuteert in de commissie Sociaal namens de fractie van De Bossche Groenen. Mevrouw Mees gaat de commissie Sociaal op termijn verlaten en start als commissielid bij de commissie Bedrijvigheid. Verder zijn er berichten van verhindering van de heer Kieft en mevrouw Van der Kallen. De heer Roovers van de SP is vandaag aanwezig voor agendapunt 8.

2.

Vaststellen van de agenda De voorzitter meldt dat er 2 raadsvoorstellen en 2 discussienotities op de agenda staan. Zij heeft van De heer Roovers van de SP het verzoek ontvangen om agendapunt 8 voorafgaand aan agendapunt 7 te behandelen. De commissie gaat hiermee akkoord.

3.

Verslag van de commissie Sociaal d.d. 28 oktober 2020 Het verslag van 28 oktober 2020 wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Moties en bestuurlijke toezeggingen De voorzitter meldt dat er een voorstel ligt om motie 5, inzake mondkapjes, als afgedaan te beschouwen. Zij heeft hierover geen reacties vanuit de commissie ontvangen en gaat er daarom vanuit dat de commissie daarmee kan instemmen.

5.

Visie Bossche inburgering De voorzitter vraagt aandacht voor de bijgevoegde brief waarin het college meldt dat de invoering van de Wet inburgering een jaar wordt uitgesteld. Het college stelt in de brief voor om de visie te behandelen. Zij vraagt of de commissie daarmee kan instemmen. De commissie gaat hiermee akkoord. Mevrouw Lokhoff (SP) beoordeelt voorliggend stuk als prima, maar de SP mist maatwerk. De wethouder geeft aan dat de zorg té ingewikkeld is gemaakt. Dit geldt zeker voor inwoners die de Ne1

derlandse taal niet machtig zijn. Er zijn veel vluchtelingen die trauma's hebben opgelopen. De GGD verwijst deze personen, als het goed is, door naar de huisarts. De SP concludeert dat in het stuk werken op de eerste plaats staat, terwijl de SP van mening is dat welzijn op de eerste plaats zou moeten staan. Beheersing van de taal is hierin erg belangrijk, mede ook om te kunnen integreren in de Nederlandse maatschappij. Een jobcoach van Weener XL die inburgeraars Nederlands moet leren, acht de SP niet voldoende. De SP zou graag zien dat externe partijen die aangetrokken worden, gecertificeerd zijn om taalonderwijs te mogen geven. Er bestaat veel verscheidenheid onder vluchtelingen. Om immigranten met een zorgachtergrond werk aan te bieden in de schoonmaaksector, vindt de SP een verkeerde insteek. De SP vraagt meer aandacht voor de mogelijkheden. Gezinsmigranten moeten hun leer-werktraject zelf gaan betalen en ontvangen geen maatschappelijke begeleiding en aanvullende participatieactiviteiten. De SP vraagt of het college kan aangeven waarvan gezinsmigranten dat moeten betalen. Als een gezinsmigrant bijstand ontvangt, moet hij wel deelnemen aan een persoonlijk Plan Inburgering en Participatie (PIP). Er is met diverse instanties in het veld gesproken; onder andere met de Cliëntenraad Participatiewet.

De SP vraagt of van dit gesprek een verslag is opgesteld en wil graag weten of de commissie dit mag ontvangen. De fractie hoopt dat het college is genegen om meer maatwerk in het stuk op te nemen. De heer Plasmeijer (50PLUS) wijst erop dat de nieuwe Wet inburgering pas op 1 januari 2022 in werking treedt. De fractie vindt het jammer dat invoering voor de tweede keer is uitgesteld; dit is met name bijzonder vervelend voor de huidige groep inburgeraars die op grote achterstand dreigt te raken door het huidige, falende rijksbeleid waarbij immigranten zelf verantwoordelijk zijn voor hun inburgering. Immigranten kunnen die verantwoordelijkheid niet of nauwelijks aan en zijn vaak overgeleverd aan dubieuze taalscholen. Ook wat dit betreft, bestaan er zogenaamde 'cowboys'. 50PLUS complimenteert het college met de wijze waarop de gemeente de afgelopen jaren heeft samengewerkt met partners, zoals Het Bossche Taalnetwerk. De fractie meent dat dit tot nu toe prima is gegaan, maar is toch erg blij dat de verantwoordelijkheid voor het goed inburgeren van statushouders nu bij de gemeentelijke overheid komt te liggen en niet bij de rijksoverheid. Vroege en intensieve begeleiding en nazorg acht de fractie ongelooflijk belangrijk om het beleid succesvol te maken.

De fractie ziet wel een probleem ontstaan, kijkend naar de verwachting van de wetgever dat 60% van de immigranten het B1-taalniveau kan behalen. Dat percentage is het uitgangspunt. In de week van 16 november is een artikel gepubliceerd waaruit blijkt dat de vier grote gemeenten zeer twijfelen aan de haalbaarheid hiervan en verwachten dat maximaal 35 tot 40% meer realiteitswaarde heeft. Spreker verwacht ook dat 60% niet wordt gehaald. Uit een Bossche pilot met een aantal inburgeraars waarin de nieuwe situatie werd gesimuleerd, bleek dat het bijzonder lastig is om voor het B1-taalniveau te slagen. Inburgeraars moeten werken en ondertussen ook taallessen volgen en huiswerk maken. Daarnaast krijgen ze begeleiding van taalcoaches. Dat betekent dat de immigranten zich met een behoorlijke workload zien geconfronteerd. De fractie vraagt hoe het college staat ten opzichte van de moeilijkheidsgraad van het B1taalniveau. Daarnaast vraagt de fractie wat de gemeente doet met inburgeraars die het B1-taalniveau niet behalen. Daaraan gekoppeld vraagt de fractie zich af of het verstandig is om vast een bezuiniging in te boeken op dit dossier. De fractie pleit ervoor om de bezuiniging ad € 75.000 niet mee te nemen, maar dit bedrag te bestemmen voor ondersteuning van de groep die afvalt, plus de oude groep die nu nog onder het oude regime valt.

De heer Slikker (PvdA) is het grotendeels eens met de uitspraak van de fractie 50PLUS dat het van waarde is dat dit gemeentelijk beleid wordt, zeker in de combinatie met arbeidsparticipatie. De PvdA vindt het fijn om te zien dat er door het college een ambitieuze uitvoeringsrichting is vastgesteld. De PvdA licht twee punten uit, waar de fractie tevreden over is: - Ervoor zorgen dat er werk wordt gevonden - De gemeente 's-Hertogenbosch loopt hierin voor op andere gemeenten. De wetenschap dat werk leidt tot integratie en het beter spreken van de taal, is een feit. De PvdA is dan ook groot voorstander voor de verstevigde inzet op werk. - De extra inzet op de inburgeraars die 'tussen de wal en het schip vallen' vanwege de verplaatste wetsingang in 2022 - Spreker deelt de analyse van 50PLUS dat daar wellicht meer geld voor nodig is. De PvdA wil hier ruimhartig naar kijken. De PvdA maakt zich echter ook zorgen: 2

-

-

Ten eerste, over de financiën – De ervaring leert, dat als er rijksmiddelen naar de gemeenten worden geschoven, de neiging bestaat om te weinig middelen te verstrekken. De VNG heeft met het rijk een flinke discussie gevoerd over het budget. De gemeenten hebben minder geld gekregen dan het bedrag waar om werd gevraagd. Gecombineerd met een aantal risico's dat in het visiedocument is opgenomen - zoals de prestatiebekostiging en het voorfinancieren - kan dit ertoe leiden dat het voor de gemeenten in financiële zin een pittige klus gaat worden. Het tweede punt betreft de enorme fraudegevoeligheid. Dit roept herinneringen op aan de inzet in de zorg, waar al eerder aan is gerefereerd. Toen in 2007 de Wet inburgering werd vermarkt en in 2013 overeen werd gekomen dat individuele inkoop is toegestaan, werd al snel zichtbaar welke chaos dientengevolge ontstond. Spreker wijst op malafide taalbureaus, eigenaren van integratiebureaus en taalscholen die ruim boven de Balkenendenorm verdienen en winstpercentages van 40 tot 50%. De controle is ondergebracht bij 'Blik op Werk'. Omdat bepaalde taalscholen hun voorrangspositie willen behouden, werd 'Blik op Werk' met bedreigingen geconfronteerd. Dit samenvattende, kan worden geconcludeerd dat belastinggeld werd misbruikt en inburgeraars de dupe waren. De gemeente wordt nu verantwoordelijk voor de inkoop.

Forensisch accountants roepen op om kwaliteitseisen mee te geven aan taalscholen, zoals bijvoorbeeld wat betreft de lesgroepgrootte. De fractie geeft tevens aan dat het logisch zou zijn als eigenaren van taalscholen onder de Wet normering topinkomens (WNT) gebracht zouden worden. Ook het instellen van een maximaal winstpercentage zou maatschappelijk logisch zijn. De PvdA hoort graag hoe het college hiernaar kijkt.

De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is van mening dat er een goed visiedocument voorligt en complimenteert de dossierambtenaar met diens beantwoording van de gestelde vragen. Er wordt ingezet op zelfredzaamheid. De fractie onderstreept het belang van deze intentie en stelt dat hier niet genoeg aandacht voor kan zijn. Het doet spreker goed dat een aantal financiële handelingen worden overgenomen. Het is dan wel van belang dat daarin een traject wordt meegenomen, zodat deze handelingen uiteindelijk zelfstandig verricht kunnen worden. De fractie vraagt hoe de gemeente omgaat met inburgeraars die niet gemotiveerd zijn om de taal te leren en wil graag weten hoe hierop wordt gehandhaafd. Spreker weet uit de praktijk dat niet iedereen altijd even gemotiveerd is om de taal te leren. De heer Hack (VVD) vraagt hoe de fractie Leefbaar 's-Hertogenbosch hier zelf in staat. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is van mening dat de inburgeraar kansen moet krijgen, dat de gemeente die kansen ook moet geven en dat inburgeraars gestimuleerd moeten worden om die kansen te pakken. Dat zal op de eerste plaats moeten gebeuren middels motivatiegesprekken, begeleiding et cetera. Als men kansen krijgt, maar deze niet aanneemt, dan zal de gemeente een negatieve prikkel niet uit de weg moeten gaan wat betreft Leefbaar 's-Hertogenbosch.

Daarnaast wordt in het stuk de positie van de vrouw in verschillende culturen besproken. Uit de ambtelijke beantwoording blijkt dat participatie van de vrouwelijke statushouder achterblijft. In het visiedocument wordt gesteld dat een verandering wat dit betreft om een omslag in denken vraagt. De fractie vraagt te verhelderen bij wie die omslag moet plaatsvinden: bij de immigranten, bij de gemeente of een combinatie. De achterliggende vraag is ook hoe het college aankijkt tegen immigranten uit culturen waar de positie van de vrouw anders is dan in Nederland, bijvoorbeeld als het gaat over arbeidsparticipatie. De fractie vraagt of het college kan aangeven hoe deze vrouwelijke immigranten dezelfde kansen kunnen krijgen als autochtone vrouwen. De PvdA heeft al het nodige gezegd over de inkoop van de leertrajecten. De fractie informeert naar prikkels, zoals de bonus-malusregeling. Gerichte inzet is nodig om fraude te voorkomen. De SP heeft gesproken over gezinsmigranten die zelf hun leertraject moeten betalen. De fractie vraagt wat de gemeente kan doen als gezinsmigranten dit niet kunnen of willen betalen en hoe de gemeente in een dergelijke situatie eventueel toch kan faciliteren. De gemeente zal immigranten kennis laten maken met verschillende onderwerpen, zoals de vrijheid van meningsuiting die we in Nederland kennen.

Met de recente ervaringen dat docenten worden bedreigd die hierover spreken, vraagt de fractie hoe de gemeente hier in het kader van inburgering mee omgaat. Ten slotte bespreekt spreker de flexibiliteit ten aanzien van de instroom. Er zijn op dit moment gemiddeld zo'n 160 inburgeraars. Dit zullen er naar verwachting méér worden in 2021 vanwege het inlopen van achterstanden bij de IND. De fractie vraagt het college of de gemeente hier flexibel in kan zijn, zowel financieel gezien, als qua ambtelijke capaciteit. 3

Mevrouw Van Heertum (De Bossche Groenen) is blij dat inburgering wordt gezien als een volwaardig onderdeel van het Sociaal Domein. De fractie vindt het dan ook logisch dat dit bij de gemeente terechtkomt. Het motto 'meedoen betekent inburgeren' betekent tegelijkertijd ook dat inburgeren betekent dat je mag meedoen. Als je in Nederland meedoet, tel je mee. Dit is helaas in het verleden niet altijd zo geweest. Er is een grote groep inburgeraars die onder het oude beleid jarenlang niet heeft kunnen meedoen omdat de inburgering niet slaagde, ze de taal niet machtig werden of als gevolg van bureaucratie. De fractie hoopt dat die groep nadrukkelijk meegenomen wordt. De Bossche Groenen is blij met de inzet op een centraal aanspreekpunt zodat de doelgroep goed in beeld is, men via korte lijnen kan doorstromen en er minder uitval ontstaat. Ook is de fractie blij met de focus op integratie met leertrajecten en onderwijs. De nadruk zal vanwege corona voorlopig liggen op digitaal onderwijs, maar liever ziet de fractie dat deze trajecten naar de praktijk worden getrokken. Wellicht ontstaan door corona juist mogelijkheden voor inburgeraars om in de praktijk mee te draaien en zich te blijven ontwikkelen tot volwaardige burgers. De fractie is verder verheugd om te zien dat het de insteek is dat een inburgeringstraject niet langer als plicht of een gunst wordt gezien.

De fractie concludeert uit het voorliggend stuk dat het gezien mag worden als een investering in de maatschappij en de economie. De fractie is enthousiast in de investering in langere intakes, screenings en dedicated consulenten. Ook is de fractie blij met het voornemen om jonge Bosschenaren te gaan betrekken in het Bossche inburgeringsecosysteem. De fractie gelooft heel erg in dit soort kruisbestuiving, zeker als het gaat om jongerenculturen en vindt het mooi dat de nieuwe wet wordt opgevat als een kans. De gemeente doet het best goed, er is voldoende om op voort te borduren. De fractie hoopt dat de grote groep inburgeraars die in voorgaande jaren klem heeft gezeten en nu langer moet wachten op nieuw beleid niet wordt vergeten, zoals collega's ook al aangaven. De fractie zou dan ook graag zien dat ook voor deze doelgroep faciliteiten beschikbaar worden gesteld. Wellicht kunnen ze bijvoorbeeld worden meegenomen in de doelstelling van de 100% screening. Misschien is er een overgangsregeling mogelijk binnen de bestaande kaders. Volgens de visie krijgt deze groep geen tweede traject aangeboden. De fractie hoort graag hoe het college dit gaat aanpakken. De minister heeft hiervoor geld ter beschikking gesteld. De fractie ziet uit naar de bijbehorende plannen om deze visie compleet te maken.

De heer Van Valkenburg (Bosch Belang) feliciteert mevrouw Van Heertum met haar maiden speech en heet haar welkom in de commissie Sociaal. Mevrouw Dogan (GroenLinks) geeft aan dat de gemeente verantwoordelijk wordt voor de inburgering van nieuwkomers. De afgelopen jaren was er veel kritiek op het huidige stelsel. GroenLinks hoopt dan ook dat met de nieuwe aanpak de afgesproken doelstellingen in het Bestuursakkoord worden behaald. GroenLinks vindt het van belang dat de statushouders, inburgeraars, kunnen 'meedoen' in de Bossche samenleving. GroenLinks vraagt aandacht voor enkele zorgpunten: - Ten eerste, de financiën - Er bestaan vraagtekens wat betreft de betaalbaarheid van het inburgeringsstelsel. Er wordt nu uitgegaan van een inschatting. Daarnaast wordt nu al gesproken over een prestatiebekostiging, waarbij de kans bestaat dat de focus komt te liggen op controle, resultaten en verantwoording. Dit zal ten koste gaan van de uitvoerbaarheid. De fractie vraagt hoe de wethouder hier tegenaan kijkt en informeert naar de financiële gevolgen voor de gemeente. - Ten tweede, wordt in het visiedocument uitsluitend gesproken over inburgeraars, maar er zijn ook arbeidsmigranten in 's-Hertogenbosch. Kennismigranten worden meestal met open armen ontvangen, maar dit geldt meestal niet voor arbeidsmigranten met laagbetaalde beroepen.

De fractie vraagt in hoeverre het college openstaat voor arbeidsmigranten die de taal willen leren. De heer Van Hattem (PVV) verwijst naar de inbreng van GroenLinks en dan met name naar de zorg over de toekomstige prestatieafspraak. Spreker vraagt of mevrouw Dogan bezwaren heeft tegen controle op de uitvoering van de wet. Mevrouw Dogan (GroenLinks) heeft hier geen bezwaar tegen, maar daar moet echter niet de nadruk op komen te liggen. De heer Van Hattem (PVV) meent dat als een wet uitgevoerd wordt, er ook gecontroleerd moet worden op de uitvoering hiervan. Spreker vraagt hoe GroenLinks de controle ziet. 4

Mevrouw Dogan (GroenLinks) gaat ervan uit dat de wet goed wordt uitgevoerd. Zij wil deze discussie niet voeren, want die leidt tot niets. De heer Van Hattem (PVV) stelt vast dat de fractie van GroenLinks het vervelend vindt als hij zinvolle vragen stelt. Hij is van mening dat beleid van GroenLinks leidt tot ellende, onder andere in Amsterdam, waar de wethouder € 3,3 miljoen heeft besteed aan het laten terugkeren van één illegaal. Hij begrijpt dat GroenLinks moeite heeft met controle. De voorzitter vraagt of de heer Van Hattem zijn betoog wil vervolgen. De heer Van Hattem (PVV) vindt dit een belangrijk onderdeel van de politieke discussie. Hij gaat verder met de Wet inburgering en de uitvoering daarvan in de gemeente Den Bosch. Belangrijkste is om niet te gaan dweilen met de kraan open. Er moet een einde komen aan de massaimmigratie. Zolang dat niet gebeurt, kan de inburgering met de nieuwe Wet inburgering opgevangen worden. Het viel hem op dat de beleidsvisie een product is van een uitvoeringsorganisatie, Weener XL, in plaats van een visie van het college. Dit vraagt om een toelichting. In het stuk wordt gesproken over virtual reality. PVV ziet liever een harde aanpak van de keiharde realiteit in plaats van de virtuele realiteit, van de mislukte multiculturele samenleving en de islamisering.

Bij het Offerfeest, dat door de gemeente werd gefaciliteerd, was sprake van een fysieke scheiding tussen mannen en vrouwen middels zwarte doeken. Volgens de PVV is er nog een lange weg te gaan wat betreft het uitdragen van de Nederlandse kernwaarden en -normen wat betreft mannen en vrouwen. Als de wet inzet op participatie en op normen en waarden, hoe gaat het college hier dan vorm aan geven, gelet op het voorbeeld van het Offerfeest dat door de gemeente werd goedgekeurd en gefaciliteerd. Positief vindt de PVV in ieder geval dat er stevig wordt ingezet op taalniveau B1, in plaats van op taalniveau A2. Er bestaat ook een mogelijkheid om af te schalen naar taalniveau A2. De fractie pleit ervoor zo min mogelijk gebruik te maken van die afschaling. De fractie vraagt of het college bereid is om de wettelijke taaleis streng te gaan handhaven. De fractie vraagt verder wat het college doet bij anti-integratieve activiteiten in het kader van inburgering, zoals de weekendscholen van Milli Görüş. In het stuk wordt gesproken over participatie middels vrijwilligerswerk. De fractie pleit ervoor dat dit niet meer gaat gebeuren door subsidiëring en ondersteuning van migrantenzelforganisaties. Verder vraagt de fractie zich af hoe het overdragen en het onderschrijven van Nederlandse waarden en normen wordt geborgd.

Spreker citeert uit voorliggende tekst: "Onze professionals beschikken over goede interculturele vaardigheden en culturele sensitiviteit." Het moet, aldus de fractie, niet zo zijn, dat de cultuur van de inburgeraar als uitgangspunt wordt genomen in het inburgeringstraject, maar de Nederlandse kernwaarden en -normen. De PVV pleit voor een assimilatiemodel als integratiemodel. De fractie vraagt of het college bereid is om die richting in te gaan. In het stuk wordt aangegeven dat inburgering als geslaagd wordt beschouwd wanneer sprake is van zelfstandige participatie, in de vorm van betaald werk en het beheersen van de Nederlandse taal. De fractie vraagt welke criteria het college verder hanteert om te kunnen spreken over een geslaagde inburgering en vraagt zich af hoe dit wordt afgewogen ten opzichte van de kernwaarden en -normen van de Nederlandse samenleving. Ten slotte wordt in voorliggend visiedocument aangegeven dat er sprake zou zijn van aanbesteding of inkoop. De fractie vraagt hoe dit in de praktijk ingezet gaat worden. De fractie stelt vast dat een hoog subsidiebedrag aan VluchtelingenWerk wordt verstrekt. Wat de PVV betreft, wordt deze subsidie stopgezet en opnieuw alles in de markt gezet. De fractie vraagt of asiel-activistische organisaties zoals VluchtelingenWerk kunnen worden uitgesloten van inburgeringstrajecten.

De heer Hack (VVD) heeft uitgekeken naar het voorliggend stuk. Het kan worden gesteld dat het laten inburgeren, integreren en assimileren van nieuwkomers een van de grootste uitdagingen is voor Nederland en Den Bosch. De VVD staat overwegend positief tegenover deze nota, maar plaatst wel enkele kanttekeningen. De VVD steunt het uitgangspunt dat werk en taal moeilijk van elkaar zijn te scheiden. De fractie vindt het goed dat het taalniveau is opgeschroefd van A2 naar B1. Wel blijft er altijd een eigen verantwoordelijkheid bestaan voor het leren beheersen van de Nederlandse taal. De VVD benoemt daarom nadrukkelijk de noodzaak van het handhaven van de taaleis en deze sterker te hanteren bij inwoners die al langere tijd in de gemeente Den Bosch wonen. 5

De heer Van Valkenburg (Bosch Belang) neemt aan, dat de heer Hack een goede opleiding heeft gehad en goed kon anticiperen op alle lesstof. Spreker is docent geweest en weet dat er veel autochtone leerlingen zijn die moeite zouden hebben om taalniveau A1 te halen. Spreker is van mening dat de taaleis niet voor elke inburgeraar zal gelden omdat niet elke persoon op hetzelfde niveau kan leren. Spreker is van mening dat die groep niet afgestraft zou moeten worden omdat ze het taalniveau niet kunnen behalen. Het is niet altijd een kwestie van niet willen, maar soms ook van niet kúnnen. Spreker vraagt hoe de heer Hack dit ziet. De heer Hack (VVD) deelt de constatering van Bosch Belang dat niet iedereen even talentvol is om een andere taal te leren. Daarom is het van belang om veel zorg te besteden aan degenen die moeite hebben met het niveau. Dat neemt niet weg dat het beheersen van de taal een elementaire voorwaarde is voor het op een redelijk niveau kunnen functioneren in de samenleving. De fractie is daarom van mening dat er wel streng moet worden gehandhaafd op de taaleis, maar dat er gradaties moeten zijn, afhankelijk van de vraag hoe lang iemand al in Nederland woont. Nieuwe inwoners zouden met meer coulance moeten worden behandeld dan inwoners die bijvoorbeeld al decennia in Nederland wonen.

De heer Van Valkenburg (Bosch Belang) geeft aan dat het probleem van het opname- en capaciteitsniveau blijft bestaan. Er zijn ook autochtone analfabeten en dat betreft dan personen die in Nederland zijn geboren en getogen. De heer Hack (VVD) erkent dat ook onder autochtonen sprake is van analfabetisme. Toch is de VVD blij met het ambitieniveau B1. Er zijn altijd mogelijkheden voor migranten om toch naar taalniveau A2 te gaan wanneer B1 niet haalbaar blijkt. Primair zou de VVD willen inzetten op taalniveau B1. Wat betreft werk, is de fractie blij met een aanpak die taalonderwijs en participatie combineert. Een persoonlijk plan op basis waarvan inburgeraars gericht hun doelen kunnen nastreven met adequate begeleiding van de gemeente, is wat betreft de VVD toe te juichen. Dit geldt echter vooralsnog alleen voor de nieuwste nieuwkomers. Een grote groep oudere nieuwkomers 'valt hierdoor tussen de wal en het schip' en krijgt met andere procesafspraken te maken. De fractie pleit ervoor om deze afspraken zo nauwkeurig mogelijk te spiegelen aan het nieuwe beleid en ervoor te zorgen dat de oude nieuwkomers zoveel mogelijk met dezelfde intensiteit worden ingeburgerd als de nieuwere nieuwkomers. De fractie hoort graag van het college wat hierin de mogelijkheden zijn.

Het woord 'inburgering' betekent dat iemand die geen burger is, tot burger wordt gemaakt van een bepaalde staat of stadsgemeenschap. Dat vereist de mogelijkheid tot communicatie en zelfredzaamheid. Een stadsgemeenschap is echter meer dan alleen een groep individuen – het is ook een gemeenschap die bepaalde fundamentele waarden en culturele kenmerken deelt. Hierover wordt volgens de VVD te weinig gesproken. De fractie vraagt wat het college, uitgaande van het huidige beleidsvoornemen, gaat doen om nieuwkomers cultureel te laten 'versmelten' met stad en land van bestemming en hoe de gemeente ervoor gaat zorgen dat nieuwkomers niet alleen kennis van de Nederlandse maatschappij krijgen, maar zich daarna ook echt verbonden voelen met de identiteit van Nederland en 's-Hertogenbosch. Tot slot zou de VVD uitgangspunt 5 liever geschrapt zien. Dat is een vreemde eend in de bijt in deze goed uitgedachte en weldoordachte visie. Het experimenteren met gadgets en onbeproefde technieken wordt zonder ogenschijnlijke reden tot doel verheven. Dit lijkt de VVD geen prioriteit. De VVD is van mening dat stampen en oefenen, zeker met voldoende immersie op de werkvloer, afdoende moet zijn. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) vraagt wat de heer Hack precies bedoelt met de opmerking dat de gemeente meer moet werken aan het feit dat nieuwkomers de waarden en normen van de stadsgemeenschap moeten delen.

Spreker wijst erop dat hij persoonlijk in 's-Hertogenbosch is geboren en wellicht geldt dat ook voor de heer Hack; desondanks deelt spreker veel waarden en normen níet met de heer Hack. Spreker vraagt aan welke waarden en normen nieuwkomers volgens de heer Hack moeten voldoen. De heer Hack (VVD) constateert bepaalde politieke verschillen tussen hemzelf en de heer Van Rosmalen. Spreker denkt dat er een kwalitatief verschil bestaat tussen personen binnen dezelfde culturele groep, die van mening kunnen verschillen over bepaalde zaken en personen van een andere cultuur naar jouw eigen cultuur overhalen. Om dat te kunnen zul je goed met elkaar overweg moeten kunnen. De normen van de rechtsstaat zijn daarin belangrijk, maar het gaat verder dan 6

dat. Spreker geeft aan dat er een bepaalde affiniteit met de groep moet zijn en een bepaald 'wijgevoel'. Dat betekent dat een samenleving open moet staan voor personen die aan 'jouw' samenleving willen meedoen, maar tegelijkertijd moeten betrokken personen zich ook schikken naar het waardepatroon van de Nederlander en niet andersom. Mevrouw Lokhoff (SP) vraagt of de heer Hack bedoelt dat de nieuwkomers ook carnaval moet worden aangeleerd. De heer Hack (VVD) vindt dit een mooie suggestie om mee te beginnen. De fractie zou ervoor willen pleiten om het onderdeel experimenteren achterwege te laten, zodoende de visie te louteren en alle krachten te richten op de smeltkroes waarmee de eenheid van 's-Hertogenbosch wordt gesmeed. Mevrouw Van Doorn (D66) is erg tevreden met het voorliggende stuk. De fractie vindt het fijn om te lezen dat de gemeente een extra stap wil zetten in het snel en goed mee laten draaien van inburgeraars. Het leren van de taal, het vinden van werk of een andere manier van participatie zijn hiertoe goede middelen. D66 vindt het ook fijn dat met de verschillende stakeholders is gesproken en dat er gebruik wordt gemaakt van het bestaande netwerk. De inzet loont: een hoger percentage vergunninghouders aan het werk en een hoger percentage dat doorstroomt naar een hbo ten opzichte van vergelijkbare gemeenten.

De fractie vindt het prettig dat er wordt gewerkt vanuit een integrale benadering en dat er oog is voor onderliggende problemen, zoals trauma's, die bij sommige vergunninghouders door omstandigheden zijn ontstaan. De fractie vraagt hoe het college omgaat met vergunningshouders bij wie deze problemen langdurig of blijvend zijn, waardoor inburgeren moeilijker is. D66 is voorstander van innovatie, maar in dit geval vraagt de fractie zich af of het doel de middelen heiligt. Uit het stuk blijkt dat gebruik wordt gemaakt van virtual reality en gamification. De fractie vraagt wat de bewezen effecten zijn van het gebruik van deze vaak dure technieken. De heer Slikker (PvdA) meent dat iedereen die thuis kinderen heeft, weet dat een kind spelenderwijs het beste een taal leert, door bijvoorbeeld spelletjes te spelen en films te kijken. Taal wordt op een andere manier opgenomen dan lesstof die er droog in gestampt wordt. Spelend leren, is in het onderwijs een van de zaken waar meer aandacht aan besteed moet worden. Het verbaast spreker dan ook, dat "onderwijspartij" D66 en de partij die heel erg voor data en technologie is, zijnde de VVD, faliekant tegen het gebruik van innovatieve technieken zijn. Mevrouw Van Doorn (D66) geeft aan dat de fractie zich afvraagt in dit specifieke geval of het doel de middelen heiligt.

Virtual reality en gamification kunnen inderdaad zeer effectief zijn, maar dan moet het wel goed en nuttig ingezet worden. Zij vraagt de wethouder of hij daar wat meer over kan vertellen. In de eigen evaluatie van de gemeente zoals beschreven in het visiedocument wordt een aantal 'tops & tips' genoemd. Een aantal van de tips ziet de fractie expliciet terug in de visie, maar een aantal lijkt te verdwijnen, zoals het zorgdragen van de continuïteit binnen de eigen organisatie, investeren in verwachtingsmanagement en het betrekken van de samenleving en jonge Bosschenaren. De fractie hoort graag hoe het college met deze tips aan de slag is gegaan. De heer Dingemans (gewoon ge-DREVEN) heeft veel waardevolle uitspraken gehoord. De fractie is het eens met 50PLUS dat het percentage van 60 op B1-niveau waarschijnlijk niet gerealiseerd zal worden. De fractie vraagt zich echter ook af of het taalniveau de heilige graal is. Spreker werkt in een technisch bedrijf en verwacht dat de helft van zijn collega's de B1-toets ook niet haalt, maar dan kunnen ze nog steeds goed functioneren. Spreker begrijpt wat de heer Hack bedoelt met 'de Bossche cultuur', maar de fractie vindt het wel van belang dat met name aan andere religieuze stromingen duidelijk wordt gemaakt wat in Nederland wordt verstaan onder 'democratie' en 'samen met elkaar omgaan'.

Dat laat onverlet dat inburgeraars hun eigen gedachten en meningen mogen hebben, maar er moet worden voorkomen dat een angstcultuur ontstaat. Ook kan spreker zich vinden in de inbreng van Bosch Belang; niet iedereen is even sterk in het leren, bijvoorbeeld van een andere taal. Wat de fractie betreft, mag daar meer flexibel mee om worden gegaan. De fractie vindt de visie goed en kan deze onderschrijven. Hij acht het van belang dat senioren niet worden overgeslagen. Tijdens de eerste coronagolf was goed zichtbaar dat seniore migranten in hun eigen wereld of cultuur bleven hangen, terwijl de jongeren Nederlandse taalles en Nederland7

se zaken meekregen. Hierdoor ontstaan tegenstellingen tussen jongere en oudere migranten, die in de maatschappij zijn gecreëerd. Hier moet wellicht iets van worden geleerd. Hij heeft niet de oplossing hiervoor, maar zou het wel wenselijk vinden. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de heer Dingemans kan toelichten waar hij op doelt met de term 'angstcultuur'. De heer Dingemans (gewoon ge-DREVEN) noemt het recente voorbeeld van docenten die tijdelijk hun woning ontvluchten en niet meer op school durven te komen nadat zij les hadden gegeven over vrijheid van meningsuiting. Dat zijn voorbeelden van een angstcultuur. De heer Van Genugten (CDA) vindt het een goede zaak dat de wethouder voorliggende visie toch voorlegt, ondanks dat de invoering van de nieuwe Wet inburgering is uitgesteld. Het doel van de nieuwe wet is helder, namelijk ervoor zorgen dat de inburgeraars zo snel mogelijk kunnen meedoen in Nederland, daarvoor de taal spreken, deelnemen aan activiteiten en zo snel mogelijk werk vinden. Dit soort processen grijpt op elkaar in en zorgt voor een goed resultaat. Inburgering 'dichtbij organiseren' en tevens koppelen aan de verdere dienstverlening binnen de gemeente, als dat nodig is, acht het CDA een goed idee. De koppeling tussen participatie en inburgering is succesvol te noemen in 's-Hertogenbosch, zoals ook al aangegeven door de PvdA.

De fractie pleit ervoor alvast met de uitvoering van de visie te starten – voor zover dat kan – en waar nodig te wachten op de invoering van de nieuwe wet. Over de financiën is reeds voldoende gezegd. Die inbreng deelt het CDA. Het B1-niveau is van belang, wat betreft het CDA. Het CDA pleit er in dit kader ook voor dat correspondentie vanuit de overheid eenvoudiger gesteld moet worden. Veel overheidscommunicatie vereist een B1-taalniveau. De heer Dingemans (gewoon ge-DREVEN) vraagt of de heer Van Genugten van mening is dat alle Nederlanders die op dit moment niet voldoen aan de B1-taaltoets, dít niveau alsnog moeten bereiken omdat zij immers ook overheidsformulieren moeten invullen. De heer Van Genugten (CDA) is het eens met gewoon ge-DREVEN dat veel Nederlanders worstelen met overheidsdocumenten. Spreker denkt dat er vooral moet worden vereenvoudigd. Het CDA vindt het belangrijk dat men betreffende inburgering naast elkaar moet staan in plaats van tegenover elkaar. In de gemeente 's-Hertogenbosch wordt veel gesproken over talentonwikkeling. Bij inburgering moet volgens de fractie worden gekeken naar de talenten van inburgeraars en vanuit dat vertrekpunt moet men met elkaar in gesprek gaan. Dat werkt stimulerend en enthousiasmerend en helpt om inburgeraars actief te laten deelnemen aan de samenleving.

Mevrouw Van Gerven (Rosmalens Belang) meldt dat de fractie zich kan vinden in de voorliggende visie. Hier liggen prima ambities aan ten grondslag. Wel vraagt de fractie zich af hoe wordt omgegaan met inwoners die nu in het traject zitten. De vraag is of zij hun traject kunnen voltooien met de nu geldende normen. De nieuwe inburgeringswet zal strenger zijn. Het zal voor de autochtone laaggeletterden een uitdaging zijn het gestelde B1-niveau te behalen. De fractie vraagt of dit consequenties heeft voor de kosten. De fractie neemt aan dat een deel van de inburgeraars door de zwaardere normen langer in het traject zal blijven hangen. De heer Van Valkenburg (Bosch Belang) beoordeelt de visie als een goed startdocument. Wel plaatst de fractie enkele opmerkingen. - Er moet worden gekeken naar persoonlijke kwaliteiten. Ieder individu beschikt over andere kwaliteiten en neemt kennis en vaardigheden op een andere manier tot zich. Het is echter wel noodzakelijk om de taal te beheersen van het land waar je woont, als ook de gewoonten te begrijpen. Zonder deze zaken plaatst iemand zich buiten de maatschappij. - Meestal neemt slechts één persoon binnen een gezin deel aan taalonderwijs. De fractie is van mening dat ook een eventuele – niet-werkende - partner de kans zou moeten krijgen om de Nederlandse taal te leren.

- In het voorliggende stuk wordt gesproken over een maximale leeftijd van 27 jaar. Spreker heeft zelf lesgegeven op een mbo-school en heeft eens een leerling van 27 jaar gehad. Deze leerling viel ontzettend op. Spreker geeft aan dat er extra aandacht moet worden besteed aan iemand die A) uit een ander land komt en B) een hogere leeftijd heeft en in een groep van zestien- tot achttienjarigen wordt geplaatst, om zo acceptatie en deelname goed van de grond te krijgen. 8

-

Wat betreft de financiën vindt de fractie dat de PvdA wat dit punt betreft, een perfecte bijdrage heeft geleverd.

Wethouder Van Olden stelt vast dat dit onderwerp leeft bij de raadsfracties en is daar blij mee. Het rijksbeleid is noodzakelijk, maar het is ook goed om eenduidigheid in het lokale beleid te hebben. Het college was voorbereid op de nieuwe Wet inburgering, maar de invoering werd opnieuw uitgesteld. Toch wil het college graag reeds in 2020 aan de slag. Vandaar dat heden het visiedocument voorligt. Het blijkt dat de fracties het niet allemaal met elkaar eens zijn qua intensiteit van inburgering: de één wil meer, de ander wil minder. Toen de Bossche gemeente moest afschalen wat betreft het bureau Dienst Inburgering en Educatie, is Het Bossche Taalnetwerk opgericht. Toentertijd is gezegd: "Wat er ook gebeurt vanuit Den Haag, in de Bossche samenleving moet een basisniveau kunnen worden aangeboden aan mensen die de taal graag willen leren". Het gaat hier ook om een forse groep autochtonen die onvoldoende lager onderwijs hebben gehad en op latere leeftijd nog graag de taal willen leren. Dat basisniveau wordt overeind gehouden, wat er ook gebeurt. Over vijf of acht jaar komt er waarschijnlijk een nieuwe aanpassing vanuit Den Haag en dan houdt de gemeente 'sHertogenbosch het eigen basisniveau overeind. Er zijn veel vragen gesteld. De vragen die de wethouder niet beantwoordt ter vergadering, kunnen schriftelijk worden ingediend.

De wethouder beantwoordt een aantal vragen: ▪ B1-taalniveau - De gemeente wil inburgeraars zo goed mogelijk mee laten doen. Daarom is voor dit taalniveau gekozen. Het college beseft dat er inburgeraars zijn die het taalniveau niet kunnen bereiken. Dat betekent dat er maatwerk nodig is. De heer Van Genugten wees al op het belang van vereenvoudiging. De overheid zou alle formulieren op B1-niveau moeten formuleren. ▪ Inburgering 'dichtbij organiseren' - Ook in de inkoop en aanbesteding, die nog moet plaatsvinden, neemt het college dit principe als vertrekpunt. Het zou kunnen zijn, dat bestaande ROC's hiervoor worden ingezet, want ook het college is wars van taalcowboys en de 'Wet markt en roverheid'. De gemeente wil ver weg blijven van alles wat riekt naar dit soort ontwikkelingen. ▪ Jongeren - Er wordt samengewerkt met het leernetwerk van Avans en haar studenten. ▪ Innovatie - Bij Weener XL is de virtual reality bril inmiddels geïmplementeerd met inzet van subsidie van de rijksoverheid. Met deze bril is het mogelijk om wel 65 soorten werk virtueel te bezoeken. Dit is innovatief en blijkt efficiënt. ▪ Culturele aspecten en integratie in brede zin - De wethouder wil hier terughoudend in zijn omdat het anders een integratiedebat wordt versus een inburgeringstaakstelling.

Hij geeft aan dat wanneer iemand - om welke reden dan ook - naar Nederland komt, hij/zij graag wil meedoen in de samenleving. Als iemand 'minder graag meedoet', dan kent de wet sanctioneringsaspecten, waar de gemeente ook gebruik van gaat maken. De Wet taaleis wordt in dezen toegepast. Anderzijds weet het college ook wat doorgeslagen handhaving met mensen kan doen. De wethouder neemt als voorbeeld de recente toeslagenaffaire. De gemeente 'sHertogenbosch kiest niet voor een dergelijke wijze van handhaven. 's-Hertogenbosch is zakelijk met een sociaal hart en die combinatie wordt ook toegepast bij de uitvoering van de wet. De heer Van Hattem (PVV) vindt het te makkelijk om te verschuilen achter een grote en ernstige affaire waarbij bewust zaken zijn gemanipuleerd, zijnde de toeslagenaffaire waar de wethouder aan refereert. De PVV is van mening dat de Wet taaleis streng wordt gehandhaafd wanneer men niet bereid is om zich in te spannen om aan de verplichtingen te voldoen. Spreker acht dit onvergelijkbaar met de toeslagenaffaire. De wethouder geeft aan dat de Wet inburgering wordt toegepast, maar tegelijkertijd wil de wethouder niet spreken over integratie. In voorliggende tekst wordt echter wel gesproken over waarden, normen en participatie. Een van de doelen is een geslaagde inburgering.

Spreker kan uit voorliggende tekst niet opmaken wanneer sprake is van een geslaagde inburgering. Wethouder Van Olden antwoordt dat de vergelijking met de toeslagenaffaire wel opgaat. De heer Van Hattem heeft het over streng handhaven, maar ook het college heeft het over handhaven. Als men niet wil, dan staat daar een sanctie op. Er is echter wel een verschil tussen gewoon handhaven en streng handhaven. Het college wil in alle redelijkheid handhaven, sociaal en met een zakelijk hart. Vandaar dat de wethouder de vergelijking noemt met de toeslagenaffaire. Hij geeft aan dat er landelijk brede integratiedebatten plaatsvinden. Ook op lokaal niveau loopt het college daar niet voor weg. 9

Assimilatie betekent in het meest extreme geval dat iemand die in Nederland komt, diens eigen cultuur moet opgeven. Het college zou zover niet willen gaan. Het college is van mening dat iedereen recht heeft op zijn eigen habitat thuis en in de omgeving. Het college wil graag dat iedereen zo normaal en vrolijk mogelijk wil en kan meedoen in de samenleving. De heer Hack (VVD) hoort de wethouder een verschil aangeven tussen assimilatie en inburgering. Spreker vraagt of het college hiermee pleit voor integratie met behoud van eigen cultuur. Het verleden toont aan dat deze leus alleen suboptimale resultaten levert. Wethouder Van Olden vindt dit filosofische gedachtespinsels. De wethouder heeft het simpelweg over de toepassing van de Wet inburgering en de visie van het college. Als iemand de B1-taaltoets en het inburgeringsexamen haalt, dan is hij/zij 'klaar met deze wet'. Wat iemand vervolgens doet als hij een baan heeft en hoe hij zich in de samenleving gedraagt, daar gaat de Wet inburgering niet over. De discussie die de heer Hack aanhaalt, is daarom nu niet aan de orde. De heer Van Hattem (PVV) hoort de wethouder zeggen dat de gemeente niet kiest voor een assimilatiemodel. De wetenschappelijke literatuur op het gebied van integratie onderscheidt ongeveer vier verschillende vormen van integratiemodellen. Assimilatie is daar één van.

Behoud van de eigen cultuur is een andere variant. Als het college een visie hanteert op inburgering waarin participatie en integratie is opgenomen, dan wil spreker graag weten van welk model het college uitgaat. Terugkomend op het aspect handhaving, benadrukt spreker dat hij het heeft over streng en rechtvaardig handhaven en niet over streng en onrechtvaardig handhaven of zelfs manipulatief handhaven, zoals bij de toeslagenaffaire is gebeurd. Wethouder Van Olden neemt kennis van de tweede opmerking. Hij is blij dat de heer Van Hattem, evenals het college, onrechtvaardig handhaven in ieder geval niet omarmt. In de visie is beschreven hoe het college tracht te bereiken dat mensen meedoen in de samenleving. Via een inburgeringexamen kunnen mensen zo snel mogelijk aan het werk en worden in staat gesteld hun talenten benutten daar waar het zinvol en wenselijk is. Het was niet de bedoeling om filosofische beschouwingen te implementeren. De bedoeling van het college is de visie zo slim, efficiënt, sociaal en zakelijk mogelijk te laten landen. Wat betreft vrouwenparticipatie, gaat het college uit van de normale principes van gelijkwaardigheid. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) verwijst naar de toezegging van de wethouder dat vragen die blijven liggen, schriftelijk gesteld kunnen worden. De fractie wil graag een meer uitgebreide toelichting op het punt van vrouwenparticipatie.

Wethouder Van Olden geeft aan, dat bij het vormen van groepen wordt gestreefd naar het halen van een maximaal rendement uit een groepssamenstelling. Dat betekent dat wordt gekeken naar een optimale groepssamenstelling op basis van onder andere geslacht en leeftijd. De wethouder verwijst naar de groep 'oude nieuwkomers, die tussen de wal en het schip vallen'. De huidige inburgeraars moeten aan de huidige eisen voldoen. Er is geen budget om hen allemaal een nieuw inburgeringstraject aan te bieden. Voor de arbeidsmigranten vanuit de EU geldt dat zij niet inburgeringsplichtig zijn. Gezinsmigranten vallen onder hetzelfde handhavingsregime. Wat betreft het punt over gezinsmigranten, kondigt de wethouder een technische beantwoording aan. De wethouder licht toe dat Weener XL een gemeentelijk onderdeel betreft. Het college is hier buitengewoon trots op. De heer Van Valkenburg (Bosch Belang) geeft aan dat het doel van onderwijs is om qua niveau 'eruit te halen wat erin zit'. Dat betekent voor Bosch Belang dat het goed is om B1 als streven te hebben, maar ook te kijken wat per persoon haalbaar is. De heer Hack (VVD) benadrukt dat de VVD niet tegen innovatie op zich is. Wat nu op basis van voorliggende inburgeringsvisie ter discussie wordt gesteld, is het verheffen van innovatie tot doel op zich.

De reden waarom kinderen taal leren door spelletjes te spelen en televisie te kijken - zoals aangehaald door de PvdA - is dat er sprake is van immersie. Dat is in deze visie al gewaarborgd middels participatie. De innovatietechnieken voegen weinig toe aan de immersie die al plaatsvindt. De VVD acht inburgering en participatie moeilijk van elkaar te scheiden. Spreker vindt dat de wethouder het zich te gemakkelijk maakt door te stellen dat dit filosofische spinsels zijn. Nederland 10

wordt al jarenlang geteisterd door vraagstukken als hoe een nieuwkomer zich verhoudt tot de samenleving. Door juist deze punten niet benoemen, ontstaan tegenstellingen in de samenleving. De heer Slikker (PvdA) vraagt wat de heer Hack precies zou willen vastleggen in voorliggend stuk. Ten eerste is er de wet die moet worden genormeerd en gehandhaafd. Ten tweede zijn er zaken waar men het over oneens kan zijn. Daar is het vrije debat voor. Ten derde zijn er zaken die iedereen zelf mag bepalen. Deze zaken worden getolereerd. Die drieslag maakt dat men met elkaar het gesprek kan voeren. Spreker vraagt welke zaken de heer Hack graag op een eisenlijstje zou willen hebben. De heer Hack (VVD) stelt dat hij hier geen pasklaar antwoord op heeft. Het is daarom belangrijk om daar aan de voorkant het gesprek met elkaar over te voeren. De heer Slikker noemt de wet. Dit doet spreker denken aan het onderscheid dat apostel Paulus maakte tussen de letter van de wet en de geest van de wet. Wat er nu wordt geprobeerd is mensen te schikken naar de letter van de wet. Hij vindt dat een essentiële voorwaarde om mensen te laten meedoen. Anderzijds wil je hen ook laten meedoen in de geest van de wet: hen onderdeel maken en zich onderdeel laten voelen van jouw samenleving.

Mevrouw Lokhoff (SP) vraagt zich af of de heer Hack hiermee bedoelt dat gebruik moet worden gemaakt van de beleidsvrijheid die in de wetten zit. De heer Hack (VVD) bedoelt dat er een belangrijke identificatiedimensie is in het hele inburgeringsen integratiedebat wat volgens spreker niet zomaar terzijde kan worden geschoven wanneer het gaat over inburgeringsbeleid. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) vraagt of de heer Hack van mening is dat bepaalde autochtonen - zoals SGP-stemmers en orthodoxe joden - diezelfde waarden en normen níet hoeven te delen met de grote groep, terwijl dit wel van nieuwkomers wordt verwacht. De heer Hack (VVD) antwoordt dat hij dit niet bedoelt. Spreker zou graag zien dat in het stuk wordt benoemd hoe 's-Hertogenbosch aankijkt tegen inburgering en integratie. De heer Slikker (PvdA) hoort debatten over mensbeelden en vraagt zich af of het mensbeeld bij vluchtelingen per definitie negatief is. Liever ziet de fractie dat wordt uitgegaan van een positief mensbeeld waarbij ervan uit wordt gegaan dat inburgeraars over het algemeen graag willen deelnemen aan de samenleving en hun best hiervoor doen, met behoud van bepaalde stukjes eigen identiteit. De heer Hack (VVD) geeft aan, dat de VVD er niet van uitgaat dat men per definitie niet wil meedoen. Dat men geen enkel stukje identiteit mag behouden, is óók zeker niet wat de VVD zegt.

Wél dat tevoren goed moet worden nagedacht over hoe de gemeente tracht om te gaan met nieuwkomers uit compleet verschillende culturen met andere zeden en gebruiken. De heer Slikker (PvdA) vraagt wat de VVD graag zou willen verankeren. Het enige antwoord dat de VVD geeft is dat deze materie complex is en dat daarover nagedacht moet worden. De PvdA acht dit antwoord niet afdoende, want er wordt al jarenlang nagedacht over het integratievraagstuk. De heer Hack (VVD) heeft geen pasklaar antwoord op de vraag wat de VVD graag verankerd zou zien. Het voorbeeld van docenten die zijn bedreigd omdat ze een cartoon van de profeet Mohammed hebben laten zien en het feit dat er een landelijke petitie gaande is om dit strafbaar te stellen, getuigt van een wezenlijk verschil in vrijheid van meningsuiting. Dat zijn onderwerpen die de VVD wil benoemen en waarover moet worden gesproken. De heer Van Hattem (PVV) is van mening dat om de essentie heen wordt gedraaid, namelijk: welke kernwaarden en -normen van de Nederlandse samenleving de gemeente 's-Hertogenbosch voorop wil stellen. Spreker ziet momenteel een aantal onacceptabele elementen in de samenleving. Spreker hoort graag hoe de kernwaarden en -normen die ook in het stuk worden genoemd kunnen worden geborgd. Kernwaarden en -normen die - volgens de PVV - door de komst van vreemdelingen uit met name islamitische landen, worden stukgemaakt. 11

De voorzitter wil een punt zetten achter deze discussie en vraagt de commissie te vervolgen. De heer Plasmeijer (50PLUS) heeft nadrukkelijk gevraagd naar het verwachte slagingspercentage van 60% wat betreft het behalen van het B1-taalniveau. Mocht inderdaad dit percentage worden gerealiseerd, dan is er nog steeds 40% dat het niveau niet bereikt. De fractie vraagt wat er vervolgens met die groep gebeurt. 50PLUS vindt het geen goed idee om het bedrag van € 75.000 te laten terugvloeien naar de algemene middelen, al is het alleen maar om de groep waar hij hier over spreekt, goed te bedienen. Mevrouw Lokhoff (SP) heeft geen antwoord gekregen op de in de eerste termijn gestelde vragen en herhaalt deze duidelijkheidshalve. De eerste vraag is of al reeds aangeboden taalonderwijs gecertificeerd is. Deze vraag betreft met name ook het taalonderwijs binnen Weener XL. Verder heeft de SP gevraagd of er een verslag is gemaakt van de gesprekken met de Cliëntenraad Participatie en of de raad dit mag inzien. De fractie pleit voor meer aandacht voor de medemenselijkheid, ofwel de gezondheid en het welzijn van de inburgeraar. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt het antwoord van de wethouder op de vraag van Leefbaar 's-Hertogenbosch over de positie van vrouwen in bepaalde culturen niet afdoende. De fractie pleit voor voldoende aandacht voor vrouwelijke inburgeraars.

Mevrouw Lokhoff (SP) vraagt of de heer Mees beseft dat er ook in Nederland vrouwen en mannen zijn die bijvoorbeeld tegen abortus zijn. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) geeft aan dat er wel tientallen voorbeelden genoemd kunnen worden. De voorzitter verzoekt de heer Mees om die kunt niet op te gaan. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) stemt daarmee in. Het gaat hierbij om het geven van kansen aan mensen. De fractie pleit ervoor om samen met vertegenwoordigers uit andere culturen te kijken hoe het beste kan worden om gegaan met verschillen tussen de culturen. De heer Van Hattem (PVV) meldt dat hij eveneens een aantal vragen niet beantwoord heeft gekregen. Zoals de vraag over de wijze van aanbesteden of inkopen. Gaat dit niet betekenen dat er subsidie naar de asielactivisten van VluchtelingenWerk gaat? Verder de vraag waarom er een beleidsnotitie ligt van een uitvoeringsorganisatie? Ook hoort de fractie graag hoe er wordt omgegaan met anti-integratieve activiteiten. De heer Hack (VVD) vraagt wat de heer Van Hattem bedoelt met anti-integratieve activiteiten. De heer Van Hattem (PVV) geeft aan, dat dit gaat om activiteiten die haaks staan op een goede inburgering en integratie. Als voorbeeld noemde spreker de weekendscholen van Milli Görüş. In voorliggende tekst staat dat er participatie plaatsvindt middels vrijwilligerswerk.

De fractie vraagt of het college kan uitsluiten dat subsidies aan migrantenzelforganisaties worden verleend. De kernvraag is wat de PVV betreft nog altijd wat een geslaagde inburgering is en hoe de Nederlandse kernwaarden en -normen hierin worden verweven. Wethouder Van Olden constateert een spervuur aan vragen en in de begrensde tijd is het onmogelijk om deze allemaal te beantwoorden. Als het een tactiek is om het debat aan te gaan door 100 vragen te stellen, komt het college daar niet verder mee. De vragen die niet door hem beantwoord worden, zullen hij nu niet beantwoordt, worden opgepakt door de ambtelijke organisatie. Want zo is het ondoenlijk. Het is maar net hoe je met elkaar wilt debatteren. Hij wil er nog wel een paar proberen te beantwoorden. De Cliëntenraad Participatie heeft formeel geen adviesrecht, maar is wel meegenomen in het proces en heeft ook feedback gegeven. Ze namen ook deel aan de klankbordgroep. Wat het college betreft, is inburgering geslaagd wanneer iemand voor het inburgeringsexamen is geslaagd. Er is op dit moment een landelijke discussie gaande over wat er moet gebeuren wanneer een inburgeraar het taalniveau B1 niet haalt. Wat het college betreft, geldt dan het A2-niveau. Het blijft mensenwerk en niet iedereen zal het B1-niveau gaan halen. 12

Wat betreft de financiën, geeft hij aan dat er al een stevige basis is die wordt gefinancierd uit de algemene middelen. Het college meent daarom dat het extra geld dat erbij komt, terug kan vloeien naar de algemene middelen. Elk jaar wordt de begroting vastgesteld en verschijnen de kwartaalcijfers wat betreft het Sociaal Domein. Mocht er extra geld nodig zijn, dan kan dit worden bezien. Wat betreft innovatie probeert de gemeente gebruik te maken van de beschikbare middelen. Het is geen doel op zich om iets geheel nieuws op te tuigen. Hierin werkt de gemeente samen met maatschappelijke partners. De ROC's zijn ook gericht op innovatie en de gemeente wil dan ook graag met hen samenwerken. Als zij iets nieuws bedenken, dan kan de gemeente daarvan gebruikmaken, naast alle tools die de gemeente zelf al in huis heeft. Taalonderwijsaanbieders worden door de gemeente ingekocht. Dit zijn dus geen medewerkers van Weener XL. De voorzitter constateert dat het 21.00 uur is en dat er 1,5 uur lang een goed debat heeft plaatsgevonden. Zij wil overgaan tot de adviesronde en vraagt de fracties aan te geven of zij op dit onderwerp terug komen in de raad en zo ja of daarbij een motie of amendement wordt overwogen. De heer Hack (VVD) meldt dat hij het mee terugneemt naar de fractie op het punt van de innovatieve methodieken.

Mevrouw Van Doorn (D66) meldt dat de fractie zich kan vinden in de voorliggende visie. De heer Van Genugten (CDA) geeft aan dat het voorliggende stuk als hamerstuk voor de raadsvergadering geagendeerd kan worden. De heer Van Hattem (PVV) vindt dat het voorliggend stuk uitgebreid is besproken. De PVV hoopt dat de onbeantwoorde vragen alsnog schriftelijk beantwoord worden. De voorzitter wil nog wel een algemene opmerking maken over het stellen van vragen. Zij vindt dat de wethouder wel een beetje gelijk had dat er veel vragen waren. En een deel van die vragen kan ondervangen worden door ze voorafgaand aan de vergadering technisch te stellen. Dat komt het debat ten goede en kan de essentie centraal staan. Mevrouw Van Heertum (De Bossche Groenen) en) komt in de raad niet terug op het voorstel. Mevrouw Lokhoff (SP) neemt het voorstel mee terug naar de fractie want zij wil meer maatwerk en meer menselijkheid in het stuk terugzien. De heer Van Valkenburg (Bosch Belang) neemt het stuk mee terug naar de fractie en komt in de raad terug op het doel van onderwijs: kijken wat erin zit en eruit halen. Mevrouw Van Gerven (Rosmalens Belang) komt in de raad niet terug op het voorstel. De heer Dingemans (gewoon ge-DREVEN) kan zich vinden in de voorliggende visie. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is het eens met het voorliggende voorstel.

De fractie wacht de beantwoording af van overgebleven vragen. De heer Slikker (PvdA) ziet de schriftelijke beantwoording over de vragen betreffende contractbeheer en de fraudebestrijding graag tegemoet. Wat de PvdA betreft, wordt het voorliggende stuk een hamerstuk. Mevrouw Dogan (GroenLinks): Hamerstuk. Komt in de raad niet terug op het voorstel. De heer Plasmeijer (50PLUS) geeft aan dat de vragen voldoende zijn beantwoord. Komt in de raad niet terug op het voorstel. Het voorstel wordt doorgeleid naar de raad als een bespreekstuk.

13

6.

Wijziging Gemeenschappelijke Regeling (GR) GGD Hart voor Brabant De voorzitter meldt dat het college de gemeenschappelijke regeling 'Hart voor Brabant' wil wijzigen en daarvoor toestemming vraagt aan de raad. Mevrouw Coense (PvdA) meldt dat de PvdA zich kan vinden in de wijziging. Wel wil de fractie met betrekking tot de GGD een aantal zaken meegeven vanwege de actualiteit. De fractie informeert hoe de capaciteit van medewerkers in de teststraten momenteel is. Dit ook met het oog op de vaccinering die in 2021 van start moet gaan. Mevrouw Hoog Antink (D66) heeft een punt van orde. Zij maakt zich eveneens zorgen over de GGD. Hetgeen staat geagendeerd, is echter een puur technisch voorstel. De vragen van de PvdA zijn volgens haar ook niet aan de orde. De voorzitter bevestigt dat het hier een technisch voorstel betreft en geeft de PvdA mee de vragen schriftelijk in te dienen. Het voorstel wordt als hamerstuk naar de raadsvergadering doorgeleid.

8.

Vermindering negatieve gevolgen intensieve veeteelt De voorzitter geeft aan dat het presidium vanuit het oogpunt van dierenwelzijn en volksgezondheid ervoor heeft gekozen om voorliggende notitie in de commissie Sociaal te bespreken. Mevrouw Mees (De Bossche Groenen) geeft aan, dat vanmiddag, op 25 november, een vrachtwagen met varkens is gekanteld op de Bruistensingel. Het viel spreekster op dat veel mensen erg verrast waren dat ze varkens zagen in 's-Hertogenbosch; met andere woorden: ineens zagen bewoners dat er varkens zíjn in de gemeente 's-Hertogenbosch. Feit is dat er in 's-Hertogenbosch ongeveer 150.000 dieren in de intensieve veehouderij leven; dat is bijna net zoveel als het aantal Bosschenaren. Intensieve veehouderij brengt schade toe aan de dieren zelf, maar ook aan water, lucht en grond en heeft een effect op de biodiversiteit. Verzuring, vermesting en verdroging hebben veel effect gehad op het buitengebied. Landbouw speelde daarin een grote rol. De fractie van De Bossche Groenen vindt dat op het terrein van milieuverontreiniging, klimaat, gezondheid en dierenwelzijn valt nog aardig wat te verbeteren. De vraag is wat de gemeente hieraan kan doen. Allereerst zou men minder vaak kunnen kiezen voor vlees en zuivel. Daarnaast zijn er overheden actief op het gebied van een meer duurzame landbouw of kringlooplandbouw.

Wat betreft De Bossche Groenen heeft de gemeente 's-Hertogenbosch een verantwoordelijkheid naar haar inwoners en de dieren toe. De Bossche Groenen vraagt of de andere fracties het ermee eens zijn dat de gemeente stappen zou moeten zetten en verwijst naar de stappen die in het Bestuursakkoord zijn genoemd. Hoe die stappen precies gezet moet worden, daar wil de fractie met de overige partijen naar kijken. In de notitie staan enkele voorbeelden genoemd, zonder daarbij dwingend te willen zijn. De provincie heeft recent extra gelden vrijgemaakt voor de eiwittransitie van dierlijk eiwit naar meer plantaardig eiwit. Wellicht zou de gemeente 's-Hertogenbosch hierin ook iets kunnen betekenen. De fractie hoort graag hoe de partijen aankijken tegen het voorliggende stuk. De vragen die De Bossche Groenen stelt aan de overige raadsfracties zijn als volgt: 1. Zijn partijen het met de fractie eens dat de gemeente 's-Hertogenbosch – zelfstandig en in regionaal gebied – een stap moet zetten op weg naar verbeteringen voor de biodiversiteit, de luchtkwaliteit, het klimaat en dierenwelzijn, die samenhangen met de intensieve veeteelt? 2. Wat vinden partijen van de suggestie om het college te vragen om voor de gemeenteraad op een rij te zetten op welke manier de gemeente 's-Hertogenbosch invulling kan geven aan de doelstellingen in het coalitieakkoord? 3.