Technische vragen Begroting 2025 Bestuursondersteuning

PvdA

32. Welke investeringen en projecten zijn er om de datavaardigheden van de inwoners te verbeteren?

Naast investeringen en projecten (zoals de Minecraft Education Challenge en de Hackathon) gericht op het verbeteren van datavaardigheden samen met de onderwijsinstellingen organiseren we in 2025 verschillende datadagen en gaan we samen met de Universiteit Twente een onderzoek uitvoeren naar Digitale Inclusie om in de breedte meer inzicht te verkrijgen waar en wat voor soort ondersteuning nodig is in de stad. Met de uitkomsten van dit onderzoek gaan we richting geven aan programmering en focus van gemeentelijk beleid en partners als Huis73.

128

PvdA

33. Hoeveel mensen maken gebruik van de datavaardigheidsarrangeme nten van Huis73?

In 2023 hebben in totaal 959 mensen deelgenomen / een beroep gedaan op Huis73. Daarvan waren 373 vragenstellers in het kader van informatiepunten Digitale overheid (IDO)

61

129

PvdA

34. Welke handelingen zijn er en worden er verricht om data in het gehele onderwijs te laten landen?

Om data op alle niveaus structureel in het onderwijs te laten landen organiseren we onder meer een jaarlijkse Hackathon onder leiding van Avans (voor MBO/ HBO / WO studenten). Ook zetten we in op het verdiepen van Techlab & Mol73 door de opzet van een stadsbrede Techhub en het geven van een vervolg aan de Minecraft Education Challenge (voor basis -, voortgezet en MBO onderwijs). Hiernaast werken we structureel samen met (MBO, HBO en WO) studenten aan hybride leren in de innovatielabs en het IKDB en is de ontwikkeling van digitaleen data vaardigheden een belangrijk onderdeel van de Bossche Educatieve Agenda.

130

PvdA

In de periode 2014 t/m 2023 zijn er 1.348 nieuwe vestigingen in Data/ICT gestart in de gemeente 'sHertogenbosch. Het aantal Data/ICT vestigingen is in deze periode toegenomen met 47%. Zie ook H3 van de economische monitor)

131

Rosmalen s BELANG

35. Kunt u het % databedrijven/-organisaties die zich in Den Bosch vestigen geven over de afgelopen 10 jaar? - Programmeren

132

Rosmalen s BELANG

Welke projecten heeft UPOR geprogrammeerd of staan om geprogrammeerd te worden voor 2024-20252026? 95 Circulaire openbare ruimte We experimenteren in projecten om te leren waar ons vaste stramien, gedachten en werkprocessen ons belemmeren in de transitie naar een circulaire openbare ruimte. In 2025 continueren we dit, zoals bij de vitalisering van de Belgische buurt (hergebruik van materialen) en door

In het UPOR staan werkzaamheden geprogrammeerd gericht op het verbeteren, onderhouden en beheren van de openbare ruimte. Dit kunnen individuele straten of buurten zijn waar een enkele opgave of meerdere opgaves tegelijk worden opgepakt. Hierbij wordt ook waar mogelijk, combinaties gemaakt met de opgaves van onze externe partners (Brabant Water en Enexis). Voorbeelden van projecten die de komende jaren gepland staan om uit te voeren zijn; de Belgische buurt, de Kerkstraat, Pastoor van Thiellaan en Rozenstraat en omgeving.

Experiment Belgische Buurt hergebruik materialen bevindt zich in de inkoopfase. Wat hebben we gedaan: • De grijze betontegels uit de rijbanen hergebruiken we in de stoepen, • De gebakken klinkers in de rijbaan hergebruiken we, de overig benodigde aantallen vragen we tweedehands uit als dit beschikbaar is. • De betonbanden die nog in goede kwaliteit zijn hergebruiken we, • We vullen de aanbesteding aan met een EMVI hergebruik materialen.

Experiment Aaborch participatie voor klimaatadaptatie is momenteel in uitvoering. Wat hebben we gedaan: • Verharding gereduceerd (minder parkeerplaatsen) • Parkeerplaatsen in een open bestrating uitgevoerd zodat water makkelijker weg kan zakken • Meer bomen geplaatst • Goot aangelegd die water afvoert naar het oppervlaktewatersysteem

62

133

Rosmalen s BELANG

bewoners aan de voorkant betrekken bij het bedenken van oplossingen in hun woonomgeving (bijvoorbeeld aanpak wateroverlast Aaborch). Dit doen we met behulp van een dynamische leeragenda waarmee we onszelf in het experiment constant uitdagen buiten de gebaande kaders te denken om duurzamer te ontwikkelen - Welke oplossingen zijn hierdoor toegepast en welke oplossingen die werden aangedragen zijn niet gehonoreerd en om welke reden? 96 Groen en klimaatbestendig Hierin sluiten we gericht aan bij de gebieden waar de meeste winst te behalen is op basis van de informatie uit de Gebiedspaspoorten (bijvoorbeeld hittestress) Over welke gebieden hebben we het? Of welke staan op de planning?

• • • • •

Drempel aangelegd bij het begin van het hofje zodat regenwater vanuit de aanliggende straat niet naar het hofje kan stromen Het grasveld aan de achterzijde van de woningen ingericht om extra hemelwater te bergen Infiltratieriool aangelegd voor extra berging Extra vuilwaterriool gelegd om afvoer te verbeteren Parkeerplaatsen lager aangelegd voor extra berging op straat

Wat hebben we niet gedaan: • De rijbaan ook in een open bestrating uitgevoerd, deze wordt op wens van de bewoners uitgevoerd met traditioneel bestratingsmateriaal.

Uit de gebiedspaspoorten komt naar voren dat de Historische Vestingstad, de Zandwijken, de Polderwijken en de Zanddorpen de hoogste prioriteit hebben. Daarbinnen moeten we nog keuzes maken waar we de komende jaren aan de slag gaan. De keuze van de gebieden moet daarvoor nog nader afgestemd worden met de vitaliseringsprojecten en wordt onderdeel van het uitvoeringsprogramma.

63

134

Rosmalen s BELANG

97 Onderhoud openbare ruimte De looptijd van het Beleidsplan Beheer Openbare Ruimte (20152025) eindigt. We ontwikkelen een nieuw beleidsplan, waarin de actuele opgaven (o.a. klimaatadaptatie, duurzaamheid/circulariteit, consequenties van de energietransitie voor de openbare ruimte) een belangrijke plaats krijgen. Het nieuwe beleidsplan wordt in het 4e kwartaal aan de raad voorgelegd Wanneer wordt dit voorgelegd? - Krijgen wij nog de vraag voor wensen en bedenkingen? - Valt hier ook het maai en snoeibeleid onder?

Momenteel wordt de evaluatie van het huidige Beleidsplan uitgevoerd. Dat moet mede input leveren voor het nieuwe beleidsplan. De raad wordt hier aan de voorkant in betrokken. We gaan in de eerste helft van 2025 met de raad in gesprek over uitdagingen en dilemma’s m.b.t. dagelijks beheer en onderhoud en vervangingsopgaven in relatie tot klimaatadaptatie, circulariteit, CO2-neutraal werken en inwonerstevredenheid, om zodoende input voor het nieuwe beleidsplan op te halen. Binnen deze thema’s valt ook het maai- en snoeibeleid.

64

135

136

Rosmalen s BELANG

97 Onderhoud openbare ruimte

Rosmalen s BELANG

In het dagelijks beheer en onderhoud zorgen we voor de basiskwaliteit in de buitenruimte, zoals door de raad is vastgesteld. Daarbij sluiten we zoveel mogelijk aan bij de behoefte van de inwoners en dagen we ze uit om mee te denken en mee te doen - Hoe vaak is er een verzoek ingediend (behoefte van inwoners)? En hoe vaak is dit gehonoreerd en hoe vaak niet? - Zijn er enkele voorbeelden te geven waarbij er is aangesloten bij de behoefte van inwoners? En op welke gebieden is dit meestal het geval? 98 Schone, veilige openbare ruimte -De komende jaren lopen we de vervangingsachterstand geleidelijk in. We stemmen de programmering van de vitaliseringsprojecten af op de doelen van de stad (zoals klimaatadaptatie en energietransitie). - Welke achterstanden gaan we deze

Er zijn op diverse vlakken verzoeken ingediend. Zo zijn er afgelopen jaar ca. 75 aanvragen voor geveltuintjes ingediend. Hiervan zijn er 62 toegekend. Er zijn ca. 90 verzoeken binnengekomen voor adoptie en zelfbeheer van groene openbare ruimte (groenvakken en boomtuintjes). Ca. 80 zijn gerealiseerd of in voorbereiding. De overige voldeden niet aan de spelregels of aanvragen zijn ingetrokken. Daarnaast zijn er verzoeken/initiatieven/zelfbeheer voor bijvoorbeeld: opfleuren van groen (bijv. Buitenpepers Noord, Hoogenkant Nuland, Debussylaan Molenhoek) omvormen van een speeltuin naar een buurttuin (Maaspoort) herstellen van een muurschildering (Jeroen Boschtuin Centrum) aanleggen van een buurtparkje/buurttuin (Gastenberg, Heihoeven) herinrichten van speelterrein, aanvulling met groen (bijv. Beukenlaan Vinkel) vergroten van boomspiegels en inplanten door bewoners (Bethaniestraat) uitbreiden van sporttoestellen in de openbare ruimte (Westerpark) uitvoeren diverse opschoonacties en inzet wijkhelden (gemeentebreed) Insteek bij bovenstaande is dat bewoners initiëren, meedenken, meedoen en, waar mogelijk, (mee)beheren. Verder worden inwoners betrokken bij initiatieven vanuit gemeente om de openbare ruimte aan te passen, bijv bij het vitaliseren van speelplekken (zie vraag 245)

Vanuit de assets maken we jaarlijks een (meerjaren)vervangingsplanning die we als input gebruiken voor het UPOR. Op basis daarvan wordt een jaarlijkse programmering opgesteld waarin bepaald wordt waar we het vitaliseringsbudget op inzetten. De achterstanden lopen we vooral in, in de naoorlogse wijken van zo'n 50 á 60 jaar oud en waar de klimaatopgaves het grootst zijn. Voorbeelden hiervan zijn; de Belgische buurt, de Overlaet en de Rozenstraat en omgeving.

65

137

138

Rosmalen s BELANG

Rosmalen s BELANG

bestuursperiode nog inlopen? 98 Schone, veilige en openbare ruimte Bij ontwikkelingen en uitbreiding van het areaal in de openbare ruimte is het van belang dat de beheeren onderhoudskosten aan de voorkant worden meegenomen in de (ontwerp)keuzes. Hierdoor borgen we een goede instandhouding van de openbare ruimte - Wat zijn de kosten van het onderhoud van reststroken (stroken aangrenzend aan woningen, percelen, die door de gemeente worden onderhouden)? - Maaibeleid -Hoeveel meldingen/klachten zijn er geweest n.a.v. het omzetten van gazon naar ruw gras? Wat waren de onderwerpen van deze klachten? Eerder kreeg ik ambtelijk de volgende antwoorden: Bij het onderhoud van de wijk staan we open voor ideeën

De stroken grond aangrenzend aan woningen die niet door particulieren worden onderhouden maken integraal onderdeel uit van het areaal dat door de gemeente wordt beheerd. Deze kosten maken onderdeel uit van de integrale onderhoudsbestekken per wijk en worden niet op het vraagniveau in beeld gebracht.

In de periode 1 januari t/m 15 oktober 2024 zijn 1.003 meldingen over ‘gazon en bermen’ geweest. Daarvan is niet eenduidig aan te geven of deze meldingen zijn gedaan ‘n.a.v. het omzetten van gazon naar ruw gras’ of dat zij betrekking hebben over gras in het algemeen. Op basis van een (handmatige) selectie is het aantal meldingen dat rechtstreeks aan het nieuw beleid kan worden gerelateerd uitgekomen op: 113 st. Die bestonden uit: 71 ‘klachten’(oneens met het nieuwe beleid), 38 vragen (naar informatie) en 4 complimenten. In dezelfde periode in 2023 zijn 793 meldingen geweest. In heel 2023 zijn 5.912 meldingen in de categorie ‘groen’ gemeld. Ervaring leert dat het aantal meldingen over het (niet)maaien van gras erg afhankelijk is van het weer (bijvoorbeeld een nat en warm voorjaar geven relatief meer meldingen; het gras groeit harder dan bij een droog en koud voorjaar). Onderwerpen voor participatie zijn voornamelijk zelfbeheer van groen (meestal geen gras). Voor gras zijn geen specifieke participatie verzoeken ingediend.

66

en participatie door bewoners (Onderhoud uw buurt - Gemeente ’sHertogenbosch). Daarvoor zijn er diverse mogelijkheden. Zo zorgen we samen voor een prettige leefomgeving. - Welke ideeën zijn ingebracht? Welke ideeën zijn gehonoreerd en welke ideeën niet? Gedurende het huidige onderhoudsjaar zijn op enkele locaties omvormingen ‘teruggedraaid’ vanwege spelen. Daar maaien we het gras weer als gazon. Correcties en/of nieuwe ontwikkelingen zullen altijd nodig blijven. En er is bij keuze altijd sprake van afweging van belangen. Kunnen we een overzicht ontvangen van deze locaties? De huidige aanpak heeft nu al mogelijkheden ‘waarbij bewoners stukken ruw gras of reststroken kunnen voordragen voor frequenter maaien’. Criteria om vast te stellen dat een locatie geschikt is, zijn nooit ‘waterdicht’, afweging en

‘Terugdraaien’ van de maaifrequentie is o.a. gebeurd bij: · Wim Sonneveldstraat/Gerrit Schultestraat · Cerberusstraat · Mosasingel · Grote Pagestraat · Hof van Hollandstraat · Heliusstraat Aanleiding hiervoor is over het algemeen speeltuinen of speelvelden. Verzoeken van bewoners voor frequenter maaien o.a.: • Melding Churchilllaan (Rosmalen) frequenter maaien omdat tuin niet zichtbaar was, verzoek niet ingewilligd: • Melding Piersoncollege (Zuidoost) verzoek om frequenter te maaien i.v.m. nooduitgang, stroken voor de nooduitgangen worden frequenter gemaaid • Kasteelpark Empel; vraag om juist minder frequent te maaien i.v.m. ganzenoverlast. Verzoek is gedeeltelijk ingewilligd Verzoeken met aantoonbaar draagkracht zijn er niet geweest.

67

139

Rosmalen s BELANG

interpretatie zijn altijd ter sprake, daarnaast willen we ook geen precedentwerking scheppen. - Bij welke locaties hebben bewoners dit aangeveven en is dit gehonoreerd? - Welke reden(enen) was dit gehonoreerd? We hanteren het uitgangspunt, dat naast ecologie van gras ook spelen en sporten net zo belangrijk is. ‘Aantoonbaar draagvlak’ betekent ook, dat de locatie daadwerkelijk als speelveld, dat er geen gelijkwaardige alternatieven en dat omwonenden het er in beginsel mee eens zijn. Ook dan is het – per locatie - een kwestie van zorgvuldig afwegen en – zo mogelijk gezamenlijk – besluiten. - Is dit al voorgekomen? Zo ja, waar? 153 Toerisme en recreatie We werken ook aan goede (seizoens)voorzieningen bij de overige zwemplassen, passend bij de omvang, ligging en functie van de betreffende zwemplas. In 2025 nemen we daarin de

Het seizoen van de zwemplassen is eind september afgesloten. De komende periode wordt het seizoen geëvalueerd. Ook de samenwerking met WK5 wordt geëvalueerd. Op basis van de evaluatie wordt bekeken op welke wijze er voor de komende jaren invulling wordt gegeven aan het beheer en het voorzieningenniveau bij de vier zwemplassen.

68

140

Rosmalen s BELANG

lessen mee die zijn opgedaan in 2024 - Wat zijn de ervaringen met de samenwerking W5 Groote Wielenplas? - Is er zicht op een structurele of vaste voorziening in de vorm van toiletten of horeca?- Welke lessen zijn geleerd ten aanzien van de Groote Wielenplas? 160 NV BIM

NV BIM is een verbonden partij vanuit de gemeente. De waardeontwikkeling per pand is opgenomen in de (openbare) jaarrekening 2023;

Een belangrijk financieel risico bij de BIM ligt in de waardeontwikkeling van het onroerend goed. De bedrijfspanden in verhuurexploitatie zijn onroerende zaken die aangehouden worden om huuropbrengsten en/of waardestijgingen te realiseren. - Kunnen wij een overzicht krijgen van alle panden in bezit van de BIM met de waardeontwikkeling per pand?- Voor hoeveel staat stadion de Vliert in de boeken?

De boekwaarde van alle bedrijfsgebouwen en terreinen bedraagt per 31/12/2023 € 59.379.995 na herwaardering. Een nadere splitsing per gebouw wordt niet vanuit de NV BIM verstrekt

69

141

142

143

Rosmalen s BELANG

85 Woningbouwmix

Rosmalen s BELANG

We zetten het budget van het volkshuisvestingsfonds in om betaalbaar wonen te stimuleren. Een deel van het budget wordt ingezet om starters meer kans te geven op koopwoningen. Ook wordt een deel van het budget ingezet om via beter benutten bestaande voorraad woningen toe te voegen.- Op welke wijze wordt het budget gebruikt voor het beter benutten van de bestaande voorraad? 112 Investeringen bereikbaarheid

Rosmalen s BELANG

Projecten vitaliseringsplan Wat valt hier allemaal concreet onder? 233 Afdracht aan het structuurfonds Voor zover de algemene reserve grondbedrijf een grotere omvang kent dan op basis van de risicoinventarisatie noodzakelijk is, wordt het meerdere afgedragen aan het structuurfonds. Indien

Voor de inzet van de 4 miljoen van het Volkshuisvestingsfonds ontvangt u nog voor de begrotingsbehandeling een raadsvoorstel. In dit voorstel geven wij ook aan welke maatregelen wij nu op korte termijn gaan nemen. In de reactie op de aangenomen motie over het optimaal benutten van bestaande panden zijn al verschillende maatregelen genoemd, waaronder: - Het maken van prestatieafspraken met de woningcorporaties over het beter benutten van de bestaande voorraad (splitsingen, maar ook woningdelen). - Het opstarten van een pilot ‘beter benutten’ in particulier bezit in Engelen en Bokhoven (dat is de schaal waarop we de pilot nu voeren) Op basis van de kennis vanuit de pilot, geven we verdere uitwerking aan bijvoorbeeld het stimuleren, communicatie, informatie en een stappenplan mbt ‘beter benutten’.

Het vitaliseringsplan wordt gebruikt voor vervangingen in de openbare ruimte. Dit kan gaan om 1 op 1 vervanging van bijvoorbeeld een weg of speeltoestellen, maar ook om grootschalige vervangingen waarbij complete (delen) van een buurt worden aangepakt. Voorbeelden hiervan zijn: de Belgische buurt, de Kerkstraat, Pastoor van Thiellaan, Rozenstraat en omgeving.

Er is geen standaard bedrag. Elk jaar bij de jaarrekening wordt bepaald aan de hand van de stand van de algemene reserve van het grondbedrijf en het benodigde weerstandsvermogen welk bedrag kan worden afgestort aan het structuurfonds. Afstorten vindt alleen plaats als de stand van de algemene reserve hoger is dan het benodigde weerstandsvermogen.

70

144

145

Rosmalen s BELANG

Rosmalen s BELANG

echter de benodigde weerstandscapaciteit het saldo van de reserve overstijgt, dan moet het saldo van de algemene reserve eerst worden aangevuld uit toekomstige resultaten dan wel uit de algemene middelen. - Is hier een standaard bedrag voor, bij welk bedrag van de algemene reserve grondbedrijf wordt het meerdere afgedragen aan het structuurfonds? 85 Wonen en zorg

We verwijzen naar de raadsinformatiebrief over het regionale plan van aanpak dakloosheid, toegezonden aan uw raad rondom Werelddaklozendag (oktober 2024).

Er wordt ook gewerkt aan een nieuwe aanpak dakloosheid, dit komt terug in het programma Gelijke kansen op gezondheid. - In het programma gelijke kansen op gezondheid wordt verder geen uitleg gegeven over de nieuwe aanpak dakloosheid. Kan hier (financiële) informatie over gegeven worden? 85 Woningbouwmix Het budget voor het Volkshuisvestingsfonds wordt (met deze begroting) voor 1 miljoen benut voor de verkenning van nieuwe woningbouwlocaties voor (betaalbare) woningbouw. Voor de inzet het overige restant (van 4 miljoen), We zetten het budget van ontvangt u nog voor de begrotingsbehandeling een raadsvoorstel. het volkshuisvestingsfonds in om betaalbaar wonen te

71

146

147

Rosmalen s BELANG

Rosmalen s BELANG

stimuleren. - In het bestuursakkoord staat het volgende: “Als ontwikkelaars een plan realiseren met te weinig sociale- en/of middenhuur, moeten ze een afdracht doen” Is het volkshuisvestingsfonds al gevuld met afdrachten van ontwikkelaars? 83 Woningbouwproductie We zoeken samen met de corporaties naar extra mogelijkheden voor flexwoningen op de korte termijn. - Krijgen huurders van flexwoningen een huurcontract voor onbepaalde tijd? 118 Sport en recreatie In samenwerking met de topsport stakeholders (zoals onder andere de FC Den Bosch Foundation, Heroes en HC 's-Hertogenbosch) in onze stad stellen we een plan op hoe de zichtbaarheid en de maatschappelijke impact van de topsport in onze stad te vergroten. Hiermee geven we invulling aan de motie

Het uitgangspunt is dat huurders van flexwoningen een huurcontract voor onbepaalde tijd krijgen. Zeker bij nieuwe flex-projecten. We zien echter dat de meeste flexwoningen slechts relatief kort worden bewoond. De gemiddelde woonduur van de flexwoningen ligt iets boven de 2 jaar. Meer naar het eind van de vergunningtermijn heeft de corporatie de mogelijkheid om te gaan werken met een tijdelijk huurcontract (op basis van de leegstandswet).

We verwachten dat het plan in het derde of vierde kwartaal van 2025 gereed is. Met de FC Den Bosch Foundation is inmiddels een samenwerkingsconvenant afgesloten dat ook in 2025 verdere uitvoering krijgt. Er is geen specifiek budget beschikbaar. De personele inzet gebeurt vanuit de beschikbare formatie. Eventuele out of pocket kosten worden gedekt binnen het reguliere budget van het programma Sport en Recreatie.

72

‘Zichtbaarheid van topsport vergroten - Wat is de stand van zaken ten aanzien van dit plan? - Welke budgetten zijn hieraan verbonden? 148 149

Vervallen Leefbaar

Vraag 34

In juni 2024 heeft u per brief de resultaten van het medewerkersbelevingsonderzoek 2024 ontvangen. Hierbij ontvangt u deze resultaten nogmaals: https://report.skb.nl/ae1d8d25123b43bb

Bestuurlijke hoofdlijnen Op p. 5 onder inleiding begroting komen we de volgende passage tegen: "We constateren op basis van het recente medewerkerbelevingsonder zoek dat onze organisatie gewaardeerd wordt, maar dat de werkdruk in de organisatie hoog is. Deze investeringen alleen zullen dat niet ineens wegnemen. We zijn ons hiervan bewust en we nemen de signalen uit het onderzoek serieus. Het betekent ook dat we blijvend scherp moeten zijn op realistische verwachtingen bij (nieuw) beleid en uitvoering." Vraag

73

Graag ontvangen we de recente medewerkersbelevingsonde rzoeken?

150

CDA

151

CDA

152

CDA

De subsidieverordening restauratie stamt uit 2010. Hierin is opgenomen dat de subsidiabele kosten 50% van de kosten bedragen met een maximum van € 25.000. Behoeft deze verordening geen aanpassing gezien de stijgende bouwkosten, met name het maximumbedrag?

De in uw vraag opgenomen 50% van de kosten met een maximum van € 25.000 is onvolledig. De subsidieverordening bestaat namelijk uit een aantal regelingen. Zie hiervoor bijlage B Subsidietabel op pagina 23 van de subsidieverordening, raadpleegbaar via link: Subsidieverordening Restauraties Gemeentelijke Monumenten en Beeldbepalende Panden 's-Hertogenbosch 2010

In de begroting staat dat er in deze bestuursperiode een projectgroep 1629 wordt ingesteld. Wanneer kunnen we voorstellen verwachten? Bij de begrotingsbehandeling 2024 heeft het CDA een motie ingediend over een speeltuin voor ieder kind. Er zou een haalbaarheidsonderzoek

Intern zijn we bezig met de eerste voorbereidingen. Nog dit jaar zullen hierin de eerste zichtbare stappen worden gezet om ook ’s-Hertogenbosch en de regio mee te nemen in de stappen naar 1629. We hebben als doel om in 2024 of begin 2025 een congres te organiseren waarin de stappen verder, in samenwerking, geconcretiseerd worden.

De in de bijgevoegde bijlage (deel uitmakend van de subsidieverordening) opgenomen bedragen en maxima zijn vastgesteld op empirische ervaringen over een groot aantal jaren naar noodzaak en hoogte om de cultuurhistorisch verantwoorde investeringen haalbaar te maken, die zonder subsidie niet haalbaar zijn. Dit is nog steeds succesvol en de bedragen zijn nog steeds realistisch. In de berekening van de subsidiabele restauratiekosten door afdeling Erfgoed wordt bovendien rekening gehouden met kostenstijgingen. Tot op heden hebben de in de verordening genoemde subsidiemaxima nog niet tot problemen geleid. Voor nu is er dus nog geen aanleiding om de in de subsidieverordening genoemde maxima te verhogen. Zodra dat – vanwege buitenproportionele onvoorziene kostenstijgingen – in de toekomst wel het geval is dan kunnen deze maxima verhoogd worden met de gemiddelde bouwkostenstijgingen.

Het haalbaarheidsonderzoek zit in de afrondende fase. We verwachten dat de bijbehorende rapportage in januari 2025 gereed is.

74

153

CDA

154

CDA

155

CDA

plaatsvinden. Wat is de stand van zaken? In de begroting staat enkele keren genoemd dat er een stadscamping is gerealiseerd in het Zuid Willemspark. Wat is de stand van zaken? Wanneer gaat de stadscamping open? In de begroting wordt vermeld dat er een langzaamverkeersbrug wordt gerealiseerd ter hoogte van de Tolbrugstraat. Hiervoor is enkel jaren geleden een bedrag gereserveerd van € 600.000 (niet geïndexeerd). Dit bedrag blijkt niet toereikend te zijn. Wat is de stand van zaken? Welke stappen zijn er nodig om te komen tot realisatie van deze brug? In de begroting (p 96) staat dat we extra middelen gaan inzetten voor de vergroening van schoolpleinen. Maar juist uit onderzoek van de Haagse Hogeschool blijkt dat kinderen te weinig bewegen. Kunt u een overzicht geven van de reeds vergroende

Vergunningaanvraag loopt. Initiatiefnemers zijn bezig met het terrein gebruiksklaar maken. Waarschijnlijk medio 2025 gaat de camping open.

Er wordt uitgegaan van realisatie van de brug in 2025.Het eerder gepresenteerde ontwerp is – vanwege de gestegen materiaalprijzen – niet (meer) realiseerbaar binnen het bestaande budget. Er wordt gewerkt aan een aangepast ontwerp en gestudeerd op de manier van aanbesteden.

Op dit moment hebben we voor de verschillende typen onderwijs in kaart gebracht of pleinen zijn vergroend. Voor de po-scholen en vo-scholen was dit goed in beeld te krijgen. Voor de kinderdagverblijven was dit lastiger. Dit komt met name, omdat zij geen subsidie voor vergroenen schoolplein mogen aanvragen bij de Provincie, maar kinderdagverblijven vaak wel weer bij een PO-school zijn gevestigd. PO en VO zijn daarom de betrouwbaarste aantallen, omdat dit is gedaan op het eerder gebruik maken van subsidie voor vergroenen schoolpleinen. De kinderdagverblijven zijn gebaseerd op satellietbeelden en hoeveel schaduw er op het plein is o.b.v. die beelden. Een overzicht in aantallen: PO-scholen: 27 pleinen vergroend / 27 scholen niet VO-scholen: 1 plein vergroend / 15 scholen niet

75

156

CDA

157

CDA

158

CDA

159

CDA

schoolpleinen? En op welke plekken gaat u deze extra middelen inzetten?

Kinderdagverblijven: 8 vergroend / 28 niet Het inzetten van de extra middelen gebeurt op verschillende plekken. Dit kan enerzijds door aan te haken bij een grote(re) gebiedsontwikkeling. Wanneer het plein dan nog niet is vergroend, is het een mooie koppelkans. Daarnaast hebben de versteende wijken o.b.v. de Gebiedspaspoorten 's-Hertogenbosch Groen en Klimaatbestendig prioriteit. Versteende schoolpleinen in deze wijken kunnen daarom actief worden benaderd voor het vergroenen van hun plein.

Als CDA-fractie hebben we een revolverendfonds ingesteld voor verduurzaming van accommodaties in eigendom van sportverenigingen. Hoeveel sportverenigingen hebben hier gebruik van gemaakt? En is het budget toereikend? Wat is de status van de fietsenstalling aan de Dode Nieuwstraat. Is de fietsenstalling in gebruik te nemen? De CDA-motie (0)73 straten groen zou worden uitgevoerd in het kader van een gedragscampagne. Hiervoor is een extern bureau ingehuurd. Is deze campagne al uitgerold en wat is het resultaat tot op heden?

18 verenigingen hebben gebruik gemaakt van het revolving fund en met een aantal verenigingen wordt hier nog over gesproken. Het budget is voor dit moment toereikend.

Wat is de stand van zaken van uitgifte van

We onderzoeken de haalbaarheid om de locatie aan de Dode Nieuwstraat te ontwikkelen tot een fietsenstalling voor werkgevers en werknemers. Hiermee verwachten we de stallingsdruk in de openbare ruimte te verminderen. Dit vraagt onder andere om bouwkundige aanpassingen en afspraken met andere eigenaren in de VVE van dit gebouw. In oktober 2024 gaat de inwonerscampagne van start onder de naam ’s-Hertogenbosch gaat voor Groen. De campagne begint met een pagina op de website van ’s-Hertogenbosch met daaraan gekoppeld sociale mediaberichten. In november worden posters in de stad geplaatst en kunnen inwoners gebruik maken van een groencoach. De komende maanden en jaren wordt deze meer geladen met berichten en activiteiten. Voor de activiteiten in de buurten werken we samen met o.a. de woningcorporaties en buurtverenigingen. Zo staat er bijvoorbeeld in november een actie gepland in 't Zand. Hier werken we samen met de buurtvereniging, Zayaz, Brabant Wonen en de Transfarmers om collectief geveltuintjes te realiseren. Hiermee willen we de buurt vergroenen, bewoners bewust maken, een brug slaan tussen de (sociale) huurwoningen en de koopwoningen in 't Zand en bewoners laten zien dat groen niet moeilijk hoeft te zijn. Eind oktober wordt u uitgebreider geïnformeerd over de campagne via een collegebrief Stavaza uitgifte bedrijventerreinen:

76

bedrijventerreinen? Hoe sluiten vraag en aanbod op elkaar aan? Hoe is het met de ontwikkeling van de Brand II?

Bijna alle direct uitgeefbare kavels zijn in reservering. Enkele worden via een openbare verkoopprocedure verkocht (conform Didam-arrest). In 2025 komen de kavels op Groote Vliet beschikbaar, en vervolgens Kleine Vliet en Grote Elst. De vraag is veel groter dan het aanbod (harde plancapaciteit). De Brand II: Door overschrijding van de stikstofdepositie en onzekerheid over de beschikbaarheid van een elektra aansluiting (netcongestie) is het ontwerpbestemmingsplan voor de Brand II niet definitief gemaakt. Daarom zijn ook de voorbereidingen van het bouw- en woonrijp maken doorgeschoven.

160

CDA

161

CDA

162

CDA

163

CDA

Wat is de stand van zaken rondom het transferiumbeleid? Hoe zit het met de uitvoering van de motie over het parkeeronderzoek kanaalomgeving? Kunt u inzicht geven op de lange termijn inkomsten wat betreft het parkeerfonds op grond van gemaakte beleidskeuze.

Het transferiumbeleid is onderdeel van de Parkeervisie voor de Brede Binnenstad die voor 2025 in de planning staat. Daarin wordt ook het vraagstuk rondom de Kanaalomgeving meegenomen.

Kunt u inzicht geven op de lange termijn inkomsten wat betreft het grondbedrijf op grond van gemaakte beleidskeuze. P.18 er wordt een nieuw burgerberaad voorgesteld voor 2025. Wat is hiervan het thema en vanuit welke argumenten en urgentie wordt dit beraad

In de jaarrekening 2023 (paragraaf Grondbeleid) presenteren wij in paragraaf 3.11 de prognoses voor het grondbedrijf. De lopende grondexploitaties met een positief resultaat hebben een gezamenlijk geprognosticeerd resultaat van afgerond € 21,9 op eindwaarde. Dit bedrag zal in de loop der jaren via tussentijdse winstnemingen ten gunste van de algemene reserve van het grondbedrijf worden gebracht.

Het huidige parkeerbeleid loopt vooralsnog gewoon door en dat heeft geen impact op de pot Reserve Parkeren. Wel zijn er voorstellen in voorbereiding die een nog nader te bepalen financieel effect gaan hebben. Deze voorstellen zijn in voorbereiding en worden t.z.t. aan uw raad voorgelegd. Denk hierbij concreet aan de toekomstige Citadelgarage en de nieuw op te stellen parkeervisie.

Is een bestuurlijke vraag. Het thema is nog niet bepaald. Het eerste burgerberaad heeft laten zien wat er loskomt als we inwoners intensief betrekken en laten participeren. Het proces van het eerste Bossche burgerberaad zal nog geëvalueerd worden en besproken met de raad. Zoals bij het eerste burgerberaad, zal ook een tweede beraad niet eerder starten dan nadat de gemeenteraad een startnotitie heeft vastgesteld. In de totstandkoming van deze notitie zal de gemeenteraad, zoals ook bij de eerste, op passende wijze worden betrokken.

77

164

CDA

noodzakelijk geacht? Wie besluit over het thema? Welke maatregelen ontlasten de jonge mantelzorgers in onze gemeente?

Twee organisaties hebben de opdracht om jonge mantelzorgers te ondersteunen. Stichting Vanzelfsprekend is er specifiek voor jonge mantelzorgers van 8 tot 24 jaar. Ze bieden een luisterend oor, trainingen van vaardigheden, ontmoetingen met lotgenoten en leuke activiteiten. Mantelzorgconsulenten van Farent ondersteunen alle mantelzorgers in onze gemeente en bevorderen kennis over mantelzorg bij professionals. Met onderwijsinstellingen zijn we in gesprek over signaleren van mantelzorg en kennis van mogelijkheden voor ondersteuning. Zie collegebrief van 24 juni 2024 (nr.16570891)

165

CDA

166

CDA

167

CDA

168

CDA

Inclusiviteit vraagt om erkenning van diversiteit en de intersectionaliteit binnen de persoon. Waarom wordt bij inclusiviteit bij herhaling alleen verwezen naar diversiteit in sexuele geaardheid of religie en niet breder gekeken? Zie ook diversiteitsvlechtwerk Movisie. Zijn er bij de GGD vacatures die langdurig niet ingevuld kunnen worden, waardoor taken onder druk komen te staan. Welke programma's en projecten zijn incidenteel gefinancierd en lopen na deze bestuursperiode af? De motie ‘Verbeteren veiligheid & leefbaarheid

Wij hanteren een breed begrip van inclusiviteit, waarin intersectionaliteit een onderdeel is. Dit zal terug te lezen zijn in de Brede Lokale Inclusie Agenda.

Nee.

Een overzicht van niet structurele budgetten is opgenomen als bijlage bij de discussienotitie Wendbaar begroten die gelijktijdig met de Begroting 2025 geagendeerd is.

De korte termijn maatregelen vanuit de motie zijn in 2020 direct ten uitvoering gebracht onder andere de pilot van de afsluiting Hinthamerstraat. Daaropvolgend is een evaluatie uitgevoerd en zijn vervolg maatregelen

78

169

CDA

170

CDA

171

CDA

omgeving Hinthamerstraat’ is in 2020 aangenomen. De motie kent een korte, middellange en lange termijn. Kunt u per onderliggend punt aangeven hoe het staat met de uitvoering, welke stappen er zijn gezet en welke stappen in de komende tijd gezet zullen worden? Wordt er tegelijk met het autoluwer maken van de Hinthamerstraat ook gewerkt aan het aantrekkelijker maken van deze omgeving, zoals herinrichting en vergroening? Welke stappen worden hierin op welke termijn gezet? Zijn er visualisaties beschikbaar of komen die beschikbaar? Op welke manier wordt de verblijfskwaliteit van dit gebied verbeterd? Hoe wordt ervoor gezorgd dat de Hinthamerdriehoek autoluwer en tegelijk bereikbaar blijft? Wanneer komt de parkeervisie? Worden hierin de ontwikkelingen rondom het autoluwer maken van de

voorgesteld. Daaruit zijn zowel maatregelen gekomen voor de Mgr. Prinsenstraat en de St. Josephstraat die daarna zijn geïmplementeerd. Deze zijn opgenomen in de raadsinformatiebrief van maart 2021. Ten aanzien van de implementatie van de selectieve toegang is in april 2024 gestart met het participatietraject met belangengroepen en op 16 oktober 2024 heeft ook de eerste bijeenkomst met het adviespanel Hinthamerdriehoek plaatsgevonden. In gezamenlijk overleg werken we toe naar de eerste fase van implementatie van STS in de Hinthamerdriehoek op 1 januari 2025. In de bijlage bij de Raadsinformatiebrief van oktober 2024 aangaande STS zijn de doorlopen stappen tot heden, inclusief weergaves van de gesprekken met belangengroepen weergegeven.

Op 1 januari 2025 starten we met een avond- en nachtregime, waarna stapsgewijs de volgende stappen in uitrol van de spelregels voor selectieve toegang worden vormgegeven. Voor aanpak van de inrichting, met als doel een aantrekkelijkere en groenere leefomgeving c.q. een verbeterd verblijfsklimaat te creëren, is het nodig dat ook vervolgstappen in uitrol van de selectieve toegang zijn gezet. Dit heeft onder meer betrekking op het maken van keuzes omtrent openbaar parkeren in de Hinthamerstraat. Deze keuzes hebben invloed op de inrichtingsmogelijkheden. De vervolgstappen voor selectieve toegang worden samen met een lokaal adviespanel vormgegeven met de Raadsinformatiebrief van oktober 2024 als leidraad. De mogelijkheden voor een herinrichting zullen middels een participatief proces met de stakeholders worden uitgewerkt. Op dit moment zijn er nog geen visualisaties of inrichtingsplannen beschikbaar.

Vanaf 1 januari 2025 wordt een selectief toegangssysteem in de Hinthamerdriehoek geïmplementeerd. Voor de reikwijdte van de stappen in uitrol verwijzen we naar de Raadsinformatiebrief van oktober 2024.

Op dit moment wordt gestart met het opstellen van een Parkeervisie. Deze wordt in het najaar van 2025 afgerond. De Parkeervisie geeft een brede kijk op parkeren in de gemeente, inclusief deelgebieden. In de visie wordt ingegaan op de doelstellingen, kwalitatieve en kwantitatieve aspecten van parkeren en ook richting gegeven aan locaties. De Hinthamerstraat wordt hier ook in betrokken.

79

172

CDA

173

CDA

174

CDA

Hinthamerstraat meegenomen en alternatieven geboden voor de parkeerplaatsen die daar op den duur zullen verdwijnen? Hoe is het participatietraject met de stakeholders ten behoeve van het Selectieve Toegang Systeem gelopen? Wanneer is dit participatietraject begonnen en welke stappen zijn er gezet en wat was de uitkomst? Hoe zijn de uitkomsten van dit participatietraject verwerkt in de plannen voor STS en autoluwe binnenstad? Wanneer zijn er evaluatiemomenten voorzien na de invoering van het STS in de Hinthamerdriehoek en hoe neemt u deze uitkomsten mee in het verdere proces van de autoluwere binnenstad? Hoe bewaakt u de balans tussen economische vitaliteit, veiligheid en leefbaarheid in de Hinthamerdriehoek?

Volledigheidshalve verwijzen wij ook naar de Raadsinformatiebrief van oktober 2024 omtrent de uitkomsten van de eerste participatiestappen voor implementatie van STS. In april 2024 is het participatietraject gestart met belangengroepen en heeft verschillende bijeenkomsten gekend. Zoals verwoord in de Raadsinformatiebrief heeft de participatie ertoe geleid dat de implementatie nu uitgaat van een vertrekpunt (een avond- en nachtregime) in plaats van vanuit een streefbeeld. Dit geeft ruimte om de vervolgstappen samen met belangengroep en adviespanels (zie navolgend) vorm te geven. De participatie met de belangengroepen loopt door gedurende het hele implementatietraject van STS. Op 16 oktober jl. zijn ook de gesprekken gestart met een adviespanel bestaande uit een selectie van bewoners en ondernemers uit de Hinthamerdriehoek. Ook dit traject loopt door gedurende het implementatietraject van STS. In 2025 worden de adviespanels in de overige deelgebieden van het STS-uitbreidingsgebied samengesteld, waarna ook daar kan worden gestart met STS.

De implementatie van STS kent verschillende stappen, zie ook de Raadsinformatiebrief van oktober 2024. Voordat een volgende stap wordt gezet zal samen met de belangengroepen en het adviespanel Hinthamerdriehoek (en daarna ook de overige nog in te stellen adviespanels) de opgedane ervaringen met STS worden geëvalueerd. Eventuele bijstellingen kunnen zo worden meegenomen in de vervolgstappen. De doelstellingen met STS worden daarbij nauwlettend in het oog gehouden.

Aan de reikwijdte van STS is mede vormgegeven in de moties van 2020 en 2021 omtrent STS en de Hinthamerdriehoek. Tevens verwijzen wij naar de Raadsinformatiebrief van oktober 2024 omtrent STS. Stapsgewijs en in overleg met belangengroepen en adviespanels werken we toe naar een systeem van selectieve toegang, passend bij de moties en met oog voor de diverse belangen.

80

175

176

177

178

CDA

CDA

CDA

CDA

In de begroting (p33) staat: “we zetten in op ontmoetingsplekken” Op wat voor soort ontmoetingsplekken wordt ingezet in de buurten en wijken? P.83 Hoe faciliteert de gemeente het bouwen in dorpen? Kunt u aangeven hoeveel woningen er zijn gesplitst?

Welke instrumenten heeft de gemeente tot haar beschikking om te zorgen dat woningen betaalbaar blijven (zoals de opkoopbescherming etc.)?

Zijn er regelingen binnen de gemeente om het bouwen

Het gaat vooral om plekken waar inwoners initiatief tonen om ontmoetingsplekken te realiseren: a. buiten, in de openbare ruimte, zoals beweegtuinen (zoals onlangs in Paleiskwartier, Maaspoort), b. binnen, zoals huis- of buurtkamers waar informeel en met een lage drempel mensen elkaar leren kennen en zo omzien naar elkaar (zoals in De Buitenpepers, De Herven, Engelen, Rosmalen enz.) en ook in combinatie met bestaande functies zoals in de kantine van de hockeyclub. Ook vanuit het Burgerberaad gaan diverse aanbevelingen over het belang van ontmoetingsplekken. Vraag mbt bouwen in dorpen: In dorpen zetten we in op het continu, op dorpse schaal, toevoegen van woningen. Dat faciliteren we, net als in de rest van de gemeente, door mee te werken aan kansrijke woningbouwinitiatieven op locaties binnen bebouwd gebied en door onze eigen gronden waar mogelijk in te zetten voor woningbouw. Vraag mbt woningsplitsingen: Woningsplitsingen registreren we (tot nu toe) niet specifiek. Woningen die gesplitst worden, vallen in onze woningbouwcijfers in de categorie ‘toevoegingen anderszins’. Daaronder vallen ook andere toevoegingen, bijvoorbeeld bewoning van een bijgebouw en soms administratieve splitsingen (waarbij een bestaande situatie geformaliseerd wordt).

Hieronder het aantal toevoegingen anderszins in de afgelopen jaren: 2023: 82 2022: 71 2021: 53 2020: 33 2019: 39 Zie ook vraag 20: Betaalbare woningen die door corporaties worden gerealiseerd blijven uiteraard in dat segment. Bij woningen die gerealiseerd worden door ontwikkelaars en die niet ondergebracht worden bij corporaties hanteren we de instandhoudingstermijnen zoals die eerder door u raad in de doelgroepenverordening per prijscategorie zijn vastgesteld. In de bestaande woningvoorraad sturen we op betaalbaarheid met de huisvestingsverordening. Waarin opkoopbescherming is opgenomen. En ook regels die de schaarse goedkope woningvoorraad beschermen tegen samenvoegen en onttrekking. Mantelzorgwonen is reeds mogelijk. Dit is (onder voorwaarden) vergunningvrij. Wanneer inwoners een mantelzorgwoning willen realiseren (tijdelijke unit of in een bijgebouw) dan worden ze in contact gebracht met

81

179

CDA

180

CDA

181

CDA

van mantelzorgwoningen te stimuleren (bijvoorbeeld in iemands tuin)? Kennen wij soortgelijke regelingen zoals in Bernheze? Hoe is de verkenning logistieke hubs opgezet? Wordt de verkenning logistieke hubs in samenspraak met logistieke bedrijven gedaan? Wanneer is de verwachte opleveringsdatum van het onderzoek naar schoolzones (p110)? Wat zijn de meest onveilige locaties in onze gemeente op basis van de risicoanalyse (p. 110)

Farent mantelzorg. Zij helpen mensen op weg en geven advies. Daarnaast werken we op dit moment aan een beleidslijn met beleidsregels rondom premantelzorgwoningen. Het college zal deze beleidsregels naar verwachting op korte termijn vaststellen

Zie vraag 26.

We zijn in afwachting van een notitie van het CROW over een landelijk eenduidige manier hoe gemeenten schoolzones kunnen toepassen en inrichten. Deze verschijnt naar verwachting in het najaar 2024. Daarna starten we het onderzoek op. De resultaten verwachten we rond de zomer 2025. In de meest recente raadsinformatiebrief Verkeersveiligheid van 14 mei 2024 hebben wij u een overzicht verstrekt van de maatregelen die we hebben genomen en de projecten waar we de komende tijd aan werken. Onze aanpak is risico-gestuurd, we prioriteren zoveel mogelijk de meest onveilige locaties. Onderstaand een overzicht van de locaties die bij ons in beeld zijn. 1. Oude Vlijmenseweg 2. Rijnstraat 3. Hustenweg 4. Rompertsebaan (fietspaden zijn in 2024 aangepast naar aanleiding van deze analyse) 5. Sint Teunislaan 6.Helftheuvelweg 7. Zuiderparkweg 8. Klokkenlaan (wegprofiel is in 2024 aangepast) 9. Klokkenlaan-Rompertsebaan-Sint Teunislaan 10. Oude Vlijmenseweg-Rietveldenweg 11. Simon Stevinweg (is in 2023 aangepast) 12. Zevenhontseweg

82

182

CDA

183

CDA

184

CDA

185

CDA

186

CDA

Zijn er plannen om het aantal fietsenstallingen in de binnenstad uit te breiden? Worden de uitkomsten van de buurt- en wijkmonitor gebruikt door het college bij het actualiseren van bestaand beleid en/of het opstellen van nieuw beleid? Zo ja, op wat voor manier? Hoe gaat u in het kader van de energietransitie oude scholen, gemeenschapshuizen, verenigingsgebouwen en sportaccommodaties samenvoegen, voor meer ontmoeten, versterken van de sociale netwerken, energie neutraal, betere bezetting en betere exploitatie? Wanneer kan de raad het Integraal Huisvestingsplan verwachten?

In Q1 2026 nemen we een nieuwe, bewaakte stalling met een capaciteit van ongeveer 1.000 plaatsen in het Gasthuiskwartier in gebruik. Verder onderzoeken we de haalbaarheid van een doelgroepenstalling in de Dode Nieuwstraat. Iedereen kan zelfstandig aan de slag met de resultaten van de wijk- en buurtmonitor. Het is een breed inzetbaar signaleringsinstrument en kan gebruikt worden als vertrekpunt voor het gericht ondernemen van actie op wat er in de wijken speelt. Samen met (wijk)professionals, wijk- en bestuursraden, bewoners en mensen die werken in een bepaalde buurt, zoeken we verdieping op diverse signaleringen. Resultaten hieruit worden, voor zover van toepassing, meegenomen in beleidsvoorstellen. Op logische vervangingsmomenten van de huisvesting (waaronder ons maatschappelijk vastgoed) zoeken we naar koppelkansen. Door deze waar mogelijk te benutten kunnen we bijdragen aan eerdergenoemde voordelen. We gaan daarbij uit van de uitgangspunten uit het door u vastgestelde accommodatiebeleid.

Het raadsbesluit over het Integraal Huisvestingsplan staat gepland voor begin 2025. We willen de raad informeren over de totstandkoming van het Integraal Huisvestingsplan tijdens Informeren en Ontmoeten op 18 november.

In het kader van de autoluwe Na besluitvorming over het structuurbeeld Brede Binnenstad in december 2024 wordt de studie naar de binnenstad is er gesproken opwaardering van de Magistratenlaan direct opgestart, zodat op korte termijn maatregelen kunnen worden over het op orde brengen gerealiseerd. van de doorstroomassen. In de begroting van 2025 is € 200.000 opgenomen ter verbetering van de Magistratenlaan. Is dit

83

187

CDA

188

CDA

189

CDA

bedrag toereikend en welke werkzaamheden worden hiervoor uitgevoerd? Er wordt alleen melding gemaakt van de Magistratenlaan. Zijn de andere doorstroomassen zoals bijvoorbeeld de Aartshertogenlaan, Van Grobbendoncklaan, Lagelandstraat etc. dan wel op orde? Hoeven we voor eventuele aanpassingen geen extra middelen te reserveren in 2025? In de discussie over een autoluwe binnenstad is meermaals benoemd dat er een uitgebreid digitaal informatiesysteem moet komen met verwijzing naar de parkeergarages vanaf de doorstroomassen. Zijn hiervoor middelen gereserveerd in 2025? Waar kunnen we deze vinden? Er wordt een bedrag gereserveerd van € 1.6 miljoen voor de vervanging van parkeerautomaten in de gemeentelijk parkeergarages. Waar geen melding van wordt gemaakt is om de mogelijkheid te

Vanuit de opgestelde verkeersanalyses blijkt dat er vooralsnog geen knelpunten zijn op de andere doorstroomassen. Dat betekent niet dat er nooit sprake zal zijn van congestie. Rond de Grobbendonklaan kijken we bijvoorbeeld ook nog naar het kruispunt in relatie tot de gebiedsontwikkeling De Vliert. Daaruit kunnen ook nog mogelijke aanvullende maatregelen volgen. Daarnaast hebben we u middels de Impactanalyse uitstel Mirt A2 op de hoogte gebracht van de effecten die daardoor optreden. Dat kan leiden tot een hogere verkeersdruk op de doorstroomassen, echter het aanpassen van deze assen op dat effect is een niet gewenste oplossing, aangezien daarmee de doorstroomassen als alternatief voor de A2 gaat functioneren.

Binnen het budget voor de Aanpak Mobiliteit Brede Binnenstad hebben we hiervoor middelen beschikbaar. We weten ook dat deze middelen nog niet voldoende zijn voor het gehele aanvullende pakket dat de verkeersstudie vraagt. Daarover volgt meer informatie in het Raadsvoorstel dat in december 2024 aan de raad wordt voorgelegd.

In deze aanbesteding is hierin niet voorzien. Wel worden de mogelijkheden verkend om in de nabije toekomst digitaal reserveren mogelijk te maken.

84

190

191

D66

D66

gaan creëren om via de digitale weg een parkeerplaats in de garage te reserveren. Is dit meegenomen in de investering van € 1.6 miljoen? Klimaatbeheersing en luchtkwaliteit scholen: zijn de gegevens van de schouw van de scholen binnen onze gemeente voor wat betreft klimaatbeheersing en luchtkwaliteit vergeleken met de ambities die we hebben voor klimaatbeheersing en luchtkwaliteit voor alle scholen binnen onze gemeente? Is dit vertaald naar een kostenplaatje? Wat zijn die kosten (met onderbouwing)? In de bijlage overzicht exploitatie per taakveld is voor onderwijshuisvesting afgerond 18 miljoen euro begroot voor 2025. Lasten 24 miljoen euro en baten 6 miljoen euro = 18 miljoen euro. Wat zijn deze baten en lasten?

In oktober 2023 heeft u het Beleidskader onderwijshuisvesting vastgesteld. Het beleidskader is waar we met onze onderwijshuisvesting naar toe gaan werken. Zoals u weet zijn we bezig met de ontwikkeling van een Integraal Huisvestingsplan (IHP) Met het IHP bepaalt u straks het tempo van de investeringen. Om tot dit IHP te komen, hebben we een groot deel van onze scholen geschouwd. Dit is gebeurd met het Beleidskader als uitgangspunt. Voor de ambities uit het Beleidskader hebben we een kostencalculatie op laten stellen. U vindt deze in dit raadsbesluit - zie: Beleidskader onderwijshuisvesting Gemeente 's-Hertogenbosch.

De kosten voor onderwijshuisvesting bestaan vooral uit kapitaalslasten (afschrijvingen en rente) op gebouwen die in het verleden zijn neergezet. En de kosten bestaan uit de afdracht doordecentralisatie OMO. De opbrengsten van € 6 miljoen betreft grotendeels huurinkomsten van verhuur aan de kinderopvang in schoolgebouwen. Daarnaast ontvangen we een materiële instandhoudingsvergoeding van de scholen voor de ruimten die zij gebruiken in onze BBS-en en Multifunctionele Accommodaties (MFA's). Dit is anders dan de investeringen in schoolgebouwen. Deze middelen zijn bestemd voor de vernieuwing van de daar benoemde scholen. Hoewel investeringen wel uitgaven zijn, tellen ze nog niet mee als lasten, dat doen ze pas vanaf het moment dat de gebouwen zijn opgeleverd en in gebruik genomen.

85

Bij investeringen gelijke kansen zie ik investeringen in schoolgebouwen voor 14 miljoen euro in 2025. Komen deze investeringen uit een ander potje of is dat een deel van deze 18 miljoen euro? 192

D66

Er worden circa 1.000 Ja. woningen per jaar bijgebouwd. Is er bij “investeringen gelijke kansen op talentontwikkeling” rekening gehouden met het feit dat er op termijn mogelijk (een) extra schoolgebouw(en) nodig is/zijn in de stad door de verstedelijking/verdichting van de stad?

193

D66

Hoeveel geld is er voor 2025 begroot voor jeugdzorg? Is dat 68 miljoen euro – 21 miljoen euro = 47 miljoen euro (overzicht exploitatie per taakveld post 6.72, 6.73 en 6.74)? Wat zijn die baten bij jeugdhulp met verblijf overig van 21 miljoen euro eigenlijk? Is er voor jeugdzorg in 2025 minder

In 2025 hebben we een begroting van ruim € 60 miljoen voor de uitvoering van de Jeugdwet in 's-Hertogenbosch, met daarnaast een reservering van ruim € 3 miljoen voor het programma jeugdhulp. Deze bedragen zijn niet optelbaar vanuit verschillende taakvelden, omdat onderdelen van jeugdhulp ook binnen bredere taakvelden vallen, zoals 6.2 (wijkteams). De jaarlijkse grote financiële verschuivingen in de totaalbedragen in de taakvelden zijn vooral het gevolg van wijzigingen in de centrumfunctie die 's-Hertogenbosch heeft als centrumgemeente voor de regio Noordoost Brabant. Gemeenten in de regio Noordoost Brabant dragen bij aan de zorg die regionaal wordt ingekocht, terwijl sommige zorg lokaal wordt afgerekend. De € 21 miljoen die u noemt betreft bijdrages aan de centrumfunctie.

86

194

D66

begroot dan in 2024 (in 2024 zie ik 73 miljoen euro – 17 miljoen euro = 56 miljoen euro)? Waar zit dat verschil in?

Daarnaast zijn de taakvelden binnen het Sociaal Domein de afgelopen jaren veranderd door nieuwe richtlijnen van het Rijk, wat de vergelijkbaarheid over de jaren vermindert.

Waaruit bestaat de ‘versterking aanpak verkeersveiligheid scholen’? Kunt u dit concreet maken in (voorbeelden van) maatregelen?

Lekker Anders Dag : Inmiddels doen 10 basisscholen in onze gemeente mee met de Lekker Anders Dag. Hiermee stimuleren we prettig verkeer rondom scholen. Dit gebeurt door schoolbezoekers (oud en jong) uit te dagen om af en toe ‘anders’ naar school te komen dan met de auto. Door bijvoorbeeld op een andere manier (te voet, fiets, skeeler) te gaan of een andere route te kiezen. Routeprovider : Digitale waarschuwingen (in-car) voor automobilisten die tijdens haal- en brengtijden langs een school rijden. Door onze mobiliteitsdata (waaronder schoolomgevingen) op orde te brengen, zijn navigatiediensten (serviceproviders) eerder bereid deze ook te verspreiden naar hun gebruikers. Schoolzone: Attentieverhogende maatregelen treffen in de directe schoolomgeving zodat automobilisten niet alleen digitaal (via incar-data) maar ook fysiek geattendeerd worden op het naderen van een schoolzone ter verhoging van de verkeersveiligheid voor voetgangers, fietsers en automobilisten op deze wegen langs basisscholen. We zijn in afwachting van een notitie van het CROW over een landelijk eenduidige manier hoe gemeenten schoolzones kunnen toepassen en inrichten. Deze verschijnt naar verwachting in het najaar 2024. Daarna starten we het onderzoek op. De resultaten verwachten we rond de zomer 2025.

195

D66

Heeft u cijfers en locaties van het huidig aantal laadpalen in woonwijken en wat er in 2025 bijgeplaatst gaat worden?

Er staan op dit moment 744 laadpalen in de wijken en dorpen. Dit is exclusief de laadpalen in de parkeervoorzieningen en transferia. Dit jaar zit er een dip in het aantal laadpalen dat wordt bijgeplaatst. Dat heeft alles te maken met de nieuwe aanbesteding die vanuit RAL-Zuid is gedaan voor de partij die de komende jaren in de Regio de palen plaatst. Dat is wederom Vattenfall. Echter door de overgang zijn er in het voorjaar/zomer periode geen vragen in behandeling genomen. Sinds de zomer is Vattenfall hard bezig om hier weer invulling aan te geven. We kunnen op dit moment nog geen prognose voor 2025 afgeven.

87

196 a

D66

Welke locaties zijn voor 2025 in beeld om aan te pakken onder de noemer ‘aanpak onveilige infrastructuur’?

Vanuit de risicoanalyse en vanuit het principe om werk met werk te combineren staan voor de komende periode de volgende projecten op de planning: • Voorbereiding/uitvoering Oude Engelenseweg (deel Diezekade – Paardskerkhofweg ivm Vitalisering Veemarktkwartier) • Fietspad Simon Stevinweg (fietspad tussen entree Van Maerlant en rotonde Onderwijsboulevard in tweerichtingen uitvoeren). • Voorbereiding/uitvoering Rijzertlaan (herinrichting van Kooikerweg tot aan Hoeflaan) • Voorbereiding/uitvoering Helftheuvelweg (herinrichting vanaf Randweg tot aan Kooikersweg) • Herinrichting Pastoor van Thiellaan • Snelheidsremmende maatregelen Hoff van Hollantlaan • Kleinschalige maatregelen zoals bij Sportpark Maliskamp, KC de Hobbit en De Hoef. • Aanbrengen verkeersmaatregelen Dr. Poelstraat-Geulweg (snelheid) • Rijnstraat, gedeelte De Bossche Pad – Merwedelaan (fiets en snelheid) • De komgrens Nuland wordt aangepast. De rotondes aan de Rijksweg komen binnen de bebouwde kom te liggen. Dit heeft o.a. invloed op de snelheid. De voorrang bij de fietsoversteken bij de rotonde Hoogstraat/ Rijksweg wordt gewijzigd. • Snelfietsroute naar Zaltbommel, aanpassing kruising met Galliumstraat. Dit jaar staan ook de volgende te onderzoeken locaties op de planning. Afhankelijk van de uitkomsten, zoals complexiteit van de mogelijkheden, kosten en afstemming met onderhoud vindt een nadere prioritering plaats.

• Herinrichting Jan Heijmanslaan, gedeelte Pastoor van Thiellaan – Hendrik Wiegersmalaan • Onderhoud van de TM Kortenhorstlaan, waar ook naar verkeersoptimalisaties wordt gekeken. • Studie verkeersveiligheid omgeving Jacob van Maerlantstraat • Herinrichting Guido Gezellelaan Uit de actualisatie van de wegcategorisering kunnen aanvullende infrastructurele projecten volgen.

196 b

D66

(deze vraag is geen onderdeel van 196 en daarom gesplitst)

88

Hoeveel particulieren, Verenigingen van Eigenaars (VVE's), bedrijven, organisaties en woningcorporaties hebben een subsidie aangevraagd voor groene daken? Worden bedrijven en andere organisaties actief geïnformeerd over de mogelijkheden van de subsidieregeling en voordelen van groene daken? 197

D66

198

D66

Is een voortgang waarneembaar in vergroening als gevolg van vitaliseringsprojecten, bomenplan, uitwerking uitvoeringsprogramma Groen en Klimaatbestendig? Zo ja, kunt u hiervan een beeld geven in buurten en wijken evt. aangevuld met cijfers. Is er een beeld (bijv. in de vorm van een inventarisatie) van locaties in gebieden als de binnenstad (waar het planten van bomen moeilijk is) waar het plaatsen van

In oktober 2024 gaat de inwonerscampagne van start onder de naam ’s-Hertogenbosch gaat voor Groen. De campagne begint met een pagina op de website van ’s-Hertogenbosch met daaraan gekoppeld sociale mediaberichten. In november worden posters in de stad geplaatst en kunnen inwoners gebruik maken van een groencoach. De komende maanden en jaren wordt deze meer geladen met berichten en activiteiten. Voor de activiteiten in de buurten werken we samen met o.a. de woningcorporaties en buurtverenigingen die daarbij geïnformeerd worden over de subsidieregeling. Bedrijven worden geïnformeerd via de verduurzamingstrajecten,

In een aantal recente inrichtingsprojecten is vergroening al duidelijk waarneembaar. Denk aan de Koningsweg, de Kanaalboulevard, het plein voor het KW1College langs de Onderwijsboulevard of het Loeffplein. Het uitvoeringsprogramma Groen en Klimaatbestendig wordt momenteel verder afgestemd met de vitaliseringsprojecten en ingevoegd in het UPOR (Uitvoeringsprogramma Openbare Ruimte). We gaan de gevolgen van het uitvoeringsprogramma de komende jaren monitoren.

Er is geen inventarisatie van locaties in de binnenstad voor het planten van bomen. Wel zijn de afgelopen jaren alle locaties wel bekeken en daar waar mogelijk zijn bomen geplant. Voor nieuwe locaties zullen andere afwegingen gemaakt moeten worden mbt. ondergrond, archeologie en/of gebruik.

89

199

D66

nieuwe bomen wel realiseerbaar is? Is de hittestress in wijken en buurten door de jaren heen veranderd, wordt dit gemonitord/ gemeten?

200

D66

Wordt het ontstenen van verharde oppervlakten (op een of andere manier) ook gestimuleerd bij bedrijven

201

D66

In de begroting lezen we dat in 2025 2 miljoen euro gereserveerd staat voor het ‘Stationspark’. De Onderwijsboulevard maakt hier ook onderdeel van uit. In 2021 is het ontwerp voor herinrichting van de Onderwijsboulevard door het College vastgesteld. De planning is altijd geweest om in 2025 de Onderwijsboulevard op verschillende punten te herinrichten door het autoluwer en groener te maken. Dit na oplevering van Pallazo en Campus300 (Avans). In 2025 worden beide bouwprojecten

Dit wordt gemonitord. De gemeente heeft zelf een aantal jaren satellietopnames laten maken; nu wordt dit landelijk gedaan en getoond op de Klimaateffectatlas.nl. Pas op de langere termijn is zichtbaar of er een wijziging heeft plaatsgevonden; de temperatuur hangt samen met verstening en de hoeveelheid groen van enige omvang; dit verschuift langzaam. Daarnaast zijn we afhankelijk van het moment waarop wordt gemeten. We gebruiken de hittestressbeelden nu om vast te stellen waar de grootste opgave is vanuit hittestress Het NK-tegelwippen is voor iedereen die in Den Bosch woont. En geldt dus ook voor bedrijven(terreinen). We voeren geen campagne specifiek voor het ‘ontstenen’ van bedrijventerreinen. Echter, in het plan van aanpak verduurzaming bedrijventerreinen waar nu aan gewerkt wordt, besteden we ook aandacht aan klimaatadaptatie. Vergroening/ontstening valt ook binnen dit overkoepelende thema. Input William; De herinrichting wordt eind 2025/begin 2026 uitgevoerd, na oplevering van de projecten Palazzo en Campus 300. Het bestek hiervoor is gereed, het werk hoeft alleen nog aanbesteed te worden. Dan weten we ook wat de uitvoeringskosten prijspeil 2025 zijn. Vooralsnog gaan we uit van de eerder geraamde € 1.000.000. Het ontwerp is cf.

het collegebesluit, enige aanpassing is de realisatie van bushaltes ter hoogte van Campus 300, aangezien een aantal buslijnen weer over de Onderwijsboulevard zullen rijden. Na aanbesteding zal er weer gecommuniceerd worden over de uitvoering

90

opgeleverd. We gaan er dan ook vanuit dat de planning voor de herinrichting gehandhaafd is gebleven en de werkzaamheden in voorbereiding zijn. Dat brengt ons tot de volgende technische vragen: Is het vastgestelde ontwerp voor de herinrichting van de Onderwijsboulevard (collegebesluit d.d. 21 september 2021) ongewijzigd gebleven? Indien er wijzigingen zijn doorgevoerd aan het ontwerp, welke wijzigingen betreffen dit en kunnen we het aangepaste ontwerp ontvangen? Hoeveel euro van de opgenomen 2.000.000,voor het Stationspark is geraamd voor de herinrichting van de Onderwijsboulevard? Of wordt de herinrichting in 2025 uit een ander krediet/budget gedekt? In het collegebesluit van september 2021 staat opgenomen dat de totale kosten voor de herinrichting geraamd worden op

91

€1.000.000,-, met als dekking de grondexploitatie Paleiskwartier. Wat zijn de geraamde kosten voor herinrichting Onderwijsboulevard naar prijspeil 2025? Tot enkele jaren geleden was er nog een projectwebsite over de herinrichting van de Onderwijsboulevard te raadplegen op o.a. denbosch.nl Inmiddels is er geen informatie meer over het project te vinden op een website van de gemeente. Vandaar onze vraag: wanneer wordt de communicatie over de herinrichting weer actief? 202