Rapport Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart (009505.20211208.R1.01)
Tekst van het document
Doorrekening kruisingen ZuidWillemsvaart Rapport subtitel Verwerking en onderbouwing doorrekening kruisingen ZuidWillemsvaart ‘s-Hertogenbosch
Opdrachtgever
Gemeente ‘s-Hertogenbosch
Titel rapport
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart
Kenmerk
009505.20211208.R1.01
Datum publicatie
7 december 2021
Projectleider Goudappel
Luc Prinsen
Projectteam Goudappel
Arno de Koning en Luc Prinsen
Projectteam opdrachtgever
Rens van Zwieten, Eric Greweldinger en Martijn van de Ven
Status
Concept © Copyright Goudappel BV 7-12-21
Inhoudsopgave 1. Inleiding
1
2. Criteria en beoordeling
2
2.1
Intensiteitscriterium
2
2.2
Wachttijdcriterium
3
2.3
Veiligheidscriterium
4
2.4
Beoordelingscriteria ongeregelde kruispunten
4
2.5
Beoordelingscriteria geregelde kruispunten
5
3. Analyse situatie zonder verkeerslichten
6
3.1
Methode Slop
6
3.2
Methode Harders
7
3.3
Veiligheidscriterium
9
3.4
Conclusie criteria
11
3.5
Mogelijke ongeregelde vormgeving
11
4. Analyse situatie met verkeerslichten
14
5. Beoordeling en vergelijking
18
5.1
Zuid-Willemsvaart - Citadellaan
18
5.2
Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat (Kardinaal Van Rossumplein)
19
6. Dynamische analyse vormgevingsvarianten20 6.1
Voorstel vormgevingsvarianten
20
6.2
Resultaten dynamische analyses
23
6.3
Conclusies dynamische analyses
32
7. Conclusies en aanbevelingen
33
7.1
Conclusies 33
7.2
Beantwoording vraagstelling
34
7.3
Aanbevelingen
35
Bijlage 1 Uitgangspunten
36
Bijlage 2 Resultaten kruispuntanalyses
41
1. Inleiding In ’s-Hertogenbosch wordt gewerkt aan de herinrichting van de Binnenstadsring. Kern van de herinrichting is het invoeren van een 30 km/h-regime om de route minder aantrekkelijk te maken voor doorgaand verkeer en de verblijfskwaliteit en oversteekbaarheid te verbeteren. De kruispunten Zuid-Willemsvaart - Citadellaan (1) en Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat (2) (Kardinaal Van Rossumplein) maken deel uit van de Binnenstadsring. Beide kruispunten zijn in de huidige situatie met verkeerslichten geregeld, in figuur 1.1 is de locatie van de kruispunten weergegeven.
Figuur 1.1: Locatie te onderzoeken kruispunten Zuid-Willemsvaart
Vraagstelling en leeswijzer Vraagstelling Dit onderzoek geeft antwoord op de volgende vragen: •
Kunnen de kruispunten functioneren zonder verkeerslichten, en welke vormgeving is geschikt?
•
Wat is het meest geschikte kruispuntontwerp voor de kruispunten, uitgaande van het regelen met verkeerslichten? Dit uitgaande van de door de gemeente opgestelde basisontwerpen.
Leeswijzer Dit rapport is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 1 wordt eerst beschreven welke criteria en beoordelingen zijn gehanteerd. De resultaten van de ongeregelde analyses zijn beschreven in hoofdstuk 2, de resultaten van de geregelde analyses vervolgens in hoofdstuk 3. Hoofdstuk 4 geeft een overzicht van de beoordeling en vergelijkt de ongeregelde en geregelde situaties. Tot slot beschrijft hoofdstuk 5 de resultaten van de dynamische analyses.
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
1
2. Criteria en beoordeling De kruispunten worden beoordeeld op basis van criteria en beoordelingskaders conform de Nota Verkeerslichten deel 2, Uitwerkingen verkeersregelambitie gemeente ’s-Hertogenbosch versie 3.0, 22 maart 2021, en de Basisuitgangspunten voor het ontwerpen van een verkeerslichtenregeling voor de gemeente ’s-Hertogenbosch, versie 2021.1.
2.1
Intensiteitscriterium
De verkeersdrukte is een belangrijke reden om het verkeer te regelen met een verkeersregelinstallatie. Met het intensiteitscriterium is te berekenen of een verkeersregelinstallatie al dan niet geschikt is om het verkeersaanbod te verwerken. Met het criterium van Slop wordt op basis van de intensiteiten en de globale kruispuntvormgeving bepaald of verkeerslichten ongewenst zijn, een mogelijke oplossing vormen, maar niet noodzakelijk zijn of noodzakelijk worden geacht. De invoerparameters bestaan onder andere uit de intensiteiten op de drukst bereden weg (hoofdweg), intensiteiten op de drukste naderingsrichting op de zijweg, het aantal kruispunttakken en het aantal opstelstroken per tak. Met de methode Slop wordt een alpha-waarde berekend. Op basis van deze waarde en het bijbehorende beoordelingskader kan de regelnoodzaak van het kruispunt worden bepaald. Het intensiteitscriterium gaat uit van het achtste drukste uur van een gemiddelde dag. Het uitgangspunt dat het oversteekprobleem afhangt van de intensiteiten, is in de methode gebracht door de intensiteit op de hoofdweg in beide richtingen samen in te voeren en de intensiteit op de zijweg alleen in de drukste naderingsrichting. Op basis van de intensiteiten, de snelheid en de vormgeving van het kruispunt wordt met een formule een waarde voor de variabele a berekend.
Met behulp van de waarde voor a wordt bepaald of de afwikkeling van het kruispunt toereikend is. Tabel 2.1 toont het bijbehorende beoordelingskader, waarbij er onderscheid is tussen een kruispunt met vier takken of een T-kruispunt (drie takken). kruispunt met vier takken
T-kruispunt
a<1,00 1,00<=a<=1,33
a<1,33 1,33<=a,=1,67
a>1,33
a>1,67
verkeerslichten zijn ongewenst verkeerslichten zijn gewenst, maar niet noodzakelijk verkeerslichten zijn noodzakelijk
Tabel 2.1: Beoordelingskader intensiteitscriterium
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
2
2.2
Wachttijdcriterium
De wachttijd die verkeersdeelnemers ondervinden, kan een belangrijke aanleiding zijn om maatregelen te nemen en een kruispunt te reconstrueren. Door de Duitse verkeerskundige J. Harders is een berekeningsmethode ontwikkeld, waarmee een indruk kan worden verkregen van de verliestijden bij een gegeven verkeersbelasting op een kruispunt zonder verkeerslichten. De berekende verliestijden kunnen als criterium worden gebruikt voor het aanbrengen of verwijderen van verkeerslichten (of een andere maatregel). Bij een wachttijd van meer dan 20 seconden tijdens de spits is een maatregel (bijvoorbeeld een rotonde of VRI) gewenst. De berekening wordt uitgevoerd voor het spitsuur. Elke deelstroom (richting) op het kruispunt wordt ingedeeld in een klasse, afhankelijk van het aantal andere deelstromen waaraan voorrang moet worden verleend. De berekening vindt daarna stapsgewijs plaats, te beginnen met de klasse deelstromen die maar aan één andere deelstroom voorrang hoeven te verlenen. Op een voorrangskruispunt zijn dit de beide rechtsaf-bewegingen vanaf de zijweg. De volgende stappen houden zich bezig met het links afslaan vanaf de voorrangsweg, het kruisen vanaf de zijweg en ten slotte met het links afslaan vanaf de zijweg. De verkeersdeelnemers die voorrang moeten verlenen, zullen gebruik maken van hiaten in de deelstromen die voorrang hebben.
De te hanteren waarde voor de kritieke hiaten hangt onder andere af van de uit te voeren verkeersbeweging en van de rijsnelheden. Hiermee wordt bij de methode rekening gehouden, evenals met de eventuele aanwezigheid van hellingen en gecombineerde opstelstroken en met oponthoud door blokkerende voertuigen op het kruisingsvlak bij verschillende kruispuntvormen. De berekening wordt uitgevoerd in pae (personenauto-equivalenten), zodat de samenstelling van het verkeer in rekening kan worden gebracht. De reservecapaciteit van een richting is het verschil tussen de hoeveelheid aankomend verkeer en de hoeveelheid te verwerken verkeer per tijdseenheid van een bepaalde richting. Hoe kleiner de reservecapaciteit, hoe groter de wachttijd (zie tabel 2.2). In het spitsuur kan een lange wachttijd op bepaalde ondergeschikte richtingen nog als acceptabel worden aanvaard (reservecapaciteit > 76). kwalificatie
gemiddelde wachttijd
restcapaciteit grenzen
overbelasting
<0
erg lange wachttijd
0-75
lange wachttijd
> 20 sec.
76-125
matige wachttijd
20 sec.
126-175
kleine wachttijd bijna geen wachttijd geen wachttijd
15 sec.
176-250
< 15 sec.
251-600
0 sec.
> 600
Tabel 2.2: Kwalificatie gemiddelde wachttijd gemotoriseerd verkeer
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
3
In plaats van rekenen en beoordelen voor het drukste uur wordt gekeken naar meerdere uren. Een VRI is noodzakelijk indien voldaan wordt aan ten minste een van de volgende twee criteria: •
gedurende minimaal 2 uur per dag is de kwalificatie ‘Lange wachttijd’ of slechter;
•
gedurende minimaal 4 uur per dag is de kwalificatie ‘Matige wachttijd’ of slechter.
2.3
Veiligheidscriterium
Naast de verkeersafwikkeling kan ook de verkeersveiligheid aanleiding zijn voor het plaatsen dan wel verwijderen van verkeerslichten. Bijvoorbeeld wanneer veel ongevallen plaatsvinden vanwege het niet verlenen van voorrang. Via het veiligheidscriterium (via de website www.ongevallen.staanhier.nl en aangeleverde ongevallengegevens), is gekeken hoe de huidige kruispunten functioneren en of aanpassingen vanuit het oogpunt van veiligheid eventueel gewenst zijn. Een eenduidig en kwantitatief onderbouwd criterium voor het plaatsen of verwijderen van verkeersregelinstallaties is er niet. Vrij algemeen wordt in Nederland uitgegaan van het plaatsen van een verkeersregelinstallatie om verkeersveiligheidsredenen, als: •
Geen andere maatregelen ter verbetering van de verkeersveiligheid mogelijk zijn.
•
Binnen een periode van twaalf maanden vijf of meer ongevallen zijn gebeurd van een type dat logischerwijs met een verkeersregeling voorkomen had kunnen worden.
•
Er volgens het intensiteits- of wachttijdcriterium sprake is van twijfel, waarbij andere argumenten de doorslag moeten geven. In dat geval kan het aspect verkeersveiligheid de doorslag geven.
Naast de regeltechnische analyses voor de verkeersveiligheid zijn de kruispunten ook beoordeeld vanuit het oogpunt van een ongeregelde situatie door een verkeersveiligheidsspecialist. De kruispunten zijn visueel beoordeeld en er is gekeken welke verkeersveiligheidsaspecten van belang zijn om het verkeer ongeregeld te verwerken. Hierbij zijn de volgende aspecten beoordeeld: verkeersafwikkeling, ruimtelijke inpasbaarheid, type verkeersdeelnemers en locatie in het verkeersnetwerk.
2.4
Beoordelingscriteria ongeregelde kruispunten
Voor het beoordelen van de doorstroming en verkeersveiligheid van ongeregelde kruispunten wordt gekeken naar de gemiddelde verliestijd per richting van het kruispunt. De kwaliteit van de verkeersafwikkeling op ongeregelde kruispunten wordt vooral bepaald door de verliestijden. Tabel 2.3 geeft een classificatie van de afwikkeling. De grenswaarden zijn door Goudappel BV opgesteld op basis van meerdere bronnen, zoals de ASVV (aanbevelingen voor verkeersvoorzieningen binnen de bebouwde kom), de HCM (Highway Capacity Manual) en op basis van eigen onderzoek.
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
4
hoofdrichting
zijrichting
motorvoertuigen
fiets/voetganger
motorvoertuigen
fiets/voetganger
goed
0-25 sec.
0-10 sec.
0-40 sec.
0-20 sec.
redelijk/matig
25-45 sec.
10-20 sec.
40-60 sec.
20-40 sec.
slecht
> 45 sec.
> 20 sec.
> 60 sec.
> 40 sec.
Tabel 2.3: Grenswaarden gemiddelde verliestijden op voorrangskruispunten en rotondes
2.5
Beoordelingscriteria geregelde kruispunten
Voor het beoordelen van geregelde kruispunten wordt gekeken naar de cyclustijden, verzadigingsgraden, wachtrijlengtes en reservecapaciteit. Het belangrijkste beoordelingscriterium is de cyclustijd. Het uitgangspunt is om een regeling te realiseren die maximaal normaal belast is voor elk moment van de dag en het jaar, de streefwaarde hierbij is een cyclustijd van 90 seconden. Tabel 2.4 geeft de beoordelingsmatrix weer, zoals opgesteld door de gemeente ’s-Hertogenbosch in de Nota Verkeerslichten, deel 2.
Tabel 2.4: Beoordelingsmatrix verzadigingsgraden (%) en cyclustijd (seconden)
Voor de wachtrijen wordt bepaald of deze binnen de beschikbare opstelcapaciteit blijven. Wanneer wachtrijen langer worden dan de beschikbare opstelcapaciteit, kunnen deze naastgelegen stroken gaan blokkeren. Dit leidt tot een vermindering van de verkeersafwikkeling en een toename van de verkeersonveiligheid. Wanneer blijkt dat de opstelcapaciteit niet voldoet, zal dit vermeld worden, zodat hiermee in de ontwerpen rekening kan worden gehouden. Bij de reservecapaciteit wordt bepaald hoeveel procent de intensiteiten nog kunnen groeien, voordat de cyclustijd boven de maximale grens uitkomt. Deze waarde geeft een beeld van de toekomstvastheid van de geanalyseerde vormgeving.
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
5
3. Analyse situatie zonder verkeerslichten In dit hoofdstuk zijn de analyses en onderbouwingen voor een situatie zonder verkeerslichten beschreven. De analyses zijn uitgevoerd aan de hand van methodes, zoals in de Nota Verkeerslichten deel 2, Uitwerkingen verkeersregelambitie gemeente ’s-Hertogenbosch versie 3.0, 22 maart 2021 is vastgelegd.
3.1
Methode Slop
Het intensiteitscriterium van Slop is een rekenmethode om de mate van afwikkeling van een kruispuntvorm te bepalen. Op basis van de etmaalintensiteiten, de snelheid en de vormgeving van het kruispunt wordt met een formule de waarde ‘a’ berekend. De waarde ‘a’ bepaalt of verkeerskundige maatregelen noodzakelijk zijn om het verkeer te kunnen afwikkelen. De gehanteerde intensiteiten zijn opgesteld op basis van het lokale verkeersmodel 2030, en aangevuld op basis van lokale telcijfers. De intensiteiten zijn opgenomen in bijlage 1. Zuid-Willemsvaart - Citadellaan Het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Citadellaan is op basis van de intensiteiten, snelheid en de vormgeving geanalyseerd met behulp van de methode Slop op basis van een viertaks kruispunt. Hierbij is het kruispunt geanalyseerd voor een situatie met volledig verkeersaanbod en een variant waarbij de Zuid-Willemsvaart-west een verkeersafname heeft van 60%. De Oliemolensingel wordt mogelijk in de toekomst afgesloten, waardoor het kruispunt minder verkeer te verwerken krijgt, de 60% verkeersafname is het effect van deze afsluiting. waarde kruispunt Zuid-Willemsvaart - Citadellaan (vier takken volledig verkeersaanbod)
Slop 1,30
verkeerslichten zijn gewenst, maar niet noodzakelijk
Zuid-Willemsvaart - Citadellaan (intensiteitsafname van 60% op de
0,98
verkeerslichten zijn ongewenst
Zuid-Willemsvaart-west)
Tabel 3.1: Slop-methode kruispunt Zuid-Willemsvaart - Citadellaan
Scenario volledig verkeersaanbod Uit de grenswaarden van de Slop-methode blijkt dat met de aangeleverde intensiteiten op deze locatie een verkeerslicht gewenst is maar niet noodzakelijk voor de situatie, waarbij het volledige verkeersaanbod aanwezig is. Een grenswaarde van 1,30 geeft aan dat een alternatieve vormgeving mogelijk geschikt is om het verkeersaanbod te verwerken. De Slop-waarde zit echter aan de bovengrens van de classificatie (maximaal 1,33), waardoor vanuit het oogpunt van robuustheid en verkeersveiligheid verkeerslichten gewenst zijn.
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
6
Scenario afsluiting Oliemolensingel In de situatie wanneer een afname van 60% voor verkeer vanuit de richting van de Oliemolensingel- Zuid-Willemsvaart (westelijke tak) wordt gerealiseerd, is een verkeerslicht ongewenst. Met een waarde van 0,98 is een verkeerslicht ongewenst, maar blijft nog boven de grenswaarde van 0,90 vanaf wanneer verkeerslichten op een vierarmig kruispunt verwijderd kunnen worden. Doordat het verkeersaanbod op de Zuid-Willemsvaart-west aanzienlijk afneemt moet een ongeregelde vormgeving serieus overwogen worden. Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat (Kardinaal Van Rossumplein) Het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat is op basis van de intensiteiten, snelheid en de vormgeving geanalyseerd met behulp van de methode Slop op basis van een viertaks kruispunt, waarbij de Van Berckelstraat voor gemotoriseerd verkeer is afgesloten en alleen toegankelijk voor lijnbussen en langzaam verkeer. kruispunt
waarde Slop
Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat (vier takken)
1,06
verkeerslichten zijn gewenst, maar niet noodzakelijk
Tabel 3.2: Slop-methode kruispunt Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat (Kardinaal Van Rossumplein)
Uit de grenswaarden van de Slop-methode blijkt dat met de aangeleverde intensiteiten op deze locatie een VRI gewenst is, maar niet noodzakelijk. Een grenswaarde van 1,06 geeft aan dat een alternatieve vormgeving geschikt is om het verkeersaanbod te verwerken. De waarde zit aan de ondergrens van de classificatie, waardoor een alternatieve vormgeving tot de mogelijkheden behoort.
3.2
Methode Harders
De methode Harders is een berekeningsmethode, waarmee de verliestijden bij een gegeven verkeersbelasting op een kruispunt zonder verkeerslichten kunnen worden geschat. De berekende verliestijden dienen als criterium om aan te geven of maatregelen wenselijk zijn. Zuid-Willemsvaart - Citadellaan Op basis van de intensiteiten, snelheid en de vormgeving is het kruispunt geanalyseerd met behulp van de methode Harders. Hierbij is het kruispunt geanalyseerd voor een situatie met volledig verkeersaanbod en een variant waarbij de Zuid-Willemsvaart-west een verkeersafname heeft van 60%. De Oliemolensingel wordt mogelijk in de toekomst afgesloten, waardoor het kruispunt minder verkeer te verwerken krijgt, de 60% verkeersafname is het effect van deze afsluiting.
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
7
Scenario volledig verkeersaanbod Uit de doorrekening blijkt dat voor de situatie waarbij het volledige verkeersaanbod aanwezig is, er een grote kans is op een wachttijd van meer dan 20 seconden op de Citadellaan. Bij een volledig verkeersaanbod heeft de Zuid-Willemsvaart-west voor linksaf een wachttijd van minder dan 15 seconden. Scenario afsluiting Oliemolensingel In de situatie wanneer een afname van 60% voor verkeer vanuit de richting van de Oliemolensingel – Zuid-Willemsvaart (westelijke tak) wordt gerealiseerd, blijkt dat, tijdens de maatgevende spits er een grote kans is op een wachttijd van meer dan 20 seconden op de Citadellaan. Door de afname van 60% voor verkeer vanuit de richting van de Oliemolensingel - Zuid-Willemsvaart (westelijke tak) daalt de waarde op de overige richtingen tot 0 seconden. Uit de grenswaarden van de Harders-methode (tabel 3.3) blijkt dat wanneer het kruispunt ongeregeld zou worden afgewikkeld in alle varianten, het verkeer vanaf de Citadellaan een lange wachttijd heeft, een VRI heeft hierdoor de voorkeur. Zuid-Willemsvaart -
Zuid-Willemsvaart - Citadellaan
Citadellaan (vier takken
(intensiteitsafname van 60% op
volledig verkeersaanbod) kruispunt
de Zuid-Willemsvaart-west)
waarde Harders
acceptabel
waarde Harders
acceptabel
Zuid-Willemsvaart-oost
0 sec.
ja
0 sec.
ja
Jan-Heinsstraat
0 sec.
ja
0 sec.
ja
Zuid-Willemsvaart-west
< 15 sec.
ja
0 sec.
ja
Citadellaan
> 20 sec.
nee
> 20 sec.
nee
Tabel 3.3: Harders-methode kruispunt Zuid-Willemsvaart - Citadellaan
Aandachtspunt: •
De hoofdrichting qua intensiteiten is Zuid-Willemsvaart <> Citadellaan, de hoofdrichting gaat hiermee om de bocht, de doorrekening van de methode Harders houdt hier geen rekening mee. De consequentie hiervan is dat de verliestijd op de Citadellaan iets overschat wordt en de verliestijd op de Zuid-Willemsvaart-west onderschat wordt.
Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat (Kardinaal Van Rossumplein) Op basis van de intensiteiten, snelheid en de vormgeving is het kruispunt geanalyseerd met behulp van de methode Harders. Uit de doorrekening blijkt dat er tijdens de maatgevende spits kans is op een wachttijd van meer dan 20 seconden vanuit het Kardinaal Van Rossumplein en de Van Berckelstraat. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door de vele fietsers die de Zuid-Willemsvaart kruisen, op basis van het gemotoriseerde verkeer blijven de gemiddelde wachttijden beperkt. Uit de grenswaarden van de Harders-methode (tabel 3.4) blijkt dat er een kans is op wachttijd wanneer een ongeregelde vormgeving wordt toegepast. De wachttijd wordt echter voornamelijk veroorzaakt door de grote stroom fietsers over de Zuid-Willemsvaart.
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
8
kruispunt
waarde Harders
Zuid-Willemsvaart-oost Kardinaal Van Rossumplein Zuid-Willemsvaart-west Van Berckelstraat
acceptabel
0 sec.
ja
> 20 sec.
nee
0 sec.
ja
> 20 sec.
nee
Tabel 3.4: Harders-methode kruispunt Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat (Kardinaal Van Rossumplein), Zuid-Willemsvaart als voorrangsrichting (conform de huidige situatie)
Vanwege de grote stroom fietsers tussen het Kardinaal Van Rossumplein en de Van Berckelstraat is de methode Harders ook toegepast voor een situatie waarbij het verkeer op de Zuid-Willemsvaart voorrang dient te verlenen aan al het kruisende verkeer. kruispunt
waarde Harders
acceptabel
> 20 sec.
nee
Zuid-Willemsvaart-oost Kardinaal Van Rossumplein Zuid-Willemsvaart-west Van Berckelstraat
0 sec.
ja
> 20 sec.
nee
0 sec.
ja
Tabel 3.5: Harders-methode kruispunt Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat (Kardinaal Van Rossumplein), Zuid-Willemsvaart verleent voorrang aan het kruisende verkeer
Uit vorenstaande tabel valt af te lezen dat de wachttijd op de Zuid-Willemsvaart kan oplopen tot meer dan 20 seconden. Op basis van deze resultaten is geconcludeerd dat het effect van fietsers in de voorrang aanzienlijk is op de algehele verkeersafwikkeling. Bij fietsers in de voorrang ontstaan lange wachttijden op de Zuid-Willemsvaart. Wanneer fietsers uit de voorrang worden geplaatst, zullen er lange wachttijden ontstaan vanaf het Kardinaal Van Rossumplein.
3.3
Veiligheidscriterium
De kruispunten zijn op basis van de bij de gemeente bekende en geregistreerde ongevallen geanalyseerd en beoordeeld op basis van het veiligheidscriterium, zoals opgesteld door de gemeente. Verkeersveiligheid huidige situatie Op het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Citadellaan zijn twee ongevallen bekend en geregistreerd: •
3 januari 2017: een eenzijdig ongeval, waarbij een 62-jarige fietser gewond is geraakt op het kruispunt. Het ongeval heeft ’s avonds plaatsgevonden op een droge dag, waarbij er sneeuw/ijzel op het wegdek lag.
•
22 mei 2016: een ongeval tussen een fietser en personenauto, waarbij de fietser in de flank is aangereden (de registratie in ongelukken.staanhier.nl geeft uitsluitend materiële schade aan). Het ongeval heeft ’s avonds plaatsgevonden op een droge dag, waarbij het wegdek droog is geweest.
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
9
Op het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat zijn twee ongevallen bekend en geregistreerd: •
2 maart 2014: een ongeval tussen een personenauto en een onbekend voertuig, waarbij het voertuig in de flank is aangereden, een 18-jarige verkeersdeelnemer is gewond geraakt. Het ongeval heeft ’s avonds plaatsgevonden tijdens regen, waarbij het wegdek nat was.
•
3 februari 2020: een ongeval tussen twee personenauto’s, waarbij er verder geen omstandigheden bekend zijn.
Met vorenstaande geregistreerde ongevallen kan op basis van het verkeersveiligheidscriterium voor beide kruispunten geconcludeerd worden dat de huidige kruispuntvormgeving verkeersveilig is en voldoet aan de gestelde criteria uit paragraaf 2.3. Verkeersveiligheid mogelijke ongeregelde situatie Naast de verkeersveiligheidsbeoordeling voor de huidige met verkeerslichten geregelde situatie is ook gekeken naar mogelijke verkeersveiligheidspunten, wanneer de kruispunten ongeregeld vormgegeven worden. Omdat er geen ongeregelde ontwerpen beschikbaar zijn, is deze beoordeling een inschatting en aandachtspunten door een verkeersveiligheidsspecialist van Goudappel. Het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Citadellaan kent de volgende verkeersveiligheidsaspecten: •
Het kruispunt heeft bebouwing dicht op het kruispuntvlak staan. Dit beperkt de mogelijkheden voor een verkeersveilige ongeregelde vormgeving, doordat de zichthoeken beperkt zijn.
•
De verschillende takken van het kruispunt zijn ondergeschikt aan elkaar, de ZuidWillemsvaart - Citadellaan is op basis van de intensiteiten de hoofdrichting, maar is in een bocht gesitueerd, waardoor een eenduidig ontwerp met duidelijke hoofd- en zijrichtingen complex is.
•
Een rotondevorm is door de verschillende modaliteiten de meest verkeersveilige verkeersoplossing, maar is door de beschikbare ruimte niet inpasbaar.
•
Een ongeregelde situatie heeft door het gebrek aan ruimte een grotere de kans op afdekongevallen en kan hierdoor als verkeersonveilig beschouwd worden.
•
Een mogelijkheid is om de voorrangsrichting van de Jan Heinsstraat en de Zuid-Willemsvaart-noordwest om te draaien. Hierdoor ontstaat een vormgeving met meer ongeregelde mogelijkheden. Dit is echter ingrijpend en zal verder onderzocht moeten worden.
Het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat kent de volgende verkeersveiligheidsaspecten: •
Een aandachtspunt is de voorrangssituatie van langzame verkeersdeelnemers. Door de hoge verliestijd van gemotoriseerd verkeer kan de verkeersveiligheid onder druk komen te staan. Aanvullende maatregelen om de verkeersveiligheid te garanderen, zullen nodig zijn.
•
Wanneer fietsers in twee keer vanaf het Kardinaal Van Rossumplein naar de Van Berckelstraat kunnen oversteken is een ongeregelde vormgeving mogelijk, de wachttijd loopt anders te hoog op voor de doorgaande Zuid-Willemsvaart, zoals geconcludeerd is in de methode Harders.
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
10
•
Een kleine rotondevorm (diameter 41 meter) is hier mogelijk inpasbaar.
•
Het conflict tussen bussen en fietsers is een belangrijk aandachtspunt en zal in het ontwerp meegenomen moeten worden.
3.4
Conclusie criteria
Op basis van het intensiteits-, wachttijd-, en veiligheidscriterium kunnen de volgende conclusies getrokken worden: Het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Citadellaan heeft een te hoog verkeersaanbod,
•
waardoor de gemiddelde wachttijden met een ongeregelde vormgeving onacceptabel zullen zijn. Het kruispunt heeft daarnaast te maken met bebouwing dat dicht op het kruispuntvlak staat. Dit beperkt de mogelijkheden voor een verkeersveilige ongeregelde vormgeving, doordat de zichthoeken beperkt zijn. Op basis van het veiligheidscriterium kan geconcludeerd worden dat een verkeerslicht op deze locatie geschikter is. Het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat is door het verkeersaanbod van
•
gemotoriseerd verkeer geschikt om als ongeregeld kruispunt vormgegeven te worden. Wanneer fietsers worden meegewogen, blijkt echter wel dat de wachttijd en de voorrangssituatie van langzaam-verkeersdeelnemers een belangrijk aandachtspunt zijn. Het kruispunt heeft echter wel voldoende potentie om ongeregeld onderzocht te worden.
3.5
Mogelijke ongeregelde vormgeving
Met de door Goudappel ontwikkelde VISSIM-Kruispunttool zijn verschillende ongeregelde kruispuntvormen doorgerekend en vergeleken voor het kruispunt Zuid-Willemsvaart Van Berckelstraat. Met de Kruispunttool is het mogelijk om de meest gangbare kruispuntvormen (zonder verkeerslichten) door te rekenen en te analyseren. Daarbij wordt de invloed van fietsverkeer (al dan niet in de voorrang) meegenomen in de doorrekening en wordt de kwaliteit van de afwikkeling uitgedrukt in verliestijd en de bijbehorende wachtrijlengte. Met de Kruispunttool zijn de volgende vijf vormgevingsvarianten onderzocht, deze varianten zijn indicatief en kunnen gebruikt worden om tot de meest geschikte ongeregelde vormgevingsvariant te komen:
Enkelstrooksrotonde
Voorrangskruispunt
met vrijliggende
met brede
fietspaden
middenberm
Voorrangskruispunt
LARGAS met
met linksafvakken
linksafvakken
Voorrangskruispunt
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
11
Gemotoriseerd verkeer Tabel 3.6 toont de resultaten voor het gemotoriseerde verkeer van de verschillende vormgevingsanalyses. Van
Zuid-
Kardinaal Van
Zuid-
Berckelstraat
Willemsvaart-oost
Rossumplein
Willemsvaart-west
(zijrichting)
(hoofdrichting)
(zijrichting)
(hoofdrichting)
15
20
20
20
5
5
15
5
5
5
10
5
LARGAS met linksafvakken
10
5
15
10
voorrangskruispunt
10
5
15
10
vormgeving enkelstrooksrotonde met vrijliggende fietspaden voorrangskruispunt met brede middenberm voorrangskruispunt met linksafvakken
Tabel 3.6: Gemiddelde verliestijd gemotoriseerd verkeer (seconden) per kruispunttak en vormgevingsvariant
•
Tabel 3.6 laat zien dat zowel een enkelstrooksrotonde, voorrangskruispunt met brede middenberm, voorrangskruispunt met linksafvakken, LARGAS-vormgeving en een compact voorrangskruispunt het verkeer acceptabel kunnen verwerken.
•
Alle onderzocht vormgevingsvarianten voldoen aan de gestelde streefwaarde van maximaal 25 seconden verliestijd voor de hoofdrichting.
•
De hoogste verliestijd wordt in de varianten op het Kardinaal Van Rossumplein gemeten. Deze tak moet voorrang verlenen aan de Zuid-Willemsvaart, waardoor de verliestijd oploopt.
•
Een voorrangskruispunt met brede middenberm functioneert beter dan een enkelstrooksrotonde. Wanneer aparte linksafvakken worden toegevoegd aan het voorrangskruispunt, kan de gemiddelde verliestijd nog verder verlaagd worden. Aparte linksafvakken hebben echter wel als nadeel dat de kans op afdekongevallen kan toenemen.
•
Een compact voorrangskruispunt met fietsers parallel aan de Zuid-Willemsvaart in de voorrang kan het verkeer acceptabel verwerken, de verliestijd op het Kardinaal Van Rossumplein blijft met 15 seconden binnen de gestelde grenswaarde.
•
Door de beschikbare ruimte rondom het kruispunt is een kleine rotonde met een diameter van 41 meter mogelijk inpasbaar, hiermee kunnen de bestaande bomen behouden blijven. De krappe boogstraal heeft echter wel gevolgen voor de bereikbaarheid van het vrachtverkeer, de vuilniswagens en lijnbussen die driekwart over de rotonde rijden.
•
Een LARGAS-vormgeving met linksafvakken kan het verkeer acceptabel verwerken. Deze vormgeving heeft als voordeel dat het inclusief tweekleurige verkeerslichten kan worden uitgevoerd om bij eventuele terugslag bij te kunnen regelen.
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
12
Langzaam verkeer Onderstaande tabel toont de resultaten voor het langzame verkeer van de verschillende vormgevingsanalyses Van
Zuid-
Kardinaal Van
Zuid-
Berckelstraat
Willemsvaart-oost
Rossumplein
Willemsvaart -west
(zijrichting)
(hoofdrichting)
(zijrichting)
(hoofdrichting)
5
5
5
5
5
5
5
5
5
5
5
5
LARGAS met linksafvakken
5
5
5
10
voorrangskruispunt
5
5
0
5
vormgeving enkelstrooksrotonde met vrijliggende fietspaden voorrangskruispunt met brede middenberm voorrangskruispunt met linksafvakken
Tabel 3.7: Gemiddelde verliestijd fietsverkeer (seconden) over de kruispunttak en vormgevingsvariant
•
Tabel 3.7 laat zien dat fietsers en voetgangers een relatief lage gemiddelde verliestijd hebben in alle onderzocht vormgevingsvarianten.
•
Door de aanwezigheid van een middenberm kan het langzame verkeer de oversteek in twee fasen maken, waardoor de gemiddelde verliestijd beperkt blijft.
•
Een compact voorrangskruispunt heeft geen middenberm beschikbaar, de gemiddelde verliestijd voor fietsers- en voetgangers blijft desondanks toch binnen de gestelde grenswaarde.
•
Het conflict tussen de bussen van en naar de Van Berckelstraat is hierbij een belangrijk aandachtspunt.
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
13
4. Analyse situatie met verkeerslichten In dit hoofdstuk zijn de analyses en onderbouwingen voor een situatie met verkeerslichten beschreven. Voor de analyses zijn de ontruimingstijden verkennend berekend door middel van het programma OTTO, de kruispunten zijn verkeersregeltechnisch geanalyseerd en getoetst met het programma COCON. De OTTO- en COCON-uitvoer zijn opgenomen in bijlage 2. Zuid-Willemsvaart - Citadellaan Voor het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Citadellaan heeft de gemeente een drietal ontwerpvarianten opgesteld. Voor de analyses zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd op basis van de huidige situatie: •
richting 08 heeft een deelconflict met de richtingen 33/34;
•
fietsers rechtsaf vrij vanaf richting 11;
•
fietsers rechtsaf vrij vanaf richting 22.
De hiernavolgende drie ontwerpvarianten zijn onderzocht.
Variant 1
Variant 2
Variant 3
In tabel 4.1 zijn de gemiddelde cyclustijd (seconden), maatgevende conflictgroep1 en conflictbelasting2 weergegeven per ontwerpvariant. De kleur van de cyclustijd geeft de duiding aan conform tabel 2.4.
1
2
De maatgevende opeenvolging van groenfasen (inclusief geelfase en ontruimingstijd) voor richtingen die omwille van hun onderlinge conflicten achter elkaar geplaatst moeten worden. De optelsom van de maatgevende belastinggraden van de richtingen die opgenomen zijn in een conflictgroep.
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
14
variant 1
variant 2
variant 3
maatgevende moment alle fietsrichtingen 2x per cyclus 110 sec. 02-22-11-08-22 0.555 200+ sec. 02-22-08-22-11 0.828 200+ sec. 02-22-11-08-22 0.910
maatgevende moment alle fietsrichtingen 1x per cyclus 80 sec. 02-91-11-08 0.557 200+ sec. 02-08-11-28 0.860 200+ sec. 02-22-11-08 0.910
Tabel 4.1: Resultaten afwikkelingsberekeningen voor de varianten Zuid-Willemsvaart Citadellaan; voor iedere ontwerpvariant zijn de cyclustijd, maatgevende conflictgroep en conflictbelasting weergegeven
•
Tabel 4.1 laat zien dat ontwerpvariant 1 de laagste gemiddelde cyclustijd heeft tijdens het maatgevende moment, de varianten 2 en 3 zitten ver boven de gestelde streefwaarde en hebben te maken met een structureel capaciteitstekort. Een conflictbelasting van > 0,8 geeft aan dat de kruispuntvormgeving overbelast is.
•
Voor de varianten 2 en 3 is signaalgroep 02 (Zuid-Willemsvaart-zuidoost) maatgevend en bepalend, uitbreiding op deze tak heeft het grootste effect.
•
Ontwerpvariant 1 heeft een cyclustijd van 110 seconden tijdens het maatgevende moment. De vormgeving voldoet hiermee nog niet aan de gestelde streefwaarde van 90 seconden.
•
Aanvullend is onderzocht wat het effect is wanneer fietsers niet twee keer maar één keer groen krijgen per cyclus. Dit effect blijkt aanzienlijk te zijn, wanneer fietsers maar één keer groen krijgen, voldoet variant 1 met een cyclustijd van 80 seconden aan de gestelde streefwaarde van 90 seconden.
•
Vormgevingsvariant 1 komt voor een groot deel overeen met de huidige kruispuntindeling, uit de ongevallenanalyses van de huidige situatie bleek dat er weinig ongevallen zijn geregistreerd, variant 1 kan dan ook als verkeersveilig worden gezien.
Op basis van de analyses van de ontwerpvarianten wordt geconcludeerd dat alleen variant 1 geschikt is om het verkeer acceptabel te verwerken. Door de twee beschikbare signaalgroepen op de Zuid-Willemsvaart-zuidoost heeft de variant meer capaciteit om het verkeer te verwerken. Fietsers hebben met twee keer groen per cyclustijd veel invloed en zorgen dat de cyclustijd boven de gestelde grens van 90 seconden uitkomt. Wanneer fietsers maar één keer groen krijgen, daalt de cyclustijd tot circa 80 seconden. Wanneer in de praktijk fietsers niet elke cyclustijd twee keer groen krijgen, zal de gemiddelde cyclustijd circa 90 à 100 seconden zijn in variant 1. Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat (Kardinaal Van Rossumplein) Voor het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat heeft de gemeente een viertal ontwerpvarianten opgesteld. Voor de analyses zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd op basis van de huidige situatie: •
de richtingen 02/08 worden met een deelconflict geregeld;
•
fietsers rechtsaf vrij vanaf elke tak in de varianten 1, 3 en 4.
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
15
De hiernavolgende vier ontwerpvarianten zijn onderzocht.
Variant 1
Variant 2
Variant 3
Variant 4
In tabel 4.2 is de gemiddelde cyclustijd (seconden), maatgevende conflictgroep en conflictbelasting weergegeven per ontwerpvariant. De kleur van de cyclustijd geeft de duiding aan conform tabel 2.4. maatgevende moment 105 sec. 05-11-08 0.593 110 sec. 05-33-26-8-26-33 0.396 95 sec. 05-11-08-93 0.516 115 sec. 05-08-93-11 0.577
variant 1
variant 2 (langzaam verkeer 2x groen)
variant 3
variant 4
Tabel 4.2: Resultaten afwikkelingsberekeningen voor de varianten Zuid-Willemsvaart Van Berckelstraat; voor iedere ontwerpvariant zijn de cyclustijd, maatgevende conflictgroep en conflictbelasting weergegeven
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
16
•
Tabel 4.2 laat zien dat alle ontwerpvarianten onvoldoende presteren als het gaat om de gemiddelde cyclustijd, de varianten voldoen niet aan de gestelde streefwaarde van 90 seconden.
•
De gemeente hanteert als uitgangspunt twee keer groen voor een fietsrichting per cyclus. De varianten 1, 3 en 4 hebben allemaal een OFOS-indeling, waardoor fietsers met het autoverkeer meerijden. Fietsers kunnen hierdoor niet twee keer groen per cyclus krijgen. Variant 2 heeft aparte signaalgroepen voor fietsers en kan hiermee wel voldoen aan het uitgangspunt om fietsers twee keer groen te geven. Wanneer deze variant met één keer groen voor fietsers wordt geanalyseerd, is een gemiddelde cyclustijd van 70 seconden realistisch.
•
Door de aparte signaalgroepen voor fietsers en het toepassen van deelconflicten tussen de signaalgroepen 02 en 08 heeft variant 2 een gemiddelde cyclustijd van 110 seconden.
•
Zoals hiervoor beschreven hebben de varianten 1, 3 en 4 allemaal een OFOS-indeling voor fietsers, op het gebied van verkeersveiligheid is dit voor linksafslaande fietsers een aandachtspunt. Variant 2 heeft overal solitaire fietsoversteken, waardoor de verkeersveiligheid beter gewaarborgd kan worden.
Een aandachtspunt voor alle varianten is dat de fietssignaalgroep of OFOS-indeling lastig te bereiken is wanneer er een bus op de Kasterenbrug staat te wachten, fietsers moeten achter de bus langs om de signaalgroep of OFOS te bereiken. Door de prioriteit van bussen zal dit aandachtspunt in de praktijk echter voor weinig problemen zorgen. Op basis van de analyses van de ontwerpvarianten wordt geconcludeerd dat alle varianten het verkeer niet binnen de gestelde grens van 90 seconden kunnen verwerken. Alleen in ontwerpvariant 2 kan aan fietsers twee keer groen gegeven worden, en is de verkeersveiligheid beter gewaarborgd door de aparte fietssignaalgroepen. Variant 2 heeft daarnaast ook de laagste conflictbelasting, waardoor deze variant als de meest flexibele variant gezien kan worden.
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
17
5. Beoordeling en vergelijking In dit hoofdstuk is een beoordeling en vergelijking tussen een ongeregelde en geregelde situatie per kruispunt opgenomen.
5.1
Zuid-Willemsvaart - Citadellaan
vormgeving
ongeregelde vormgeving
geregelde vormgeving
afwikkeling
verkeersveiligheid
ruimtelijk
openbaar vervoer
--
-
--
--
verkeersaanbod te hoog om ongeregeld te verwerken met de huidige afbuigende voorrangsweg, wachttijd loopt te hoog op
bebouwing dicht op het kruispuntvlak en verschillende takken ondergeschikt aan elkaar, waardoor kans op afdekongevallen; de verkeerveiligheid is niet gegarandeerd
een rotondevorm is de meest geschikte vormgeving op deze locatie. maar is door de beperkte beschikbare ruimte niet inpasbaar
bussen kunnen geen prioriteit meer krijgen en zullen meer vertraging oplopen dan in de huidige situatie
+/-
++
++
++
fietsers hebben met 2x groen per cyclustijd veel invloed op de cyclustijd. Alleen variant 1 is geschikt om het verkeer te verwerken, met fietsers 2x per cyclus komt de cyclustijd boven de grens van 90 sec., wanneer fietsers maar 1x groen krijgen daalt de cyclustijd tot 80 sec
vormgevingsvariant 1 komt voor een groot deel overeen met de huidige vormgeving, deze is verkeersveilig
vormgevingsvariant 1 wordt vormgegeven binnen de bestaande grenzen van het huidige kruispunt, de variant is hierdoor goed inpasbaar
prioriteit geven is mogelijk
Tabel 5.1: Beoordeling en afweging kruispunt Zuid-Willemsvaart - Citadellaan
Het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Citadellaan heeft een te hoog verkeersaanbod, waardoor de gemiddelde wachttijden met een ongeregelde vormgeving onacceptabel zijn. Het kruispunt heeft daarnaast te maken met bebouwing dat dicht op het kruispuntvlak staat. Dit beperkt de mogelijkheden voor een verkeersveilige ongeregelde vormgeving, doordat de zichthoeken beperkt zullen zijn.
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
18
De met verkeerslichten geregelde vormgevingsvariant 1 heeft op basis van alle onderzochte kenmerken de voorkeur. Deze variant kan naar aanleiding van de analyses nog geoptimaliseerd worden, denk hierbij aan: •
de stopstreep van de signaalgroepen 08 en 11 kan naar voren geplaatst worden;
•
het inpassen van eigen signaalgroepen voor fietsers.
5.2
Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat (Kardinaal Van Rossumplein)
vormgeving
afwikkeling
++
++
voor het gemotori-
een aandachtspunt in alle onderzochte varianten is de voorrangssituatie voor langzaam-verkeersdeelnemers, er zijn maatregelen nodig om de situatie verkeersveilig te maken, denk hierbij aan het in twee keer kunnen oversteken en het conflict tussen lijnbussen en fietsers; met maatregelen is de verkeersveiligheid te waarborgen
een ongeregelde vormgeving is ruimtelijk inpasbaar; hierbij zijn verschillende vormgevingsvarianten mogelijk, waarbij de bestaande bomen behouden kunnen worden
een LARGAS met linksafvakken kan het verkeer goed afwikkelen; eventueel kunnen bussen zonder vertraging worden afgewikkeld via tweekleurige verkeerslichten (dan is er bij een buspassage geen sprake van een ongeregelde situatie)
+/-
+
++
++
met 110 sec. cyclustijd voldoet variant 2 niet aan de gestelde grens van 90 sec., variant 2 voldoet wel aan de eis om fietsers 2x groen per cyclus te geven; met fietsers 1x groen is een cyclustijd van 70 sec. realistisch
variant 2 heeft aparte fietssignaalgroepen, waardoor de verkeersveiligheid beter gewaarborgd is
de geregelde varianten zijn ruimtelijk inpasbaar binnen de huidige grenzen, waarbij de bestaande bomen behouden blijven
prioriteit geven is mogelijk
ongeregeld kruispunt vormgegeven te worden; de wachttijd van fietsers is een belangrijk aandachtspunt
vormgevings variant 2
openbaar vervoer
-/+
geschikt om als
geregelde vormgeving
ruimtelijk
++
seerde verkeer
ongeregelde vormgeving
verkeersveiligheid
Tabel 5.2: Beoordeling en afweging kruispunt Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat
Het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat kan zowel ongeregeld als geregeld het verkeer verwerken. Een belangrijk aandachtspunt hierbij is de verkeersveiligheid van langzaam-verkeersdeelnemers. Voor een ongeregelde situatie zijn maatregelen zoals een oversteek in twee fasen noodzakelijk, voor een geregelde situatie heeft vormgevingsvariant 2 met aparte signaalgroepen voor fietsers de voorkeur. Door de geringe wachttijd in alle ongeregelde situaties heeft een ongeregelde situatie met brede middenbermen voor fietsers de voorkeur.
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
19
6. Dynamische analyse vormgevingsvarianten Op basis van voorgaande hoofdstukken heeft de gemeente een keuze gemaakt om een tweetal vormgevingsvarianten dynamisch te onderzoeken. Hierbij zijn door de gemeente op basis van de eerdere bevindingen verbeteringen doorgevoerd aan de ontwerpen, in dit hoofdstuk zijn de analyses en resultaten van twee vormgevingsvarianten opgenomen: 1.
Zuid-Willemsvaart - Citadellaan geregeld met een verkeerslicht en Zuid-Willemsvaart Van Berckelstraat geregeld met een verkeerslicht.
2.
Zuid-Willemsvaart - Citadellaan geregeld met een verkeerslicht en Zuid-Willemsvaart Van Berckelstraat vormgegeven met een compacte enkelstrooksrotonde.
De vormgevingsvarianten zijn geanalyseerd met intensiteiten, opgesteld op basis van het lokale verkeersmodel 2030 en aangevuld met lokale telcijfers. De intensiteiten voor gemotoriseerd verkeer en fietsers zijn opgenomen in bijlage 1 en illustreren een piekmoment van de verkeersbelasting.
6.1
Voorstel vormgevingsvarianten
Zuid-Willemsvaart - Citadellaan Voor het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Citadellaan is geconcludeerd dat een ongeregelde vormgeving ongeschikt is om het verkeersaanbod te verwerken. De gemeente heeft naar aanleiding van hoofdstuk 5 een vormgevingsontwerp opgesteld, waarmee het verkeersaanbod tijdens het maatgevende moment acceptabel kan worden afgewikkeld. | De voorkeursvariant en schematische signaalgroepindeling zijn in figuur 6.1 weergegeven.
Figuur 6.1: Vormgevingsvariant geregeld en schematische weergave signaalgroepindeling
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
20
De kruispuntindeling kenmerkt zich door verschillende kruispunteigenschappen: •
De autorichtingen 02 en 11 hebben een deelconflict, voertuigen vanaf de ZuidWillemsvaart-oost naar de Jan Heinsstraat dienen voorrang te verlenen aan verkeer komende vanaf de Citadellaan.
•
Richting 08 en de voetgangers op de richtingen 33/34 hebben een deelconflict.
•
Fietsers vanaf de Zuid-Willemsvaart-west worden geregeld met een OFOS-indeling (richting 24).
•
Richting 11 en de naastgelegen richtingen 26 en 35/36 hebben een deelconflict.
•
Voetgangersrichtingen 37/38 zijn een toevoeging ten opzichte van de huidige situatie.
In tabel 6.1 zijn de gemiddelde cyclustijd (seconden), de maatgevende conflictgroep en de conflictbelasting weergegeven. De gemiddelde cyclustijd is beoordeeld conform tabel 2.4. Uit de tabel valt op te maken dat de vormgevingsvariant het verkeersaanbod zowel in een situatie waarbij fietsers één keer, maar ook twee keer groen per cyclustijd krijgen, acceptabel kan verwerken. De situatie met fietsers twee keer groen heeft een gemiddelde cyclustijd van 80 seconden. Doordat fietsers vaker groen krijgen, zal de wachttijd per cyclus lager liggen. De verbeteringen ten opzichte van de analyse in hoofdstuk 4 komen vooral door het toestaan van het deelconflict tussen de richtingen 02 en 08: hierdoor ontstaat een regeling met een fase minder.
vormgevingsvariant geregeld fiets 1x
vormgevingsvariant geregeld fiets 2x
maatgevende moment 60 sec. 02-37-08 0.512 80 sec. 02-28-08-28 0.529
Tabel 6.1: Resultaten afwikkelingsberekeningen vormgevingsvariant 1 Zuid-Willemsvaart – Citadellaan; de cyclustijd, maatgevende conflictgroep en conflictbelasting zijn weergegeven
Voor het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Citadellaan is op basis van vorenstaande resultaten en de bijbehorende OTTO-berekening een voertuigafhankelijke regeling opgesteld, waarbij fietsers twee keer groen krijgen met het programma Traffick. Deze verkeersregeling is gebruikt om het verkeersaanbod dynamisch te toetsen en de invloed van verschillende verkeersdeelnemers te laten meewegen. Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat (Kardinaal Van Rossumplein) Voor het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat is geconcludeerd dat zowel een geregelde als ongeregelde vormgeving geschikt is om het verkeersaanbod te verwerken. De gemeente heeft op basis van deze conclusie twee verschillende voorkeursvarianten opgesteld. Een met verkeerslichten geregelde vormgeving en een vormgeving waarbij het verkeersaanbod wordt verwerkt met een enkelstrooksrotonde. De rotondevorm kenmerkt zich door de krappe vormgeving, waarbij gemotoriseerd verkeer en fietsers gemengd afgewikkeld worden. Beide varianten zijn schematisch weergegeven in de figuren 6.2 en 6.3.
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
21
Figuur 6.2: Vormgevingsvariant geregeld en schematische weergave signaalgroepindeling
De kruispuntindeling kenmerkt zich door verschillende kruispunteigenschappen: •
Een deelconflict tussen de richtingen 02 en 08, verkeer vanaf de Zuid-Willemsvaart-oost naar het Kardinaal Van Rossumplein dienen voorrang te verlenen aan doorgaand verkeer komende vanaf de Zuid-Willemsvaart-west.
•
De richtingen 02 en 08 krijgen tegelijk groen. Wanneer een bus vanaf de Zuid-Willemsvaart-west naar de Van Berckelstraat gaat, wordt richting 02 onderbroken om deze bus zonder vertraging het kruispunt te laten passeren.
•
Alle fietsers en voetgangersrichtingen krijgen twee keer per cyclustijd tegelijk groen.
•
De voetgangersrichtingen 37/38 zijn een toevoeging ten opzichte van de huidige situatie.
Figuur 6.3: Vormgevingsvariant ongeregeld
In tabel 6.2 zijn de gemiddelde cyclustijd (seconden), de maatgevende conflictgroep en de conflictbelasting weergegeven. De gemiddelde cyclustijd is beoordeeld conform tabel 2.4. Uit de tabel valt op te maken dat de gemiddelde cyclustijd in een situatie waarbij fietsers twee keer groen krijgen, de grens van wat acceptabel is nadert met 100 seconden. Net als bij het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Citadellaan geldt ook hier dat fietsers vaker groen krijgen, waardoor de wachttijd per cyclus lager is.
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
22
maatgevende moment 69 sec. 02-35-05-50 0.443 100 sec. 02-35-50-35-05 0.443
vormgevingsvariant geregeld fiets 1x
vormgevingsvariant geregeld fiets 2x
Tabel 6.2: Resultaten afwikkelingsberekeningen voorkeursvariant Zuid-Willemsvaart Van Berckelstraat; de cyclustijd, maatgevende conflictgroep en conflictbelasting zijn weergegeven
Voor het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat is op basis van vorenstaande resultaten en de bijbehorende OTTO-berekening een voertuigafhankelijke regeling opgesteld, waarbij fietsers twee keer groen krijgen met het programma Traffick. Deze verkeersregeling is gebruikt om het verkeersaanbod dynamisch te toetsen en de invloed van verschillende verkeersdeelnemers te laten meewegen.
6.2
Resultaten dynamische analyses
Figuur 6.4 toont een impressie van beide vormgevingsvarianten, zoals opgebouwd in het dynamische verkeersmodel VISSIM. Het netwerk is opgebouwd vanaf de Citadellaan tot en met het Kardinaal Van Rossumplein. Hierbij zijn het tussenliggende wegvak en het kruispunt meegenomen in de simulaties. Het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Tolbrugstraat is hierbij als ongeregeld voorrangskruispunt vormgegeven, zoals bepaald door de gemeente. Dit kruispunt is toegevoegd om de verkeersafwikkeling in het onderzoeksgebied realistisch in beeld te brengen. VISSIM is een wereldwijd veel gebruikt pakket voor microsimulatiestudies van zowel binnen-
als buitenstedelijke verkeerssituaties. Door het hoge detailniveau en de kwaliteit van de onderliggende voertuigmodellen is de verkeersafwikkeling op een realistische wijze gesimuleerd. Het model houdt rekening met de interacties tussen verschillende modaliteiten zoals (vracht)auto’s, bussen, fietsers en voetgangers.
Figuur 6.4: Impressie netwerk twee vormgevingsvarianten
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
23
6.2.1
Verliestijd per modaliteit
In de hiernavolgende tabel zijn de gemiddelde verliestijd (seconden) per variant en de mogelijke rijrichting per kruispunt in het onderzoeksnetwerk weergegeven. Hierbij is onderstaande nummering per kruispunt aangehouden.
Figuur 6.5: Locatie onderzochte kruispunten
1. Zuid-Willemsvaart Van Berckelstraat
2. Zuid-Willemsvaart -
3. Zuid-Willemsvaart -
Tolbrugstraat
Citadellaan
In de hiernavolgende tabellen is per rijrichting de gemiddelde verliestijd (seconden) voor gemotoriseerd verkeer (mvt), bussen en fietsers opgenomen. Hierbij is de volgende aanduiding per variant aangehouden: 1.
Variant 1: Zuid-Willemsvaart - Citadellaan geregeld met een verkeerslicht en ZuidWillemsvaart - Van Berckelstraat geregeld met een verkeerslicht.
2.
Variant 2: Zuid-Willemsvaart - Citadellaan geregeld met een verkeerslicht en ZuidWillemsvaart - Van Berckelstraat vormgegeven met een compacte enkelstrooksrotonde.
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
24
Verliestijd gemotoriseerd verkeer In tabel 6.3 is de gemiddelde verliestijd per richting voor gemotoriseerd verkeer
Zuid-Willemsvaart – Citadellaan
ZuidWillemsvaart – Tolbrugstraat
Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat (Kardinaal Van Rossumplein)
opgenomen. variant 1 variant 2 VRI - VRI VRI - rotonde verliestijd (sec.) mvt
ri. 102
van Zuid-Willemsvaart-oost
naar Zuid-Willemsvaart-west
48
35
103
Zuid-Willemsvaart-oost
Kardinaal Van Rossumplein
46
35
104
Kardinaal Van Rossumplein
Zuid-Willemsvaart-oost
49
74
105
Kardinaal Van Rossumplein
Van Berckelstraat
-
-
106
Kardinaal Van Rossumplein
Zuid-Willemsvaart-west
51
74
107
Zuid-Willemsvaart-west
Zuid-Willemsvaart-oost
31
28
108
Zuid-Willemsvaart-west
Kardinaal Van Rossumplein
30
32
109
Zuid-Willemsvaart-west
Van Berckelstraat
-
-
110
Van Berckelstraat
Zuid-Willemsvaart-west
-
-
202
Zuid-Willemsvaart-oost
Zuid-Willemsvaart-west
6
4
203
Zuid-Willemsvaart-oost
Zuid-Willemsvaart-west
9
7
204
Tolbrugstraat
Zuid-Willemsvaart-oost
22
23
206
Tolbrugstraat
Zuid-Willemsvaart-west
36
39
207
Zuid-Willemsvaart-west
Tolbrugstraat
4
4
208
Zuid-Willemsvaart-west
Zuid-Willemsvaart-oost
4
4
301
Zuid-Willemsvaart-oost
Citadellaan
31
31
303
Zuid-Willemsvaart-oost
Jan Heinsstraat
38
38
307
Zuid-Willemsvaart-west
Jan Heinsstraat
29
30
308
Zuid-Willemsvaart-west
Zuid-Willemsvaart-oost
32
30
309
Zuid-Willemsvaart-west
Citadellaan
32
31
311
Citadellaan
Jan Heinsstraat
27
29
312
Citadellaan
Zuid-Willemsvaart-oost
29
29
Tabel 6.3: Gemiddelde verliestijd (seconden) per kruispunt, richting en vormgevingsvariant voor gemotoriseerd verkeer
Uit vorenstaande tabel kunnen de volgende conclusies getrokken worden: •
Verkeer komende vanaf het Kardinaal Van Rossumplein (zuidtak) heeft met de rotondevormgeving te maken met een aanzienlijk gemiddelde verliestijd. In de geregelde variant is dit gemiddeld circa 50 seconden. Wanneer het verkeersaanbod ongeregeld wordt afgewikkeld, is er een grote kans dat deze verliestijd oploopt naar circa 75 seconden. Voor een ongeregelde situatie is dit onacceptabel.
•
In de ongeregelde variant heeft het Kardinaal Van Rossumplein grote moeite om zowel het gemotoriseerde verkeer als ook fietsers op de rotonde voorrang te verlenen. De grote hoeveelheid kruisend verkeer in combinatie met de kleine rotondevorm zorgt voor een maatgevend schijnconflict. Voertuigen vanaf het Kardinaal Van Rossumplein zullen langer wachten om er zeker van te zijn dat ze veilig de rotonde kunnen oprijden, de verliestijd loopt hierdoor op. Een rotondevorm waarbij een middengeleider is toegepast, geeft oprijdend verkeer meer duidelijkheid of voertuigen afslaan of op de rotonde blijven. Dit zal resulteren in een betere afwikkeling en een verkeersveiliger ontwerp.
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
25
•
Het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Tolbrugstraat kan als ongeregelde vormgeving het verkeersaanbod in beide varianten acceptabel verwerken voor alle verkeersdeelnemers. De gemiddelde verliestijd voor verkeer komende vanaf de Tolbrugstraat is circa 40 seconden en voldoet hiermee aan de grenswaarde uit tabel 6.3.
•
Het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Citadellaan heeft in beide vormgevingsvarianten dezelfde geregelde vormgeving, de gemiddelde verliestijden zijn hierdoor in beide varianten vergelijkbaar. De verschillen kunnen verklaard worden door fluctuaties in het dynamische verkeersmodel, onderlinge interactie binnen het netwerk en de verschillende vormgeving bij het Kardinaal Van Rossumplein. De verliestijden blijven voor alle richtingen beperkt en zijn gelijkmatig verdeeld tussen 30 en 40 seconden verliestijd. De verkeersafwikkeling en doorstroming zijn hiermee goed.
Verliestijd bussen In tabel 6.4 is de gemiddelde verliestijd per richting voor bussen opgenomen.
Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat Zuid-Willemsvaart - Tolbrugstraat Zuid-Willemsvaart - Citadellaan
variant 1 variant 2 VRI - VRI VRI - rotonde verliestijd (sec.) bus
ri. 102
van Zuid-Willemsvaart-oost
naar Zuid-Willemsvaart-west
12
35
105
Kardinaal Van Rossumplein
Van Berckelstraat
11
66
109
Zuid-Willemsvaart-west
Van Berckelstraat
6
22
110
Van Berckelstraat
Zuid-Willemsvaart-west
4
16
203
Zuid-Willemsvaart-oost
Tolbrugstraat
12
22
208
Zuid-Willemsvaart-west
Zuid-Willemsvaart-oost
18
19
308
Zuid-Willemsvaart-west
11
12
Zuid-Willemsvaart-oost
Tabel 6.4: Gemiddelde verliestijd (seconden) per kruispunt, richting en vormgevingsvariant bussen
•
Bussen zijn in de dynamische simulaties gesimuleerd met absolute prioriteit bij de verkeerslichten. Uit vorenstaande tabel valt op te maken dat bussen vanaf het Kardinaal Van Rossumplein in de geregelde variant een verliestijd hebben van maximaal 12 seconden.
•
In de ongeregelde variant hebben bussen vanaf het Kardinaal Van Rossumplein (Transferium bussen) een verliestijd van ruim 1 minuut. Bussen worden nu niet geholpen met prioriteit, maar dienen net als het reguliere verkeer voorrang te verlenen bij de rotonde.
•
De werking van busprioriteit is op beide kruispunten duidelijk te zien. Het reguliere verkeer heeft gemiddeld een hogere verliestijd, terwijl lijnbussen het kruispunt passeren met een lage verliestijd.
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
26
Zuid-Willemsvaart Citadellaan
ZuidWillemsvaart Tolbrugstraat
Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat (Kardinaal Van Rossumplein)
Verliestijd fietsverkeer In onderstaande tabel is de gemiddelde verliestijd per richting voor fietsers opgenomen.
*
ri. 101
van Zuid-Willemsvaart-oost
102
Zuid-Willemsvaart-oost
103
Zuid-Willemsvaart-oost
104
Kardinaal Van Rossumplein
105
naar Van Berckelstraat
variant 1 variant 2 VRI - VRI VRI - rotonde verliestijd (sec.) fietsers 12
2
Zuid-Willemsvaart-west
29
11
Kardinaal Van Rossumplein
42*
11
Zuid-Willemsvaart-oost
0
6
Kardinaal Van Rossumplein
Van Berckelstraat
19
6
106
Kardinaal Van Rossumplein
Zuid-Willemsvaart-west
31*
7
107
Zuid-Willemsvaart-west
Zuid-Willemsvaart-oost
3
4
108
Zuid-Willemsvaart-west
Kardinaal Van Rossumplein
23
6
109
Zuid-Willemsvaart-west
Van Berckelstraat
30*
6
110
Van Berckelstraat
Zuid-Willemsvaart-west
5
5
111
Van Berckelstraat
Kardinaal Van Rossumplein
32
5
112
Van Berckelstraat
Zuid-Willemsvaart-oost
40*
6
202
Zuid-Willemsvaart-oost
Zuid-Willemsvaart-west
6
4
203
Zuid-Willemsvaart-oost
Zuid-Willemsvaart-west
9
7
204
Tolbrugstraat
Zuid-Willemsvaart-oost
20
21
206
Tolbrugstraat
Zuid-Willemsvaart-west
33
36
207
Zuid-Willemsvaart-west
Tolbrugstraat
4
4
208
Zuid-Willemsvaart-west
Zuid-Willemsvaart-oost
4
4
301
Zuid-Willemsvaart-oost
Citadellaan
0
0
302
Zuid-Willemsvaart-oost
Zuid-Willemsvaart-west
15
16
304
Jan Heinsstraat
Zuid-Willemsvaart-oost
0
0
305
Jan Heinsstraat
Citadellaan
20
20
308
Zuid-Willemsvaart-west
Zuid-Willemsvaart-oost
26
27
309
Zuid-Willemsvaart-west
Citadellaan
26
27
310
Citadellaan
Zuid-Willemsvaart-west
0
0
311
Citadellaan
Jan Heinsstraat
14
15
312
Citadellaan
Zuid-Willemsvaart-oost
14
15
Bevat twee geregelde oversteken.
Tabel 6.5: Gemiddelde verliestijd (seconden) per kruispunt, richting en vormgevingsvariant voor fietsers.
Uit vorenstaande tabel kunnen de volgende conclusies getrokken worden: •
De gemiddelde verliestijden voor fietsers zijn in de geregelde variant het hoogst, fietsers moeten voor het verkeerslicht wachten en ondanks dat fietsers twee keer groen krijgen in de regeling kan de verliestijd oplopen tot 20 à 30 seconden verliestijd.
•
In de ongeregelde variant heeft het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat relatief lage verliestijden voor fietsers. Wanneer we naar tabel 6.3 kijken, valt op dat deze voor het gemotoriseerde verkeer juist hoog is. Dit verschil valt te verklaren doordat fietsers langs een wachtrij kunnen rijden, waarmee de verliestijd laag gehouden kan worden. Een ongeregelde vormgeving is voor fietsers dus niet nadelig en kan voor de verkeersafwikkeling als acceptabel beoordeeld worden.
•
Het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Citadellaan heeft in beide vormgevingsvarianten dezelfde geregelde vormgeving, de gemiddelde verliestijden zijn hierdoor in beide varianten vergelijkbaar. De verliestijden blijven voor alle richtingen beperkt en zijn maximaal 27 seconden.
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
27
Wachtrijlengte (meters) In de hiernavolgende staafdiagram zijn de gemiddelde maximale wachtrijlengte (95e percentiel) per variant en de mogelijke rijrichting per kruispunt in het onderzoeksnetwerk weergegeven.
Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat
Zuid-Willemsvaart - Van Berckelstraat
(geregelde variant)
(ongeregelde variant)
Zuid-Willemsvaart - Tolbrugstraat
Zuid-Willemsvaart - Citadellaan
Figuur 6.6: Gemiddelde maximale wachtrijlengte (meters) per kruispunt, richting en vormgevingsvariant
Doorrekening kruisingen Zuid-Willemsvaart - 7 december 2021
28
Uit vorenstaande grafiek kunnen de volgende conclusies getrokken worden: •
De wachtrijlengte van het Kardinaal Van Rossumplein (richting 105) laat in de ongeregelde variant de langste wachtrij zien. In de met verkeerslichten geregelde variant is deze maximaal 100 meter. Wanneer het verkeer ongeregeld wordt afgewikkeld, kan deze wachtrij oplopen tot 145 meter. Deze lange wachtrijen komen in circa 5% van de gevallen voor en illustreren de maximale wachtrijen.
•
Voor het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Citadellaan is de oosttak (richting 302) maatgevend met een wachtrijlengte van circa 125 meter. Hiermee slaat de wachtrij niet terug tot het voorgelegen kruispunt Zuid-Willemsvaart - Tolbrugstraat en is van blokkades geen sprake. Op basis van de wachtrijlengte kan geconcludeerd worden dat de opgeheven opstelcapaciteit op het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Citadellaan niet voor problemen zorgt.
•
Het kruispunt Zuid-Willemsvaart - Tolbrugstraat kan het verkeer zonder blokkades verwerken met het voorgestelde kruispuntwerp. Vanuit het oogpunt van verkeersveiligheid echter wordt geadviseerd om een kort linksafvak vanuit het oosten toe te passen om mogelijke afdekongevallen te voorkomen.