OER-Omgevingsvisie-s-Hertogenbosch_niet-digitaal-toegankelijk

Accepteren dat stad bereikbaar blijft met auto. Blijven faciliteren autobereikbaarheid

Stad ontmoedigt autogebruik, maar blijft wel bereikbaar met de auto

Milieuzone instellen Beperken milieuhinder vanuit hinderbronnen (mobiliteit, industrie, agrarisch)

Verbeteren luchtkwaliteit Milieuzone in binnenstad

Kleinschalige bedrijven verplaatsen naar de wijk

Auto weren en ontmoedigen. Den Bosch als fietsgemeente

Streven naar autoluw in kader van gezondheid en leefbaarheid in wijken en dorpen

Woningbouwontwikkeling nabij Spoorzone

A2 overlast verminderen door deze in te pakken Beperken milieuhinder vanuit hinderbronnen (mobiliteit, industrie, agrarisch)

Verminderen geluidsbelasting

Woningbouwontwikkeling nabij Spoorzone

Beperken milieuhinder vanuit hinderbronnen (mobiliteit, industrie, agrarisch) Kleinschalige bedrijven verplaatsen naar de wijk Beperken verlichting

Lichthinder

• Hoe kan de gemeente inzetten op hinderbeperkin g en verbetering van gezondheid op plekken waar het achterloopt?

Luchtkwaliteit

Gezond milieu

Bossche Buurtstad

Versterking en investering in verlichting

Negatief effect t.o.v. referentiesituatie Aandachtspunt of risico Positief effect t.o.v. referentiesituatie Geen of neutraal effect

Blad 87 van 211

Omgevingsvisie 's-Hertogenbosch Omgevingseffectrapportage (OER) projectnummer 0479394.100

Hoe kan de gemeente inzetten op stimulering van een gezonde leefstijl van inwoners? Een gevolg van het centraal stellen van de inwoners binnen invalshoek Bossche Buurtstad is dat er grote stappen op het vlak van gezondheid gezet kunnen worden. Voorzieningen zijn dichtbij aanwezig, groene gebieden zijn makkelijk bereikbaar en deelname aan sportverenigingen wordt gestimuleerd. Bewoners worden gestimuleerd om een gezonde levensstijl aan te nemen door gedrag te beïnvloeden en gezond voedsel betaalbaar aan te bieden. Binnen de invalshoek Bossche moerasdraak lift gezondheid mee op de grote inzet op natuur en klimaat. Versterking van groen en natuur draagt bij aan mentale gezondheid en biedt de meekoppelkans om deze gebieden in te zetten voor beweging en ontmoeting. Het stimuleren van fietsen en lopen draagt bij aan een gezonde leefstijl. Bossche Wereldstad kiest voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat en daarin zal ook aandacht zijn voor gezonde aspecten als beweging en ontmoeting. Er wordt ingezet op minder overheidssturing en dus wordt ook een gezonde levensstijl aan de inwoners overgelaten. Het verlies aan voorzieningen vormt hier wel een groot aandachtspunt voor de beweegvriendelijke omgeving. Bossche Innovatiestad zet allerlei mogelijke innovaties en digitale middelen in om de drempel voor inwoners om te gaan bewegen en elkaar te ontmoeten zo laag mogelijk te maken.

De keerzijde is dat alle digitale middelen er ook voor kunnen zorgen dat mensen de deur niet meer uit hoeven en juist minder buiten komen en minder gaan bewegen. Hoe kan de gemeente inzetten op hinderbeperking en verbetering van gezondheid op plekken waar het achterloopt? De grootste inzet op een gezond milieu is in invalshoek Bossche Buurtstad. Er wordt overkoepelend ingezet op het beperken van milieuhinder uit hinderbronnen. Binnen Bossche moerasdraak zorgt de inzet op klimaatmaatregelen ervoor dat ook milieuhinder voorkomen wordt. De luchtkwaliteit verbetert, de uitstoot van schadelijke stoffen en hinder door geluid door autoverkeer en bedrijvigheid neemt af, evenals hinder als gevolg van verlichting. Bossche Wereldstad blijft inzetten op het gebruik van de auto en groei van traditionele bedrijvigheid. Hinder door geluid en luchtkwaliteit blijft daarmee een aandachtspunt. Het investeren in meer verlichting vanuit veiligheidsoogpunt leidt ook tot meer lichthinder. Bossche Innovatiestad zet in op nieuwe schonere technieken. Dit is terug te zien in zowel het gebruik van gemotoriseerd verkeer als bij de milieuaspecten rondom bedrijvigheid. Wel wordt veel aan de markt overgelaten waardoor er meer onzekerheid is over hoe snel en in welke mate de hinder afneemt.

Sociaal Overzichtstabel: Wat betekenen de invalshoeken voor de leidende opgaven onder werken? De volgende tabel toont een overzicht van de invalshoeken per aspect voor het thema Klimaat met een totaal beoordeling. tabel 5-8: Invalshoeken en het thema sociaal; Per opgave is aangegeven of er sprake is van een positieve verandering (groen), een negatieve verandering (rood) of een aandachtspunt (geel) ten opzichte van de referentiesituatie

Sociaal

Bossche Buurtstad

Bossche Moerasdraak

Gezondheid en welzijn

Sociale, betaalbare energietransitie: Aanpakken energiearmoede Verduurzaming stimuleren bij huurcoöperaties

Energie-armoede, iedereen kan bijdragen aan klimaatdoelen

• Hoe kan de gemeente ontmoeting

Armoede

5.9

Blad 88 van 211

Bossche Wereldstad

Bossche Innovatiestad

Omgevingsvisie 's-Hertogenbosch Omgevingseffectrapportage (OER) projectnummer 0479394.100

Sociaal

Bossche Buurtstad

Bossche Moerasdraak

Bossche Wereldstad

Bossche Innovatiestad

tussen diverse doelgroepen faciliteren?

Betaalbare sportfaciliteiten, speeltuinen en verenigingen in elke wijk en dorp

Inzet op buiten sporten in de natuur. Aanleg van groene sport- en spelfaciliteiten (groene speeltuinen, trimbanen, kanoroutes etc.)

Uitbreiden en verbeteren OV netwerk. Toegankelijkheid en betaalbaarheid centraal

Inzetten op OV bij knooppunten (zo kort en zo efficiënt mogelijk)

Huidig OV-netwerk, dorpen beperkt bereikbaar

OV verbetert vooral binnenstedelijk. Dorpen voornamelijk bereikbaar per (deel)auto

Passend onderwijs

Verdere versterking onderwijsboulevard

Leven lang leren, digitaal passend onderwijs.

Voldoende betaalbare, laagdrempelige GGZ in de buurt. Lokaal loket in de wijk

School als baken in de wijk – een leven lang leren en ontmoeten

Computerlabs zijn de sociale ontmoetingspunten van de toekomst. Uitbouw van de JADS tot volwaardige universiteit

Leren

Talentontwikkeling wordt gestimuleerd Laaggeletterdheid wordt aangepakt Passend fysiek onderwijs. School als ontmoetingsplek, baken in de wijk Doorontwikkeling brede school (ook ouderen kunnen hier leren), maar niet te groot. Wel in de maat van de wijk.

Focus op betaalbaarheid en spreiding over wijken en passend per wijk om alles per wijk te bedienen

Inclusiviteit ondergeschikt aan klimaatdoelen

Diversiteit in nieuwbouwwoningen

Kleinschalige landbouw als kans voor sociale cohesie

Groene ontmoetingsplekken (veel buiten)

Veel ruimte voor verenigingen, cultuur, sportvoorzieningen, buurtvoorzieningen/huize n, lokale festivals

Sociale contacten

Meer vrijwilligerswerk Inzet op gemengde wijken, verenigingen en faciliteiten Sociale cohesie stimuleert het gedeeld gebruik van bepaalde voorwerpen.

Iedere wijk / buurt heeft een ontmoetingsplek met activiteiten voor alle leeftijden

Iedereen voelt zich thuis in de gemeente

Blad 89 van 211

Meer excellent internationaal onderwijs. Digitale middelen inzetten om inclusiviteit te organiseren. Gratis internet, toegang tot internet/ communities, Bossche web Interactieve beeldontmoeting

Omgevingsvisie 's-Hertogenbosch Omgevingseffectrapportage (OER) projectnummer 0479394.100

Bossche Buurtstad

Zelfredzaamheid

Sociaal

• Hoe kan de gemeente de veiligheid vergroten en de criminaliteit verminderen?

Sociale veiligheid

Veiligheid

Stimuleren deelname (sport- en cultuur)verenigingsleven Groei dorpen beperken om cohesie dorp niet te verstoren Nieuwbouw met gezamenlijke woonvormen (knarrenhofjes, gedeelde voorzieningen etc.) Leefomgeving aangepast voor mensen met mentale -of fysieke beperking Bereikbare en toegankelijke voorzieningen

Dagbesteding voor iedereen Inzet prettige plekken, gedragsverandering, sociale controle (buurtpreventie)

Voorkomen van onveilige plekken / achterbuurten Tegengaan ondermijning

Bossche Moerasdraak

Bossche Wereldstad

Bossche Innovatiestad

Dorpen behouden eigen voorzieningen, zodat deze op loop/fietsafstand bereikbaar zijn

Behoud huidige voorzieningen en samenvoeging per wijk Voorzieningen verdwijnen uit de dorpen

Inzet op digitale voorzieningen. Voorzieningen verdwijnen overal

Meer inzet op voorkomen sociaal onveilige plekken

Versterking en investering in verlichting, camera’s, politie

Slimme veiligheidsoplossingen

Tegengaan ecocriminaliteit

Negatief effect t.o.v. referentiesituatie Aandachtspunt of risico Positief effect t.o.v. referentiesituatie Geen of neutraal effect

Hoe kan de gemeente ontmoeting tussen diverse doelgroepen faciliteren? Een sociaal ’s-Hertogenbosch waar bestaanszekerheid gegarandeerd is, staat centraal bij Bossche Buurtstad. Sociale interactie, sport en spel, toegankelijkheid, een goed voorzieningenniveau in alle wijken en onderwijs voor iedereen dragen bij aan meer ontmoeting en zorgen ervoor dat iedereen mee kan doen. Binnen Bossche moerasdraak liggen er kansen om klimaatmaatregelen als natuur, water en groen te koppelen aan ontmoeting. Ook het inzetten van openbaar vervoer en deelmobiliteit dragen eraan bij dat iedereen mee kan doen. Bossche Wereldstad zet in op het bereikbaar houden van dorpen met de auto. Bossche Innovatiestad zet in op digitale vormen van ontmoeting. Onze sociale interactie tussen mensen wijzigt hiermee in grote mate door inzet van digitale middelen en communities. Hoe kan de gemeente de veiligheid vergroten en de criminaliteit verminderen? Binnen Bossche Buurtstad is veel ruimte voor buurtpreventie. Door meer sociale ontmoeting en interactie (mensen kennen elkaar) is er meer sociale controle en neemt de veiligheid in buurten toe. Ook is er een groter sociaal vangnet waardoor minder mensen geneigd zijn om in de criminaliteit te stappen. Bossche moerasdraak zet in op het voorkomen van sociaal onveilige plekken.

Deze invalshoek draagt voornamelijk specifiek bij aan een veiligere leefomgeving door stevig in te zetten op het tegengaan van ecocriminaliteit. Bossche Wereldstad zet in op meer camera’s, politie en handhaving. Bossche Innovatiestad kiest voor slimme veiligheidsoplossingen.

Blad 90 van 211

Omgevingsvisie 's-Hertogenbosch Omgevingseffectrapportage (OER) projectnummer 0479394.100

5.10

Conclusie 5.10.1 Samen: we vieren het leven Binnen beleidsambitie ‘Samen: we vieren het leven’ staan de inwoners van de gemeente ’sHertogenbosch centraal. Iedereen moet mee kunnen doen. Respect voor elkaar en gelijkwaardigheid zijn belangrijke kernwaarden. De gemeente wil werken aan gelijke kansen voor verschillende doelgroepen (alle generaties en kwetsbare inwoners) en ontmoeting tussen mensen stimuleren. Netwerken zorgen er immers voor dat inwoners elkaar kunnen ondersteunen. Door invulling te geven aan de woningbouwopgave ontstaat in alle invalshoeken de mogelijkheid om rekening te houden met verschillende doelgroepen, diversiteit en inrichting van leefomgeving (zoals draagvlak voor voorzieningen, ruimte voor sport, spel en ontmoeting). Bossche Buurtstad zet sociale interactie centraal waarmee dit leidend is en doorwerkt in alle thema’s. De spreiding over alle buurten wat betreft wonen en werken draagt eraan bij dat iedereen mee kan doen. Daarentegen worden de ambities binnen Bossche moerasdraak eerder gehaald door de meekoppelkansen. Denk hierbij aan meervoudig ruimtegebruik voor sociale aspecten als beweging en ontmoeting bij een duurzamere groene inrichting. Aandachtspunt bij Bossche Wereldstad is voornamelijk de afhankelijkheid van de markt als het gaat over spreiding over en diversiteit in alle wijken en als het gaat om betaalbaarheid van woningen en voorzieningen.

Het bouwtempo in deze invalshoek ligt hoog waardoor het woningtekort het meest snel wordt opgelost. Binnen de invalshoek Bossche Innovatiestad wordt optimaal gebruik gemaakt van innovatie en digitalisering. Iedereen kan meedoen is in deze invalshoek alleen mogelijk door inzet van digitale tools. Dit zal wel consequenties hebben voor fysieke voorzieningen. Iedereen kan meedoen is een ambitie die in alle thema’s doorwerking heeft. Belangrijke aspecten vormen de mate van betaalbaarheid (woningen, energie-armoede, vervoer), de toegang van inwoners tot geschikte woningen, banen en voorzieningen, de gezondheid van inwoners en het kunnen terugvallen op een sociaal vangnet. Bossche Buurtstad kiest voor spreiding over de wijken zodat overal diversiteit aanwezig is. In Bossche Wereldstad en innovatiestad zullen voorzieningen op bepaalde plekken mogelijk onder druk komen te staan, waardoor de bereikbaarheid van voorzieningen verder weg van groter belang wordt.

5.10.2 Leefbaarste gemeente van Europa Binnen de ambitie ‘Leefbaarste gemeente van Europa’ zet de gemeente in op een gezonde, groene, sociale en veilige gemeente met aandacht voor klimaatbestendigheid en verduurzaming. Verduurzaming komt terug in opwekking van duurzame energie (met aandacht voor landschap) en verduurzaming van de mobiliteit. In het buitengebied komen verschillende opgaven samen, zoals de transitie van de landbouw, natuurontwikkeling, de wateropgave en behoud van de cultuurhistorische waarden. Klimaat, duurzaamheid en vergroening zijn leidend voor alle thema’s in de invalshoek Bossche moerasdraak. In deze invalshoek wordt een versnelling van de ambitie ‘klimaatneutraal in 2040’ voorzien. De verschillende maatregelen worden vervolgens benut om mede in te zetten voor andere ambities op het vlak van natuurlijke leefomgeving, gezondheid en sociale interactie. Bossche Buurtstad zet de inwoner centraal en kiest daarmee vooral voor een sociale en betaalbare energietransitie. Opwekking van duurzame energie wordt gekoppeld aan lokale

Blad 91 van 211

Omgevingsvisie 's-Hertogenbosch Omgevingseffectrapportage (OER) projectnummer 0479394.100

energiebehoefte en draagt waar mogelijk bij aan een betaalbare energievoorziening. Klimaatbestendige maatregelen als waterberging worden gerealiseerd ten behoeve van een veilige leefomgeving voor de inwoners. Daar waar maatregelen gekoppeld kunnen worden aan lokale behoeftes wordt dit niet nagelaten. Deelmobiliteit, een versterking van het OV-netwerk en maximaal inzetten op langzaam verkeersverbindingen zorgt voor betere bereikbaarheid voor een grotere groep mensen. Bossche Wereldstad en Bossche Innovatiestad geven marktpartijen meer verantwoordelijkheid om ambities waar te maken. In Bossche Innovatiestad wordt dit verder gestimuleerd door inzet van nieuwe technieken en innovatieve bouwmethoden, waardoor het benodigd ruimtebeslag mogelijk beperkt kan worden. Bossche Wereldstad kiest voor het voortzetten van de huidig ingeslagen weg en voor stimulering van de economie. De maatregelen op gebied van klimaat worden vooral gerealiseerd buiten de stedelijke gebieden zodat de impact op economische gebieden beperkt blijft. Klimaat en duurzaamheid dragen bij aan de ambitie om de leefbaarste gemeente van Europa te zijn, maar relateren ook aan keuzes ten aanzien van (milieuhinderlijke) bedrijvigheid, mobiliteit en openbare ruimte. Binnen invalshoeken Bossche Buurtstad en Bossche moerasdraak is sprake van een afname van areaal bedrijventerrein, of tenminste geen toename.

Er wordt meer ingezet op maatregelen die bijdragen aan een gezond milieu dan binnen invalshoeken Bossche Wereldstad en Bossche Innovatiestad. Ook op het gebied van mobiliteit worden in de invalshoeken Bossche Buurtstad, Bossche Moerasdraak en Bossche Innovatiestad keuzes gemaakt voor duurzamere mobiliteit die de leefbaarheid verbeteren. In alle invalshoeken worden maatregelen getroffen voor een betere natuurlijke leefomgeving, waarbij aandacht is voor groen, natuur, landschap en cultuurhistorie.

5.10.3 Toonaangevende Datastad Data heeft betrekkingen op veel facetten van de gemeente 's-Hertogenbosch, zoals het bedrijfsleven, de bereikbaarheid, de economie, woningbouw en veiligheid. Met slimme (datagedreven) toepassingen kunnen oplossingen ontwikkeld worden voor maatschappelijke vraagstukken. Data wordt tastbaar in de publieke ruimte. Belangrijk daarvoor is dat iedereen mee kan komen in de digitalisering. De invalshoek Bossche Innovatiestad is gebaseerd op inzet van data en innovatie in alle aspecten van de fysieke leefomgeving. Er wordt in deze invalshoek optimaal gebruik gemaakt van innovatieve bouwmethoden, data, digitale middelen en data-economie (bedrijvigheid met daaraan gekoppeld onderwijs). Innovatie en digitalisering bieden een alternatief voor de traditionele wijze waarop onze samenleving is ingericht en voor de druk op de ruimte die ontstaat door complexe opgaven als woningbouw, klimaat, bereikbaarheid en sociale interactie. Bossche Buurtstad zet de inwoner centraal. De ambitie ten aanzien van toonaangevende datastad is vanuit deze invalshoek alleen haalbaar wanneer zwaar ingezet wordt op de digitale vaardigheden en toegankelijkheid van de inwoners.

Daarnaast zal de invulling in deze invalshoek meer op lokaal schaalniveau worden ingevuld, terwijl profilering van de data-stad op regionaal, nationaal en internationaal niveau meer aan de orde is binnen invalshoeken Bossche Wereldstad en Bossche innovatiestad. Bossche moerasdraak benut de innovatie en digitalisering vooral om de klimaatambities te halen. De data-economie is daaraan ondergeschikt. De stimulering van data-economie draagt bij aan slimmere oplossingen op het gebied van meervoudig ruimtegebruik, duurzame mobiliteitsvraagstukken, de energieopgave en aan gezonde, sociale en veilige leefomgeving. De toekomst biedt veel mogelijkheden, maar is niet exact te voorspellen. Daarmee is er onzekerheid over de mate waarin daadwerkelijk gebruik wordt gemaakt van slimme oplossingen en met welk tempo.

Blad 92 van 211

Omgevingsvisie 's-Hertogenbosch Omgevingseffectrapportage (OER) projectnummer 0479394.100

5.10.4 Cultuurstad van het zuiden De gemeente zet in op een verdere ontwikkeling van de status van ’s-Hertogenbosch als cultuurstad van het Zuiden. Dit wordt opgepakt door culturele waarden te koesteren en deel uit te laten maken van (gebieds)ontwikkelingen in de hele gemeente. Binnen de invalshoek Bossche Buurtstad staat centraal dat iedereen mee moet kunnen doen, ook op het gebied van cultuurmilieus. Daarnaast zorgen zichtbare structuren in het landschap ervoor dat mensen zich bewust zijn van de cultuurhistorische structuur in de leefomgeving. Bossche moerasdraak zet in op maatregelen ten behoeve van klimaat. Vanuit de ambitie ‘Cultuurstad van het zuiden’ ligt hier een opgave om de gebiedsontwikkelingen die hierdoor ontstaan te koppelen aan het meer zichtbaar maken van cultuurhistorie. De cultuur binnen de invalshoek Bossche Wereldstad draagt bij aan een beter vestigingsklimaat voor inwoners en bedrijven. Ook ontstaan hier meer mogelijkheden om cultuuruitingen te vermarkten. Bossche Innovatiestad biedt kansen om cultuur meer zichtbaar en herkenbaar te maken door inzet van digitale toepassingen. Cultuur vormt onderdeel van fysieke leefomgeving binnen de thema’s klimaat en natuurlijke leefomgeving, maar ook binnen het thema sociaal. Cultuur kan bijdragen aan ontmoeting en sociale interactie tussen doelgroepen. Toegankelijkheid is daarbij dan wel een belangrijk aandachtspunt.

5.10.5 Meest gastvrije stad van Nederland De functie van de stad ’s-Hertogenbosch groeit. Steeds meer bezoekers uit binnen- en buitenland ontdekken de stad en tevens zijn er voorzieningen aanwezig (op gebied van zorg, cultuur of onderwijs) die ook gebruikt worden door inwoners van omliggende gebieden. De gemeente wil de meest gastvrije stad van Nederland zijn. Dit vraagt aandacht voor het aanbod van voorzieningen en evenementen in de stad en voor de bereikbaarheid en toegankelijkheid van de stad. De invalshoeken verschillen van elkaar op het gebied van bereikbaarheid. Binnen de Bossche Wereldstad blijft de stad bereikbaar voor de auto. In de andere invalshoeken wordt het autogebruik ontmoedigt of zelfs geweerd. Het ontmoedigen of weren van de auto betekent wel dat de bereikbaarheid met andere vervoersmodaliteiten optimaal moet zijn, ook ten aanzien van de bereikbaarheid van de stad op regionaal en nationaal schaalniveau. Daarbij vraagt voornamelijk een verbetering van het openbaar vervoer aandacht. Daarnaast betekent een gastvrije stad dat er sterke verbindingen zijn tussen wijken en dorpen. Ook hier is het openbaar vervoer aan de orde, maar ook wandel- en fietspaden en bij Bossche Innovatiestad innovatieve deelmobiliteit. Bossche moerasdraak kiest voor een lokale economie en toerisme waardoor het aantal verkeersstromen beperkt wordt.

De gastvrije stad geldt dan voornamelijk voor de inwoners van de stad en inwoners van omliggende gemeenten. Bossche Wereldstad kiest voor meer massatoerisme. Deze toeristen komen uit binnen- en buitenland en dragen een deel van de economie in de stad. Wel kan er spanning ontstaan tussen het massatoerisme en de lokale leefbaarheid in de diverse buurten. De ambitie om de meest gastvrije stad van Nederland te zijn, heeft een verband met de ambitie Samen: we vieren het leven waarbij iedereen mee kan doen. Er zullen keuzes nodig zijn om een balans te zoeken in de verschillende schaalniveaus waarop de stad een functie heeft: de stad als interessante recreatieve hotspot in het land, de stad als centrum in de regio en de stad als leefbare stad voor haar inwoners in buurten en dorpen.

Blad 93 van 211