Notulen raadsvergadering 2025-06-03

We hadden liever gezien dat dit een bredere regeling zou kunnen worden voor alle jongeren, maar we zijn het ermee eens om in deze begroting de middelen nu voor deze groep te bestemmen. Mevrouw VAN DER KALLEN (stemverklaring): Wij stemmen voor. Er zijn centen voor studenten. Dan brengen ze tenminste ook wat leven in de brouwerij. Dat moeten we steunen. De motie is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van Leefbaar 's-Hertogenbosch (Mees) en PVV (Van Hattem) hebben tegen gestemd. Motie 29, Voorwaarden voor aanvullende financiering DTV Den Bosch, van 50PLUS en PVV De heer VAN SILFHOUT (stemverklaring): Deze motie gaat wat ons betreft uit van het verkeerde probleem. We vullen een gat, we zijn niet nieuwe subsidie aan het toekennen, dus we zijn tegen. 69

De motie is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van PVV (Van Hattem) en 50PLUS (Hernández) hebben voor gestemd. Motie 30, De noordelijke ontsluiting van Den Bosch is vitaal voor haar ontwikkeling, van Volt De heer BOS (stemverklaring): Mijn fractie neemt liever de trein, dus wij stemmen tegen deze motie. De motie is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van GroenLinks (Bos, Doğan, Huijbrechts, Korver), De Bossche Groenen (Claessen, Hendrickx, Hoeben), SP (Roovers, Visscher), gewoon ge-DREVEN (Van Creij) en PvdD (Samshuijzen) hebben tegen gestemd. Voorjaarsnota 2026 De heer ROOVERS (stemverklaring): Wij zitten met een probleem, namelijk dat al onze moties zijn aangenomen en we nu geen excuus meer hebben om tegen de voorjaarsnota te stemmen. Wij zullen voor de voorjaarsnota stemmen, en dat is ook omdat in Den Bosch het ravijnjaar niet ervoor zorgt dat wij flink moeten gaan bezuinigen op sociale voorzieningen of armoedebeleid. We hebben ook een houding van het college gezien die als het gaat om armoedebeleid en het wegnemen van schulden meewerkend is. Dat is hartstikke goed. Wij stemmen voor de voorjaarsnota. Wij blijven natuurlijk tegen de grote projecten zoals het Design Museum, dat soort zaken, dat hoeft geen uitleg. Maar over deze voorjaarsnota stemmen wij voor.

Mevrouw HERNÁNDEZ (stemverklaring): Wij gaan voor deze voorjaarsnota stemmen, vooral omdat het dit jaar een heel sociale voorjaarsnota is en daar zijn wij heel blij mee. De heer VAN HATTEM (stemverklaring): Ik zal tegen deze voorjaarsnota stemmen. Ik heb net ook tegen de jaarstukken gestemd omdat daar de integratiesubsidies nog steeds meegenomen worden dus dat komt ook weer terug in deze voorjaarsnota en de begroting, maar ook de andere zaken die ik daarstraks al heb genoemd. Het geeft mij genoeg reden om het grote verspiljaar 2026 niet door te zetten. De heer MEES (stemverklaring): Leefbaar 's-Hertogenbosch stemt tegen de voorjaarsnota, omdat wij een andere inzet van de reserves zouden willen zien, met name voor de afvalstoffen. Mevrouw HENDRICKX (stemverklaring): Ondanks dat ik het vanmiddag een heel constructieve en prettige vergadering vond en een aantal van onze voorstellen worden gesteund, vraagt u van ons eigenlijk het onmogelijke om voor deze voorjaarsnota te stemmen. Er zitten gewoon projecten in die wij vanuit onze partij niet kunnen steunen. Ik noem het Design Museum, maar ook als wij het voor het zeggen hadden, hadden wij echt andere keuzes gemaakt, dus wij zullen tegen deze voorjaarsnota stemmen. De heer GERSJES (stemverklaring): Ik stem voor deze voorjaarsnota omdat hij mij dit keer bijzonder goed gezind is, gezien de twee moties die ik erin heb gehad.

Het is me nog nooit eerder voorgekomen, dus ik sta helemaal plus-plus 100% voor. Mevrouw SAMSHUIJZEN (stemverklaring): In wat er sec in deze voorjaarsnota staat, zitten best mooie dingen. Dat heb ik ook bij de algemene beschouwingen aangegeven. En ook vandaag zijn er wat mooie keuzes gemaakt. Echter, er zijn nog niet genoeg beleidswijzigingen op de begroting en beleidskeuzes die er zijn. Dus niet volledig genoeg wat mijn partij betreft, dus stemmen wij tegen de voorjaarsnota. De heer VAN SILFHOUT (stemverklaring): Deze voorjaarsnota is voor een laatste voorjaarsnota voor de verkiezingen een prima doorvertaling van waar we staan. De echte keuzes komen natuurlijk bij de verkiezingen. Dan kunnen we andere keuzes gaan maken, principieel. De voorjaarsnota is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van PVV (Van Hattem), De Bossche Groenen (Claessen, Hendrickx, 70

Hoeben), PvdD (Samshuijzen), Leefbaar 's-Hertogenbosch (Mees) hebben tegen gestemd. 8. Afvalstoffendienst verder op orde Motie 1, Naar een realistisch en gestructureerd uitvoeringsplan, van VVD, CDA, D66, Rosmalens Belang, GroenLinks, PvdA, Bosch Belang, VOOR Den Bosch, De Bossche Groenen en 50PLUS Mevrouw VISSCHER (stemverklaring): Wij zullen voor stemmen, want ten eerste houden we van goede plannen en ten tweede is onze motie 3 hier ook bij betrokken, dus daarom stemmen wij voor. De motie is met algemene stemmen door de gemeenteraad aangenomen. Motie 2, Eerlijk delen van de lasten van de Afvalstoffendienst, van GroenLinks, PvdA, D66, CDA, VVD, Rosmalens Belang, VOOR Den Bosch en Volt De heer VAN HATTEM (stemverklaring): De lasten worden met name verhoogd door de inzet op elektrificatie en alle andere dure zaken die daarmee samenhangen. Het is op zich prima om het over andere gemeenten ook te verdelen, dus ik zal de motie steunen maar niet de oorzaak van de verhogingen. De motie is met algemene stemmen door de gemeenteraad aangenomen. Motie 4, Herinvoeren containerdagen, van PVV, VOOR Den Bosch en 50PLUS De heer HOEBEN (stemverklaring): Ondanks de uitleg van de wethouder zien wij wel dat dit ook een mogelijkheid is om het probleem op te lossen.

En ja, wij zijn er ook voor dat de vervuiler betaalt, echter hebben we ook een probleem zoals mijnheer al Gersjes regelmatig aanhaalt, dus we zullen voor deze motie stemmen. Mevrouw SAMSHUIJZEN (stemverklaring): Ik sluit me aan bij de woorden van collega Hoeben. De heer MEES (stemverklaring): Ik sluit me aan bij De Bossche Groenen. De motie is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van De Bossche Groenen (Claessen, Hendrickx, Hoeben), SP (Roovers, Visscher), Leefbaar 's-Hertogenbosch (Mees), PVV (Van Hattem), 50PLUS (Hernández), gewoon ge-DREVEN (Van Creij), VOOR Den Bosch (Gersjes) en PvdD (Samshuijzen) hebben voor gestemd. Raadsvoorstel Afvalstoffendienst verder op orde De heer HOEBEN (stemverklaring): We hebben gedaan wat we konden om duidelijk te maken dat je de burger niet twee keer kunt laten betalen voor hetzelfde, dus de meerkosten voor elektrificering. Maar dit voorstel is zo belangrijk, want dit zet een stap in de verbetering van de Afvalstoffendienst en de veiligheid voor de medewerkers, dus dan kunnen we niet tegen stemmen, dus we gaan instemmen met het voorstel, echter helaas ook met de verhoging van de afvalstoffenheffing. De heer MEES (stemverklaring): Leefbaar 's-Hertogenbosch zit bijna op de lijn van de heer Hoeben. Wij zijn ook ontzettend voor investeren, maar wij kunnen niet leven met de verhoging van de lasten, dus wij stemmen tegen.

De heer VAN HATTEM (stemverklaring): Wij zullen tegen het voorstel stemmen van de Afvalstoffendienst. We willen inderdaad ook wel dat veiliger wordt, alleen het elektrificeren van het wagenpark et cetera maakt het niet per definitie veiliger, integendeel, en daar zit wel het leeuwendeel van de kosten in. Die vele miljoenen daarvoor zorgen voor de verhoging van het tarief waar wij absoluut niet voor zijn, dus wij zullen tegen dit voorstel stemmen.

71

Mevrouw HERNÁNDEZ (stemverklaring): Wij zullen ook tegen dit voorstel stemmen. Wij willen graag verbetering in de Afvalstoffendienst op alle vlakken, maar wij kunnen dat niet op de portemonnee van de inwoners neerleggen. Mevrouw VISSCHER (stemverklaring): Wij stemmen voor met de verklaring die ook De Bossche Groenen had. Het voorstel is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van Leefbaar 's-Hertogenbosch (Mees), PVV (Van Hattem), 50PLUS (Hernández) en VOOR Den Bosch (Gersjes) hebben tegen gestemd. ACTUELE MOTIES 9a.

Actuele motie Volle aandacht voor Israëlische gijzelaars en krachtig afstand nemen van Hamas

9b.

Actuele motie Aansluiten bij oproep aan kabinet inzake oorlogsmisdaden in Gaza

9c.

Actuele motie Uitspreken tegen schending van mensenrechten, oorlogsmisdaden en ontmenselijking en oproep tot vrede en humanitaire bescherming

De VOORZITTER: Dan verzoek ik mevrouw Hendrickx om het raadsvoorzitterschap van mij over te nemen, zodat ik me kan richten op de beantwoording namens het college. De PLV. VOORZITTER: Dank u wel voor het overgeven van het voorzitterschap voorzitter voor het laatste agendapunt van deze lange middag en inmiddels ook avond. Het onderwerp gaat over Gaza. Er is vanmiddag een petitie ingediend en er zijn ook veel mensen vanavond die natuurlijk heel benieuwd zijn naar het debat, welkom. Op 27 mei jl. heeft de burgemeester naar aanleiding van de bespreking in het vorige raadsoverleg ook een brief gestuurd met het standpunt van de burgemeester. En naar aanleiding daarvan zijn vanavond toch drie moties op de agenda verschenen aangaande dit onderwerp. De eerste motie is van de heer Van Hattem van de PVV, ꞌVolle aandacht voor Israëlische gijzelaars en krachtig afstand nemen van Hamasꞌ. U krijgt straks ook als eerste het woord. De tweede motie die is ingediend is de motie ꞌAansluiten bij oproep aan kabinet inzake oorlogsmisdaden in Gazaꞌ. Die motie is ingediend door de PvdD, SP, GroenLinks, D66, PvdA, De Bossche Groenen en Volt. En de derde motie over hetzelfde onderwerp is, ꞌ Uitspreken tegen schending van mensenrechten, oorlogsmisdaden en ontmenselijking en oproep tot vrede en humanitaire beschermingꞌ. Die motie wordt ingediend door CDA, VVD, Rosmalens Belang en Bosch Belang.

Wij beginnen op volgorde van binnenkomst. De heer VAN HATTEM: Eigenlijk had ik hier het liefst niet gestaan want dit is eigenlijk helemaal geen gemeentelijke aangelegenheid. Desalniettemin, het college had zich genoodzaakt gevoeld om een brief te sturen aan de raad over de oproep voor steun aan burgemeester Halsema in Amsterdam, waardoor we vanavond over deze, ik noem het maar even Amsterdamse, aangelegenheden moeten spreken. Hier vanuit deze raad gaan wij de wereldproblemen echt niet oplossen, zeg ik er meteen bij. Maar ik heb de brief gelezen van het college en er wordt in heel erge algemeenheden gesproken en twee dingen mis ik vooral in deze brief. Want we zien natuurlijk wat de aanleiding is geweest van wat er op dit moment speelt in het Midden-Oosten, en dat is de verschrikkelijke pogrom op 7 oktober. De gruweldaden die daar zijn gepleegd door Hamas op onschuldige Israëlische burgers die daar op een festival waren, die in een kibboets woonden, die in hun huizen zijn vermoord, verkracht, meegesleurd en gegijzeld. De heer EL AMRAOUI: De heer Van Hattem stelt dat 7 oktober 2023 de aanleiding is geweest van alle gruweldaden die we zien in het Midden-Oosten en specifiek in het gebied Israël-Palestina. Nu bezet Israël al 77 jaar Palestina. Ze bezetten Libanon, ze bezetten Syrië.

Hoe kan 7 oktober de aanleiding zijn geweest voor bijvoorbeeld het verder overnemen van de Golanhoogte in de richting van Damascus? Hoe kan dat de aanleiding zijn… De PLV. VOORZITTER: Mijnheer El Amraoui, ik zou eigenlijk even de volgorde van de bespreking van de moties en de wijze waarop we dat gaan doen, kort willen bespreken. Ik snap uw inbreng, maar ik zou u eigenlijk willen beperken tot echt het dictum van de motie, want als we hier de grote discussie gaan voeren over het internationale conflict, dan wordt het best wel een heel lastig 72

en langdurig debat. De heer EL AMRAOUI: Maar er worden feitelijke onjuistheden verkondigd. Dan mag ik ze toch wel corrigeren? De PLV. VOORZITTER: Daar worstel ik dus een beetje mee. Hoe gaan we daar vanavond mee om? Ik zou eigenlijk willen vragen aan de heer Van Hattem: zou u uw motie wellicht kunnen richten op wat u uitspreekt? De heer VAN HATTEM: Daar was ik eigenlijk mee bezig. De PLV. VOORZITTER: En de situatie daaromheen misschien wat meer naar de achtergrond. Maar wat wilt en wat vraagt u nu vanavond, dat we daar met elkaar de focus op leggen. Dat voorkomt dat we uiteindelijk met elkaar hier in deze raad ook in conflict raken over voor of tegen of hoe we daarnaar kijken. Het is een suggestie vanuit mijn kant als voorzitter, dus zullen we dat proberen met elkaar? De heer VAN HATTEM: Het is natuurlijk het gevaar dat je krijgt als je internationale conflicten in een gemeenteraad gaat bespreken, dus daarom zei ik al: het had voor mij allemaal niet gehoeven, maar als er dan toch een brief komt te liggen, en richting de heer El Amraoui, wil ik het toch zeggen: er zijn heel veel zaken aan te wijzen en we kunnen er een heel uitgebreide historische discussie over voeren, maar laten we ook niet vergeten dat de Arabische landen Israël ook heel vaak hebben aangevallen en dat Israël zich steeds terug heeft moeten vechten als enige democratie in het Midden-Oosten.

Ik ga verder want ik was er juist mee bezig waarom dit wel van belang is. Want laten we niet vergeten dat die gijzelaars daar nog steeds vastzitten, volstrekt onschuldig. En voorzitter, een punt van orde, ik weet niet of zomaar uitingen op de publieke tribune zijn toegestaan, want de Palestijnse vlag daar vind ik ongepast. Dus het punt is dat Hamas die mensen nog steeds gijzelt, dat die nog altijd vrij moeten komen, en dat missen we ook in de brief. Voor de gijzelaars is totaal geen aandacht. En daar wil ik ook meteen bij zeggen, als we daar dan toch een Palestijnse vlag zien, Hamas gijzelt ook zijn eigen bevolking die ze als menselijk schild gebruiken door zich te verstoppen met militaire middelen in woningen en ziekenhuizen, wat ook veel leed daar veroorzaakt. Als we dan kijken wat er allemaal wordt gezegd richting Israël, Egypte houdt ook de grens gesloten, dus laten we het vooral niet eenzijdig bekijken. De heer ROOVERS: Niet om flauw te doen, want ik stoor mij niet zo snel aan vlaggen, maar op het moment dat de heer Van Hattem moeite heeft met een Palestijnse vlag op de publieke tribune, het kan zijn dat mijn ogen mij bedriegen, maar ik meen op de revers van de heer Van Hattem een Israëlische vlag te zien.

Zouden daar dan consequenties… De heer VAN HATTEM: Zeker voorzitter, maar we hebben hier geen regels over de revers, maar wel over uitingen op de publieke tribune, dus op de publieke tribune mogen geen vlaggen. We hebben hier eerder ooit gehad dat hier de vlag van Orthen werd opgehangen en daar was de burgemeester heel stellig over: de vlag van Orthen moest daar weg. Nou, dan heb ik liever de vlag van Orthen in plaats van die van de Palestijnse autoriteit. Dan tot slot over genocide. Als we over genocide spreken, en daar werd net toch wel over gesproken in de motie die zo meteen komt, het is aan de rechter om daarover te oordelen en niet aan de raad van 's-Hertogenbosch. Kortom voorzitter, ik heb maar twee punten opgenomen. Allereerst volle aandacht voor de gijzelaars die nog altijd vast worden gehouden door Hamas. En ook is Hamas een terreurorganisatie, een terreurorganisatie die het verdient, waar wij ons ook duidelijk tegen uitspreken in plaats van het op deze manier maar in algemeenheden te laten hangen. De PLV. VOORZITTER: Dank u wel. Ik wil u bedanken. Ik kijk even naar de volgende motie. Die is van mevrouw Samshuijzen van de PvdD, u spreekt namens een aantal partijen. Die heb ik net al genoemd. Ook u krijgt vier minuten de tijd om uw motie toe te lichten.

Mevrouw SAMSHUIJZEN: Sommige gebeurtenissen zijn zo schrijnend en onrechtvaardig dat ze elk politiek debat overstijgen. Die gebeurtenissen vragen dan niet alleen om standpunten maar ook om politieke moed, om het durven kiezen voor compassie. Daarom wil ik de initiatiefnemers van de petitie en alle inwoners die de petitie hebben ondertekend daarvoor dan ook hartelijk bedanken. Die oproep die ze tot ons doen vandaag voor daadkracht en compassie. En dat doen zij niet alleen 73

vandaag, maar dat doen zij eigenlijk al heel erg lang. Maar vandaag doen ze die oproep expliciet aan de gemeenteraad van Den Bosch. En terecht, dus allereerst dank voor jullie compassie, moed en doorzettingsvermogen. Op 30 september vorig jaar stierf de 10-jarige Racha in Gaza, samen met haar 11-jarige broertje Achmed. Hun huis werd geraakt bij een luchtaanval en na hun begrafenis vond de familie een handgeschreven briefje in haar kamer. Het was een testament van een kind van 10. Ze schreef: als ik sterf, huil dan niet om mij, want jullie tranen doen mij pijn. Geef mijn kleren aan wie ze nodig heeft, mijn speelgoed aan mijn vriendinnen. Wat zegt het over de wereld waarin wij leven dat een kind een testament schrijft? En wat zegt het over ons als we dat weten en als we dan niets doen? De situatie in Gaza is ondraaglijk. Meer dan 54.000 mensen zijn omgekomen, duizenden van hen kinderen. Elke dag verliezen families hun geliefden, elke dag stort de infrastructuur verder in. Scholen, ziekenhuizen, waterleidingen, elektriciteit, vernietigd of onbruikbaar. Meer dan 1,7 miljoen mensen zijn op de vlucht binnen een strook land die toch al tot de meest dichtbevolkte ter wereld behoort. Steeds meer internationale organisaties en mensenrechteninstituten spreken van genocidaal geweld in Gaza.

Zo waarschuwt de VN voor systematische vernietiging die voldoet aan de criteria van genocide volgens het Verdrag inzake de voorkoming en de bestraffing van genocide. Amnesty International benadrukt dat de voortdurende en opzettelijke vernietiging van burgers en infrastructuur neerkomt op een beleid dat in strijd is met het internationaal humanitair recht en kan worden gekwalificeerd als genocidaal geweld. En toch wordt er niet genoeg gedaan. Integendeel, hulp wordt actief geblokkeerd. De VN heeft afgelopen week opnieuw alarm geslagen. Kinderen sterven aan ondervoeding, er is geen toegang tot medische zorg en zelfs hulpkonvooien worden beschoten of gebombardeerd. Rafah, waar mensen dachten nog enigszins veilig te zijn, is de afgelopen dagen weer zwaar getroffen. Minstens 27 doden bij één aanval op een plek waar voedsel werd uitgedeeld. Dit is geen conflict, dit is een humanitaire catastrofe en het raakt ons allemaal. Want medemenselijkheid kent geen grenzen. En de bescherming van levens hoort niet afhankelijk te zijn van nationaliteit, religie of locatie. Daarom dienen wij dus vandaag samen met de SP, GroenLinks, D66, PvdA, De Bossche Groenen en Volt deze motie in en we vragen het college om zich uit te spreken, zoals bijvoorbeeld ook al de gemeente Amsterdam, Utrecht, Groningen, Zwolle, Tilburg en nog vele andere gemeenten al deden, gemeenten die zeggen: wij kijken niet weg.

Met deze motie vragen wij het college zich namens de gemeente Den Bosch bij de oproep aan de landelijke regering aan te sluiten en om op te roepen tot vrede, en dat de regering concrete actie richting de Israëlische regering onderneemt om verwoesting van Gaza en de uithongering van en de moord op Palestijnen te stoppen. We vragen u: geef een signaal af, laat zien dat wij ook in Den Bosch kiezen voor compassie, voor rechtvaardigheid, voor het beschermen van kinderen zoals Racha. De PLV. VOORZITTER: Dank u wel mevrouw Samshuijzen. De heer Van Genugten voert het woord over de derde en laatste ingediende motie. Als de heer Van Genugten klaar is zal ik even een rondje te maken om te kijken wie allemaal hierover het woord wil voeren. De heer VAN GENUGTEN: We spreken over een zeer pijnlijk onderwerp, een internationaal onderwerp. Maar laat ik beginnen met te zeggen dat het leed van de mensen in Gaza ons diep aangrijpt. De beelden en verhalen laten niemand onberoerd. De immense verwoesting, de duizenden doden waaronder veel kinderen, veel mensen voelen aan dat wat er nu gebeurt niet proportioneel is. Er voltrekt zich een humanitaire ramp en dat gaat ook ons in 's-Hertogenbosch aan. In die zin begrijp ik de moties die hier vanavond voorliggen. De heer EL AMRAOUI: Ik heb twee vragen aan de collega van het CDA, specifiek gericht op de tekst van de motie.

In de tekst van de motie die u heeft ingediend kunnen wij ons als D66 in grote mate vinden. Maar er zijn twee punten, en het eerste punt is dat u een constatering maakt over de proportionaliteit van het geweld en u verwijst daarbij naar de internationale opinies. Nu zien we dat internationaal gezien de VN-genocide-experts en internationaal rechtspecialisten inmiddels spreken over genocidaal geweld en in sommige gevallen, bijvoorbeeld de oud-premier van Israël, over een daadwerkelijke genocide. Bent u het met mij eens dat het huidige geweld alle maatstaven van proportionaliteit verlaten heeft? De heer VAN GENUGTEN: Ik was net aan het toelichten waarom ik mijn woorden zo zorgvuldig kies als ik ze kies en dat is omdat ik wegblijf bij bepaalde termen, omdat ik juist ook de verbinding probeer te zoeken. En de vragen die u mij stelt zijn eigenlijk rijp voor een internationaal, voor een nationaal debat. En dat is niet het debat dat ik hier vanavond eigenlijk zou willen voeren. Dus ik heb mijn woorden zorgvuldig gekozen, u heeft gehoord dat ik nadrukkelijk het leed in Gaza 74

heb benoemd, dat ik het verschrikkelijk vind hoeveel kinderen en hoeveel mensen daar sterven, en dat ik, zoals ik in de motie heb aangegeven, de grote zorgen, en die zijn er internationaal, algemeen, over de proportionaliteit van geweld, en als we gaan zitten, hoe disproportioneel of proportioneel is dat nu?, dan komen we met elkaar in een debat en in een discussie waar we vanavond denk ik niet uitkomen, noch waar ik überhaupt voldoende zicht heb om daar de nuance in te brengen die ik daarin zou willen brengen. De heer EL AMRAOUI: Dan heb ik een aanvullende vraag over een ander onderdeel van de motie. U spreekt over de vrijlating van de gijzelaars. Nu is het algemeen bekend, daar heeft de VN over gerapporteerd en Amnesty International heeft erover gerapporteerd, dat Israël er een praktijk op nahoudt van administratieve detentie. Dat betekent dat mensen lukraak opgepakt worden, gegijzeld worden, ook kinderen, en jarenlang vastgezet worden zonder enig verhoor, zonder enige verdenking. Als u het hebt over de vrijlating van gijzelaars, spreekt u dan ook over die gegijzelden, of enkel over de Israëlische gegijzelden? De heer VAN GENUGTEN: Nogmaals voorzitter, ik dank u voor uw vragen, die komen vrij vroeg in mijn betoog waarin ik juist de verbinding wil leggen die ik continu in deze motie neerleg.

Daarom is het ook zo'n genuanceerde motie, omdat ik ons wil uitspreken namens mijn partij en de mede-indieners tegen geweld, tegen alle mensenrechtenschendingen. En als hier staat dat we uitspreken, de gemeenteraad oproepen om ons uit te spreken voor de bescherming van burgers, dan heb ik het over alle burgers, en heb ik het hier over de vrijlating van gijzelaars, dan heb ik het over alle gijzelaars. Heb ik het hier over onbelemmerde toegang voor humanitaire hulp, heb ik het over alle zijden van het conflict, maar ook een staakt-het-vuren aan beide zijden van het conflict. Het gaat mij hier dus om de volle breedte, in de hoop dat wij als Bossche gemeenteraad een statement kunnen maken daar waar wij staan, namelijk voor vrede en tegen dit soort geweldsconflicten met al dit soort schandalige gevolgen van dien. Voorzitter, ik was er dus mee bezig om uit te leggen waarom we dus voor een eigen motie kiezen. Niet omdat we het oneens zijn met de erkenning van lijden in Gaza, integendeel, ik benadruk dat nog eens. Maar omdat wij geloven dat juist bij zulke gevoelige en indringende thema's woorden ertoe doen. Want het lastige is, wat je ook zegt, je wordt al snel of als pro-Israël of als pro-Palestina bestempeld. En soms lijkt er geen ruimte voor nuance.

En toch, die genuanceerde stem die veel mensen herkennen moet ook klinken, ook al loop je dan alsnog het risico in een bepaald kamp geplaatst te worden. Dus de toon en de breedte van de motie bepalen of we ook verbindend zijn, en ik denk dat het juist nu, zowel voor onze stad maar ook voor ons hele land, zeker na de val van het kabinet, van groot belang is dat we met elkaar de nuance blijven zoeken. En de motie die wij indienen spreekt dan ook onze diepe zorg uit over wat er gebeurt in Gaza. We hebben getracht dat te doen op een wijze die de bescherming van alle burgers centraal stelt, door allereerst alle mensenrechtenschendingen en oorlogsmisdaden te veroordelen. Deze motie roept op tot vrede, tot humanitaire hulp, tot bescherming van mensenrechten, in de hoop, en dan zijn we er, een brug te slaan en eensgezind voor vrede te gaan, omdat hier ieder mens telt, hier in Den Bosch, in Nederland en in oorlogsgebieden. Onze motie sluit wat mij betreft aan bij de toon die het college vorige week zelf koos in zijn brief, eerlijk over het leed, duidelijk in de afwijzing van mensenrechtenschendingen en gericht op verbinding in stad en land. Met nadrukkelijk alle respect voor de andere moties en de betrokkenheid die eruit spreekt, kiezen wij voor deze motie met deze formulering. De heer EL AMRAOUI: Om met de deur in huis te vallen, wij dienen vandaag de motie van de PvdD mee in.

Wij zullen de motie van het CDA steunen, zeker na de uitleg van de heer Van Genugten kunnen wij met de tekst en de uitleg van de motie leven. De reden waarom wij de motie van de PvdD mee indienen is vanwege de oproep tot concrete acties richting de Israëlische regering om de verwoesting van Gaza, de uithongering van en de moord op Palestijnen te stoppen. Deze keuze is weloverwogen en principieel. De motie sluit het meest aan bij onze kernwaarden, namelijk de waarde van mensenrechten, van de internationale rechtsorde en de overtuiging dat het Palestijnse volk recht heeft op soevereiniteit, veiligheid en een menswaardig bestaan, zaken die zij al 77 jaar niet hebben. In een tijd waarin het Internationaal Gerechtshof oordeelt dat de genocidezaak tegen Israël ontvankelijk is en het Internationaal Strafhof zowel Gallant als Benjamin Netanyahu zou willen vervolgen, kunnen wij niet zwijgen. Wij geloven dat ook lokale overheden een taak en een verantwoordelijkheid hebben om op te staan tegen onrecht, waar dan ook. De kracht en urgentie van deze motie weerspiegelt onze wens voor eerlijkheid en rechtvaardigheid. De motie van de PVV kiezen wij niet te steunen en dit komt vanwege de eenzijdige focus die het legt op het lot van de Israëlische gegijzelden, en uitsluitend oproept tot het veroordelen van Hamas. Hamas is een 75

terroristische organisatie, wij voelen geen noodzaak om hen nog verder te veroordelen dan de betiteling die we ze allang hebben gegeven. Israël is een bondgenoot van ons, een democratie die wij steunen, die wij ook onderdelen van wapens leveren. Het is juist noodzaak om ons daarover uit te spreken, want daar maken we het verschil. Hoewel wij natuurlijk het leed van de gegijzelden erkennen en iedere vorm van geweld tegen burgers afkeuren, ontbreekt in de motie van de PVV ieder besef van deze bredere context. Israël houdt momenteel, zoals ik al eerder in het kleine debat met de heer Van Genugten zei, duizenden Palestijnen gevangen in cellen zonder aanklacht of een eerlijk proces, zonder toegang tot een advocaat of überhaupt tot hun eigen familie. Jarenlang worden kinderen vastgezet, een praktijk die door de VN, door internationale organisaties, mensenrechtenorganisaties, door Amnesty International als mensenrechtenschending wordt aangemerkt. Dit is een praktijk van de laatste vijftien jaar. Dit is niet iets wat op 7 oktober 2023 begonnen is, dit is iets wat structureel beleid is in de Palestijnse gebieden. En voor D66 is het essentieel om op te komen voor alle mensenrechten, voor iedereen die te maken heeft met onderdrukking en repressie. En daarom staan wij achter de moties van het CDA en de PvdD.

Laat ik afsluiten met de hoop dat er ooit een onafhankelijke, veilige en soevereine Palestijnse staat zal ontstaan, een die in vreedzaamheid en veiligheid naast Israël kan wonen, een die ervoor zal zorgen dat er eindelijk rust kan terugkeren in het Midden-Oosten en met die wens sluit ik af. De heer ROOVERS: Het gebeurt niet iedere dag dat wij hier spreken over oorlogen of andere mondiale onderwerpen, maar wat hier gebeurt is zo extreem, zo dodelijk en zo ontdaan van iedere vorm van menselijkheid, dat zwijgen geen optie meer is. Er worden scholen, ziekenhuizen, geboorteklinieken in Gaza gebombardeerd, humanitaire hulp wordt doelbewust geblokkeerd. Mensen worden uitgehongerd, de bevolking wordt collectief gestraft, ontdaan van stroom en water, 52.000 mensen waaronder 20.000 kinderen zijn vermoord, journalisten en hulpverleners worden doelbewust door het Israëlische leger getarget. Ik kan heel lang doorgaan, maar dan wordt het een heel lange en vooral heel treurige avond. Zwijgen is geen mogelijkheid meer, want niets zeggen is ook een kant kiezen, zeker als de oproep vanuit verschillende gemeenten er al ligt, vanuit Amsterdam, vanuit Eindhoven, vanuit Helmond, vanuit Tilburg. Op het moment dat wij als Den Bosch zouden zeggen: wij ondersteunen die oproep niet, dan is dat ook een politieke keuze. En wat mijn fractie betreft is dat dan de verkeerde politieke keuze.

Dan kiezen wij de verkeerde kant. Want ik spreek hier voor mezelf; onze kinderen en kleinkinderen zullen ons hierop bevragen. Wat deden jullie, wat deed jij toen er in Gaza genocide plaatsvond? Want je had invloed, hoe weinig ook. Je had een mandaat, je had een podium, hoe klein dan ook. Heb je gedaan wat je kon doen? Ik wil dan ja kunnen zeggen. En dan kom ik niet weg met een college of epistel over bevoegdheden van lokale of nationale democratieën. Wij hebben hier een platform en als we dat hebben en dit soort dingen gebeuren, dan moeten wij ons uitspreken. Want Nederland is medeplichtig aan wat hier gebeurt. De banden met Israël zijn zeer nauw. Er is een associatieakkoord tussen de Europese Unie, dus ook met Nederland en Israël. Nederland koopt nog steeds wapens van Israël, die zijn getest op de bevolking in Gaza, battle-tested. En zo worden ze ook geadverteerd. De banden zijn heel nauw. Op dit moment voert onze regering een rechtszaak om het recht te hebben F35-onderdelen aan Israël te blijven verkopen. Israël doet verschrikkelijke dingen, Nederland heeft de mogelijkheid om daar dingen tegen te doen en doet het niet. We hebben de plicht ons uit te spreken. Ik dank alle mensen die zich uitspreken, ook op de publieke tribune vanavond. Ik dank hen voor hun moed. Ik dank de PvdD voor het nemen van het initiatief voor deze motie. Ik dank iedereen die voor deze motie stemt.

En om af te sluiten: laten we hopen dat er snel vrede komt, dat het bloedvergieten stopt, dat de gijzelaars worden vrijgelaten, en dan inderdaad alle gijzelaars, en dat de Palestijnen de staat krijgen waar zij recht op hebben. De heer VAN HATTEM: Ik heb de heer Roovers een tijdje aangehoord. Kan hij ook nog een kritisch woord richten over Hamas, want die zijn uiteindelijk degenen die zich verstoppen onder scholen en ziekenhuizen, zoals Mohammed Sinwar, een van hun leiders die onlangs nog terecht is omgebracht door Israël. Kunt u misschien nog enige kritische bedenking geven over terreurorganisatie Hamas? De heer ROOVERS: Hamas is een terroristische organisatie die op 7 oktober een terroristische aanslag heeft gepleegd, ook op burgers. Dat is een oorlogsmisdaad, die heeft mijn partij veroordeeld. Wij veroordelen wat er op 7 oktober is gebeurd. Wij veroordelen dat er onschuldige gijzelaars worden vastgehouden. Dat hebben wij ook toen al veroordeeld. Daar hebben wij de eenzijdige motie van de PVV ook niet voor nodig. Daarom steunen wij die ook niet. Maar ik veroordeel wat er op 6 oktober is gebeurd, en op 5 oktober, en de 75 jaar daarvoor, het jarenlange 76

onrecht dat de Palestijnen door Israël is aangedaan, het illegaal bezetten van land, het in stand houden van een conflict dat, als het niet wordt opgelost, altijd geweld in zich zal dragen. Dus ik veroordeel oorlogsmisdaden en terrorisme van alle kanten. Laat dat duidelijk zijn. De heer VAN SILFHOUT: Ik start hier met de woorden die ik ook in de commissie zei. Ongeacht aan welke kant je in dit conflict staat, je kunt altijd aan de kant van mensenrechten gaan staan. En daar roepen vandaag twee moties toe op, die van het CDA en die van de PvdD. Ik sluit me dan ook aan bij de woorden van de SP. Als je die moties niet steunt sta je in mijn optiek niet aan de kant van de mensenrechten. Het is verschrikkelijk wat we zien, en ik hoor dat eigenlijk van bijna alle partijen hier in de raad. Verschrikkelijk, de beelden die we allemaal meekrijgen, maar ook verschrikkelijk hoe het hier lokaal invloed heeft. Verschrikkelijk hoe het ook gemeenschappen hier in Nederland verscheurt. Verschrikkelijk hoe mensen het gevoel hebben dat als wij dit zo laten uitrazen daar, dat de rechten ook voor hen hier in Nederland misschien wel niet gelden, dat rechten voor de een meer gelden dan voor de ander. Op dit moment, terwijl wij hier zitten, worden gewoon humanitaire oorlogsrechten geschonden en dat is verschrikkelijk.

De distributie van noodhulp zoals we die nu zien, waarbij noodhulp als wapen wordt gebruikt, is absoluut niet hoe noodhulp bedoeld is. En alles wat wij hier vanavond doen, al die moties die voorliggen, spreken zich daartegen uit. Ik sluit me dan ook aan bij het gevoel dat ik proef bij partijen, want uiteindelijk gaan wij niet over de oorlog in Gaza. Maar wij moeten wel doen wat we kunnen doen, want zelfs de leider van Israël, Netanyahu zegt dat de enige reden dat er überhaupt noodhulp op gang gekomen is, vanwege de internationale druk is, die wij ook hier vandaag erop leggen. Vanuit Nederland, vanuit Den Bosch, vanuit Brabant, vanuit Europa. We moeten Israël daarin tot de orde roepen. Ik wil alle mensen die de petitie hebben getekend en de initiatiefnemers bedanken voor hun inzet daarvoor, want het leed dat daar speelt is niet in woorden uit te drukken. En over één ding wil ik mij toch nog uitspreken, want ik heb moeite met hier staan met een Israëlvlag op je boord, vervolgens de standaard-Israëlreflex erbij pakken, namelijk naar 7 oktober wijzen, om daarmee over alle andere zaken eigenlijk te zeggen: dat doet er niet toe want 7 oktober. Voorzitter, dat extreme inzoomen heeft geen enkele zin. Wij staan hier met zijn allen voor mensenrechten en laten we daar blijvend voor staan.

De heer VAN HATTEM: We zien ondertussen dat mensen die voor Israël opkomen in Amerika worden belaagd door terroristen die roepen: Free Palestine, en die daar worden aangevallen. Het is niet voor niets dat ik dit draag. Dit is ook een symbool van mensen die Israël een warm hart toedragen. Die zijn niet meer veilig op dit moment. En dan wil ik toch, ik hoor een heel emotioneel betoog van de heer Van Silfhout van Volt, en de grootste humanitaire crisis wereldwijd, waarom hoor ik hem daar niet over als hij weet wat het is, volgens Unicef? De heer VAN SILFHOUT: Vertel. De heer VAN HATTEM: Dat is Soedan. Twee jaar oorlog in Soedan, daar kunnen we het hier ook over hebben. Daar hoor ik hier niemand over, het is alleen maar over de situatie in Gaza, puur vanwege een bittere haat tegen Israël. De PLV. VOORZITTER: Ik hoor geen vraag mijnheer Van Silfhout. U was volgens mij klaar en dan zou ik eigenlijk de volgende spreker willen uitnodigen. De heer VAN SILFHOUT: Graag wel een kort antwoord. Maar dit sluit perfect aan bij waar ik het over had, de reflex. We hebben het vandaag niet over Soedan, we hebben het vandaag over Gaza en wat zich daar afspeelt en onze invloedssfeer. En wij hebben een invloedssfeer in die richting, dus hebben wij ook de taak om te acteren. De heer VAN CREIJ: Natuurlijk iedereen die hier zit en wereldwijd wil gewoon vrede, denk ik dan.

Hetgeen daar nu gebeurt is gewoon niet goed te keuren en ik denk dat we het daar allemaal over eens zijn. Maar even om de zaak een beetje te simplificeren, als je nu voor PSV bent, ben je niet meteen tegen Feyenoord of tegen Ajax, en zo zitten wij eigenlijk ook in deze wedstrijd, of in het hele gebeuren. Of je nu pro-Israël bent of pro-Palestina, als er iets plaatsvindt wat niet goed te keuren is, moet je dat aanpakken. Als ik dan inhoudelijk kijk naar de ingebrachte moties, motie 9a, wij geven toch volmondig steun aan deze motie. Hetgeen daar speelt lossen we natuurlijk nooit op en de oorsprong ligt heel diep geworteld. We zullen deze motie in elk geval steunen. Bij motie 9b hebben wij een bedenking. Er zit geen enkele kritische houding in richting de veroorzakers van het huidige geweld dat daar gebeurt en het is zojuist al aangegeven, wanneer is het nu eigenlijk 77

begonnen? Hetgeen dat nu speelt is toch 7 oktober begonnen, en dat het al een heel lange inwerktijd heeft gehad, natuurlijk, dat is, maar wij missen in die motie een beetje die kritische houding. En dan motie 9c van het CDA, dank aan het CDA, een heel zorgvuldige formulering van de gekozen woorden. Die zullen wij ook volmondig steunen. Mevrouw KORVER: Net zoals heel veel mensen in Nederland en inwoners van onze gemeente, zoals vanmiddag wel bleek bij het aanbieden van de petitie, is de fractie van GroenLinks Den Bosch geraakt en ontstemd door wat er nu al maanden in Gaza gebeurt. Dat de regering en het leger van Israël handelen zoals ze doen moet wat ons betreft ten sterkste afgekeurd worden, ook in de vorm van passende acties tegen de staat Israël. De Nederlandse regering doet dat naar onze mening en de mening van velen in ons land en onze gemeente veel te weinig. Het is goed dat daar aandacht voor is, ook in de gemeentepolitiek, ook in Den Bosch, waar wij allemaal de stem van onze inwoners laten horen. Wij sluiten ons dan ook graag aan bij motie 9b, aansluiten bij de oproep aan het kabinet inzake oorlogsmisdaden in Gaza, en dienen deze motie mee in. Van de drie ingediende moties die met de vreselijke situatie in Gaza te maken hebben, sluit deze motie voor ons het beste aan bij het sentiment in de samenleving op dit moment.

En met deze motie zijn voor ons de andere twee moties, hoewel wij het eens zijn met de verzoeken uit beide moties, overbodig. Mevrouw HOEKSTRA: Het extreme leed en de ongekende schendingen van mensenrechten die op dit moment plaatsvinden in Gaza zijn volstrekt onacceptabel. En ondertussen neemt het eindelijk gevallen kabinet hierover nog steeds onvoldoende stelling in, en dat is voor de PvdA Den Bosch de reden om ons stevig uit te spreken over een zaak die eigenlijk internationale politiek betreft. Honderdduizend mensen trokken zo'n twee weken geleden massaal de straat op om hun afgrijzen over wat er in Gaza zich afspeelt, uiting te kunnen geven. Internationale hulporganisaties spreken van genocidaal geweld en het Internationaal Gerechtshof heeft de genocidezaak tegen Israël als ontvankelijk verklaard. En de beelden en verhalen uit Gaza die tot ons doorkomen, zijn meer dan afgrijselijk. Waar ook ter wereld waar schendingen van mensenrechten, oorlogsmisdaden, ontmenselijking plaatsvinden zoals in Gaza, verdient dat expliciete veroordeling. Als sociaaldemocraten staan wij pal voor internationale solidariteit, de bescherming van burgers en het internationaal recht. En het ongekende menselijk leed dat op dit moment plaatsvindt in Gaza is tergend en vraagt om een duidelijke morele stellingname.

Wat mijn fractie betreft passen daarbij stevige woorden om uiting te geven aan de voelbare pijn, ook in onze Bossche samenleving. Daarom dienen wij de motie van de PvdD mee in, die oproept tot vrede en de verwoesting van en het massaal moorden op mensen in Gaza te stoppen. Wat ons betreft passen deze stevige woorden bij het veroordelen van de gruwelijkheden die plaatsvinden in Gaza. Ook de brede oproep tot vrede en humanitaire hulpverlening van het CDA kunnen wij volgen en daarmee steunen. Deze moties vullen elkaar aan wat ons betreft. Ze staan beide voor een vreedzame, rechtvaardige oplossing en het beschermen van menselijke waardigheid. En dat is wat mijn fractie betreft wat onze burgemeester met klem overbrengt namens onze gemeente. De motie van de PVV kunnen wij niet steunen. Uiteraard is Hamas een terroristische organisatie waarvan wij de daden met klem veroordelen, en die stelling heeft ons gevallen kabinet dan ook inmiddels al stevig ingenomen. En natuurlijk moeten de gijzelaars zo snel mogelijk in veiligheid worden gebracht, maar het disproportionele geweld dat nu door de regering van Israël in Gaza plaatsvindt verdient keiharde veroordeling op dit moment en is ook wat breed door de samenleving wordt gevoeld.

De heer HOEBEN: We begonnen deze middag met het aanbieden van een petitie en die werd vergezeld door een aantal ontroerende verhalen en daar wil ik de indieners voor bedanken. Het is echt ronduit verschrikkelijk wat er gaande is in Gaza en het verdient ook echt de veroordeling die we hier vanavond ook bespreken. Want zoals burgemeester Halsema al schreef, de verwoesting van Gaza moet stoppen, de uithongering moet stoppen en de moord op de Palestijnen moet stoppen. Dat is zoals we dat in dit huis noemen heldere thee schenken. Het is dan ook helemaal niet vreemd dat we nu staan voor de vraag richting onze burgemeester om zich te uiten richting de regering en het heldere signaal af te geven, dat we hier ook besproken hebben en wat de burgemeester zelf ook al verteld heeft, namelijk mensenrechtenschending en het niet rechtvaardige leed onder de aandacht te brengen van de regering. Ik hoorde vanmiddag al tijdens het aanbieden van de petitie: nee tegen genocide en ja tegen mensenrechten. En daar draait het eigenlijk om. Het gaat niet over partijtje links, partijtje rechts, het is nee tegen genocide, ja tegen mensenrechten. De motie die we indienen, samen met de PvdD en heel goed toegelicht door mevrouw Samshuijzen, spreekt dat ook uit. Maar ook de motie onder aanvoering van het CDA kunnen wij van harte ondersteunen.

78

Mevrouw WELTEN: Allereerst vindt de Bossche VVD dit een onderwerp dat een landelijke aangelegenheid is en we zouden deze verantwoordelijkheid dan ook het liefst daar willen laten. Echter liggen hier moties voor, 9a en 9b noem ik ze even, en daarmee wordt er van ons verwacht te reageren. Moties die wij niet kunnen steunen, en niet omdat wij als VVD wegkijken van het leed dat er in het Midden-Oosten, Israël en Gaza aan de orde is, maar omdat deze moties een ongenuanceerd karakter hebben. Onze wens is in het verlengde van de reactie van het college om vooral de verbinding met elkaar te zoeken, om de impact die het op u, ons en op de hele Bossche samenleving heeft. Gevoelens als boosheid en onmacht over al dat leed, dat is aan de orde. Dat vraagt om de impact die dat heeft kenbaar te maken aan hogerhand. En we hebben samen met andere partijen, onder leiding van het CDA in dit geval, een motie ingediend, die dergelijke gevoelens weergeeft, en we doen een oproep aan het college, die roep om vrede, humanitaire bescherming over te willen brengen naar Den Haag. De heer VAN HATTEM: Ik hoorde mevrouw Welten van de VVD zeggen: we zullen de eerste motie, die van mijn kant, niet steunen. Die vindt ze ongenuanceerd.

Wat is er ongenuanceerd aan ook stil te staan bij de gijzelaars die worden vastgehouden, altijd sinds 7 oktober, en het veroordelen van Hamas als terroristische organisatie, wat gewoon duidelijke feiten zijn? Mevrouw WELTEN: Nee mijnheer Van Hattem, u lokt mij niet uit de tent. Ik heb aangegeven hoe wij er als VVD in staan. Wij zoeken de verbinding en wij staan hier niet om die gelijk te geven, die gelijk te geven. Waar wij naar streven is dat al het leed zo snel mogelijk wordt opgelost. De heer VAN HATTEM: Welke verbinding wordt hiermee gezocht ten aanzien van het leed van de slachtoffers aan Israëlische zijde, want dat komt volstrekt niet terug in het verhaal van wat er nu in de brief van het college staat. Het Joodse volk wordt hier gewoon eigenlijk keihard in de steek gelaten. Laat de VVD dat gebeuren? Mevrouw WELTEN: Mijnheer Van Hattem, als wij het hebben over het leed, hebben wij het over het leed van alle partijen die hierbij betrokken zijn. Daar wil ik het graag bij laten voorzitter. Mevrouw HERNÁNDEZ: Vanuit de fractie van 50PLUS in deze gemeenteraad kijken wij met diepe zorg naar de situatie in Gaza. Hoewel internationale conflicten buiten onze directe bevoegdheid vallen, voelen wij als lokale vertegenwoordigers de morele plicht om te pleiten voor menselijkheid en vrede.

Als lokale overheid kunnen wij geen directe invloed uitoefenen op het wereldtoneel, maar wij kunnen wel een krachtig en neutraal signaal afgeven, dat wij hier staan voor het beschermen van mensenrechten, het respecteren van het internationale recht en het bevorderen van vrede. Wij roepen als 50PLUS op tot een onmiddellijk staakt-het-vuren aan beide kanten en onbelemmerde toegang tot humanitaire hulp. Vrede begint bij verbondenheid, lokaal en wereldwijd. De heer HUIBERS: Het is een onderwerp dat ik eigenlijk niet kan afdoen met een stemverklaring. Want wat er gebeurt is werkelijk waar verschrikkelijk. Ik kan me echt volledig aansluiten bij de woorden van de heer Van Genugten. Daarom hebben wij ook de motie mee ingediend. Die roept op mensenrechten te borgen en oorlogsmisdaden te veroordelen, maar daarin ook de brede oproep tot vrede. De heer GERSJES: We worden iedere dag geconfronteerd met het leed dat in de wereld gaande is. Ons wordt gevraagd om te stemmen op moties en dan kun je niet zeggen: daar ga ik aan voorbij. Dan wordt er iets van je gevraagd, het is een ja of een nee. Ik heb drie moties voorbij zien komen. Ik steun niet de motie van de PVV, de andere moties steun ik wel.

De heer VAN HATTEM: Ik wil toch wel van de heer Gersjes weten waarom hij de motie dan niet zal steunen, want het zijn toch heel elementaire oproepen, ook richting duidelijke slachtoffers van de terreur van Hamas? De heer GERSJES: Ja, dat is mijn keuze. Reactie college Portefeuillehouder MIKKERS: Toen ik hier twee weken geleden stond, heb ik al aangegeven wat ik vond van de situatie en hoe ik er zelf als persoon tegen aankijk, maar ook waarom ik niet de portee van de oproep van Halsema kon steunen op dat moment. Ik heb aangegeven dat ik vooral nu 79

wilde investeren in de gevoelens van de samenleving en kijken wat de gevoelens van die samenleving zijn. De afgelopen maanden ben ik op een aantal vlakken met die gevoelens van de samenleving ook geconfronteerd. En dan is de vraag hoe je daar als lokaal bestuurder op een goede manier mee omgaat en hoe je die boodschap vertaalt naar de rijksoverheid, maar ook doorvertaalt naar de samenleving alhier. Ik ben ooit in de politiek en in het bestuur gegaan omdat ik van mensen houd. En volgens mij is het basisbeginsel waarmee je start: houd je van de ander? Heb je dus ook oog voor die ander en wil je die ander ook zien? Dat is volgens mij wat we nu op dit moment in het Midden-Oosten dus duidelijk niet zien. En dan is het wel van belang om te kijken hoe je daar dan op een goede manier mee omgaat, passend bij de rol die je hebt. Ik heb ook aangegeven vorige keer: ik voel ook de teleurstelling, de boosheid, en te kijken: wat kan ik wel doen? En ik voel ook mee met de woorden die de heer Roovers sprak, over: wat gaat er over dertig jaar aan je gevraagd worden: wat heb je toen gedaan? Ik ben niet iemand die stil wil zijn en wil wegkijken, maar ik wil wel de boodschap van de samenleving op een goede manier vertalen. U bent de spiegel van de samenleving.

Ik heb twee weken geleden ook aangegeven dat ik vind dat we dat gevoel dat in de samenleving heerst ook op een goede en duidelijke en stevige manier kunnen doorvertalen naar het kabinet, waarbij het mij niet gaat over de aard van de maatregel van het kabinet, maar wel tot concrete actie om het gevoelen in onze samenleving maar daarmee ook het leed in Gaza weg te halen, vanuit onze rol en vanuit die positie. Daarom kan ik met alle moties in die zin, het is een vertaalslag van wat de gevoelens hier zijn. Ik ben ook democraat en weet hoe het zit dat alle meningen en alle gevoelens ertoe doen. Ook al is er een motie die dadelijk maar door één persoon gesteund wordt, het is daarmee wel het gevoelen van een persoon en daarmee van een achterban. Laten we ook respect hebben voor de democratie, dus niet oordelen over de ander, maar laten we wel het algemene gevoelen dat u als raad heeft op een goede manier laten doorvertalen. Dat gevoelen speelt ook in de samenleving en dat hebben we vanmiddag ook gehoord bij het aanbieden van de petitie, en de emotie en emotionele woorden en verhalen die daaruit voortkwamen, en daarmee ook de zorgen die men heeft, niet alleen daar, maar ook hier over wat dat betekent voor hoe wij willen samenleven. En volgens mij willen wij samenleven op basis van mensenrechten, op basis van: ik zie jou, ik waardeer jou en ik heb respect voor jou.

En met die basiswaarden geef ik aan u de mogelijkheid om aan te geven waar u de steun wilt geven, maar ik hoop op moties die brede steun geven, zodat we ook een helder verhaal kunnen uitgeven, niet alleen aan de samenleving van 's-Hertogenbosch, aangeven wat onze waarden daarbij zijn, maar ook richting het Haagse. De heer EL AMRAOUI: Het is misschien wat misplaatst om een ietwat technische vraag te stellen, maar de mogelijkheid is er dat er meerdere moties worden aangenomen. Hoe gaat u dan om met de opdracht? Portefeuillehouder MIKKERS: In de motie wordt een aantal zaken uitgesproken dat er leeft. Volgens mij is het van belang, het gaat niet om een enkelvoudige opdracht om het maar zo te noemen. Volgens mij gaat het veel meer over de waarden die erachter zitten en wat er speelt en wat het betekent voor een samenleving als de onze maar ook een samenleving aldaar, en dat we daar betekenis aan willen geven. Die betekenis vind ik van belang en daarom kan ik aangeven: als er meerdere moties aangenomen worden, zullen we dat gevoel ook moeten aangeven. Het is niet: het is 20-19 en daarmee is het opgelost.

Volgens mij gaat het juist om mensen bij elkaar te brengen, ook middels de boodschap en ook de zorgen die er heersen, en om die boodschap ook op een goede en stevige manier te laten weerklinken in het Haagse, om daarmee de goede maatregelen te nemen in het belang van vrede voor ons allemaal. De PLV. VOORZITTER: We hebben een uitgebreide eerste termijn gehad, we hebben een uitgebreide beantwoording van de burgemeester gehoord, hoe hij wil omgaan met de moties die vanavond in stemming worden gebracht. Ik kijk even rond, ik zou eigenlijk het voorstel willen doen, ook gezien de tijd, om de moties in stemming te brengen. Ik kijk even rond, is dat akkoord? Een stemverklaring kan natuurlijk altijd nog, maar laten we overgaan tot stemming. Motie 9a, Volle aandacht voor Israëlische gijzelaars en krachtig afstand nemen van Hamas, van PVV De heer MEES (stemverklaring): Wij hebben bewust niet het woord genomen op dit onderwerp, omdat wij, consequent als we zijn, buitenlandse kwesties hier nooit op de agenda zetten en nooit aan meedoen, en ook deze kwestie niet, dus we zullen ook op alle drie de moties negatief stemmen. Niet op de inhoud van de moties, want daar gaan wij niet op in, maar omdat wij 80

buitenlands beleid geen gemeentelijke taak vinden. We hebben dat eerder gedaan en dat doen we hier vanavond ook bij deze moties. De motie is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van PVV (Van Hattem) en gewoon ge-DREVEN (Van Creij) hebben voor gestemd. Motie 9b, Aansluiten bij oproep aan kabinet inzake oorlogsmisdaden in Gaza, van PvdD, SP, GroenLinks, D66, PvdA, De Bossche Groenen en Volt De heer VAN CREIJ (stemverklaring): Zoals ik juist in mijn bijdrage al heb gezegd, deze is te eenzijdig gericht, dus ik zal tegen stemmen. De heer VAN HATTEM (stemverklaring): Deze motie is doordrenkt van een eenzijdige aversie tegen het Joodse volk van Israël, waarbij het ook helemaal niet aan de gemeenteraad is om te oordelen over oorlogsmisdaden. Wij zullen tegen de motie stemmen. Mevrouw HERNÁNDEZ (stemverklaring): Wij gaan tegen deze motie stemmen omdat dit een zaak is voor Den Haag en niet voor onze gemeente. De motie is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van VVD (Altenburg-Collin, Broekmeulen, De Groot, Van Haren, Welten), CDA (Van Genugten, Lipman, Ploegmakers), Rosmalens Belang (Huibers, Van der Kallen, Kitslaar, Kouwenberg), Leefbaar 's-Hertogenbosch (Mees), PVV (Van Hattem), 50PLUS (Hernández) en gewoon ge-DREVEN (Van Creij) hebben tegen gestemd.

Motie 9c, Uitspreken tegen schending van mensenrechten, oorlogsmisdaden en ontmenselijking en oproep tot vrede en humanitaire bescherming, van CDA, VVD, Rosmalens Belang en Bosch Belang Mevrouw SAMSHUIJZEN (stemverklaring): Israël doet verschrikkelijke dingen en dat moeten we durven benoemen. De hoofdindiener gaf net aan weg te willen blijven van bepaalde termen en nuanceert dat wat ons betreft dan weg. Motie 9b is net aangenomen, een krachtige boodschap, wat ons betreft de boodschap waarmee de burgemeester op pad willen sturen en dat willen we niet weg nuanceren door deze motie, dus daarom zullen wij tegen deze motie stemmen. De heer VAN SILFHOUT (stemverklaring): Ik sluit me aan bij wat volgens mij de PvdA zei, dat deze twee moties elkaar aanvullen, maar vind het wel lastig te zien over de proportionaliteit. Daar is internationale ophef over, maar laten we wel wezen, het is ook gewoon disproportioneel. Maar we zullen we wel voor stemmen omdat ze wat ons betreft elkaar aanvullen. De heer EL AMRAOUI (stemverklaring): Verbinding is goed, maar solidariteit tonen bij ongekend onrecht is beter. Toch zullen wij voor de motie van het CDA stemmen vanwege de algemene boodschap van vrede en de humanitaire boodschap die eronder ligt. Maar zoals mijn collega's van Volt en de PvdD eigenlijk al terecht opmerkten, zaken moet je ook durven benoemen.

Het geweld in Palestina gaat voorbij alle proportionaliteit. Mevrouw HOEKSTRA (stemverklaring): Zoals ik in de bijdrage ook heb aangegeven, doet de motie van de PvdD voor ons meer recht aan de bewoordingen die passen bij dit ongekende leed, maar vanwege de oproep voor vrede en een staakt-het-vuren, waar je niet tegen kunt zijn, zullen wij de motie van het CDA steunen. De heer HOEBEN (stemverklaring): De PvdA haalt me de woorden uit de mond, we kunnen daarbij aansluiten. Mevrouw HERNÁNDEZ (stemverklaring): Zoals gezegd, 50PLUS is voor de bescherming van mensenrechten, respect voor internationaal recht en het bevorderen van vrede. Daarom gaan wij voor deze motie stemmen. De heer VAN HATTEM (stemverklaring): Ik zal tegen deze motie stemmen. Deze motie sluit immers ook aan bij de eerder aangehaalde oproepen van andere gemeenten. Er wordt weer 81

gesproken over oorlogsmisdaden, wat aan de rechter is en niet aan een gemeenteraad. En al de oproepen, dat is zulk zwaar boven het gewicht boksen van een gemeente, dat hoort hier niet thuis, dus wij zullen tegen deze motie stemmen. De heer ROOVERS (stemverklaring): Wij twijfelden sterk over de motie van het CDA. Ik ben wel blij met de uitleg van de heer Van Genugten, waarin ook heel duidelijk aandacht is voor het lot van Palestijnse gijzelaars. Een afkeer van geweld hebben en een oproep voor vrede moet gebeuren, maar is wat ons betreft niet genoeg, er moet ook een politieke analyse en boodschap zijn. Maar die hebben we met de vorige motie en in de eigen bijdrage ook gegeven, dus wij zullen deze motie wel steunen. De motie is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van GroenLinks (Bos, Doğan, Huijbrechts, Korver), Leefbaar 'sHertogenbosch (Mees), PVV (Van Hattem) en PvdD (Samshuijzen) hebben tegen gestemd. De PLV. VOORZITTER: Dan hebben wij de agenda voor vanmiddag en vanavond met elkaar afgerond. Ik wil u allemaal ontzettend bedanken. Het was een goede vergadering. Wel thuis. Sluiting 22.18 uur Vastgesteld in de vergadering van de gemeenteraad d.d. 1 juli 2025

82