Notulen raadsvergadering 2025-01-28

Dan hebben we nog motie 30 over het betrekken van de Omgevingsvisie van de buurgemeenten. Als wij ontwikkelingen aan de grens van onze gemeente zien zoals de ontwikkelingen in de noordoosthoek van Nuland dan moet je eigenlijk voorkomen dat bijvoorbeeld in Oss een soortgelijke ontwikkeling plaatsvindt en alles aan elkaar vastgroeit of er andere grenseffecten richting onze buurgemeenten ontstaan. Daarom de oproep om bij de uitwerking van Omgevingsvisie nadrukkelijk rekening te houden met onze omliggende gemeenten en hun Omgevingsvisies en dat in goede samenwerking op elkaar af te stemmen. Tot slot motie 31, 'Updaten van de participatie' want heel veel rapporten die hieronder lagen waren participatieverslagen uit 2021. We zijn vier jaar verder en er zijn inmiddels alweer heel veel dingen gebeurd waardoor de leefomgeving voor sommige mensen is veranderd en ik noem de komst van een azc in Den Bosch-Zuid als voorbeeld. Daarom vragen we om bij de participatie te kijken naar de meest actuele situatie bij de verdere uitwerking van de Omgevingsvisie. Tot zover in deze eerste termijn voorzitter. De heer PETERS: Wij vormen onze omgeving en onze omgeving vormt ons ook want de omgeving waarin je opgroeit, woont, werkt en geniet doet ertoe.

In de commissie sprak ik al over de vele plekken in onze gemeente die generaties Bosschenaren hebben gevormd en die zullen ook mij hebben gevormd, de Maas en zijn strandjes waar ik bij de waterscouting vele zaterdagen doorbracht, de binnenstad waar ik op de Uilenburg met vrienden menig biertje soldaat heb gemaakt en de Maaspoort waar ik ontzettend fijn ben opgegroeid. Stuk voor stuk plekken die mij als Bosschenaar mede hebben gevormd. Het vervult me daarom ook met trots om vanaf vandaag aan de slag te gaan als raadslid om ons Den Bosch een stukje mooier, eerlijker en socialer te maken want elke beslissing die we hier nemen, elke ontwikkeling die we hier in gang zetten, draagt bij aan de omgeving waarin de volgende generatie Bosschenaren zal opgroeien, wonen, werken en bovenal genieten. Met de Omgevingsvisie leggen we vandaag het fundament voor hoe 's-Hertogenbosch er in de toekomst uitziet en je zou het haast vergeten met de enorme lading aan moties, maar er ligt onzes inziens een sterke visie waarvoor in de commissie al vanuit meerdere hoeken met recht complimenten zijn gegeven. De PvdA is met name blij met de blik vooruit als het gaat om de woningbouwopgave in de iets verdere toekomst en hoe we ervoor zorgen dat we richting 2050 met meer dan 200.000 inwoners, 200.000 puzzelstukjes, toch voor iedereen een betaalbare woning kunnen realiseren.

Het is iets waar mijn fractie zich bij het Woondebat nog sterk voor heeft gemaakt met de motie over de toekomst van het wonen en is goed dat dit duidelijk in deze Omgevingsvisie is 40

geland. Dan de moties die vandaag voorliggen. Er zijn enkele moties die we mee indienen. Zo staan we onder de motie over het gezonde voedselaanbod van GroenLinks. We zien namelijk dat steeds meer binnensteden worden overgenomen door fastfoodketens en het aantal kinderen met overgewicht groeit ook in rap tempo. Daarom is het nodig bij te sturen en werk te maken van een gezonder voedselaanbod voor onze inwoners. We dienen ook de motie van D66 over de hoogbouw mee in want als we echt werk willen maken van die extra woningen op hetzelfde stukje Den Bosch dan zullen we meer de hoogte in moeten. Dan de motie over station Maaspoort die we ook mee indienen. Ondanks dat het helaas op korte termijn niet haalbaar is, is het goed om dit als ambitie te blijven behouden om de bereikbaarheid van de Maaspoort op termijn te blijven verbeteren en het ovgebruik te stimuleren. Tot slot dienen we ook de motie van Rosmalens Belang over groene ontmoetingsplekken mee in omdat ook wij het belangrijk vinden dat onze groene ontmoetingsplekken voor iedereen toegankelijk zijn. Dan nog een motie die we niet mee hebben ingediend, maar die we wel van harte steunen, die van het CDA over ontmoeting. Deze motie benadrukt het belang van ontmoeting in onze samenleving en zorgt ervoor dat we dit nog iets integraler in de Omgevingsvisie meenemen, daarom zullen we deze ook steunen.

Dan zijn er nog heel veel moties waarin we ons deels niet kunnen vinden en waarbij we deels ook benieuwd zijn naar de reactie van het college, hierop zullen we dan ook in de tweede termijn of in een stemverklaring nog terugkomen. Eén ding is voor ons in ieder geval duidelijk, het fundament van deze Omgevingsvisie staat als een huis en wij denken dat we zo vandaag een mooie stap kunnen zetten naar een mooier, groener en socialer Den Bosch waarin na ons nog vele generaties Bosschenaren zullen opgroeien, wonen, werken en bovenal genieten van het goede Bossche leven. Tot zover. De VOORZITTER: Dank u wel. Even voor de planning van vanavond. Het is nu 22.45 uur, we hebben zeven minuten voor de beantwoording van de portefeuillehouders en we hebben 31 moties, het gaat redelijk snel, daarna een tweede termijn en de stemverklaringen. Ik vind het prima om het vandaag af te ronden, maar dan wil ik wel goedkeuring van uw raad, anders schuif ik het nu door naar 29 januari a.s. of we eerst de beantwoording van het college en daarna de tweede termijn en de stemming op 29 januari, dat kan ook. Ik stel voor om door te gaan en mocht u het daar niet mee eens zijn… Dat is het voorstel. Akkoord met doodgaan? (Er wordt buiten de microfoon gesproken) Nee, maar dat is het voorstel dat ik doe. Een ordevoorstel, dan doet u een ordevoorstel.

Mijn voorstel is om door te gaan en als u een ander voorstel hebt, brengen we dat in stemming. Mevrouw HENDRICKX: Wat is dan de beoogde eindtijd? We zitten ook met een aantal collega's die in de fractie zijn gestapt en die 23.00 uur toch echt wel een mooie eindtijd vinden. De VOORZITTER: Ja dat kan en daarom zeg ik 'het is 22.45 uur.' We hebben de beantwoording van het college, die gaat zeker tien minuten tot een kwartier duren en dan is het 23.00 uur, dan krijgen we nog de tweede termijn en steming. Mevrouw HENDRICKX: Oké, dus uw voorstel is dat het college vijftien minuten over de beantwoording van de moties doet. De VOORZITTER: Nee, daar staan zeven minuten voor, maar zonder interrupties. (Er wordt buiten de microfoon gesproken) Ik ga ervan uit dat het zeker tot 23.30 uur duurt. Mevrouw HENDRICKX: 23.30 uur is dan… De VOORZITTER: Daar ga ik van uit, maar dat ligt ook aan u. Mevrouw HENDRICKX: Ik wil het hier toch nog wel een keer over hebben want… De VOORZITTER: Ik doe een voorstel en inschattend wat er nog moet gebeuren denk ik dat we niet voor 23.30 uur klaar zijn. Ik denk rond 23.30 uur, dat denk ik, dat is de inschatting op basis van de eerste termijn en dan is mijn voorstel om door te gaan. Oké, dan gaan we door en geef ik graag het woord aan het college. Ik begreep dat bijna alle wethouders antwoord moeten geven, maar dat kan redelijk snel.

Eerst is het woord aan wethouder Geers en vooral de focus op de moties. Wethouder ROY GEERS: Dank u voorzitter en dank aan de raad voor het debat op de wensen en bedenkingen. Ik kan natuurlijk, in de woorden van de heer Van Hattem, nog wat proza 41

meegeven over hoe fantastisch de Omgevingsvisie is, maar ik denk ook dat de heer Van den Kerkhof al mooi heeft meegegeven wat het belang van de Omgevingsvisie is en hoe we daar tegenover staan. Dus laat ik mij inderdaad ook even richten op de moties. Omdat de Omgevingsvisie over alle portefeuilles van ons college gaat, komen de collega's achter mij ook aan bod en ik zal ongeveer de helft van de moties proberen af te handelen. Ik probeer het kort te doen en ik zal de motienummers daarbij benoemen. Motie nummer 1 van gewoon ge-DREVEN zullen wij ontraden, ook de gewijzigde versie die u hebt ingediend omdat u uitgaat van de oplossing en niet van het vraagstuk dat er is. U geeft een oostelijke ontsluiting aan en wij willen De Groote Wielen bereikbaar maken. Dat onderzoek loopt en daar gaan we mee aan de slag. Motie 2, ook van gewoon geDREVEN, over de HOV naar De Groote Wielen. Het eerste punt van het dictum is zonder gevolg want daarover zijn we in gesprek en dat ziet er voorzichtig positief uit, maar punt 2 ontraden wij sterk. Geen HOV-lijn is heel lastig voor De Groote Wielen, maar is geen reden om de hele planontwikkeling te herzien. Dan motie 3. De heer VAN CREIJ: Dan toch eventjes richting de wethouder.

Bij het de laatste keer aannemen van de kleine 3000 extra woningen was nadrukkelijk het uitgangspunt de HOV-lijn daar te hebben zodat er een goede openbaarvervoervoorziening zou zijn en dan konden daar die 2500 tot 3000 woningen komen. Vandaar dat dit in het dictum staat. Wethouder ROY GEERS: Dat verandert nog niet het standpunt van het college. We streven zeker naar de HOV-lijn en dat ziet er ook positief uit, maar mocht dat niet mogelijk zijn dan zien wij nog geen reden om het bestemmingsplan te heroverwegen. Motie 3 betreft de Klompstraat en de Randweg in Vinkel. We vinden het op dit moment echt te prematuur om daarmee aan de slag te gaan, ook met de gewijzigde versie zal ik alvast aangeven, en we hebben hier twee opmerkingen bij. De Klompstraat is deels grondgebied in Oss, dus daar moeten we denk ik vooral in de Osse Omgevingsvisie mee aan de slag. We zijn met de dorpsraad in gesprek over de Randweg Vinkel en dat gaat niet zozeer over de oplossing, maar over het probleem en de oorzaak die er staat. Daar is ook het debatje over geweest en wij zijn daarover in gesprek met de dorpsraad, juist ook om te kijken hoe we de opgave daar goed kunnen oplossen.

De heer VAN CREIJ: Dank u dat u in overleg met de dorpsraad bent, maar is het dan niet net gewenst om het nu wel op te nemen? Wethouder ROY GEERS: Nee, dat vinden wij niet gewenst want u geeft aan dat u een concrete oplossing in de Omgevingsvisie wilt opnemen terwijl u nog niet eens weet wat de oorzaak van het probleem is. Je moet weten wat je wilt oplossen voordat je naar het middel grijpt. Dan motie nummer 7 van de PvdD, ook die zullen wij ontraden. Het eerste punt in het dictum gaat in op het meervoudig gebruik. Volgens mij omschrijven we in de Omgevingsvisie uitgebreid hoe we daarmee omgaan en dat meervoudig gebruik van gronden is nadrukkelijk aanwezig. In het tweede deel dicht u de gemeente een zeer actieve rol toe terwijl wij wel vinden dat de provincie en het rijk echt een actieve rol in die landbouwtransitie zouden moeten hebben en dat wij daarin vooral een faciliterende rol moeten hebben, waarbij het vooral de keuze is van de agrarische ondernemer die als eerste aan zet is. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Eventjes eerst over dat eerste dictumpunt. Ik lees in de visie op dit moment eigenlijk niets over de soorten landbouw en de gevolgen daarvan voor de andere belangen die er zijn, bijvoorbeeld over hoe de types landbouw worden bedreven en kunstmest en gif dat daarbij wordt gebruikt en dat is natuurlijk wel belangrijk, wat verwachten wij van die transitie.

De VOORZITTER: Wat is uw vraag? Mevrouw SAMSHUIJZEN: Daarom benoemen we dat in dat licht. Begrijpt u dan wat wij daarmee bedoelen en ziet u daar dan ook niet de toegevoegde waarde van? Dan ten aanzien van het tweede dictumpunt. U hoort mij niet beweren dat we op de stoel van de provincie of het rijk moeten gaan zitten maar, wat ik ook aangaf in het debatje met collega Bos na zijn vraag, bent u het niet met mij eens dat wat u zelf noemt, die faciliterende rol, dat het juist aan ons als gemeente is om wel te zeggen: welke mogelijkheden hebben we om… De VOORZITTER: Mevrouw Samshuijzen, kunt u de interrupties tot interruptie maken want u hebt ook nog een tweede termijn. 42

Mevrouw SAMSHUIJZEN: Die wil ik voorkomen voorzitter. De VOORZITTER: Ja, nee, stel de vraag. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Als ik mijn vraag dan mag stellen. Hebben wij dan niet juist die faciliterende rol om wel met elkaar in gesprek te gaan en te kijken wat dan de wensen zijn? Wethouder ROY GEERS: Zoals ik net al heb aangegeven, denk ik dat de ondernemer echt als eerste aan zet is om een keuze te maken over hoe zijn of haar toekomst eruitziet en dat wij vervolgens als gemeente dat verder zouden kunnen faciliteren. Ik denk dat de Omgevingsvisie juist echt handvatten biedt om die faciliterende rol ook echt in te vullen zonder dat we elke ondernemer af zouden moeten gaan om te kijken: hoe ziet u uw toekomst en hoe kunnen we daarbij helpen? Daar zit ook wel echt een rol van de ondernemer zelf, aangestuurd vanuit het provinciale en rijksbeleid. Dan motie 11 over station Maaspoort. Precies in de lijn met wat ik vanavond van D66 en ook van andere partijen hoorde, als stip op de horizon en een mogelijke ontwikkeling voor de toekomst, om die op deze manier vast te houden, willen we dit ook wel meenemen in de Omgevingsvisie en daarom geen bezwaar tegen deze motie. Dan kom ik bij motie nummer 14 van Volt. U merkt dat ik er af en toe een paar oversla, die pakken mijn collega's op. Wij hebben in de basis geen bezwaar tegen motie nummer 14 van Volt.

Grondeigenaren kunnen feitelijk hun agrarisch gebied omzetten naar natuur, daar zijn ook via de provincie regelingen voor, wij kunnen dat ook in de Omgevingsvisie wat nadrukkelijker benoemen en wij kunnen ook zoekgebieden voor bos explicieter in de Omgevingsvisie opnemen. Uiteraard zullen wij u op de hoogte houden van het stikstofdossier, zoals mijn collega Rick Vermin tijdens het vragenhalfuurtje heeft aangegeven. Motie nummer 15 van Rosmalens Belang, het versterken van karakter in wijk en dorp en het behouden daarvan. Op basis van de bestaande instrumenten en de reguliere processen die we hebben denk ik dat dit ook heel mooi aansluit bij de verdere uitwerking van de Omgevingsvisie en daarom hebben we ook geen bezwaar tegen deze motie. Dan kom ik bij motie nummer 17 van de VVD, daarover is zojuist in uw raad een debatje geweest. In de basis hebben wij geen bezwaar tegen deze motie, er staan een paar woorden in die het debat ook uitlokken, maximaal faciliteren geloof ik dat het is, alle vervoermiddelen. Wat een hele belangrijke is, dat merkte ik ook in het debatje, het gaat niet om of-of, maar om en-en.

Er zijn verschillende modaliteiten en volgens mij zijn alle inwoners afhankelijk van al die verschillende modaliteiten en hoe gaan we dat nou op de juiste manier faciliteren? Ik denk dat we daarover gewoon een hele goede paragraaf in de Omgevingsvisie moeten opnemen zodat we deze discussie ook een keertje kunnen beslechten. De heer VAN HATTEM: Ik heb hier toch een vraag bij want ik hoor de wethouder dit nu zeggen, maar ik zie in de Omgevingsvisie ook terugkomen dat wordt gesproken over een meer autoluwe gemeente. Dus die vervoersmodaliteit wordt op zichzelf teruggedrongen, hoe verhoudt zich dat daar dan toe? Wethouder ROY GEERS: Dan hoor ik weer een of-of terwijl we naar een en-en moeten. Er zijn nog steeds heel veel mensen afhankelijk van de auto, maar wij moeten het wel zo gaan organiseren dat elke wijk en elk dorp in onze gemeente wel goed bereikbaar blijft, zowel met de auto als op de fiets. Als we de auto overal maximaal de ruimte geven, zijn er minder mogelijkheden voor andere modaliteiten en dat moet juist in de juiste balans zijn. Dus het gaat om en-en en niet om ofof. De heer VAN HATTEM: Zoals de wethouder het nu zegt… Het is echt niet de auto meer ruimte geven, nee in deze Omgevingsvisie staat juist 'de auto minder ruimte geven door het meer autoluw te maken'.

Wethouder ROY GEERS: Daarop is volgens mij de oproep van de VVD gestoeld, hoe krijgen we dan nou in de juiste balans zodat we de juiste modaliteiten ook de juiste waarde en de juiste ruimte geven? Dus welke stappen zitten daaronder? De heer VAN SILFHOUT: Ik snap dat de wethouder een rooskleurig beeld van deze motie wil scheppen en dat hij eigenlijk zegt 'we hebben geen bezwaar als je hem zo en zo leest', maar eigenlijk zegt deze motie gewoon, dat staat er letterlijk, 'de bereikbaarheid en het belang van alle vervoermiddelen te benadrukken zonder vervoermiddelen uit te sluiten', maar we hebben gewoon 43

het staande beleid dat wij op sommige plekken zeggen dat er geen ruimte meer voor is en dat de luchtkwaliteit en het klimaat eronder lijden. Er is geen ruimte voor bepaalde vervoermiddelen meer en deze motie spreekt zich daar gewoon tegen uit. Kan de wethouder mij verhelderen waarom hij die lezing niet zo maakt? Wethouder ROY GEERS: Dan baseer ik mij ook op de uitspraak zoals die is opgenomen in het bestuursakkoord waarin we ook aangeven dat iedereen wel die keuze moet hebben. Dat betekent dat je niet de auto kunt uitsluiten, maar je hem wel de juiste plek moet geven. Je wilt het openbaar vervoer en het fietsen stimuleren zodat meer mensen ook een keuze kunnen maken. Het gaat niet alleen om de auto te minderen, maar het gaat erom om de auto de juiste plek te geven, zodat de autobereikbaarheid, de fietsbereikbaarheid, de ov-bereikbaarheid, alle vormen van bereikbaarheid, ook gewoon goed worden geregeld. De heer VAN SILFHOUT: Mijn lezing is dat we dit in de Omgevingsvisie al doen, dus dat eigenlijk het verzoek, als de VVD dit zo indient, voor mij niet anders kan worden gelezen dan als een stimulans voor de auto en niet zozeer als iets waarmee we als gemeente al bezig zijn want dat staat al in de Omgevingsvisie. Ik mis de urgentie van waarom deze wijziging geen bezwaar van het college krijgt terwijl die wel degelijk een andere weg inslaat.

Wethouder ROY GEERS: Ik ben het niet eens met de laatste opmerking die u maakt. We vinden het belangrijk dat alle modaliteiten ook gewoon voldoende worden gefaciliteerd, dat er bereikbaarheid voor iedereen is, ongeacht de keuze van het vervoermiddel, en dat we er dus ook voor zorgen dat iedereen op elke plek in de gemeente kan komen. Mevrouw HENDRICKX: Ik verbaas me toch een beetje over uw uitspraken, zo laat op de avond voorzitter, en ook ik wil een tweede termijn voorkomen. De Omgevingsvisie is gewoon doorspekt van het afstappen van de auto en het overstappen naar fietsen, lopen en andere verkeersmodaliteiten, dat komt onder andere tot uiting in dat we wijken gaan bouwen waar de auto niet meer voor de deur kan komen. U refereert aan het bestuursakkoord en dan is mijn vraag aan u wat het bestuursakkoord daarmee heeft te maken. Die relatie zie ik niet, misschien kunt u dat uitleggen? Het tweede punt is, ziet u nou ook niet dat er in die Omgevingsvisie een andere keus wordt gemaakt en dat de motie in die zin een amenderende werking heeft als het gaat om de uitwerking van de Omgevingsvisie en ik kijk ook in de richting van GroenLinks en D66, wat vindt u hiervan? Wethouder ROY GEERS: In het bestuursakkoord staan ook de afspraken die we hebben gemaakt voor deze periode en natuurlijk is dat ook relevant voor de verdere ontwikkeling.

Het is niet zo dat we er twee auto's bij iedere voordeur die we ooit gaan maken moeten komen, dat wordt niet gesteld. We kunnen in nieuwe wijken ook best wel met slimme parkeeroplossingen kijken hoe je daarmee omgaat en je kunt ook met slimme HOV-lijnen bij bijvoorbeeld station Oost het station juist heel goed benutten om er ook voor te zorgen dat het alternatief ook goed aanwezig is. De discussie die ik vanavond in uw raad hoorde, gaat echt over het of-of en niet over het en-en. Wij zien in bestaande wijken en dorpen dat mensen ook echt afhankelijk van allerlei modaliteiten zijn en laten we dat nou niet wegstrepen, maar laten we daar ook gewoon de ruimte voor bieden. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Mijn klomp breekt eigenlijk wel een beetje want op pagina 89 van de concept-Omgevingsvisie staat in een tussenkopje letterlijk 'niet meer overal plaatsen voor de auto', dat staat daar letterlijk. Voorzitter, geeft de wethouder aan dat het eigenlijk niet klopt wat er in de Omgevingsvisie staat en dat dit wordt geherformuleerd? Het staat hier letterlijk in, wat betekent dit dan voorzitter? Wethouder ROY GEERS: Nogmaals wat in de Omgevingsvisie staat is geen onzin, we realiseren ook nieuwe wijken waar we ook gewoon heel nadrukkelijk kijken naar andere vormen van bereikbaarheid.

Kijk bijvoorbeeld naar de Bossche Stadsdelta en de Spoorzone, maar ook bij De Vliert kijken we hoe we andere vormen van openbaar vervoer en fiets zo slim mogelijk kunnen benutten want uiteindelijk willen we wel vlot, comfortabel en veilig naar een bestemming komen, daar gaat het om. U hebt het over of-of en het college heeft het over en-en. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Nu hoor ik de wethouder toch zeggen 'op sommige plekken is er toch wel minder plek voor de auto want daar willen we alternatieven bieden'. D66 had het er in de 44

commissievergadering volgens mij ook over dat er op sommige plekken eigenlijk geen plek meer voor zou zijn, aansluitend op die visie. Bedoelt de wethouder dat er dan niet ook… Het gaat er niet om dat er overal geen auto meer kan zijn, maar op sommige plekken die de wethouder zelf ook noemt, is daar op zijn minst toch wel minder plek voor. Klopt dat, begrijp ik u goed? Wethouder ROY GEERS: Volgens mij kunnen we deze discussie nog heel lang voeren. Het gaat bij het college echt over of-of en op sommige plekken bij nieuwe ontwikkelingen kijken we ook echt naar de andere alternatieven van vervoer maar sluit je de auto niet uit. De autobereikbaarheid blijft daar voor het college een belangrijk punt in, maar we moeten wel heel goed kijken hoe we daarmee omgaan en wat dat dan betekent. Dat wil niet zeggen dat we geen enkele straat kunnen afsluiten voor autoverkeer want dan hebt u het over of-of en wij hebben het over en-en. Mevrouw HENDRICKX: Dan kijk ik toch even terug naar die motie van de VVD.

Daarin staat gewoon de bereikbaarheid zonder vervoermiddelen uit te sluiten en dat de bereikbaarheid voor alle vervoersvormen, inclusief… Het gaat er toch om dat we het met alle vormen van vervoer bereikbaar willen houden en dat sluit een beetje aan bij wat mevrouw Samshuijzen zegt, er zijn bepaalde gebieden waar we dan toch wel een fundamenteel andere keuze maken en daar past die motie van de VVD dan toch niet bij? Ik begrijp het niet meer. Wethouder ROY GEERS: Dan zal ik het heel scherp stellen. Het college heeft geen behoefte, heeft niet de insteek, om de auto uit de gemeente Den Bosch te verbannen. Wij gaan uit van en-en en daarbij zorgen we ervoor dat we de juiste middelen kiezen, zodat alle wijken en alle dorpen in de gemeente bereikbaar blijven en daar ook de juiste infrastructuur bij houden. Mevrouw HENDRICKX: De laatste vraag, dan houd ik erover op. Alle wijken moeten bereikbaar zijn en dat hoeft niet per se met de auto te zijn? Wethouder ROY GEERS: Volgens mij zijn alle wijken die we kennen ook met de auto bereikbaar. Mevrouw HENDRICKX: Met alle respect en ik kijk deze zaal rond, wat u nou precies wilt blijft voor mij een beetje diffuus. De motie van de VVD is klip-en-klaar, we willen alles met de auto bereikbaar houden, de Omgevingsvisie niet… De VOORZITTER: Mevrouw Hendrickx, volgens mij ben ik de voorzitter van deze vergadering. Mevrouw HENDRICKX: Zegt u het maar.

De VOORZITTER: Volgens mij gaat er nu een discussie rond over plaatsing van een motie die ingediend wordt door de VVD en volgens mij heeft de wethouder aangegeven hoe het college erover denkt, daar kunt u het mee oneens of eens zijn. Er is straks nog een tweede termijn en u kunt gaan stemmen, volgens mij is dat de insteek. Mevrouw HENDRICKX: Voorzitter, u hebt een punt maar ik vraag wel graag om duidelijkheid, we zitten hier… De VOORZITTER: Ja, maar de wethouder geeft zijn duidelijkheid. Mevrouw HENDRICKX: Ik blijf het onduidelijk vinden, maar goed dat ligt misschien aan mij. De heer BOS: Begrijp ik de wethouder goed dat als deze motie wordt aangenomen die niet tegenstrijdig is met het Actieplan Duurzame Mobiliteit? Wethouder ROY GEERS: Dat begrijpt u goed. Dan was dat motie 17. Dan motie 19 van De Bossche Groenen over de lightrail. Uiteraard sluiten we geen alternatieven of toekomstige alternatieven uit. Op dit moment zetten wij in op BRT, Bus Rapid Transport heet dat. Daarover zijn we met de provincie, andere partijen en andere steden in gesprek en dat is wat ons betreft een slimmere variant dan de lightrail, namelijk een bus op wielen op het asfalt die ook flexibel inzetbaar is, dus de lightrail zullen wij op dit moment ontraden. Dan motie 23 van De Bossche Groenen, 'Behoud het kampenlandschap'. Wat in de Omgevingsvisie is opgenomen, komt overeen met de 45

visie Hooge Heide Boszone-Midden waarin ook rood voor groen mogelijk is en juist een toevoeging in superlandschappelijk wonen zal er ook voor kunnen zorgen dat we de natuurkwaliteit van dat gebied ook kunnen verbeteren. Ook daarom zullen wij deze motie ontraden. Mevrouw HENDRICKX: U zegt dat het zou kunnen verbeteren als we gaan bouwen in het coulisselandschap, op welke manier gaat de natuur daarvan profiteren, wat ziet u dan voor u? Wethouder ROY GEERS: Volgens mij kent u deze discussie over de visie Hooge Heide Boszone-Midden, daarin zitten ook mogelijkheden om rood voor groen in te zetten en dat is precies deze mogelijkheid, dus de natuurkwaliteit van bijvoorbeeld het Sparrenburgbos of een verbinding voor flora en fauna zou daarvoor terug kunnen komen en daarmee hebben we een versterking van de natuur. Dan motie 24 van de PVV, 'Extra aansluitingen op de A2'. Dat zou natuurlijk heel fijn zijn en we hebben daar bij het rijk op aangedrongen, net zoals bij de A59 Heesch West. Het rijk wil daar niet in mee. Ik hoop dat deze minister daar op een andere manier in gaat zitten, maar bovenal hoopt het college dat de ministers ook de afspraken nakomen die ze al over verbreding van de A2 hebben gemaakt en dat we daar zo snel mogelijk aan kunnen beginnen. Dus deze motie zullen we ontraden.

De heer VAN HATTEM: Hij is niet zozeer bedoeld voor de uitbreiding an sich van de A2, maar om zelf ook de ruimte vrij te houden in onze plannen, dat daar in ieder geval de ruimte ligt als wij daar aansluitingen of andere uitbreidingen van het wegennet willen en dat niet alles wordt volgebouwd, zodat de fysieke ruimte voor zulke infrastructurele projecten er ook nog is. Wethouder ROY GEERS: Wij hebben hierover tot in den treure contact met het rijk gehad en naar mogelijkheden gezocht en die zijn er gewoon simpelweg niet. Dus ruimte daarvoor beschikbaar houden zou zonde zijn voor onze eigen ontwikkelkansen die we zien. Dan motie 26 ook van de PVV, 'De toekomst van de dorpse kernen en boeren'. Ik las in de overwegingen dat die vooral is gericht op de ontwikkelingen in Nuland. Wij hebben in 2024 zeer uitgebreid met de verschillende partijen in Nuland gesproken en we zijn uiteindelijk ook tot deze conclusie gekomen. Zij waren er juist heel content mee dat we op deze manier de ontwikkelmogelijkheden van Nuland ook benoemen en beschrijven. Die gesprekken gaan natuurlijk verder voort, in de verdere ontwikkeling van die gesprekken. Dus onderzoeken en hoe we daarmee omgaan, met welke woningaantallen en met welke mobiliteitsoplossingen wordt daar allemaal nog in meegenomen. Het laatste dictumpunt.

Als u bedoelt dat we gewoon op de momenten in die ruimtelijke ontwikkeling bij u terug kunnen komen dan is de motie zonder gevolg. De heer VAN HATTEM: Om daarop in te gaan, dat kan inderdaad op de gebruikelijke momenten en indien zich een situatie voordoet waarin het college het nodig vindt om de raad te informeren dan zoveel eerder. Ik heb in mijn eerste termijn nog wel gevraagd of het beeld dat in de media is geschetst dat er 5000 woningen in die noordoosthoek van Nuland gaan landen klopt of dat het toch iets genuanceerder ligt. Wethouder ROY GEERS: Die vraag hebt u inderdaad gesteld. In de Omgevingsvisie staat dat we ook nog ruimte zoeken voor verdere uitbreiding in het kader van de Banstad en dit zou daarvoor een locatie kunnen zijn. De ruimte die we zoeken is voor 3000 tot 5000 woningen en dat wil niet zeggen dat die allemaal op deze plek landen, maar daarover moeten wel de gesprekken plaatsvinden. Als je een station wilt realiseren, heb je natuurlijk ook nog wel wat massa nodig en welke variaties, welke massa hoort daar thuis? Dat zijn de gesprekken die we zeker nog moeten voeren. Dan nummer 27 van de PVV, 'Ruimte voor de eigen auto in eigen wijk of dorp'. Het is natuurlijk niet zo dat we het autoluw maken van een bestaande wijk of een bestaand dorp zien in de vorm van de eigen auto uit de straat halen.

We zien het wel als een mogelijkheid om slimmer om te gaan met het verkeer dat eigenlijk niet in zo'n straat hoeft te zijn, om ook vooral te kijken hoe je ook in bestaande wijken en dorpen slimmer met de infrastructuur kunt omgaan om het allemaal net ietsje fijner te maken. Zoals de motie er nu staat, zullen we deze ontraden. Dan heb ik nog één motie, ook van de PVV, nummer 30 en die betreft de contacten met onze buurgemeenten. Die hebben we over de Omgevingsvisie van ons en over de Omgevingsvisie van onze buurgemeenten. Daarover zijn we in gesprek en daarover zullen we ook in gesprek blijven, dus deze motie is zonder gevolg. Wethouder VAN DER GELD: Ik ga in op een zestal moties en ik begin bij motie 6. 'Ruimte voor rafelranden en (creatieve) pioniers', die is eigenlijk een pleidooi om de ontwikkeling in de stad te bevriezen. Wij ontraden deze motie, wij zien wel degelijk ruimte voor makers en daar hebben we ook 46

recent het broedplaatsenbeleid voor in het leven geroepen. Volgens mij tijdelijk, als het gaat om broedplaatsen zeker, en permanent ook alleen niet stadsontwikkeling bevriezen zoals dat hier in deze motie staat. Dan motie 12, 'Een visie op Hoogbouw'. Motie 12 geen bezwaar. Wij zien dat de nota Hoogbouw al van een tijd geleden is en dat die met de huidige verdichtingsopgave die we in de stad hebben de nodige updates behoeft. Dus geen bezwaar tegen motie 12. Dan motie 20, 'Meer groen bij bouwprojecten'. We hebben in het beleid dat nog niet zo lang geleden is vastgesteld afgesproken dat bij heel veel gebiedspaspoorten 10% meer groen wordt toegevoegd en dat we daar ook hard aan werken. Daarnaast hebben we een groennorm voor nieuwe gebiedsontwikkelingen. Er is dus heel veel sprake van het toevoegen van groen en dit is er nog eens een extra schep bovenop, zoals we dat gesprek bijna iedere maand hebben. Dus wij ontraden motie 20. Dan motie 21 over het aanleggen van klimaat- en productiebossen. Hierin wordt ook sterk de link gelegd met de CO2opgave. De scherpe lezer heeft in de klimaatimpactanalyse kunnen lezen dat het aanleggen van klimaat- en productiebossen echt nauwelijks of geen zoden aan de dijk zetten als het gaat om de CO2-reductie, dat is toch een licht gezocht argument en ook vanuit onze grondpositie, ja dan ga je echt bepaalde ontwikkelingen in de stad stilzetten.

Vandaar dat wij motie 21 ontraden. Mevrouw HENDRICKX: Ik merk toch dat ik wel een beetje moe begin te worden, maar ik wil op dit punt toch even iets zeggen. Ja, het stil wil zetten. Ik heb gewoon intern overleg gehad en gevraagd wat de mogelijkheden en onmogelijkheden van die ruilgronden zijn. Er is mij verzekerd dat je gewoon voor een andere teelt kunt kiezen. We hebben 400 hectare, 450 hectare, ruilgrond en dat is nogal wat. 250 hectare wordt tijdelijk verhuurd, in pacht gegeven, en daar kun je gewoon een jaar of twee jaar een andere teelt op zetten. Dan zeggen wij 'zet daar bomen op', dat is niet onmogelijk en dan moet u niet zeggen dat dit wel zo is, dat is het enige punt. U kunt zeggen 'ik wil het niet, dat is niet wenselijk', maar het is wel mogelijk, het is een keus. Dat wil ik toch even rechtzetten. Wethouder VAN DER GELD: Volgens mij, zo interpreteert het college deze motie in ieder geval, gaat dit breed over het inzetten van gronden van de gemeente die we ook vaak strategisch in bezit hebben om daarmee bepaalde stadsontwikkelingen, bijvoorbeeld de productie van huizen, in ontwikkeling te brengen. Dat is niet zomaar even het schuiven tussen mais en bomen, daarmee zet je in de toekomst wel degelijk ontwikkelingen op slot. De heer VAN DEN KERKHOF: Dan toch ook een vraag aan de wethouder.

In het dictum staat nadrukkelijk 'ook', dus ook voor die gronden bestaat de kans dat ze in de toekomst wellicht tot bos worden omgezet. Als je hem niet zo strak leest dat er in de Omgevingsvisie ergens tekstueel een plek kan worden opgenomen dat ook onze eigen gemeentegronden wellicht een kans maken om in de toekomst naar het bos te worden omgezet, is dat nu zo bezwaarlijk? Wethouder VAN DER GELD: Ja, want dan overzien we hier de consequenties van deze motie niet, namelijk dat de gronden die wij dan hebben aangekocht om daar vervolgens strategisch op te gaan ontwikkelen… Dan komen we denk ik ook terug met het prijskaartje richting uw raad en dan gaat het echt om fundamentele getallen. Dat in de eerste plaats en dat is ook niet het doel en ook niet conform ons grondbeleid. Ik denk dat het toetsen van beleid ook een taak van het college is en op basis daarvan een advies geven om op basis daarvan ook bossen te gaan te gaan creëren. Vandaar dat we de motie ontraden. Mevrouw HENDRICKX: Dan toch. Het maakt helemaal niet uit of je er nou maïs, aardappelen of bomen op zet, het zijn ruilgronden en het gaat om pachtcontracten. Er is mij verzekerd dat je 250 hectare hebt waarop tijdelijke pachtcontracten zitten en die kun je dus omzetten naar een ander soort teelt.

Op het moment dat u zegt dat u het nodig hebt dan is het net zo als dat er mais op staat, dan neem je de grond terug in portefeuille en ruil je die een jaar later tegen grond die je strategisch wel wilt. Er ligt gewoon een boekhoudkundige exercitie onder die gewoon doorgang kan vinden en het is niet afhankelijk van de teelt. U kunt zeggen 'ik wil het niet', maar er zit inhoudelijk geen bezwaar achter wat je daar nou op zet. Wethouder VAN DER GELD: Nu vraagt mevrouw Hendrickx eigenlijk om die pachtcontracten die je dan tijdelijk hebt verschoven te wijzigen en dat is een andere vraag. Dit gaat wel heel erg de inhoud in, maar mevrouw Hendrickx weet beter dan ik hoe lang een boom nodig heeft om te groeien. Mevrouw Hendrickx zegt 'dan doen we twee jaar even iets anders', maar ik hoop dat we die gronden zo kort mogelijk bij ons houden om daar vervolgens op te gaan ontwikkelen. Het is ook een keuze in wat wil je uiteindelijk met die gronden wilt. 47

Mevrouw HENDRICKX: Ik heb mijn huiswerk goed gedaan en ik heb een beetje het gevoel dat u het een beetje in een hoek trekt waar het niet thuishoort. Er gebeurt wezenlijk niets anders, het maakt niet uit welke teelt je erop zet, die gronden blijven gewoon in uw portefeuille en dan is mijn vraag aan u: op het moment dat het op die manier zou kunnen, u zou dat ambtelijk uitvragen, desnoods laat ik het terugkomen in de commissie, het kan en het leidt niet tot allerlei bezwaren, want er gebeurt niets anders, zou u daar dan voorstander van zijn? Ik kan me voorstellen dat bos in het kader van klimaat en groen een grotere toegevoegde waarde heeft dan de teelt van maïs. Is dat dan iets waarvan u zegt: als het wel kan, is dat wel iets wat we zouden willen overwegen? Wethouder VAN DER GELD: Ik wil niet flauw doen, maar het hele woord maïs staat helemaal niet in de motie. De vraag 'verander maïs voor bos' is een hele andere vraag dan 'zet ruilgronden in ten behoeve van klimaatbossen'. Die ruilgronden zijn strategisch bezit, die willen wij onder andere gebruiken voor gebiedsontwikkelingen et cetera, dat is een hele andere vraag. Mevrouw HENDRICKX: Die ruilgronden worden nu verpacht aan boeren die daar tijdelijk op boeren. Het verbaast me dat u dat zelf niet weet, maar die pachtgronden, die ruilgronden, worden op dit moment gewoon in pacht aan boeren uitgegeven.

Dat is gewoon gangbaar beleid en dat zou u moeten weten want u hebt de portefeuille Grondbeleid. Het enige wat ik aan u vraag… Nogmaals, op het moment dat het kan, kunt u daar dan een andere teelt op zetten want die gronden worden gewoon verpacht, dat is gewoon zoals we dat doen in een gemeente. De VOORZITTER: Ik denk dat de motie blijft gehandhaafd. U kunt straks een meerderheid voor die motie vinden en als die motie wordt aangenomen, zal het college de opdracht krijgen om die motie uit te werken. Volgens mij is dat de opdracht zoals we die hier met elkaar willen. Mevrouw HENDRICKX: U hebt gelijk, maar ik wil wel de feiten gewoon juist hebben want ik krijg de indruk alsof ik mijn huiswerk niet goed heb gedaan, maar de wethouder… De VOORZITTER: Nee, u hebt een debat met de wethouder over dat u een ander beeld dan de wethouder hebt en dat is prima, maar volgens mij bepaalt uw raad en niet de wethouder of de motie wordt aangenomen. Mevrouw HENDRICKX: Inhoud en procedure zijn twee verschillende dingen. Wethouder VAN DER GELD: Ja voorzitter en ik ben niet degene die zegt dat iemand zijn huiswerk niet heeft gedaan, volgens mij heb ik dat juist mevrouw Hendrickx in mijn richting horen zeggen, dat even voor de orde. Volgens mij gaat het hier ook over de termijn.

Als puur de vraag aan het college is te kijken wat we tijdelijk op die pachtgronden zetten, is dat een andere vraag en daar kunnen we best naar kijken, dat weet ik niet, maar dat is niet zoals de motie er nu ligt. Dus motie 21 nog steeds ontraden. Dan motie 28, 'Geen nieuwe windturbines meer'. We hebben nog steeds de Regionale Energiestrategie en zoals ik straks ook over kernenergie zal zeggen, sluit het college geen technieken uit, dus geen kernenergie, maar ook geen windenergie. Dus wij ontraden daarmee motie 28. Dat is meteen een bruggetje naar motie 29 die over kernenergie gaat. Het college staat open voor innovatie en daarmee dus ook voor dit soort slimme kernreactoren in de toekomst. Als ik het goed heb gehoord, zei de heer Van Hattem dat je ze zo kunt neerzetten. Nou, ik heb ze zelf ook nog eens even zitten googelen, daar hadden we even de tijd voor, en op de website van de rijksoverheid staat letterlijk 'ze zijn nog niet toepasbaar' en in de westerse wereld zijn ze ook nog niet gebouwd. Daarmee zeggen we dat we ervoor openstaan, maar het gaat echt wat ver om nu al ruimte te reserveren voor een techniek die nog niet in de westerse wereld is toegepast. Deze Omgevingsvisie is niet meteen tot 2050 waarvan je zegt dat hij in beton zit.

Als deze techniek zich in de toekomst gaat ontwikkelen en die potentie heeft zodat je die in Den Bosch zou kunnen inzetten, zouden we dan kunnen bekijken of je daarmee ook iets doet in de Omgevingsvisie. De heer VAN HATTEM: Misschien moet er toch onderscheid worden gemaakt tussen gesmolten zoutreactoren, die zijn inderdaad nog niet direct toepasbaar, die zijn inderdaad nog in ontwikkeling en misschien zelfs in de iets verdere toekomst kernfusie, dat zou helemaal mooi zijn, maar dit gaat dus eigenlijk nog om de SMR's en die kunnen wel tussen haakjes van de plank worden geleverd, bijvoorbeeld RollsRoyce in Engeland en verschillende andere bedrijven bouwen ze al. Ik geloof dat ze in Engeland al staan, dus in de westerse wereld zijn ze al te vinden. 48

De VOORZITTER: Een interruptie, mijnheer Van Hattem. De heer VAN HATTEM: En ze zullen ze bijvoorbeeld in Silicon Valley neerzetten. De VOORZITTER: Wat is uw vraag? De heer VAN HATTEM: Ik wil even vragen of de wethouder hier een onderscheid maakt tussen gesmolten zoutreactoren en de SMR's. Wethouder VAN DER GELD: Dat weet ik niet, dat geef ik eerlijk toe. Ik heb letterlijk net, dan wordt het weer heel praktisch, SMR nog zitten googelen want ik leer ook iedere dag bij en daar kom ik letterlijk op de website van de rijksoverheid die praat over SMR en op die website staat letterlijk dat het in de westerse wereld nog niet is toegepast. Dat lijkt toch een vrij betrouwbare bron hoop ik. Wethouder RALPH GEERS: Vier moties en één vraag voor mij, te beginnen met motie 5, 'Vorstelijk verbinden ook voor dieren'. We vinden verbindingen voor dieren belangrijk en vandaar dat die ook in de gebiedspaspoorten Groen en klimaatbestendig zitten, maar we moeten deze motie toch ontraden omdat die onduidelijk is over wat daar dan in wordt verwacht en ook spreekt over realiseren en we daarmee eigenlijk een open einde, ook financieel, meegeven, maar hij komt terug ook richting het uitvoeringsprogramma voor de gebiedspaspoorten. Vanuit die gedachte hoop ik dat we daar dan de discussie kunnen voeren over of dat er wel of niet goed in zit, maar voor nu bij de Omgevingsvisie zou ik hem willen ontraden.

Mevrouw SAMSHUIJZEN: Wij willen het in die motie nog niet helemaal invullen, maar juist aan u vragen wat u daarop kunt doen en of u daarmee aan het werk kunt. Kunt u het in dat licht eigenlijk niet omarmen door te zeggen 'daar willen we inderdaad mee aan de slag'? Daar vinden we elkaar dan toch in? Wethouder RALPH GEERS: Zoals al vaker gememoreerd is de Omgevingsvisie een doorkijk naar wat er de komende 25 jaar zou kunnen zonder dat er op iedere ambitie direct een realisatieplan zit. Ik geef aan dat het onder andere terugkomt in het Uitvoeringsprogramma Gebiedspaspoorten wat een veel concretere status heeft. Als u zegt 'ga ermee aan de slag' dan is hij in die zin niet nodig omdat het een plek krijgt in het uitvoeringsprogramma van de gebiedspaspoorten. Vanwege de wijze waarop hij is geformuleerd ontraad ik hem voor de Omgevingsvisie. Het thema komt terug en dan kunt u een mening vormen, 'is dat voor ons voldoende of niet', maar voor de Omgevingsvisie zou ik hem nu ontraden. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Een korte vervolgvraag. Ik ben heel blij dat u daar verder mee aan de slag gaat.

Bent u het met mij eens dat die uitvoering niet alleen nu van belang is, maar dat we wel dat ankertje in die Omgevingsvisie, waarin we ook verder vooruitkijken en die telkens de houvast blijft, zetten om daar ook in de toekomst wel mee aan de gang te blijven gaan? Dat vindt u toch ook belangrijk? Wethouder RALPH GEERS: Het belang van dieren zit ook in de Omgevingsvisie, het komt daar op een aantal momenten in terug en we willen dat wel doen op een manier die ook past bij de juiste verwachtingen. Ik kan op basis van deze motie niet inschatten waar de behoefte ligt bij de PvdD en daarom wil ik hem daarbij pakken. Als u dan vindt dat het te weinig is, kunnen we met een discussienotitie en moties over het uitvoeringsprogramma kijken of we dat kunnen aanscherpen, dat lijkt me een passendere en concretere manier dan nu hier bij de Omgevingsvisie. Dus niet om het onderwerp weg te stoppen, maar om het op de goede plek de behandelen. Behandelen op de goede plek: ook motie 13 over het nachtleven. Die ontraden wij want die is niet gerelateerd aan de Omgevingsvisie. Voor wat we er inhoudelijk mee gaan doen, verwijs ik naar het informatiebulletin van 23 januari jl. waarin we dat hebben geschetst en we zullen bij de vragen van Volt en D66 ook inhoudelijk op de vervolgacties ingaan. Dan motie 16, over de groene ontmoetingen.

Geen bezwaar want belangrijk in de ontmoeting en u had het er zelf in uw onderlinge debatje al over dat we niet hele natuurgebieden gaan bestraten, dat past niet bij de kern van een natuurgebied. Dan motie 18, 'Wensen en middelen voor de gebiedspaspoorten'. Die zal ik ook ontraden in relatie tot deze Omgevingsvisie. We hopen in Q1 het uitvoeringsprogramma af te hebben, dus sneller dan in de motie staat, maar tegelijkertijd vind ik wel dat uw raad een integrale afweging moet kunnen maken, 49

dus dat we niet één programma eruit moeten vissen waarin we vooruitlopend op alles wat er bij de voorjaarsnota of bij de komende begrotingen komt ineens al een claim neerleggen en daarbij komt ook dat het uitvoeringsprogramma een scope van een jaar of 25 heeft en dat we dat dus ook niet nu al overal in de begroting kunnen kwantificeren en labelen. Dat uitvoeringsprogramma komt naar u toe en dan kunt u daar het gesprek over hebben. Intussen benutten we ook gewoon de gebiedspaspoorten, dus die van De Vliert en de Van Herpense Weide, met die gebiedspaspoorten op de achtergrond kunnen we echt een groen waterrijk gebied creëren en hebben we ook gewoon nog steeds 130 m² groen per huishouden, ver boven de norm van 75 m2. Mevrouw SAMSHUIJZEN: De wethouder geeft aan het lastig te vinden om die financiële dekking in te kleden, als ik dat even op die manier mag interpreteren. Wat kunnen wij daar dan wel op verwachten aan financiële dekking want volgens mij is het nu voor de hele raad nog hoogst onduidelijk.

Die dekking was er nog niet, gaat die er dan wel in ieder geval voor de komende tien jaar, ik noem maar wat, komen? Wat mogen wij verwachten? Wethouder RALPH GEERS: In het uitvoeringsprogramma geven wij een doorkijk van wat we op basis van de huidige beschikbare middelen al kunnen doen, op welke wijze we dat… Een deel is voor onderhouds- en vitaliseringsprojecten in de openbare ruimte die we doen, een deel is ook juist voor zo'n gebiedsontwikkeling waarbij het ook bij de gebiedsontwikkelaar een rol heeft en een deel is nog een hoop die als de kans zich voordoet we dat doen. Daar maken we een schifting in op basis van wat met de huidige middelen kan en het is gewoon een integrale afweging van dan wel uw raad bij de voorjaarsnota dan wel de onderhandelende partijen na de komende verkiezingen om daar eventueel met een plus financieel op in te gaan. We hopen dat aan het einde van dit kwartaal neer te leggen. Als we het over die vergroening hebben, kom ik ook bij de vraag van de heer Bos van GroenLinks, die vroeg naar de dilemma's over vergroening in de binnenstad. Ja absoluut, we werken aan een aantal documenten voor de binnenstad waaronder de leidraad Inrichting openbare ruimte, waarin de raad waarschijnlijk ook een aantal keer op werksessie is geweest. Daarin zullen we die dilemma's ook tastbaar maken en daar ook inzicht in geven.

Onze binnenstad is vol met allerlei functies, van uitgaanspubliek tot evenementen tot gewoon bezoekers en dat gecombineerd met de ondergrond en de historie is een puzzel, maar dat gaan we zeker voor u inzichtelijk maken en gaan we conform ook ons beleid zoveel vergroenen als maar kan. De heer BOS: Dank voor deze toezegging. Zou de wethouder nog iets concreter kunnen worden over op welke termijn we dit kunnen verwachten? Wethouder RALPH GEERS: Dat vind ik wat lastig omdat we eigenlijk hopen dat die leidraad voor de zomer van 2025 grotendeels klaar is, maar tegelijkertijd ook het project vanuit de Startnotitie Kwaliteitsverbetering loopt en we dat zoveel mogelijk samen willen oppakken om te voorkomen dat we straks vijf verschillende documenten over dezelfde vierkante meter hebben. Ik kan er nog niet op vooruitlopen of die loskomt of daarbij wordt betrokken om het integraal te kunnen doen, maar we zullen die met u delen zodra die er is. Wethouder VERMIN: Ja, dank u wel voorzitter, ik zal het heel kort houden. 'Liever gezond dan te rond', is ook mijn persoonlijke motto al werk ik daar nog wat harder aan. Deze past prima bij het programma Samen Gezond 's-Hertogenbosch waarin we ook een dergelijke verkenning hebben staan. Het lijkt me geen probleem om daar in de Omgevingsvisie wat aandacht aan te schenken, dus geen bezwaar.

(Er wordt buiten de microfoon gesproken.) Sorry excuus, hebt gelijk mijnheer Mees, dat was motie nummer 9 en dan kom ik nu bij motie nummer 10, 'Droge voeten', die is zonder gevolg. Op pagina 43 van de Omgevingsvisie staat reeds dat het belangrijkste is dat we droge voeten houden en daarmee is de waterveiligheidsopgave prioritair. Dat was het voorzitter. Wethouder VAN DER SLOOT: We gaan lekker door naar motie 8, ik heb er maar eentje. Ik hoorde al brede steun voor de grondbeginselen van ontmoeting. Er is een rijksbouwmeester, die heeft ook gezegd 'je moet geen huizen, maar gemeenschappen bouwen' en daarom heeft het college ook geen bezwaar. Wethouder SLIKKER: Voorzitter nog vier, te beginnen bij motie nummer 4 over de Bossche Mix van de SP. U schrijft het in de eerste zin, 'meer betaalbare woningen en een balans tussen sociale huur en koop', dat is het uitgangspunt dat ook in de Omgevingsvisie staat. Er staat een aantal overwegingen in die gewoon feitelijk niet kloppen, ook in wijken waar heel veel sociale huur is 50

en waar wij toevoegen, voegen we gedifferentieerd toe maar juist ook extra in de betaalbare categorie, zoals we ook in de wijken met dure koop momenteel sociaal toevoegen. Dat hebben we u al meerdere keren laten zien en we hebben ook in informatiebrieven aangegeven op welke locaties. Daarnaast vraagt u niet om bij de bestaande bebouwing gedifferentieerd toe te voegen, maar voor alle 121 buurten die 's-Hertogenbosch rijk is de Bossche Mix tot uitgangspunt te maken. Dat zou een enorm herstructureringsprogramma met sloop betekenen en daarom ontraden we deze motie. Dan gaan we door naar motie nummer 22 van De Bossche Groenen, 'Onderzoek naar voorzieningen bij groei'. We hebben bij het Strategisch Woondebat in de zomer van 2024 een vergelijkbare motie gehad en daar schetste ik ook al dat wij bij elke gebiedsontwikkeling, collega Van der Sloot zei het net terecht, gemeenschappen en wijken willen toevoegen. Dus ook scholen waarop collega Vermin stuurt met het Integraal Huisvestingsplan, collega Geers met wegen en openbaar vervoer, de andere collega Geers met winkels en werklocaties en ik kijk naar wat er voor zorg nodig is. Dat willen we niet steeds in een integraal plan moeten gieten waarmee we vooral papier produceren, maar het bij elke gebiedsontwikkeling separaat meenemen en dat komt dan ook gewoon terug in de plannen die u krijgt.

Daarmee ontraden we ook deze motie, net als de vorige keer. Datzelfde geldt voor motie nummer 25 van de PVV, 'Voorrang eigen inwoners op het huurcontract naar aanleiding van het voorbeeld van Oss' Die hebben we ook bij het Strategisch Woondebat en in het najaar van 2024 nog een keer besproken. Daar hebben we ook afspraken met uw raad over gemaakt. Wij kunnen pas iets op het moment dat het aantal inwoners onder de 50% zou zakken en daar zitten we echt niet op. Twee derde van de woningen, of het nou in de betaalbare koop, in de middenhuur of de sociale huur is, gaat naar de eigen inwoners. Ik heb met uw raad afgesproken daar jaarlijks naar u over te rapporteren. Al het richting die 50% zakt dan kom ik bij u terug en breng ik u in stelling. Die afspraak zou ik graag gestand doen en dan ontraad ik ook deze motie. Dat brengt mij bij de laatste, motie 31 over participatie van de PVV. Dat gesprek met de inwoners is uiteraard bijzonder belangrijk. In tegenstelling tot wat u zegt, is die participatie rondom de Omgevingsvisie niet alleen in 2021 gevoerd, maar ook zeer uitgebreid in 2023 en 2024 en of het nou woningbouw of een azc betreft, alles wat wij hier de komende jaren met elkaar maken, komt terug in de omgevingsdialoog met de inwoners en dat is ook bij het azc nog in volle gang.

Dus we gaan niet opnieuw de participatie rond de Omgevingsvisie doen als het gaat over specificaties daarvan. Dus ook deze motie ontraden wij. De VOORZITTER: Dank u wel. Is er behoefte aan een tweede termijn? Is er behoefte aan gewoon stemming? Ja, dan ga ik over tot stemming. Dames en heren, dit gaat om de stemming dus het is wel serieus. Ik noem de motie op, ik vraag de indiener van de motie of die gestand blijft en blijft die gestand dan komt er een stemming. Trekt u hem in, dat kan ook, dan komt er geen stemming. Mevrouw HENDRICKX: Voorzitter, wij willen een aantal moties intrekken. De VOORZITTER: Ja, maar ik noem dan per motie… Motie 1, Oostelijke ontsluiting ’s-Hertogenbosch, dus alles 'oost' van de A2, van gewoon geDREVEN. Mevrouw LIPMAN (stemverklaring): Wij vinden de oostelijke ontsluiting ook belangrijk, maar er loopt nu een studie en we willen die studie afwachten, dus wij zullen tegen stemmen. Mevrouw VERREIJT (stemverklaring): Wij sluiten ons aan bij de woorden van het CDA. De heer VAN HATTEM (stemverklaring): Ik ben voor de motie, maar wel met de kanttekening dat er ruimte vrij zal moeten worden gehouden voor aansluitingen op de A2. De VOORZITTER: Mevrouw Claessen heeft de zaal verlaten. Motie 1 is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van SP (Roovers, mw.

Visscher), Leefbaar 's-Hertogenbosch (Mees), PVV (Van Hattem) en gewoon ge-DREVEN (Van Creij) hebben voor gestemd. Motie 2, HOV-voorzieningen Groote Wielen, van gewoon ge-DREVEN is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van De Bossche Groenen (mw. Hendrickx, Hoeben), SP (Roovers, mw. Visscher), gewoon ge-DREVEN (Van Creij), en PvdD (mw. Samshuijzen) hebben voor gestemd. 51

Motie 3, Verkeersveiligheid en leefbaarheid centrum Vinkel en Nuland, van gewoon ge-DREVEN. De heer VAN HATTEM (stemverklaring): Ik vind het, zoals de wethouder aangaf, nog te prematuur om vooruit te lopen op wat precies het plan moet zijn, daarom zal ik nu niet voor de motie stemmen. Motie 3 is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van De Bossche Groenen (mw. Hendrickx, Hoeben) en gewoon geDREVEN (Van Creij) hebben voor gestemd. Motie 4, Neem Bossche Mix serieus en pak segregatie aan, van SP, PvdD en Bosch Belang. De heer VAN DEN KERKHOF (stemverklaring): Met de uitleg van de wethouder dat ook in wijken met veel koop sociale huur wordt toegevoegd zullen wij deze motie niet steunen. Motie 4 is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van De Bossche Groenen (mw. Hendrickx, Hoeben), SP (Roovers, mw. Visscher), Volt (Van Silfhout) en PvdD (mw. Samshuijzen) hebben voor gestemd. Motie 5, Ook voor dieren vorstelijk verbinden en bouwen aan generaties, van PvdD, De Bossche Groenen en Volt is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van GroenLinks (Bos, mw. Doğan, mw. Korver), De Bossche Groenen (mw. Hendrickx, Hoeben), SP (Roovers, mw. Visscher), Volt (Van Silfhout) en PvdD (mw. Samshuijzen) hebben voor gestemd.

Motie 6, Ruimte voor rafelranden en (creatieve) pioniers, van PvdD, De Bossche Groenen en Volt is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van De Bossche Groenen (mw. Hendrickx, Hoeben), SP (Roovers, mw. Visscher), Volt (Van Silfhout) en PvdD (mw. Samshuijzen) hebben voor gestemd. Motie 7, Werk maken van balans tussen productie- en ecosystemen, van PvdD, De Bossche Groenen en Volt is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van Bosch Belang (Van der Krabben), De Bossche Groenen (mw. Hendrickx, Hoeben), SP (Roovers, mw. Visscher), Volt (Van Silfhout) en PvdD (mw. Samshuijzen) hebben voor gestemd. Motie 8, Grondbeginselen van ontmoeting: fundament voor verbinding in onze gemeente, van CDA, Rosmalens Belang, GroenLinks, Bosch Belang, Volt en VOOR Den Bosch. De heer VAN HATTEM (stemverklaring): Ik ga voor de motie stemmen ondanks dat ik het wel een heel wollig verhaal vind, maar de insteek is op zich prima. Motie 8 is door de gemeenteraad unaniem aangenomen. Motie 9, Gezond Voedselaanbod: liever gezond dan te rond, van GroenLinks, PvdA, Rosmalens Belang, VVD, D66, De Bossche Groenen, CDA, Volt en PvdD.

De heer ROOVERS (stemverklaring): Volgens mij heb ik in de eerste termijn duidelijk aangegeven dat ik deze motie heel beperkt vind, maar het tegengaan van de toename van fastfoodketens vind ik wel positief, dus met enige reserve stemmen we hier wel voor. De heer VAN CREIJ (stemverklaring): Ik zal tegen stemmen. Wij gaan uit van de kracht van de eigen burger en het past ook niet in onze gedachtegang om dat soort dingen te verbieden. Motie 9 is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van Leefbaar 's-Hertogenbosch (Mees), PVV (Van Hattem) en gewoon geDREVEN (Van Creij) hebben tegen gestemd. Motie 10, Droge voeten houden, van Leefbaar 's-Hertogenbosch en gewoon ge-DREVEN. 52

De heer VAN HATTEM: (stemverklaring): De eerste overweging, 'het klimaat in hoog tempo verandert' et cetera, daar kan ik eigenlijk niets mee en die onderschrijf ik ook niet, maar ik heb niets op de strekking van de motie tegen en ik zal voor de motie stemmen. De heer VAN SILFHOUT (stemverklaring): Volgens mij is wat we hier doen al staan beleid en wij snappen de motie dan ook niet zo goed. Wij zullen tegen stemmen. De heer VAN DEN KERKHOF (stemverklaring): Wij sluiten ons aan bij de woorden van Volt, wij zullen tegen stemmen omdat hij overbodig is. Motie 10 is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van Bosch Belang (Van der Krabben), De Bossche Groenen (mw. Hendrickx, Hoeben), SP (Roovers, mw. Visscher), Leefbaar 's-Hertogenbosch (Mees), PVV (Van Hattem) en gewoon ge-DREVEN (Van Creij) hebben voor gestemd. Motie 11, Station Maaspoort, van D66, Leefbaar 's-Hertogenbosch, GroenLinks, Bosch Belang, PvdA, SP, VVD, Volt, Rosmalens Belang en CDA. De heer VAN HATTEM (stemverklaring): Wij zullen tegen de motie stemmen. Wij zetten liever in op aansluitingen voor de auto rond de Maaspoort, zodat daar het verkeer beter kan doorstromen in plaats van heel veel geld aan een nieuw station uit te geven.

Mevrouw HENDRICKX: (stemverklaring): Ondanks dat het een vrij hoog gehalte wensdenken heeft, is het natuurlijk een lijn die wij van harte zullen onderschrijven, dus we zullen voor de motie stemmen. De heer VAN CREIJ (stemverklaring): Ik zal voor de motie stemmen, maar wel nadrukkelijk…Uit de quickscan bleek destijds dat de gemeente dan ook flink wat moet bijdragen, dat we dat goed in ogenschouw nemen. Mevrouw SAMSHUIJZEN (stemverklaring): Wij vinden ook wel dat er een redelijk wensgehalte in zit, maar het is altijd goed om dromen te blijven hebben. Daarom willen we het zeker aanmoedigen hoor, daar zijn we niet de moeilijkste in, en stemmen we voor. Motie 11 is door de gemeenteraad aangenomen. Het lid van de fractie van PVV (Van Hattem) heeft tegen gestemd. Motie 12, Een visie op hoogbouw, van D66, GroenLinks, Leefbaar 's-Hertogenbosch, Bosch Belang, PvdA en Volt is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van De Bossche Groenen (mw. Hendrickx, Hoeben), PVV (Van Hattem), en gewoon ge-DREVEN (Van Creij) hebben tegen gestemd. De VOORZITTER: Dan ga ik naar motie 13, 'Versterken en opschudden van het Bossche nachtleven', blijft die gestand mijnheer Gersjes? De heer GERSJES: Nee, die trek ik in. Motie 14, Meer ruimte voor Groen en Natuur, voorkom stilstand, van Volt is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van VVD (Broekmeulen, mw.

De Groot, Van Haren, mw. Welten), PvdA (Çifçi, mw. Hoekstra, Peters), Leefbaar 's-Hertogenbosch (Mees), PVV (Van Hattem) en gewoon geDREVEN (Van Creij) hebben tegen gestemd. Motie 15, Behoud en versterken van karakter in dorpen en wijken, van Rosmalens Belang, CDA en D66 is door de gemeenteraad unaniem aangenomen. Motie 16, Groene ontmoetingen – parken en verbindende routes voor iedereen, van Rosmalens Belang, CDA, PvdA, GroenLinks en D66.

53

Mevrouw SAMSHUIJZEN (stemverklaring): Wij vinden toegankelijkheid en inclusie hartstikke belangrijk, maar zoals ook in het debatje aangegeven vinden wij toch wel echt redelijk onduidelijk wat dat nu betekent voor de natuur. De natuur is hartstikke kwetsbaar, zeker op dit moment, dus ja met die strekking van de motie zijn wij genoodzaakt om dan tegen te stemmen. De heer VAN CREIJ (stemverklaring): Ik zal ook tegen stemmen. Buiten dat groen niet altijd voor iedereen bereikbaar kan en zal zijn, vinden wij de kracht van natuur heel belangrijk, dat je soms ook gewoon rust gelaten kunt worden. Vandaar dat wij tegen stemmen. Motie 16 is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van De Bossche Groenen (mw. Hendrickx, Hoeben), PVV (Van Hattem), gewoon ge-DREVEN (Van Creij) en PvdD (mw. Samshuijzen) hebben tegen gestemd. Motie 17, (Omgevings)Visie op veiligheid en betere bereikbaarheid, van VVD en gewoon geDREVEN. De heer BOS (stemverklaring): Met de duiding van de wethouder geven we deze motie het voordeel van de twijfel, maar we zijn wel scherp bij de Omgevingsvisie. De heer VAN CREIJ (stemverklaring): Ik ben blij dat de wethouder heeft aangegeven dat het een en-ensituatie is. We zijn al mede-indiener, maar ik blij dat gehoord te hebben. De heer VAN SILFHOUT (stemverklaring): Je kunt deze motie heel romantisch lezen, dan krijg je de lezing van de wethouder.

Wij lezen hem toch wat minder romantisch en dan zien wij toch gewoon een beetje een vroem-vroemmotie in disguise, in vermomming. Dus wij zijn tegen. Mevrouw HENDRICKX: Ja, ook vanuit ons grote zorgen als het gaat om deze motie. Dit ondermijnt opnieuw die auto toch meer achter ons laten en overstappen op andere verkeersmodaliteiten. Dus wij zullen tegen stemmen en als deze wordt aangenomen dan kijken we met zorg wat het gaat opleveren. Motie 17 is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van De Bossche Groenen (mw. Hendrickx, Hoeben), SP (Roovers, mw. Visscher), Volt (Van Silfhout) en PvdD (mw. Samshuijzen) hebben tegen gestemd. Motie 18, Van wensen naar doen: middelen om groene ambitie waar te maken, van PvdD en De Bossche Groenen is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van De Bossche Groenen (mw. Hendrickx, Hoeben), SP (Roovers, mw. Visscher), Volt (Van Silfhout) en PvdD (mw. Samshuijzen) hebben voor gestemd. De VOORZITTER: Dan ga ik over naar motie nummer 19. Mevrouw HENDRICKX: Voorzitter, wij willen hem intrekken. De VOORZITTER: Die wordt ingetrokken. Motie 20, meer groen bij bouwprojecten, van De Bossche Groenen en PvdD is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van De Bossche Groenen (mw. Hendrickx, Hoeben), SP (Roovers, mw. Visscher), Volt (Van Silfhout) en PvdD (mw. Samshuijzen) hebben voor gestemd.