Notulen raadsvergadering 2024-11-13

Wij dienen nu een nieuwe motie in met het verzoek om daar meer capaciteit van de ambtelijke organisatie op te zetten omdat het niet lukt om het met de capaciteit van het dierentehuis te kunnen realiseren. Het doel is eigenlijk hetzelfde en de insteek van de motie was een beetje anders, daarom begrijpen we dat die motie is afgedaan, maar we hopen wel dat we dit doel kunnen blijven vasthouden en we toewerken naar de invulling daarvan. Dat over de dierentehuis en dan zorg voor bomen. U weet dat mijn partij geen voorstander van bomenkap is. Voor dat standpunt is geen meerderheid in deze raad en daarom ga ik het daar vandaag niet heel uitvoerig over hebben. Wij zien wel mogelijkheden voor overeenstemming over wat we doen als er bomen worden gekapt. Het technische verhaal heb ik in de commissie al gedaan en dat zal ik u vandaag besparen. Het gaat erom dat we verantwoordelijkheid nemen voor de bomen die

28

we kappen door vooraf te compenseren en op basis van ecologische waarde te herplanten. Daarom dienen wij daar samen met Volt en gewoon ge-DREVEN motie 24 over in. De heer VOSSEN: Ik hoorde mevrouw Samshuijzen zeggen dat er technisch over is gesproken, maar de Bossche PvdA heeft nog wel wat vragen over wat de compensatie precies is. Ik hoorde eerst dat het binnen vijf jaar effect moet hebben, maar over hoeveel geld spreken we dan? Er moeten best grote bomen komen en als we kijken naar vergroening bij grote projecten dan duurt het best lang voordat een boom groot is, 'plantertje dood, boompje groot'. Waar spreken we eigenlijk over? Mevrouw SAMSHUIJZEN: Dank voor deze vraag. Ik ben heel blij dat de PvdA in ieder geval wil kijken wat het inhoudt. Voor de PvdD is het van belang dat je geen bomen kapt als er niet de mogelijkheid of de bereidwilligheid is om de ecologische waarde te compenseren. Ik begrijp dat u daar mogelijk nog vragen over hebt en in dat geval nodig ik u uit om de vragen die u hebt te stellen, maar dit is in ieder geval de insteek van mijn partij. Kunt u zich daar ook in vinden? De VOORZITTER: Nee, de motie is helder en de vraag die straks voorligt bij de behandeling van de motie is of u het goedvindt om dat verder te agenderen en verder uit te werken.

Mevrouw SAMSHUIJZEN: Dan zorg, afvalzorg is ook een zorg en je zou er als verantwoordelijk wethouder kopzorgen van krijgen denk ik. De moties over afvalzorg vliegen hem vandaag om de oren en ook in het DB was het deze week weer prijs. Uiteindelijk denk ik dat we allemaal hetzelfde willen, een veilige Afvalstoffendienst, 0 kilo restafval en een betaalbare afvalstoffenheffing voor de inwoners. Wij leerden in de commissievergadering van de wethouder dat er nieuw afvalbeleid onderweg is. Afval raakt iedereen, het is voor iedereen van groot belang en goede afvalscheiding moeten ook door inwoners worden gedaan, iedereen moet dat zelf dagelijks doen en daarom roept de PvdD op tot een Burgerberaad over afval, zodat bij de vaststelling van het nieuwe afvalbeleid dit door de inwoners gedragen beleid is. Dat is motie 27. De heer VOSSEN: Ik snap wat de PvdD bedoelt, dat we inwoners laten meespreken over dit soort belangrijke kwesties die hen raken, maar de PvdD gaf ook aan dat er afvalbeleid komt. Is een Burgerberaad niet een te zwaar middel omdat we al naar dat beleid toegaan.

Kan ik hem ook zo lezen, voor de wethouder meteen, in de geest van burgerparticipatie, dat burgers hierover kunnen meedenken, is dat voor u ook voldoende? Mevrouw SAMSHUIJZEN: De reden dat wij om een Burgerberaad vragen, is omdat burgers bij een Burgerberaad heel goed over alle keuzes en consequenties worden geïnformeerd. Ook in het gesprek dat wij met een discussienotitie gaan hebben, zullen we het over de verschillende opties hebben en dat is natuurlijk de kracht van een Burgerberaad, dat burgers gewogen keuzes en adviezen kunnen geven. Zegt u nu dat dit ook op een andere manier kan, het moet natuurlijk niet om het middel maar om het doel gaan, maar het doel is wel dat burgers daar met alle afwegingen en consequenties duidelijke uitspraken en adviezen over kunnen geven. De heer VOSSEN: Ik hoor dat wij het in de geest van radicale participatie mogen lezen en dat dit een oproep aan de wethouder is om in die geest te reageren. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik vind radicale participatie hele mooie woorden. Oeteldonk liet op 11 november jl. al zien dat het een stap naar een inclusiever beleid kan maken, maar Oeteldonk moet nog wel een stuk inclusiever, bijvoorbeeld met een rol voor vrouwen in het Oeteldonks Spel en door de rol van dieren op evenementen zoals carnaval juist te schrappen.

Wanneer op korte termijn het evenementenbeleid op de planning staat, is ook de tijd daar om afscheid te nemen van dit soort gedateerde gebruiken, zoals het gebruiken van dieren op evenementen. Het lijkt soms alsof er sinds 1882 niets meer mag veranderen, maar aan ons allen dan de taak om te laten zien dat dit natuurlijk klets is. Daarom kiest de PvdD vandaag voor vooruitgang en voor een positieve, duurzame en inclusieve toekomst, u ook? Tot zover. De heer HUIBERS: Onze gemeente is rijk aan diversiteit met maar liefst veertien wijken, zes dorpen en 108 buurten en buurtschappen, elk met hun eigen unieke karakter en uitdagingen, samen vormen zij een gemeenschap van ruim 116.000 inwoners die deze plekken tot leven brengen. Velen van hen dragen vrijwillig bij aan de vitaliteit en verbinding in hun buurt wijk of dorp, denk bijvoorbeeld aan verenigingen waar iedereen op zijn of haar eigen niveau kan meedoen en genieten van 29

gezamenlijke activiteiten. We zijn dan ook verheugd dat de moties van Rosmalens Belang over inclusief sporten en zichtbaarheid topsport vergroten nu expliciet in de begroting zijn benoemd en in uitvoering worden gebracht. Laten we daarbij ook de buurman of buurvrouw die zorgt voor de mensen om zich heen en helpt bij het creëren van verbinding niet vergeten. Daar mogen we trots op zijn en dat moeten we koesteren. Over het algemeen scoren we goed op de wijk- en buurtmonitor, we hebben zelfs gehoord dat we het in deze gemeente fantastisch doen. Dat werd net al aangehaald, een score van 7,4 voor de woonomgeving, een 6,7 voor veiligheid, 69% beoordeelt zijn of haar gezondheid als zeer goed, een medewerkerstevredenheidsonderzoek met een score van 7,4 en in het landelijke linkerrijtje van de Monitor Brede Welvaart, dat zijn klinkende cijfers waarmee we zeker mogen thuiskomen. Er is zeker ruimte om die cijfers hoger te krijgen, dat is ook onze plicht. We zien aan de andere kant dat ze onder druk staan, dat zullen we niet ontkennen, en we zijn er nog niet. Iedere partij stelt haar eigen prioriteiten en voor Rosmalens Belang blijft de focus op een stevige sociale basis in alle wijken en dorpen. Dat vraagt om maatwerk. Voor de ene wijk ligt de nadruk op jongerenwerk en voor een andere wijk of dorp is juist de lokale vereniging cruciaal.

Rosmalens Belang blijft zich dan ook inzetten voor deze sleutelpartners, van verenigingen tot kleine initiatieven, die zowel de sociale cohesie als het veiligheidsgevoel versterken. We komen in december a.s. samen met de VVD met een discussienotitie om de subsidiestructuur te verbeteren. Hiermee willen we stichtingen zoals SJV Rosmalen extra ondersteunen zodat zij hun verbindende werk in de samenleving kunnen blijven doen. Door een gedegen financieel beleid, het werd net al door de heer Roovers aangehaald, staan we er goed voor, ook met het oog op het zogenoemde ravijnjaar. Tegelijkertijd staan de financiën onder druk en dat komt mede doordat het rijk taken met een bezuinigingsopdracht richting de gemeente blijft decentraliseren, denk hierbij aan de jeugdzorg en het Integraal Zorgakkoord. Daarom roepen wij het college op om tijdens de ledenvergadering van de VNG later in november 2024 een krachtig signaal af te geven. Dat brengt mij bij de moties en amendementen. Zoals eerder aangegeven is er in alle wijken en dorpen maatwerk nodig om de sociale basis te versterken.

Verenigingen zoals Nulandia en Be Quick spelen bijvoorbeeld een cruciale rol in de leefbaarheid van Nuland en samen met het CDA en gewoon ge-DREVEN, ook dank voor de zeer constructieve samenwerking, vragen wij het college om met deze verenigingen in gesprek te gaan en vast te stellen welke ondersteuning zij na overname van het clubhuis van Be Quick nodig hebben om hun fusie te realiseren en om bij de voorjaarsnota met een voorstel te komen. Ik pak er een aantal moties uit en het moge duidelijk zijn dat we de moties waar we onder staan steunen. Het belang van een sterke sociale basis en veiligheidsgevoel wordt ook bevorderd door de leefomgeving die op orde is, die netjes en opgeruimd is. Daarom dienen we samen met de SP motie 19 in en later bespreken we het Beheersplan Openbare Ruimte, waarbij we ons inzetten voor een evenwichtige verdeling van middelen en aandacht voor wijken en dorpen, passend bij hun karakter en behoefte, Rosmalens Belang heeft zich hier al vaker voor ingezet. De gedachtegang van motie 9 van De Bossche Groenen ondersteunt dit en wij zullen die dan ook steunen. We steunen ook motie 15, 'Blijvende aandacht voor Bossche dwangarbeiders'.

Ook mijn opa was een dwangarbeider en uit de vele verschrikkelijke verhalen over die periode bleek toch wel dat zij bij terugkomst een wat mij betreft onterecht heel andere onthaal kregen dan degenen die hebben gevochten of verzet hebben getoond. Wat ons betreft mag deze vergeten groep niet worden vergeten. We blijven ons inzetten voor een gemeente waarin elke wijk en dorp en iedere inwoner zich betrokken en gehoord voelt. We bouwen samen aan een toekomst waarin onze inwoners actief kunnen deelnemen aan een gezonde, veilige en verbonden gemeenschap, we blijven dus bouwen aan karakter. Tot zover. De heer VAN SILFHOUT: Vandaag moeten we een oordeel vellen over onze begroting die naar het ernaar uitziet op hoofdlijnen en met de inzichten die we nu hebben solide is, maar er zijn van die weken, en dit is er zo eentje, dat het beoordelen van een begroting ver staat van de politieke realiteit waarin ons land zich in bevindt. Het land staat al een week in de fik door wat er de afgelopen week in Amsterdam gebeurde, onze hoofdstad beleefde een verschrikkelijke nacht en week en tegelijkertijd gooiden landelijke en lokale politici olie op het vuur door groepen weg te zetten, verschrikkelijk, terwijl we juist die brand moeten blussen, moeten dempen. Daarmee raakt het ook direct onze gemeente en wil ik het college het volgende vragen.

U hebt thermometers in verschillende groepen in onze samenleving, welk beeld ontstaat in onze eigen Bossche gemeenschap op basis van wat er in Amsterdam is gebeurd? Mijn partijgenoot Itay Garmy die zelf Joods is en raadslid in Amsterdam, pleit al sinds het begin van de oorlog om niet zwart-wit te denken over de oorlog in Israël en Gaza, maar om in grijstinten te denken en elkaar als mens te blijven zien. Krijgt het college signalen dat inwoners van onze gemeente zich niet meer gezien voelen als mens en zijn er genoeg ventielen die als dat nodig is kunnen worden opengezet, zodat inwoners hun emotie kwijt kunnen? Dan terug naar de begroting. Wat Volt betreft moeten we meer woningen bouwen, met de klimaatcrisis aan de slag en 30

onze cultuursector versterken en een hart onder de riem steken omdat die vanuit Den Haag zwaar onder druk staat. Ik had aangekondigd het te hebben over studentenhuisvesting en ik heb namens Volt een motie aangekondigd, maar ik kwam er in de voorbereiding achter dat dit onderwerp meer aandacht van de raad verdient en we zijn een discussienotitie aan het voorbereiden. Dan de motie over de afvalstoffenheffing en in het verlengde daarvan de Afvalstoffendienst, de enige motie bij de belastingvoorstellen, ook namens 50PLUS en Leefbaar 's-Hertogenbosch. Wij bedanken wethouder Ralph Geers voor de handreiking die hij heeft gedaan om het debat in de raad te bevorderen door na te denken over wat we wel kunnen doen in plaats van wat niet kan en wij roepen het college op om daar dit jaar de tijd voor te nemen omdat het college aangeeft dat de systemen bij de Afvalstoffendienst er op dit moment niet klaar voor zijn en er tijd nodig is om bepaalde informatie te kunnen samenstellen. Later dit jaar zal het college met een discussienotitie over onze visie op afval komen en Volt wil dat we dan ook een inhoudelijk en gegronde discussie voeren over de hoogte en vorm van onze heffingen, zodat we inzicht hebben in wat de kosten van verschillende inzamelvormen zijn en in hoeveel afval grotere en kleinere huishoudens produceren.

Ook willen we rekenvoorbeelden van hoe we kunnen omgaan met minder vergaande tariefdifferentiatie zoals in Utrecht waar ze nu met vier tarieven voor een-, twee-, drie-, vier- en meerpersoonshuishoudens werken of juist verdergaande tariefdifferentiatie. Wij denken dat we met die informatie en een afgewogen en inhoudelijk debat een stap kunnen zetten naar een effectievere afvalstoffenheffing binnen onze gemeente. Dan motie 32, 'Voortzetting Buurt naar het Museum', ingediend met de PvdD. We zagen het afgelopen jaar oproepen op verschillende platformen om de Hambaken en de Gestelse buurt in staat te stellen om met hun buurt gratis naar het museum te kunnen en we lazen in De Bossche Omroep dat het hele gezin mee kan en dat er een heel programma omheen wordt ontwikkeld waarbij buurten samen hun wereldbeeld vergroten. Cultuur is een venster op de wereld en tegelijkertijd zorg je er door dingen samen met je buurt te doen voor dat je een samenleving bent, wordt en blijft. Nu staan we voor het ongemakkelijke moment, het klassieke moment, dat schooljaren en kalenderjaren van de gemeente niet gelijklopen. Aan het einde van het schooljaar loopt dit project uit zijn geld, maar pas een halfjaar later start het nieuwe begrotingsjaar.

Vandaar dat wij een motie indienen die om een beperkt bedrag van € 22.500 vraagt, zodat als we positief oordelen over het project bij de evaluatie later dit jaar, het project niet stil komt te staan. Dan een aantal moties die ons opvallen. Allereerst de motie van Leefbaar 'sHertogenbosch over armoede tegenover cultuur, om geld van cultuur over te boeken naar armoedebestrijding. Dat is een bekende reflex die het onderwerp cultuur geen recht doet. Op dat moment wordt cultuur eigenlijk als inferieur gezien en om die reden een sluitstuk in de keuzes die je maakt. Volt maakt die keuzes niet want dat doet onze armoedediscussie geen recht. De heer VAN HATTEM: Over de vorige motie, 'Voortzetting Buurt naar het Museum'. Allereerst vind ik het een beetje twijfelachtig dat de keuze voor bepaalde wijken wordt gemaakt, zou die mogelijkheid vanuit het gelijkheidsbeginsel niet aan alle wijken moeten worden geboden? Als we nou eens zouden stoppen met zoiets als het Design Museum, kunnen we dan zorgen dat mensen naar de bestaande musea kunnen om daar gebruik van cultuur te maken in plaats van tientallen miljoenen over de balk te gooien voor een nieuw Design Museum? De heer VAN SILFHOUT: Twee zeer uiteenlopende vragen. In de eerste kan ik me helemaal vinden want onze insteek is ook dat het bij Buurt naar het Museum niet over maar twee buurten gaat.

Het was een pilot, er was een beperkt budget en daarom is maar naar twee buurten gekeken. Als dit succesvol wordt geëvalueerd kan wat mij betreft de hele stad, elke wijk en elke buurt, hiervan meegenieten, maar daar zijn we nu nog niet. Daarin vind ik u van harte. Het andere punt gaat eigenlijk niet over Buurt naar het Museum. U mag uw mening hebben over musea in Den Bosch en of we die wel of niet moeten ontwikkelen. Ik had het net in mijn betoog over de waarde van cultuur en ik denk analoog aan wat de heer Roovers zei over investeren versus de kosten van dingen dat we heel goed in de gaten moeten houden dat we ook moeten investeren in dingen en cultuur is een van de zaken waarin Volt graag in investeert. De heer ROOVERS: De heer Van Silfhout begreep volgens mij wel dat ik niet bedoelde dat we in het Design Museum moeten investeren. De heer VAN SILFHOUT: Ik begreep zeer goed dat de SP daar niet het Design Museum mee bedoelde, maar ik vond het wel een mooie analogie als we het hebben over investeren versus kosten. Cultuur wordt in de maatschappij vaak als kosten gezien en ik denk dat we het daarbij over investeringen moeten hebben. Dan terug naar waar ik was, de discussie over armoede versus cultuur. We hebben de constructieve motie 4 van de PvdA liggen omdat we volgens mij raadsbreed 31

onderkennen dat armoede een probleem is dat we moeten aanpakken. Wat Volt betreft zijn zowel armoede als de cultuur zaken die we moeten beschermen. Wij als samenleving kunnen de intrinsieke waarde van cultuur heel moeilijk becijferen omdat het zich niet goed in geld laat uitdrukken en op de begroting doen we dat wel, eigenlijk de discussie over kosten versus investeringen die de SP al benoemde, geld in cultuur stoppen is een investering in ons allemaal. We zijn erg blij met motie 3 van D66 over seksuele gezondheid, dat is een onderwerp waar echt schot in de zaak moet komen. De heer MEES: Ik wil toch even terugkomen op het verhaal over armoede en cultuur. Allereerst de vraag aan Volt: bent u van mening dat we gelet op allerlei kosten die gaan komen en er al zijn voor de sociaal zwakkeren eigenlijk meer geld voor armoedebeleid beschikbaar zouden moeten hebben? De heer VAN SILFHOUT: Zeker. De heer MEES: En mijn vervolgvraag is: hebt u zelf ideeën over hoe we meer geld beschikbaar zouden kunnen krijgen? Het is kiezen uit schaarste en we moeten geld in de begroting vinden, hebt u daar zelf ideeën over? De heer VAN SILFHOUT: Ja daar heb ik zelf ideeën bij en die heb ik volgens mij samen met u bij de voorjaarsnota ingediend, toen zocht u het ook op een andere plek. Ik zou bijvoorbeeld kijken, en dat doet u volgens mij ook in een andere motie, naar het aantal communicatieadviseurs.

Ik vind het persoonlijk jammer dat het college heeft besloten om al aan de voorkant vast te stellen wat onze gemeentebelastingen de komende vier jaar gaan doen. Dat is natuurlijk ook een knop waaraan we als gemeente kunnen draaien, iets meer belasting heffen om mensen in armoede te kunnen helpen. Er zijn legio opties om dat te doen en ik denk niet dat geld bij cultuur wegsluizen daarin de juiste keuze is. De motie over seksuele gezondheid. Volt vindt dat een onderwerp waar echt schot in de zaak moet komen en met de motie van de heer Elders van D66 komt er in ieder geval een begin en we moeten richting de volgende cyclus bij de GGD bezien hoe dit in de uitvoering doorwerkt. De seksuele gezondheid van al onze inwoners is belangrijk en het is niet altijd een gegeven. Dan motie 10 van De Bossche Groenen over versnelling bouw middenhuur, die dienen we ook mee in. Eigenlijk sluit deze motie erg aan bij het wonen als in Wenen dat wij al omarmen sinds we in deze raad zitten, middenhuur als middel in plaats van als doel omdat daar de woningmarkt heel anders is georganiseerd. Een van die zaken is dat de gemeente zelf mag bepalen tot welke inkomensgrens gesubsidieerde huur doorloopt, onze sociale huur en daarmee is in Wenen een veel groter aandeel betaalbare huur gerealiseerd.

Op het moment dat wij als gemeente zelf regie over het bouwen van middenhuur pakken door bijvoorbeeld zelf te gaan bouwen dan gebruiken we eigenlijk de regels die in Den Haag met de Wet betaalbare huur zijn gemaakt om hier in 's-Hertogenbosch onze woningmarkt iets meer te doen laten lijken op die van Wenen. Dat is the next best thing omdat wij zelf als lokale overheid niet aan de grenzen van de sociale huur mogen tornen. Dan een korte reflectie op het debat over asiel in de commissie Bestuur. Ik laat me niet aanpraten dat ik de gemeentelijke organisatie en alle vrijwilligers tekortdoe, ik heb in de commissie juist uitgesproken dat ik ontzettend veel respect heb voor iedereen die zich bezighoudt met kwalitatief goede opvang en het frame dat op Volt wordt geplakt, is onterecht. Ik heb moeite met de politieke besluitvorming en dat probeer ik als raadslid aan de kaak te stellen omdat het een onderwerp is waar we niet gemakkelijk over praten. We overwegen om in januari of februari a.s., als minister Faber meer informatie heeft gegeven, een discussienotitie over asiel te maken omdat we heel graag de raad in plaats van het college hierover willen horen. Ten slotte een aantal sympathieke moties waar we zeker voor stemmen en die we hier nu benoemd willen hebben.

Motie 8 van Rosmalens Belang over de fusie tussen Nulandia en Be Quick en motie 23 van D66 over de groeispurt voor Stads Bosch Beheer, waarbij we wel de kanttekening plaatsen dat dit wat Volt betreft dit van de bodem moet komen, bottom-up, en dat we nu vanuit de hoogte starten, topdown om het later ook vanaf de bodem uit te rollen. Motie 26 van het PvdD over de informatiecampagne over huisdieren steunen we zeker ook. Dan rest mij niets meer dan te zeggen dat we moeten werken aan een gemeente waarin iedereen mee kan komen, waar we bouwen aan een samenleving die in staat is om uitdagingen aan te gaan en dat we moeten inzetten op cultuur, klimaat, bestaanszekerheid, het beschermen van minderheden en bereikbaarheid en dat we ervoor moeten zorgen dat Den Bosch een fantastische gemeente blijft. De heer ROOVERS: In het lijstje met de moties die de heer Van Silfhout gaat steunen, kwam mijn motie over huurdersinspraak niet voor en ik vroeg me af of de heer Van Silfhout is vergeten die te noemen.

32

De heer VAN SILFHOUT: Die was ik zeker niet vergeten te noemen. Ik steun trouwens meer moties die ik niet noemde, ik heb er een paar uitgelicht. Wij gaan die motie niet steunen omdat we dat wel heel rigide regels vinden die we plakken op bepaalde dingen die we in de stad willen. Die past niet bij hoe wij stadsontwikkeling voor ons zien. Wij gaan wel met u mee in dat we in de toekomst veel beter bij moeten stilstaan bij hoe we omgaan met de sloop van sociale huurwoningen. De heer ROOVERS: Dan geef ik de heer Van Silfhout een advies. Als hij bij sociaal bouwbeleid een voorbeeld als Wenen gebruikt dan zou ik ook willen kijken naar de positie van huurders en huurdersinspraak in dat soort steden die nog wel een hele scherpe volkshuisvesting hebben. De heer VAN SILFHOUT: Ik zal er even kort op ingaan omdat dit wel een interessant punt is. In Wenen is de meerderheid van de mensen die daar woont huurder en dat bepaalt voor een groot deel het beleid dat in die stad wordt gevoerd omdat een meerderheid van de mensen die stemt op de politiek daar huurt. Dat heeft een hele grote doorwerking in het beleid dat daar wordt neergezet. Ik ben het ermee eens dat we daar veel meer aandacht voor moeten hebben en dat huurders in Nederland en 's-Hertogenbosch toch vaak aan het kortste eind trekken. Daar ga ik volledig in mee, maar ik zie dat u het nu gebruikt niet als het juiste middel.

De heer ROOVERS: Dan heb ik de volgende vraag aan de heer Van Silfhout. Hoe vindt hij dan dat wij huurders wel moeten beschermen tegen willekeur en vindt hij het uit te leggen dat wij bij sommige sloopprojecten huurders wel die inspraak geven, bijvoorbeeld op De Haren, en andere niet? De heer VAN SILFHOUT: Ik verstond het eerste stukje van uw vraag niet, sorry. De heer ROOVERS: De vraag is hoe u huurders dan wel tegen willekeur wilt beschermen. De heer VAN SILFHOUT: Ik ben blij met de wetten die momenteel dankzij Hugo de Jonge in Den Haag worden aangenomen. Er liggen wetten die vrij veel kritiek in deze raad krijgen omdat ze natuurlijk gemakkelijk te fileren zijn omdat ze huurders beschermen, waardoor er vanuit bepaalde hoeken heel veel commentaar op die wetten komt. Ik ben blij met die landelijke voorstellen en ik zie het liefst dat we lokaal veel meer autonomie op ons huurbeleid hebben. Dat hebben wij niet, we zijn heel erg aan landelijke regels gebonden en ik zou er vooral op willen inzetten dat wij met zijn allen, en dan kijk ik ook naar uw fractie en ik weet dat ik daar uw partij aan mijn kant vind, in Den Haag kijken hoe we ervoor kunnen zorgen dat we hier meer regie op de huisvesting kunnen voeren, denk aan het vastzetten van normeringen en de inkomens van huurders, zodat meer mensen het recht hebben om in een betaalbare huurwoning te mogen wonen.

De heer VAN GENUGTEN: Voorzitter, collega-raadsleden, inwoners van onze mooie gemeente Den Bosch, vandaag staan wij hier om als raad gezamenlijk te kijken naar de toekomst van onze gemeente en er speelt veel in onze gemeente, er speelt veel in onze hoofdstad en er is verleiding om daar veel aandacht aan te besteden. Dat begrijp ik ook en als de voorzitter vraagt het terug naar Den Bosch te brengen dan doe ik dat graag met de toevoeging dat het deze week de Week van Respect is en dat we volgens mij alles wat zich op dit moment afspeelt, kunnen terugvoeren op respect. Ik heb geen motie ingediend en mijn oproep is: laten we als Bossche gemeenteraad, als Bossche gemeente, met de maatschappelijke instellingen werk maken van de Week van Respect, die is zo hard nodig. Dan ga ik terug naar het betoog dat ik heb voorbereid. Voor het CDA staat bij deze begroting het principe van rentmeesterschap centraal en dat betekent voor ons behoudend en zorgvuldig omgaan met de middelen die we hebben en daarbij de verantwoordelijkheid te nemen voor de volgende generaties.

In het politieke debat van vandaag is ruimte voor ieders standpunt en stokpaardjes, ook bij het CDA en dat is ook goed, maar bij het begrotingsdebat hoort ook de fundamentele vraag op welke manier waar het fundament versterken van hoe wij samen als raad de verdeling van schaarse middelen laten plaatsvinden, want dat is waarover we spreken. De vooruitzichten laten zien dat de financiële situatie waarop we afstevenen van ons vraagt om na te denken over hoe op een verantwoorde manier om te gaan met het verdelen van deze schaarse middelen en als ik de inzichten mag geloven, verkeren wij in een redelijk gunstige uitgangspositie gezien het gevoerde financiële beleid van de afgelopen periode. Laten we dus de vraag hoe we de schaarste ten gunste van onze inwoners, maatschappelijke instellingen, ondernemers en verenigen verdelen centraal stellen. Wendbaar begroten kan daarbij een middel zijn, al bleek wel uit het debat in de commissie Bestuur dat er veel verschillende beelden leven over wat wendbaar begroten is en dat het nog lastig zal zijn om te bepalen hoe we dan keuzes kunnen maken, maar deze richting moeten we wat het CDA betreft wel 33

op, want de komende tijd zal niet alleen de vraag zijn waarin we willen investeren, maar meer nog waarop we nadrukkelijk niet willen bezuinigen, wat we echt belangrijk voor de samenleving vinden en wat ons dat waard is. Het CDA sluit zich graag aan bij de oproep van de VVD en de SP om stappen te zetten richting meer wendbaar begroten. We hebben overigens vertrouwen in de solide manier waarop het college met onze middelen omgaat. Er wordt niet alleen geïnvesteerd in de toekomst maar er wordt ook gespaard om tegenvallers, zoals de verwachte financiële druk in 2026, op te vangen. We staan voor grote uitdagingen, de energietransitie, onderwijshuisvesting, de bouw van extra woningen en, ik heb het genoemd in de commissie Sociaal, de mentale problematiek onder jongeren. Vooruitgang is nodig en stilstand is achteruitgang, samen bouwen we aan morgen en we zijn blij dat het college voortvarend aan de slag is gegaan.

In dat proces van vooruitgang horen ook veranderingen en soms kiezen we die zelf zoals het aantrekkelijker maken van onze binnenstad, maar soms komen veranderingen van buitenaf, zoals de ontwikkeling van de Brainportregio en dan moeten we ons afvragen hoe we 's-Hertogenbosch hierin positioneren, overkomt het ons of nemen we zelf het initiatief? Wat ons betreft willen we actief meedoen met een eigen sterke propositie en daarom dienen wij de motie in om 's-Hertogenbosch klaar te stomen om samen te bouwen aan een toekomst waar we allemaal baat bij hebben en die uitwisseling van voordelen met Brainport aan te gaan. Het CDA bouwt niet alleen met stenen, maar we bouwen aan gemeenschappen, onze samenleving is een plek die wij van ik naar wij willen bewegen, samen bouwen aan een fatsoenlijke samenleving waarin we er voor elkaar willen zijn, waar het goed en veilig is. Ook daar hebben we in de commissie Bestuur bij stilgestaan. Dit is ook het fundament van onze begroting: hoe willen wij de middelen verdelen en welke basisprincipes willen we hooghouden, juist nu sprake is van schaarste? Ik wil stilstaan bij vier punten die wij als CDA graag willen versterken, namelijk het vereenvoudigen van de armoederegelingen, ondersteuning van mantelzorgers, het versterken van verenigingen en de aantrekkelijke binnenstad, ons decor, om dat een impuls te geven.

Als ik nog tijd heb, heel kort over die vier punten. Het CDA dient graag met de PvdA de motie in ter versterking en vereenvoudiging van de armoederegelingen, om die toegankelijk te maken zodat het bereik van deze regelingen alleen maar groter wordt en mensen in financiële nood snel en eenvoudig de hulp kunnen vinden die ze nodig hebben. Dan de mantelzorgers. Zij staan vaak onder grote druk en voor hen is het cruciaal om even op adem te kunnen komen in de wetenschap dat hun naaste op dat moment in goede handen is en het logeerbed voor zorgbehoevende is hierbij van grote waarde, maar daar is naar de indruk van het CDA momenteel te weinig capaciteit. Daarom pleiten wij middels een breed gedragen motie voor een tweede logeerbed en extra bekendheid onder mantelzorgers om hun last te verlichten, zo bieden we de noodzakelijke steun en versterken we de sociale structuur. Het punt van de verenigingen. Sport en culturele verenigingen zijn de ruggengraat denk ik, van onze sociale structuur en dat zien we ook in Nuland bij verenigingen als Nulandia en Be Quick, een topsportclub, dat wil ik toch even genoemd hebben. Wij pleiten voor steun nu zij hun fusie ook in fysieke vorm gestalte willen geven door een gezamenlijke trainingswedstrijd en ontmoetingscomplex met gedeelde faciliteiten te organiseren.

Verenigingen, ook die van Nuland, spelen een essentiële rol in het sociale leven van onze dorpen en wijken. Tot slot het herstel van de Groote Stroom. Onze binnenstad is een prachtig decor, maar kan nog aantrekkelijker en levendiger worden. In het verleden is daar al vanuit het masterplan GZG over gesproken, maar nu de kansen zich werkelijk aandienen door de herontwikkeling van het Burgemeester Loeffplein en het Bloemenkampkwartier vragen we hier opnieuw aandacht voor, niet alleen voor het zicht, maar ook voor de doorvaarbaarheid, de aansluiting op het waternetwerk et cetera. Ik rond af voorzitter. Voor ons ligt een begroting met belangrijke… De heer ROOVERS: Ik heb een vraag over de motie over de Groote Stroom. Ik vind het persoonlijk echt een heel leuk idee, mensen die van geschiedenis houden vinden dit mooi, maar de vraag is natuurlijk wel de volgende. Als wij de komende jaren zulke magere jaren zien aankomen waarin het financieel lastiger wordt voor de gemeente dan vraag ik me wel af hoe de heer Van Genugten zo'n misschien wel duur project in relatie tot de financiële positie van de gemeente ziet. De heer VAN GENUGTEN: Ja, misschien wel een duur project, ik denk dat ik daar precies bij kan aansluiten. Dat is wat wij hier vragen, onderzoek het eens, breng het eens in kaart, breng het eens bij de tijd.

We hebben hier in 2009 al bij stilgestaan en toen is niet veel van dat onderzoek terechtgekomen, dus laten we dat onderzoek eens op tafel leggen en kijken wat het ons kost. We hebben het over wendbaar begroten gehad, uiteindelijk zullen we de dingen moeten wegen en het gesprek aangaan over waar we niet op willen bezuinigen, dat is een afweging. Ik was bij mijn laatste zin. Voor ons ligt een begroting met belangrijke uitdagingen, het CDA ziet dat onze speerpunten hierin zijn verwerkt en we waarderen de duidelijke vertaling van de voorjaarsnota in deze begroting, met oog

34

voor onze gemeenschap, een gezonde financiële koers en aandacht voor veiligheid en gemeenschapszin zien we de toekomst vol vertrouwen tegemoet. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik wil toch even aanhaken op waar collega Van Genugten mee begon. Het is welbekend dat het CDA spreekt over rentmeesterschap en ik heb het CDA ook vaker gehoord over groene plannen, ook een beetje in het kader van die groene stroom. We hebben nu ook een motie ingediend over ecologische compensatie bij bomenkap, hoe kijkt u naar dit soort initiatieven, eigenlijk juist om dat rentmeesterschap op deze manier te ondersteunen? De heer VAN GENUGTEN: Dank u wel voor de vraag. Duurzaamheid is tegenwoordig het toverwoord, maar wij hebben dat uitgevonden met rentmeesterschap, dat wil ik even onderlijnen. Los daarvan en zonder gekheid, het is belangrijk en we kunnen niet wegkijken, we moeten vergroenen en het moet duurzamer, zo simpel is het ook. Het is fijn dat u ons herkent als een partner die zich wil inzetten voor vergroening en verduurzaming. Ik ben eigenlijk wel positief over uw voorstel, uiteindelijk moeten we volgens mij bomen toevoegen en ik zie dit college ook nadrukkelijk extra bomen planten. U roept op om bij kap zeker niet terug te gaan qua bomenaantal en bomenomvang, volgens mij kunnen wij daar positief tegenover staan. De heer VAN CREIJ: De heer Van Genugten stopte ongeveer bij zijn zin over veiligheid.

Motie 2 gaat over de fietsveiligheid op de Kruisstraat en ik wil eigenlijk wel weten hoe u daartegen aankijkt. De heer VAN GENUGTEN: Ik wil best wel een inloopspreekuur organiseren waarin we alle moties kunnen afronden, maar dit is een terechte vraag. Volgens mij kent u ons als een partij die verkeersveiligheid, met name voor fietsers hoog in het vaandel heeft, mijn collega die daar een warm pleitbezorger van is, zit naast u. U vraagt om een onderzoek, u vraagt eigenlijk om een veilige fietsvoorziening. Laten we beginnen met te zorgen dat er een fietsvoorziening komt en het is wat mij betreft aan de weggebruikers om te zorgen dat we het met elkaar veilig maken. De VOORZITTER: Dank u wel. Ik maak nu even een niet-inclusieve opmerking, maar wij horen in deze ruimte de mensen met een zwaardere basstem heel erg veel. Willen de mannen in ons gezelschap rekening houden met het feit dat het altijd met een basgeluid gaat ze als ze spiespelen en dat dit echt storend is. Mijnheer Mees, daar hoort u ook bij. Ik wilde geen namen noemen, maar als u erom vraagt… Ik ga over naar de heer Van der Krabben, met de meest zoetgevooisde stem van allemaal. De heer VAN DER KRABBEN: Het is moeilijk om na zoveel sprekers nog iets vertellen wat nog niet aan de orde is geweest, maar ik ga het toch proberen.

Als wij rijk zijn in onze geschiedenis dan wil dat zeggen dat we van tijd tot tijd een viering hebben of een herdenking mogen houden. Als ik dan eens even goed kijk dan wil ik als het ware even boven de waan van de dag staan en even terugkijken op wat wij hier de afgelopen tijd hebben meegemaakt. Dat is bij wijze van spreken dit jaar het 800jarige bestaan van een gebouw dat de Sint-Jan heet, het 750-jarige bestaan van een koor in de SintJan, tachtig jaar bevrijding en we gaan nu de begroting van 2025 vaststellen, wist u dat dit hetzelfde jaar is dat deze stad 840 jaar bestaat? Dan kunt u zien wat er in de tijd allemaal kan gebeuren. Het woord Amsterdam is gevallen, maar wij zijn negentig jaar ouder want Amsterdam is pas bij de 750jarige viering. Een ander voorbeeld van wat automatisch door deze vergadering wordt gedaan, is het vaststellen van de begroting van Orthen. Wist u dat dit een historische eenheid is die niemand in Nederland heeft en dat is vastgelegd dat die een begroting en een jaarrekening hebben? Dat zijn mooie dingen die je mag koesteren. Als wij hier over de samenleving praten dan hoeven we elkaar niet uit te leggen hoe moeilijk en hoe hard en polariserend het is. Dat is hier, dat is in Amsterdam en kijk in de rest van de wereld. In 2023 mocht de burgemeester om veiligheidsredenen 11-11 niet openen, dus we hoeven niet zover te kijken.

Ik zeg altijd, kijk gewoon wat er in je eigen samenleving is en probeer daar met elkaar aan te werken. Het woord respect is vanavond gevallen en je kunt gastvrijheid en zorgen dat iedereen blijft meetellen noemen, dat is eigenlijk de basis voor de begroting en als die dingen terugkomen dan vinden wij dat een goed uitgangspunt. Als ik dan hoor hoe bij wijze van spreken over Brainport wordt gesproken, wij zitten nu in een tijd waarin niemand meer over werkloosheid spreekt, zo goed gaat het hier, ook in Nederland. We hebben tijden gekend dat die getallen veel hoger waren en als u met mij wilt meegaan dan hoort u welke bedrijven er in Nederland failliet gaan. U ziet in het buitenland hoe automobielbedrijven failliet gaan, daar hebben ze jaren van genoten, maar ze maken ook de tegenslagen mee en als je over Brainport praat dan moet het college het voortouw nemen en kijken naar de sterke punten en hoe het in gesprek kan gaan om daar iets van 35

te maken. Ik zeg tegen alle mensen hier in de zaal die angstig zeggen dat groei naar de stad komt: vraag aan al die mensen in de samenleving die blij zijn dat ze in deze tijd werk hebben en als er aanknopingspunten zijn, ook te kunnen groeien want Den Bosch staat niet alleen, Eindhoven-Den Bosch-Breda is ook een driehoek die moet samenwerken. Zo moet je eigenlijk na de ontwikkeling van de afgelopen 840 jaar naar de toekomst kijken. Dat waren de algemene opmerkingen die ik even wilde maken. Als ik kijk naar de overige moties dan moet ik het woord Afvalstoffendienst ook even laten vallen, dat is een zorgpunt van ons allemaal. Ik heb gehoord, en dat staat ook een beetje in de motie, dat we naar de kerntaken moeten kijken, dat woord is vanmiddag ook gevallen. Als je over de Afvalstoffendienst praat, praat dan niet over een kerntakendiscussie want al die Chinezen willen die dingen bij ons opkopen en de uiteindelijke prijs die de burger moet betalen wordt veel te hoog. We hebben enige tijd geleden schriftelijke vragen gesteld en ik hoop dat het college daar ook een keer op terugkomt. Het heeft wel antwoord gegeven, maar het moest nog huiswerk maken en dat is dat je op dat terrein meer met de buurgemeenten gaat samenwerken en dat het in overheidshanden blijft omdat je dan kunt zorgen dat je de prijs kunt blijven beheersen. Die ontwikkeling op dat terrein wil ik graag meegeven.

Als ik dan naar de begroting in haar totaliteit kijk dan zeggen wij als Bosch Belang: de begroting voor het jaar 2025 ziet er op dit moment goed uit. De heer HOEBEN: Ik heb een vraag over de Afvalstoffendienst. Ik begrijp uw verhaal, maar er ligt ook een amendement over een stukje verschuiving in de begroting om die tegenvaller tegen te gaan. Bent u het daar ook mee eens, hoe moet ik daarnaar kijken? Ik kan dat niet helemaal uit uw verhaal halen. De heer VAN DER KRABBEN: Nee, dat klopt, ik was met de hoofdlijnen bezig en straks bij de stemmingen kom ik op de details. De VOORZITTER: U hebt nog anderhalve minuut. De heer VAN DER KRABBEN: Ik zal proberen het af te maken. Wij zijn het eens met de hoofdlijnen van de begroting en ook met de € 900.000 die we in de sociale werkvoorziening investeren. U weet dat dit de komende twee jaar moet gebeuren en ik heb hier nog niemand horen praten over de nieuwe huisvesting van de griffie, daarover is het doodstil. Het is een voorstel van het presidium en als dat nodig is dan zeggen wij daar 'ja' tegen. Ik laat het hierbij want dan blijf ik binnen de spreektijd. De heer EL AMRAOUI: Excuses mijnheer Van der Krabben, een korte interruptie. U dient een motie in over meer beweegtoestellen in de openbare ruimte.

Daar zijn wij ook fan van, wij denken dat bewegen in de openbare ruimte heel goed is en niet alleen om gezond oud te worden, maar ook om als jongere… De heer VAN DER KRABBEN: Bedankt voor het compliment. De heer EL AMRAOUI: Ik mag hopen dat ik op uw leeftijd zo vitaal en goed gekleed ben als u. Ik meen het serieus en alle respect daarvoor, maar dan over de motie. Die is toegespitst op ouderen, kan ik hem zo lezen dat u openbaar sporten meer toegankelijk wilt maken voor ouderen en jongeren? De heer VAN DER KRABBEN: Daar zeg ik onmiddellijk 'ja' tegen omdat het de bedoeling is om de beweging van mensen in het kader van gezondheid door te zetten. De heer EL AMRAOUI: Top, dan kunt u op onze steun rekenen. De heer VAN DER KRABBEN: We zullen de overige moties die wij mede hebben ingediend steunen, dat is voor iedereen helder, en de voor de andere wachten we het antwoord van het college af. De heer VAN HATTEM: Allereerst complimenten aan de heer Van der Krabben dat hij zo spreekt by heart, zonder voorgekauwde tekst, dat is mooi om te zien. Ik heb een vraag over de motie over de beweegtoestellen.

Ik vind het een sympathieke motie, maar zou het niet op basis van behoefte moeten zijn, dat we ernaar kijken als mensen graag beweegtoestellen bij bijvoorbeeld een seniorenflat willen hebben in plaats van ze aanbodgericht overal in de stad neer te zetten waar ze misschien niet worden gebruikt of zelfs vatbaar zijn voor vandalisme? 36

De heer VAN DER KRABBEN: Ook daar zijn wij het mee eens. Wij vragen om een onderzoek, of het college dat wil toetsen. Wij krijgen signalen dat er behoefte aan is, maar het is goed dat het college eerst kijkt of er in een wijk voldoende draagvlak is. Wilt u er in Vinkel ook een? De heer VAN HATTEM: Daar staat er al een bij mij om de hoek, maar ik zie niet dat daar veel gebruik van wordt gemaakt, daarom komt mijn gedachte ook een beetje op. De heer VAN DER KRABBEN: Omdat u nog jong bent kunt u op tijd beginnen en er ook gebruik van maken. De heer VAN HATTEM: Dat is ook hard nodig. De heer VOSSEN: Ieder jaar verwelkomen wij ongeveer 1500 nieuwe Bosschenaren, reden te meer om Den Bosch nog mooier te maken of, zoals de Bossche PvdA het graag verwoordt, om ervoor te zorgen dat het Bossche leven voor alle Bosschenaren een goed leven is en een stad van betekenis te blijven, een stad waar het niet uitmaakt waar je wiegje staat, of dat in de Kruiskamp is of in de Maaspoort. Dat was, is en zal de inzet van de Bossche PvdA blijven want in een wereld die lastiger, grimmiger en verdeelder wordt, blijven we verlangen naar een betere toekomst en is het dus de dure plicht van de volksvertegenwoordigers van Den Bosch om die toekomst vandaag al vorm te geven.

We zagen in de verschillende commissies zinvolle debatten om nu en straks impact te maken voor die Bosschenaren, zo hebben we het gehad over de woningbouw, maar ook over de aanpak van de georganiseerde criminaliteit waarnaar de heer Kagie al verwees. Het zijn allemaal vraagstukken die moeten worden beantwoord of al zijn beantwoord en tegelijkertijd beseffen we dat de toekomst onvoorspelbaar is en dat wendbaar begroten in het ravijnjaar belangrijke keuzes met zich meebrengt. Wij dienen daarom ook graag de motie van de VVD en de SP mee in, dat is door communicatiefouten helaas nog niet meegenomen. Ik zag in de commissie Sociaal mijn collega Femke Hoekstra een mooie vervolgstap geven op de motie 'Het beter doen voor mensen in armoede'. De PvdA dient samen met andere partijen de motie 'Versimpelde armoederegeling' in, zodat bestaanszekerheid niet afhangt van complexe formulieren. Nog te vaak hoort de Bossche PvdA dat dit een drempel is om die formulieren in te vullen en dus een aanvraag in te dienen. Daarom roepen wij op om een onderzoek te beginnen naar hoe we zolang de Bossche Pas er nog niet is, op korte termijn het ondergebruik van de regelingen kunnen tegengaan. Ik bespreek de andere moties in drie clusters, van tweedeling naar vooruitgang voor iedereen, een stad van ons allemaal en de stad van de toekomst. Van tweedeling naar vooruitgang voor iedereen.

In het politieke debat spreken wij vaak over waar het wiegje staat, over de happy few, de hoopvollen of de hopelozen om de heer Van Silfhout die een PvdA'er quote te quoten, een goede keuze. Verschillende moties die zijn ingediend zijn voor ons de brug die deze tweedeling moet verkleinen. Zo heeft de SP een motie over het gratis ophalen van grofvuil ingediend, een idee dat Stan Peters van mijn fractie meermaals in ons eigen club heeft bepleit en waarover we nog informatie hopen op te halen want als je krap bij kas zit, is een retourtje naar de milieustraat een aderlating. We hebben dus een groot positieve grondhouding tegenover de motie van de SP. Dan Een stad van ons allemaal; nog te vaak zien we op Instagramstories verhalen over hoe haat groter is dan het begrip. Den Bosch is volgens de Bossche PvdA een stad voor iedereen, iedereen moet zich hier kunnen thuis voelen en dat betekent ook dat we oog moeten hebben voor de Inclusie Agenda. Tijdens het vorige I&O werd gesproken over het Iedereen Mag Zoenen Festival, een mooi initiatief dat de Bossche PvdA echt een warm hart toedraagt. Daarnaast zien we in deze begroting dat de ambtelijke organisatie met inclusiviteitsbeleid bezig is en dat zou in Q1 van 2025 worden gepresenteerd.

De vraag aan de PvdD en de wethouder is dan ook of het mogelijk is om in de geest van deze twee stukken te kijken of we die kunnen matchen en een gesprek met de organisaties aan te gaan. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Collega Vossen wil weten of er een match kan worden gemaakt en of met de organisaties kan worden gepraat. Het gaat nu over het Iedereen Mag Zoenen Festival en is in het dictum opgenomen, die motie die is vandaag wat gewijzigd. Het verzoek dat daarin staat is ook om te kijken of we in de Inclusie Agenda ruimte voor een dergelijk evenement kunnen maken en dat in de aanloop daarnaartoe met die organisatie kan worden gesproken. Hoe kijkt u naar die formulering? Ik denk dat die in de geest is van wat u nu noemt. De heer VOSSEN: Dat is zeker in die geest, maar ik vind het altijd wel belangrijk om dit integraal af te wegen tegen alle andere activiteiten die er zijn en daarom volg ik ook wel wat GroenLinks bepleitte. Dit is een heel belangrijk evenement, maar er zijn ook heel veel evenementen 37

en initiatieven die nog wat minder reuring en woorden hebben weten los te maken en we moeten zorgen dat we niet al het geld aan één festival uitgeven terwijl er ook andere zaken bezig zijn. Ik kan me vinden in uw oproep om in dialoog te gaan, maar wel altijd met een integrale afweging in het achterhoofd. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Dat is eigenlijk ook wat we in die motie vragen. We noemen het nu het Iedereen Mag Zoenen Festival, maar we steken het wel breder in want het gaat ons om een soortgelijk evenement. Nu heeft deze organisatie alvast de hand omhooggestoken en wij willen ons er niet op vastpinnen dat dit het nu moet zijn, maar we willen wel in gesprek gaan en gewoon eens kijken wat de mogelijkheden zijn. We willen ons expliciet niet vastpinnen, wat u ook aangeeft, om de ruimte te houden en te kunnen kijken hoe daar in de Inclusie Agenda de juiste invulling aan kan worden gegeven. De heer VOSSEN: Dit was een mooie derde termijn. Als ik het zo hoor dan denk ik dat we elkaar zeker in de geest kunnen vinden. Ik ga het dictum nalezen, maar volgens mij kan hier muziek worden gemaakt. Ik ben nieuwsgierig naar hoe de wethouder naar deze lezing luistert. Dan de stad van de toekomst. De stad van de toekomst is er een die oog houdt voor de kansen die er zijn, maar waar de groei voor de groei geen uitgangspunt kan en mag zijn.

We zijn dan ook blij dat de VVD-motie over Brainport is veranderd en die ook aandacht vraagt voor de maatschappelijke effecten van de extreme groei in Brainport. Alleen al ASML verwacht in 2030 70.000 nieuwe werknemers en dat gaat zijn weerslag onze stad hebben. We moeten die groeipijn voor zijn en nu al goed plannen gaan bedenken. De heer VAN DER KRABBEN: Ik hoorde het getal 70.000 noemen, nieuwe arbeidsplaatsen, nieuwe mensen 70.000. U ziet toch wat er in de wereld gaande is, ze moeten straks blij zijn dat ze kunnen blijven draaien zoals ze nu draaien. Dus maak je niet over al die dingen zorgen, kijk gewoon wat we er zelf op kunnen aansluiten en wat we er zelf voor kunnen doen om Den Bosch te kunnen laten groeien. De heer VOSSEN: Mijnheer Van der Krabben, dat is me uit het hart gegrepen, we moeten ons inderdaad niet altijd zorgen maken, maar we moeten wel realistisch zijn en goed nadenken. Mijn familie komt uit de Westelijke Mijnstreek die nu wordt gekenmerkt door een song van Bruce Springsteen, Death to My Hometown omdat er niet goed is nagedacht over de toekomst en dat gun ik Den Bosch niet, we moeten goed die langere termijn in de gaten houden. Mevrouw HENDRICKX: Ik ben heel blij als ik u over punt 2 van het dictum hoor spreken en daar hebben we natuurlijk al vaker over gesproken.

Als bijvoorbeeld uit die studie naar voren komt dat Den Bosch er nog niet klaar voor is omdat er problemen op de huizenmarkt ontstaan of er andere uitkomsten zijn, is dat voor u dan ook een reden om te zeggen dat we punt 1 van het dictum, dat propositievoorstel dan nog maar even niet moeten doen of…? Hoe ziet u die twee grootheden naast elkaar? De heer VOSSEN: Ik denk dat deze twee heel goed naast elkaar kunnen leven. U hebt onze collega's een paar keer gevraagd of we niet eerst met die analyse moeten beginnen en we daarna pas met de propositie moeten starten. Om de kans te benutten is het juist goed beide tegelijkertijd te doen en ze simultaan op te pakken. Als je rent dan heb je ook twee benen nodig, zo zie ik het, we hebben allebei de benen nodig, het sociaal plan en de propositie. Mevrouw HENDRICKX: Dan sla ik hem even iets platter, ook in het kader van de tijd. Stel dat uit dat onderzoek blijkt dat het op alle terreinen eigenlijk vooral negatieve effecten heeft, is dat voor u een reden om het dan maar even niet te willen? U kunt wel met allebei vooruit willen, maar je doet natuurlijk ook die twee om te kijken wat de impact is en als we daar niet zo blij mee zijn, is dat voor u dan een reden om die stappen te herzien? Dat is eigenlijk vraag aan alle collega's, maar ik stel hem aan u. Anders hoeven we namelijk dat onderzoek niet te doen.

De heer VOSSEN: Zeker als er dermate slechte dingen uitkomen dat we daar het hoofd niet aan kunnen bieden, moeten we misschien weer een keer het gesprek aangaan. Ik denk dat dit belangrijk is, maar u hoort mij niet zeggen dat we dat niet gaan doen, daar wil ik wel de nuance op zetten.

38

De heer VAN HATTEM: Ik ben ik toch wel benieuwd naar de kaders en de strekking van die motie over Brainport. Als je je aansluit bij Brainport dan sluit je je aan bij iets wat over een periode van ruim dertig jaar organisch is gegroeid en wat ook een Bosch exportproduct was want uw eigen PvdAwethouder Kees Tetteroo was destijds in Eindhoven een van de kartrekkers van Brainport. Onderwijs, bedrijfsleven en economie hebben daarin krachtig samengewerkt. Moet een dergelijk model ook voor de regio Den Bosch gaan gelden, hoe moet de uitwerking van deze motie in die context worden gezien, kunt u dat misschien iets verduidelijken? De heer VOSSEN: Ik kan daar wel een stap in zetten en sorry, als ik u boos maak, maar we pretenderen hier een datastad te zijn. Daar ben ik ook wel voor, maar ik zie daar wel haken en ogen bij, we moeten ook een sociale datastad zijn en het moet meer kleur krijgen. Maar die twist, die samenwerking tussen onderwijs, ondernemers en overheid is een hele goede stap voor onze stad en onze gemeenschappen, ook voor mbo'ers, hbo'ers en universitair geschoolde personen die in die sector werken en ik zie meerwaarde voor Den Bosch omdat wij juist die samenwerking met het bedrijfsleven, consultancy, facilitair en dat soort zaken pakken.

Dat is totaal iets anders dan wat ze in Eindhoven doen, daar hebben ze meer de harde kant, wij kunnen de businesskant toevoegen en dat is echt iets waar wij groot in zijn. De heer VAN HATTEM: Ik ben wel een beetje blij met dit antwoord. Ik zou er enige moeite mee hebben als je die motie alleen zou zien als 'we gaan als Den Bosch een beetje freeriden op wat er in Eindhoven is ontwikkeld en kijken of we daarbij kunnen aansluiten', maar als je het idee hebt dat we nu moeten kijken wat we kunnen en we er iets uit kunnen halen in plaats van dat het ons overkomt dan heb ik er al een warmer gevoel bij. Als dat de uitleg van de motie is, dan kan ik er waarschijnlijk wel in meegaan. De heer VOSSEN: Dat is wel mijn uitleg. Ik vreesde met u ook en ik vind niet dat wij onszelf tekort moeten doen, dat we een soort van achtergronddecor van Eindhoven worden. Er wordt vaak gezegd dat mensen vandaag de dag een Main Character Syndrome hebben en misschien heb ik dat wel een beetje van Den Bosch, want ik denk dat wij hier iets hebben wat heel veel waard is. De heer ROOVERS: Eerst even reageren op de uitspraak van de heer Vossen dat de PvdA wel nadenkt over de toekomst van de economie.

Hij bedoelde het vast niet zo, maar meer partijen hier denken na over de toekomst van de economie en dat is ook de reden dat ik moeite met die motie heb want er staat niet alleen een onderzoek in die motie, maar er staat ook zeker wel een richtinggevende uitspraak in. Op het moment dat je een richtinggevende uitspraak doet, moet je ook reageren op de zorgen die worden geuit over het type economie waar je je dan bij aansluit, waarbij je je zeer sterk afhankelijk maakt van één bedrijf dat zich dubieus richting de overheid opstelt en waarmee je je economie tegelijkertijd ook heel erg kwetsbaar maakt. Als de PvdA die richtinggevende uitspraak doet, vind ik dat die ook op die zorgen moet reageren. Zou de heer Vossen dat kunnen doen? De heer VOSSEN: Ik verwijs de heer Roovers graag naar enkele hele goed geschreven politieke vragen over dit thema, goede lectuur, en ook op de antwoorden van het college, maar er zijn nog wel wat vragen waarop ik de komende jaren wel wil doorbouwen. Eindhoven heeft een paar dingen echt verkeerd gedaan, het heeft op één paard gewed, en dat hebben wij niet. De grootste werkgever in Den Bosch is nog altijd het ziekenhuis en volgens mij is een stuk van de kracht van Den Bosch, dat wij meerdere profielen hebben.

Dat is ook waarom al die profielen een beetje vaag blijven, dat is de directe consequentie, wat is een datastad, wat is een cultuurstad? We wedden op meerdere paarden en dat is een hele tactische slimme keuze waar ik achter sta. De heer ROOVERS: Fijn dat de heer Vossen in tegenstelling tot sommige voorgangers die ik daar ook naar heb gevraagd wel ingaat op de geuite zorgen. Is juist niet de terechte zorg dat het economische profiel dat Den Bosch nu heeft, namelijk diversiteit, veel kleine ondernemers, veel mensen die een eigen zaak hebben, dat dat verloren gaat op het moment dat je deze richting in slaat. Kan de heer Vossen op die zorg reageren? De heer VOSSEN: Ik ben geen macro-econoom, maar als ik bij de JADS binnenloop, bij het Innovatie Kwartier langsga of met de ondernemers spreek dan zie en hoor ik juist dat de meerwaarde van Den Bosch Datastad bij die kleine ondernemers ligt omdat die vaak wel innovatie weten te bewerkstelligen. Zo'n moloch als ASML heeft ook heel veel innovatie, maar die leert van die kleine organisaties en daarom is Den Bosch zo interessant en blijft Den Bosch dat waarschijnlijk. Dan de 39

goede toekomst en afval. We zijn blij met de motie van GroenLinks over wind op het dak. We hebben wel wat vragen bij de motie van D66 over Stads Bosch Beheer, maar die zijn al door de PvdD geadresseerd en zijn we benieuwd hoe we dat in de pauze verder gaan aanpakken. Dan de laatste afsluitende vraag aan de PvdD. Ik snap uw aanpak van het afval, dat is iets wat iedereen kan raken, echter, een Burgerberaad is misschien wel een zwaar middel en we weten het nieuwe afvalbeleid eraan. Nogmaals de vraag aan u en de wethouder: is het in de geest van participatie en misschien wel radicale participatie niet een goeie om dat samen te brengen in de geest van? Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik wil collega Vossen hier graag een vraag over stellen als dat mag. Zoals ik al benoemde in reactie op zijn vraag tijdens mijn bijdrage vind ik radicale participatie mooie woorden, maar op welke manier zou collega Vossen daar invulling aan willen geven, welke voorstelling mogen wij ons daarbij maken? Dat we even weten waar we het over hebben. De heer VOSSEN: Voor de vuist weg kan ik me zomaar voorstellen dat je consultaties met inwoners organiseert, je echt in gesprek gaat met verschillende doelgroepen en je concepten voorlegt.

Ik was afgelopen week bij een VNG-meeting over democratie en dialoog en daar bleek dat in Oss sommige van die beleidsstukken op die manier worden weggelegd bij inwoners, om op te halen hoe iets leeft. Volgens mij doen ons college en onze ambtelijke organisatie dat wat meer, maar ik zou ook wel mooi vinden als we dat wat meer aan de voorkant en ook op de voorgrond kunnen krijgen. Mevrouw WELTEN: Even ter verduidelijking, ik vraag me af wat hiermee wordt bedoeld. Hebt u het nu over een participatiestructuur? De heer VOSSEN: Ik heb het inderdaad over een participatiestructuur die potentieel rondom afval mogelijk zou zijn. Ik snap de oproep van de PvdD en het raakt ons allemaal. Volgens mij ervaren we dat ook hier in de raad en ik ben wel benieuwd of we dat misschien op een andere manier eens kunnen aanvliegen, ook een beetje om mee te gaan met de vraag die hier leeft. De VOORZITTER: Dan is het woord aan gewoon ge-DREVEN, de heer Van Creij. Gezien de tijd stel ik voor dat wij voor het diner alle eerste termijnen afronden en het is geen probleem als dat 18.05 uur wordt en helemaal niet als het 17.55 uur wordt, voor de bloedsuikerspiegel dan hè. De heer VAN CREIJ: Ik zal gewoon snel praten, dan kunnen we tijd winnen. Net als enkele andere partijen deden, kom ik toch even terug op wat er in Amsterdam heeft gespeeld.

Laten we duidelijk zijn, dit soort zaken moet gewoon in de kiem worden gesmoord en we hebben in de azcdiscussie gemerkt hoe kort de lontjes kunnen zijn. In de begroting staan zeven aandachtsfunctionarissen en we denken dat die de juiste middelen uit de wijken richting het college ventileren mocht er iets spelen, de tijd van pappen en nathouden is wat ons betreft voorbij. Over 490 dagen zijn de komende gemeenteraadsverkiezingen en wat ons betreft is het aftellen begonnen, we hebben de afgelopen weken nadrukkelijk geprobeerd ons stempel op de komende jaren en de begroting te drukken. We zien aan de hoeveelheid ingebrachte moties en amendementen dat er heel veel is samengewerkt en dat is alleen maar bevorderlijk voor het gehele gebeuren, er zijn veel documenten doorgesluisd naar zowel de oppositie als de coalitie en onze naam staat nadrukkelijk op veel moties en amendementen. Ik gaf net al aan 490 dagen en ik denk dat er over 490 dagen een andere wind gaat waaien, en dat hoop ik eigenlijk ook. Dan ga ik naar de moties die zijn ingebracht. Ik had het over de wind. We dienen natuurlijk motie 14. 'Pauzestand op de windmolens', mede in met dank aan de PVV en dit gelet op de veranderde wind in het Haagse. Ook motie 7, 'Wind op dak', kan natuurlijk ook op onze steun rekenen. Dan motie 8, ik had het net over wind en daar is toch ook wel een beetje storm aan te pas gekomen.

Gewoon ge-DREVEN pleit samen met het CDA en Rosmalens Belang voor samenwerking van Be Quick en Nulandia. Ik zei net 'wind', maar het heeft af en toe ook echt wel gestormd en alles wat daarmee verband houdt, maar we zijn er constructief uitgekomen en we hebben iets heel moois gemaakt. Het heeft heel wat voeten in de aarde gehad, maar soms moet je over je eigen schaduw heen kunnen stappen, het belang van de clubs vooropstellen en dat is in dezen gebeurd. Dat motie 2 over de fietsveiligheid, bereikbaarheid, buurtschap Kruisstraat. Er staat in de begroting dat het college vooruitlopend op de uitbreiding van De Groote Wielen inzet op uitbreiding van sportfaciliteiten aan de oostzijde van de gemeente en het is in onze optiek daarom niet meer dan normaal dat dan ook naar de fietsveiligheid wordt gekeken. Er is al jaren, zelfs toen ik voorzitter van de wijkraad was, in 1999, gesproken over dat er een fietsveilige verbinding tussen Rosmalen en Kruisstraat moet komen en vice versa. Nu met de uitbreiding van sportpark Eikenhage is dat voor ons een nadrukkelijke stap, dat die moet komen. Wat is een begrotingsbehandeling zonder het over de 40