Notulen raadsvergadering 2024-10-08

De Bossche Stadsdelta zou niet compleet zijn zonder die roeivereniging, een vereniging die zorgt voor ontmoeting, sport, spel en die recreatie. Onze motie roept het college dan ook op om met de roeivereniging in gesprek te blijven en indien de roeivereniging inderdaad dient te verhuizen, dat is nog helemaal niet zeker, te zorgen voor een betere plek in de Bossche Stadsdelta zodat de vereniging er in ieder geval niet op achteruit gaat. Mocht de roeivereniging graag nabij en niet in de Bossche Stadsdelta willen landen dan willen wij dat ook openhouden en daaraan meewerken. Daarom roepen wij het college daar ook toe op. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik hoorde collega Lipman zeggen 'mocht de roeivereniging ook buiten de Bossche Stadsdelta willen landen'. Volgens mij hebben zij duidelijk aangegeven dat ze dat niet willen en zegt u 'als zij dat niet willen dan moeten ze dus in die Stadsdelta landen'? Die keuze ligt bij de roeivereniging en de technische vereisten voor de roeivereniging moeten worden gewaarborgd willen ze aan die Stadsdelta komen, dan komen zij in die Stadsdelta. Mevrouw LIPMAN: Zeker. We hebben enerzijds inderdaad de inspreker gehoord over in de Bossche Stadsdelta, we hebben ook vernomen dat er mogelijk geluiden zijn dat ze nabij de Bossche Stadsdelta zouden willen landen en daarom willen wij die mogelijkheid openhouden.

Als ze het liefst in de Bossche Stadsdelta zitten dan zijn wij daar helemaal voor, daar is water in overvloed en daar hebben wij hen ook het liefst en als het op de huidige locatie kan, helemaal goed. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Is het dan misschien mogelijk, ik doe een suggestie en ik wil niet tussen beiden gaan zitten, dat deze motie wat wordt aangepast zodat er echt wordt verduidelijkt dat die keuze aan de roeivereniging is en er mogelijk toch even samenwerking tussen de stukken die er nu liggen kan worden gemaakt. Ik denk dat het op dezelfde lijn zit omdat we elkaar allemaal verstaan en we dezelfde taal spreken. Mevrouw LIPMAN: Daar ben ik het helemaal mee eens en daarom was ons eerste verzoek ook om constructief met de roeivereniging in gesprek te blijven omdat wij van mening zijn dat de roeivereniging nou juist dé partij is om aan te geven waar die het beste kan of wat hun vereisten zijn daarin. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Gaat u het dictum hierop aanpassen, dat wordt verduidelijkt dat de keuze bij de roeivereniging ligt? Mevrouw LIPMAN: Nee, ik vind het een gesprek tussen het college en de roeivereniging en ik vind dat dit in het dictum tot uiting komt en dat het niet alleen de roeivereniging zelf is, ik vind dat we het college daar wel in moeten laten meebewegen.

30

De heer VAN CREIJ: Ik houd altijd van duidelijkheid en als ik bij de derde bullet onder 'spreekt uit' kijk dan zegt u 'praktisch en financieel haalbaar'. Kunt u dat eens toelichten? Wie bepaalt of iets financieel haalbaar is, is dat binnen de huidige kaders het budget dat we meegeven en mag de verhuizing wat u betreft straks extra budget kosten? Graag even een toelichting. Mevrouw LIPMAN: Ja, dat is een hele goeie inderdaad. Daar valt over te twisten. We vinden wel, dat is ook wat ik nog in mijn bijdrage wilde zeggen, dat de roeivereniging er niet op achteruit mag gaan en dat brengt mogelijk kosten met zich mee. De heer VAN CREIJ: U zegt nu 'er valt over te twisten'. Ik wil graag duidelijkheid, bent u bereid om dan pocket money te reserveren of zegt u dat het binnen de huidige budgetten moet en zal? Ik wil graag gewoon boter bij de vis, gewoon duidelijkheid. Mevrouw LIPMAN: Het liefst inderdaad binnen de huidige budgetten. Als er geen alternatieve locatie is die praktisch en financieel haalbaar is dan roepen we op om de vereniging op de huidige plek te handhaven want we vinden dat de roeivereniging niet met een kluitje in het riet mag worden gestuurd.

In de Bossche Stadsdelta verrijst een verlengstuk van de binnenstad dat ook betaalbaar is voor de lage en middenklasse met sociale woningbouw en betaalbare woningen in het middensegment en om iedere Bosschenaar een kans te geven om zich hier te vestigen en wij ook vinden dat iedere Bosschenaar, van senior tot alleenstaanden tot gezinnen, welkom is, vinden we het ook van belang dat rekening wordt gehouden met de verschillende groepen en hun benodigdheden. Daarom dienen wij de motie van D66 om ook ruimte te reserveren voor een kindcentrum mee in. Wat het CDA betreft wordt deze ruimte gereserveerd in een multifunctioneel gebouw en als blijkt dat het kindcentrum niet nodig is, kan dit gebouw altijd nog voor andere doeleinden worden gebruikt. Naast ruimte om te wonen is een prettige leefomgeving ook van belang en met de toenemende hittestress is het belangrijk dat dit verlengstuk van de binnenstad ook zo koel mogelijk wordt of blijft en daarom dienen wij de motie van GroenLinks mede in. Al met al kijkt het CDA uit naar een start van een mooie ontwikkeling. De heer VAN DEN KERKHOF: Vanavond stellen we met dit ontwikkelplan de kaders en ambities vast voor een groot en belangrijk deel van onze brede binnenstad. Hier is de afgelopen jaren een juweeltje met rauwe randjes ontstaan en met dit ontwikkelplan zetten we de kathedralen van de 21e eeuw in de steigers.

We laden dit gebied met vele vierkante meters met onder meer betaalbaar wonen, cultuur, een urban scene en andere stedelijke functies en de komende tien tot vijftien jaar gaan we die puzzel samen verder leggen. Ondanks dat ik zo enthousiast over het plan ben, zijn er altijd toch nog wel punten te maken om het plan iets aan te scherpen of te verbeteren en de plus die we hier vanavond op willen zetten is drieledig. Allereerst willen we ook ruimte reserveren voor mogelijke kinderopvang danwel een basisonderwijsvoorziening. Een andere plus die we willen zetten, is dat we ook duidelijk hebben dat de roeivereniging in dit gebied behouden blijft en de andere plus die we willen zetten is dat er ook in dit gebied studentenwoningen worden gerealiseerd. Ik begin met de ruimtereservering voor een basisvoorziening als kinderopvang of basisonderwijs want als we uitzoomen in dit gebied dan zien we dat de Bossche Stadsdelta centraal in de noordelijke Spoorzone ligt en als we naar de noordelijk Spoorzone kijken dan zijn er al een heleboel plannen in gang gezet, denk aan EKP, het Innovatie Kwartier, de Herpense Weide, ook wel bekend als de oude Weener XL, en de 2000 woningen die we in dit gebied van de Bossche Stadsdelta toevoegen.

Al met al praten we over plannen voor circa 4000 woningen en we hebben nog niet zo lang geleden een woondebat gehad waarin we ook aangaven: als we dit soort aantallen woningen in bestaand stedelijk gebied toevoegen, is het van belang dat we ook aan basisvoorzieningen als kinderopvang en basisonderwijs denken en helemaal in dit gebied waar we ook nog eens zien dat de bestaande voorzieningen onder hoge druk staan als het gaat om het aantal beschikbare vierkante meters. Het is van belang dat kinderen in ieder geval de mogelijkheid hebben om in de buurt van hun woning naar een opvang of een basisschool te gaan. De heer VOSSEN: Ik kan uw verhaal volgen, kinderen hebben behoefte aan en recht op goed onderwijs op een plek in de buurt. U had het over uitzoomen en we hebben ook een andere gebiedsontwikkeling, namelijk Weener XL, en daar zou zomaar een kinderopvang voor het hele voedingsgebied kunnen landen, is de motie daarmee eigenlijk niet overbodig? De heer VAN DEN KERKHOF: Het is heel fijn om te horen dat er ook in andere gebieden in ieder geval over dergelijke voorzieningen wordt nagedacht. Deze motie gaat verder dan alleen 31

kinderopvang, hij gaat over basisvoorzieningen als basisonderwijs, maar ook over naschoolse opvangvoorzieningen. Het gaat er gewoon om dat we nu zien dat we hier met een centraal gelegen gebied bezig zijn waarin we in ieder geval een ruimtereservering maken. We maken die voor minimaal tien jaar en als na tien jaar blijkt dat die behoefte zoals we die wellicht nu voorzien er dan niet is dan blijven we die claim niet vasthouden. Dit is een deel van een niet-commerciële ruimte die we hiervoor reserveren en mocht blijken dat er over tien of vijftien jaar geen behoefte aan is dan kan die claim wat ons betreft vervallen. De heer VOSSEN: We starten over een tijdje met een integraal overleg over onderwijshuisvesting en momenteel blijkt dat er nog geen behoefte is aan extra basisscholen, extra schoolvoorzieningen. Hoe rijmt dat met uw behoefte om daar nu wel iets te willen plaatsen? De heer VAN DEN KERKHOF: Als ik kijk naar de prognoses van tien jaar geleden van het leerlingenaantal et cetera, dan waren die anders dan vandaag de dag en die prognoses worden de komende tien jaar nog de nodige keren aangepast. Je ziet ook dat we het niet exact weten, het zijn 4000 woningen, we hebben hier een debat met de PvdA over gehad, voornamelijk appartementen en in het Paleiskwartier wonen in 3% van de woningen kinderen.

Dat is een wijk met in verhouding weinig betaalbare woningen en als we hier 4000 woningen hebben waarvan meer dan de helft betaalbaar is dan kan het zo maar zijn dat we veel meer kinderen gaan krijgen en dan nog, als we 3% van 4000 woningen pakken dan hebben we het wel over 150 tot 200 kinderen en daarmee kun je een basisschool vullen, zeker in een gebied waar de basisscholen al een enorme druk kennen. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik heb een vraag over het dictum en het lezen van het dictum. Het dictum gaat over basisvoorzieningen zoals kinderopvang, basisschool en buitenschoolse opvang, maar ik versta onder basisvoorzieningen ook bijvoorbeeld een huisarts, een buurtkamer en zo zijn er natuurlijk veel meer dingen te verzinnen, misschien gaat er ineens een hele andere doelgroep wonen en moet er een geriater komen, je weet het niet. Mag ik het zo breed lezen of moet ik het lezen als basisvoorzieningen ten aanzien van kinderen voor opvang en onderwijs? Wij vinden het wel belangrijk dat er in de breedte basisvoorzieningen zijn, maar ik vraag me wel af wat deze motie gaat doen, is hij smal, is hij breed? De heer VAN DEN KERKHOF: Een terechte vraag van mevrouw Samshuijzen.

In het ontwikkelplan worden de basisvoorzieningen die u noemt al benoemd en wij voegen met deze motie een plus toe, zodat ook duidelijk is dat ook het basisonderwijs en de kinderopvang onderdeel van die basisvoorzieningen zijn. Dat is de plus die we met deze motie toevoegen en daarom focussen we ook alleen op die basisvoorzieningen. U hebt wel gelijk, ook die andere basisvoorzieningen zijn van wezenlijk belang als je 4000 woningen in dat gebied toevoegt. De heer VAN SILFHOUT: Ik kom uit zo'n wijk waarvan we dachten dat er wel eens kinderen zouden kunnen gaan wonen, het Paleiskwartier. Niets blijkt minder waar, die wonen daar niet want als je heel veel goedkope woningen bouwt, de hoogte in, dan worden ze ook heel klein en daar is geen ruimte voor kinderen. Uit niets blijkt dat er in deze wijk de noodzaak zal zijn om nu vast te leggen dat we deze ruimte daarvoor nodig hebben, waarom dient u deze motie toch in? De heer VAN DEN KERKHOF: Ik woon hemelsbreed niet zo eens zo gek ver van de heer Van Silfhout vandaan, ik woon in Boschveld. Daar bouwen we ook kleine woningen, betaalbare woningen, en daar wonen wel gezinnen in. U woont in het Paleiskwartier en ik heb net ook al aan mijnheer Vossen van de PvdA uitgelegd dat het aantal betaalbare woningen in het Paleiskwartier drastisch lager is dan in de Bossche Stadsdelta die we nu voor ogen hebben.

Daarom kunnen we nog niets zeggen en doen we een ruimtereservering. We doen geen plicht, maar een ruimtereservering en als over tien jaar blijkt dat dit niet nodig is dan is het wat ons betreft, zoals het CDA ook aangaf, prima bestemd voor een andere niet-commerciële bestemming. De heer VAN SILFHOUT: Het verschil tussen Boschveld en Paleiskwartier wordt aangehaald en dat is ook precies het verschil dat ik ook in de Bossche Stadsdelta zie. We bouwen geen Boschveld, in Boschveld worden huizen gebouwd die bereikbaar zijn voor hoogopgeleide mensen met een hoog salaris die daar met hun gezinnen kunnen wonen, dat zijn over het algemeen gewoon grotere en duurdere huizen, die mensen hebben ook gezinnen en daarom is daar basisonderwijs nodig. We krijgen dat in de Stadsdelta niet want dat staat nu gewoon niet in het plan en daarom volg ik de redenering van D66 niet. Waarom deze voorzieningen als we niet zo'n wijk, maar een wijk zoals het 32

Paleiskwartier met veel de hoogte in en kleine woningen bouwen? De heer VAN DEN KERKHOF: Ik heb het niet over dure woningen, maar over betaalbare woningen die in een wijk als Boschveld, maar ook in andere wijken worden gebouwd en ik zie dat daar gezinnen in wonen. Dat kunnen tweekamerappartementen zijn en dan kan het best zijn dat daar in het Paleiskwartier één of twee personen in wonen, maar als het om betaalbare woningen gaat, is er een andere samenstelling in dit soort woningen, dat wil ik meegeven. We kunnen het Paleiskwartier waar maar 3% kinderen wonen als referentie gebruiken, maar dat is geen garantie dat dit in een wijk waar we 70% betaalbare woningen toevoegen ook maar 3% zal zijn. Daarom wil ik die ruimte nu reserveren want als het straks is volgebouwd en we erachter komen dat we in dit gebied te weinig scholen hebben dan zitten we met een ander probleem. De heer VAN DER KRABBEN: Dit onderwerp doet me eigenlijk denken aan het agendapunt dat we nog moeten krijgen. Wat zijn de ambities van dit soort plannen? Als ik bij dit onderwerp over kinderopvang praat dan mag ik er toch van uitgaan dat het college met cijfers onderbouwd aangeeft welke richting we op moeten? Ik hoor van iedereen een discussie en straks zeggen we 'ja' of 'nee' tegen de motie. We nemen het mee en verder is het nergens onderbouwd.

Dit zijn nou voorbeelden die in zo'n plan beter onderbouwd horen te zijn, wat zijn je ambities? Ik ga straks niet tegen het voorstel stemmen, maar ik ga wel aan het college vragen of het die kaders voor ons gaat invullen en hetzelfde geldt voor het financiële plaatje. Mijn vraag aan de heer Van den Kerkhof is of hij het daarmee eens is. De heer VAN DEN KERKHOF: Ik heb ook in de commissie aangegeven dat het een kipeiverhaal is. We planten nu hiermee de kip in de Bossche Stadsdelta. We leggen de vraag of het ei in dit gebied gaat uitkomen de komende jaren bij het college neer. Dat wat betreft onze motie, die is hiermee ook ingediend en dan nog even kort over de motie over de roeivereniging die we samen met het CDA indienen. Ik heb in de commissie ook aangegeven dat het voor ons buiten kijf staat dat in ieder geval de roeivereniging een goede plek in dit gebied krijgt en of dat op de huidige plek is of op een plek elders waar wel groei mogelijk is, is voor ons niet de discussie, het gaat erom dat we meegeven dat ze in dit gebied kunnen blijven. De heer VAN CREIJ: Even richting de heer Van den Kerkhof. Ik heb net al gezegd dat ik graag duidelijkheid wil.

In die motie staat 'ook locaties nabij de Bossche Stadsdelta', zou het ook kunnen dat ze bij bijvoorbeeld de Ertveldplas landen, is dat in uw optiek nog dichtbij of denkt u dan nog verder? Gewoon even boter bij de vis, wat is voor u nabij? De heer VAN DEN KERKHOF: Volgens mij staat in een ontwikkelplan een duidelijk kader voor over welk gebied we het hebben als we het over de Bossche Stadsdelta hebben. Dat is wat mij betreft het gebied waar we het over hebben en de motie roept ook op om samen met de roeivereniging scenario's verder uit te werken en te bekijken wat de beste plek voor de roeivereniging is. Tot slot, we dienen ook de motie van Volt mee in en ik ga niet te veel gras voor de voeten wegmaaien, maar als we zo'n gebied ontwikkelen waar een jonge identiteit centraal staat dan hebben we ook gewoon behoefte aan studentenwoningen. We zien weliswaar dat er op EKP en de Onderwijsboulevard studentenwoningen bij komen, maar het is ook heel goed om juist in dit gebied voor de periode daarna studentenwoningen met gezamenlijke voorzieningen toe te voegen. De heer BOS: Na 2,5 jaar meedraaien in de commissies en warmlopen in de Knillispoort is het een eer om hier vanavond als raadslid achter het spreekgestoelte voor u te staan. Ik dank de collega's voor de felicitaties en kijk uit naar een fijne samenwerking in deze raad.

Ik werd bijna acht jaar geleden lid van GroenLinks omdat ik achter het positieve verhaal sta dat uitgaat van groene, rode en progressieve waarden, een verhaal dat uitgaat van kansengelijkheid, waarbij je achtergrond niet bepalend is voor je toekomst en een verhaal waarin we zorgen dat we de aarde op een schone en duurzame manier aan de generaties na ons doorgeven. Op basis van deze waarden beoordeelde mijn partij ook het ontwikkelplan van Stadsdelta en daar wordt mijn partij enthousiast van, dat heb ik ook al in de commissie aangegeven. We bouwen een nieuwe wijk, een uitbreiding van de historische binnenstad met een jong en urban karakter, we voegen bijna 2000 woningen toe met veel ruimte voor cultuur en werkgelegenheid en die bouwen we allemaal op de manier die bij de toekomst past, circulair. Mijn partij is extra blij met het opnemen van het materialenpaspoort en dat brengt me direct bij de reactie op motie 7. Het gaat wat GroenLinks betreft om een verbreding van de binnenstad en daarom een balans tussen alle functies en niet uitsluitend wonen. Daarnaast komt er een mooi 33

oeverpark met veel aandacht voor groen op dak. Dit stemt ons erg positief want een groene leefomgeving heeft veel voordelen voor de nieuwe inwoners en de omgeving. Tegelijkertijd wordt dit een gebied met veel hoogbouw waardoor verticaal groen nog belangrijker wordt. Hoewel in het ontwikkelplan suggesties staan ten aanzien van verticaal groen, worden deze in de hiervoor behandelde gebiedspaspoorten van de Tramkade niet concreet, ondanks eerdere aandacht hiervoor bij de haalbaarheidsstudie. Om die reden verzoeken wij het college om bij de verdere uitwerking te komen met een plus op verticaal groen boven op de bestaande plannen en ook te onderzoeken hoe het NL Greenlabel kan worden geïmplementeerd. Dat is motie 7 die mede wordt ingediend door de PvdA, D66, CDA, Volt, De Bossche Groenen en de SP. Voor de notulen zou ik daar ook graag 50PLUS en de PvdD aan willen toevoegen. Verder dienen wij motie 1 van het CDA mee in. De roeivereniging hoort in de Stadsdelta thuis en er moet voor worden gezorgd dat zij een geschikt onderkomen krijgen. Omdat we kijken naar het gehele gebied van de Stadsdelta voor een geschikte locatie waar ook ruimte kan zijn voor groei van de vereniging, zijn we tegen het amendement en de motie over deze roeivereniging.

Ook dienen we een motie van D66 mee in en die gaat over de reservering van opvang- en basisonderwijsvoorzieningen in de Stadsdelta en de noordelijke Spoorzone. Dan motie 6 van de PvdD over groen op straat. We delen vanzelfsprekend de groene ambitie die ook in deze motie naar voren komt. Tegelijkertijd hebben we nog de vraag of het verzoek zoals dat nu is verwoord samengaat met andere ambities in het ontwikkelplan en daarom wachten we het oordeel van de wethouder af voordat we zelf een oordeel vellen. Tot slot de motie van Volt over de studentenwoningen, daar staan we in principe sympathiek tegenover. We bouwen de Onderwijsboulevard momenteel vol studentenwoningen, maar dat is niet voldoende om het tekort aan te pakken. Tegelijkertijd hoort mijn fractie nog wel graag van de indiener waarom specifiek deze locatie wordt gekozen voor het plaatsen van studentenwoningen aangezien studenten wat ons betreft ook een verrijking voor alle omliggende wijken zijn. De heer VAN SILFHOUT: Er ligt een prachtige ambitie in de Bossche Stadsdelta, we willen daar als gemeente echt iets en dat zien we ook in de plannen die voor ons liggen, dus wij gaan het voorstel van harte steunen, maar we zien nog wel wat zaken die we zouden kunnen verbeteren.

Er wordt heel veel over jeugd gesproken en dan begin ik ook direct bij de vraag die ik zojuist kreeg over waarom er studentenwoningen in de Bossche Stadsdelta moeten verrijzen. De motie wordt trouwens mede ingediend door de D66, PvdD en de SP. Waarom is dat? Omdat we hebben gezegd dat dit een bruisend stuk moet worden, het moet het rauwe randje worden, de plek waar de jeugd zich thuis voelt en voor ons hoort de studentengroep daar ook bij, die groep is ook onderdeel van de groep die de Stadsdelta echt zijn eigen cultuur moet gaan geven. Wat ons betreft moeten daar sowieso studenten landen, maar dat missen we in het stuk. Ik begreep uit de beantwoording van de wethouder in de commissie dat die wel degelijk over studenten nadacht, maar dat het niet in het stuk is geëxpliciteerd en deze motie helpt hem om dat wel te expliciteren. In de motie staat ook iets over de groepswoningen, namelijk dat die goed zijn voor het mentaal welzijn van studenten. Aan de Onderwijsboulevard bouwen we nu appartementen voor één à twee personen en wij zouden graag zien dat er iets grotere woningen worden gemaakt omdat het mentale welzijn van studenten onder druk staat en je daar met groepswoningen iets aan doet. Uit onderzoek blijkt dat groepswoningen voor studenten ervoor zorgt dat zij mentaal weerbaarder worden.

De andere motie die we indienen gaat over extra sociale huurwoningen in de Bossche Stadsdelta. Wij willen graag dat er geld vanuit het Structuurfonds beschikbaar wordt gesteld om daar meer sociale huur dan we nu willen te realiseren. Omdat dit zo'n prachtig gebied wordt, hopen we dat daar meer betaalbare huurwoningen komen en vooral in het goedkope segment. Vandaar dat we die motie indienen en ook omdat we met de grondexploitatie toch een beetje in een Excelwerkelijkheid leven, maar echte woningen in de echte werkelijkheid worden gebouwd en daarin wonen echte mensen die hier hun bestaan willen opbouwen. Deze motie wordt ook ingediend door de PvdD en de SP. Dan ga ik over naar de discussie over roeien. Ik zie nog een interruptie en ik denk dat die over het vorige onderwerp gaat. Mevrouw LIPMAN: Dank aan de heer Van Silfhout, het gaat inderdaad over het vorige onderwerp, over de motie. De heer Van Silfhout geeft aan de voorkeur te geven aan groepswoningen en dan vraag ik me af wat dat doet voor het totale aantal woningen dat daar wordt gerealiseerd, betekent dit dat bepaalde woningen worden samengevoegd om die groep te realiseren? Daar ben ik benieuwd naar. De heer VAN SILFHOUT: Ik wou dat ik een bouwbedrijf was en hier antwoord op kon geven, maar ik heb geen idee wat dat precies doet met een bouwbedrijf, het is een inschatting hoe het college daarnaar kijkt.

Ik kan me voorstellen dat je daar iets creatiever naar kijkt, als daar zes 34

verschillende huishoudens wonen, is dat op papier misschien één woning, maar dat kun je anders interpreteren. Ik laat het even aan de wethouder om daar zijn licht over te laten schijnen. Mevrouw LIPMAN: Betekent dat ook dat er bij die groepswoningen bijvoorbeeld een soort gedeelde ruimte moet zijn en dat dit meeweegt in het aantal vierkante meters want de woningen in de Bossche Stadsdelta zijn nogal klein. De heer VAN SILFHOUT: Zeker, het hele idee van groepswoningen is dat daar gezamenlijke voorzieningen zijn en je gezamenlijk kookt en ook gezamenlijk maaltijden kunt nuttigen als je dat zou willen. Ik heb zelf ook met drie anderen in een studentenwoning gewoond en dat heeft heel veel gedaan voor mijn latere leven, ik heb daar geleerd hoe je überhaupt een maaltijd voor vier personen maakt, dus ik zie daar alleen maar meerwaarde in, inderdaad als onderdeel van een groepswoning. De VOORZITTER: Kunt u ook voor ongeveer 45 mensen koken? De heer VAN SILFHOUT: Ik kan u vertellen dat ik in mijn studententijd ooit een restaurant voor het goede doel heb geopend, daar hebben we voor 200 mensen gekookt en dat hebben we drie weken volgehouden. De VOORZITTER: Dan moet het lukken, we wachten de uitnodiging af. Gaat u verder. De heer VAN SILFHOUT: Ik hoop dat ze dat hier ook ooit oppakken. Ik ga terug naar de discussie.

Wij vinden de discussie over de roeivereniging hoe die nu is gedeponeerd lastig. In eerste instantie leek het ons logisch om in de Bossche Stadsdelta ruimte voor de roeivereniging te zoeken als ze hier niet kunnen blijven. We zijn echt heel erg in afwachting van de rest van het debat, naar aanleiding daarvan kijken we wat we met het amendement en de moties die voorliggen gaan doen. Dan over groen. Volgens mij liggen er twee moties die hetzelfde willen bereiken, de ene wil de lucht en de andere de straat op, dat zijn de moties 4 en 6 van GroenLinks en de PvdD. We steunen ze allebei van harte en we staan er ook onder. Ze hebben hetzelfde doel en volgens mij kunnen alle partijen die daaronder staan elkaar daar ook in vinden en zouden alle partijen ook voor beide moties moeten stemmen. Dan graag door naar de motie over het basisonderwijs. Ik denk dat het interruptiedebatje net genoeg zei, wij staan daar niet zo heilig achter als D66 daar nu in staat. We snappen wel dat jullie het nu hier zo neerleggen, maar wij denken dat we een ander type wijk bouwen. Dan nog kort over het proces.

Ik had de motie over sociale huur die wij willen indienen eigenlijk bij het gebiedspaspoort Tramkade willen indienen, maar door hoe wij met gebiedspaspoorten omgaan is daar heel weinig ruimte om iets aan een gebiedspaspoort te veranderen en eigenlijk zou ik aan het college willen vragen hoe het reflecteert op hoe wij gebiedspaspoorten behandelen. Zou het niet wijzer zijn om een gebiedspaspoort in tweevoud langs de raad te doen waarbij je eerst bij de raad ophaalt wat wij in dat gebied met een gebiedspaspoort willen en dat het in het stuk wordt verwerkt als wij onze visie daarop hebben geuit en met moties hebben gezegd 'daar moeten we nog wat aanscherpen'? Nu wordt het heel lastig gemaakt om in een bestaand gebiedspaspoort nog iets aan te passen. We geven het college mee daarover na te denken. Volgens mij heb ik dan alles behandeld, op één motie na en dat is de motie over het Citadelhofje. We vinden een inspanningsverplichting wel terecht, dat je kijkt of dat wel moet worden gesloopt, vandaar dat we onder de motie staan. We zijn benieuwd. Mevrouw SAMSHUIJZEN: De Bossche Stadsdelta is een logisch ontwikkelgebied, het ligt heel centraal en er is een gouden kans voor wonen, kunst, cultuur, ontmoeten, verbinden, et cetera. Dat snappen we en we snappen ook dat we daar flink de hoogte in gaan, je wilt de ruimte natuurlijk goed benutten.

Dat zien we ook in het ontwikkelplan dat nu voorligt, we zien heel veel ambities en functies in dit plan landen, maar daar zit ook een beetje de zorg van mijn fractie, daar heb ik in de commissie ook bij stilgestaan. Heel concreet zijn we hier een hitte-eiland aan het creëren want het ontwikkelplan spreekt zich uit over groen-blauw, klimaatadaptiviteit en een prettige leefomgeving, maar de Stadsdelta is onderdeel van de brede binnenstad en de kwantitatieve groennorm van die brede binnenstad is 15%. Vorig voorjaar is onze motie over het verticaal groen aangenomen en we zijn ook voorstander van verticaal groen, daarom dienen we nu ook de motie van GroenLinks mee in. Verticaal groen is op deze locatie heel erg belangrijk en we moeten die hoogtemeters ook benutten, ook om de grote hoeveelheid verharding enigszins te compenseren, omdat er meer materiaal is dat warmte absorbeert. Hoogbouw zorgt er ook voor dat er meer warmte in het gebied blijft hangen, dus het verticaal groen zou een plus moeten zijn op het andere groen op die gestelde norm, net als het 35

Oeverpark een plus zou moeten zijn want de minimale groennorm is ook geadviseerd in bijvoorbeeld het onderzoeksrapport 'De hittebestendige stad' van de Hogeschool van Amsterdam. In dat onderzoeksrapport staat dat je in historische binnensteden een groennorm van 15 tot 35% moet hanteren en houd daarom in gedachten dat we hier een nieuwe stadswijk bouwen en dat het geen historische binnenstad is, dan moet je je ook afvragen of je dan het minimumpercentage voor een historisch centrum wilt hanteren. Het minimum van 15% wordt gehanteerd terwijl verticaal groen niet gelijk staat aan het effect van reguliere groen in de grond, ook niet wanneer je het voor 75% laat meewegen zoals een groennorm doet. Bomen en groen hebben namelijk een verkoelend effect op het stadsklimaat, door de schaduw komt er minder zonnestraling op de aarde terecht en door verdamping van planten en vocht uit de bladeren is er een warmte-absorberend effect. Er zijn allerlei hitteverlagende elementen en ik kan hier een heel technisch verhaal over houden, maar het hele effect van planten in de grond kan zorgen voor een 2 tot 5 graden lagere luchttemperatuur in de directe omgeving en dat effect bereik je niet met verticaal groen op een gebouw. Daarnaast heb je ook infiltratie in de grond nodig voor je wateropgave, dus je kunt niet uit de voeten met veel verharding op de grond.

Daarnaast zijn bomen ook gewoon nodig omdat je ook schaduwrijke plekken nodig hebt wanneer het heel warm is en dat groen op een gebouw doet niet hetzelfde als bomen in de grond. Daarom moet je op meer plekken schaduw creëren en niet alleen in dat oeverpark. Dat oeverpark is heel mooi, maar we moeten breder kijken dan dat, we moeten het hele gebied integraal bekijken. Willen we een Stadsdelta creëren die daadwerkelijk mooi en leefbaar is dan moeten we dat ook waarborgen. Er moeten in dit gebied heel veel opgaven worden gecombineerd en het is natuurlijk ook een hele grote puzzel, maar wel een cruciale om tot een geslaagde uitkomst te komen. Daarom samen met De Bossche Groenen en Volt deze motie over groen in de Stadsdelta om ook juist het groen op straat te borgen, echt tot een leefbaar klimaat te komen en hier geen hitte-eiland te creëren. Daar zijn we echt heel bang voor, dat zou zo zonde zijn. Dan nog even over de verdere stukken die er liggen. Zoals ik net al richting collega Lipman aangaf, we hebben amendement 1, motie 1 en motie 2 over de roeivereniging en wat bedoelen we nou? Ik hoorde net van collega Lipman 'we willen eigenlijk volgen wat de roeivereniging wil, maar we willen het niet in de motie zetten'.

Wij vinden het wel belangrijk om te borgen dat de roeivereniging niet op de Ertveldplas landt en als collega Lipman dat ook niet wil dan wil ik toch een mogelijkheid zoeken, kunnen we elkaar hierin vinden om tot dat gezamenlijke mooie resultaat te komen? Mevrouw LIPMAN: Ik ben benieuwd. Stel dat de roeivereniging op de Ertveldplas wil landen, wat vindt mevrouw Samshuijzen daar dan van? Mevrouw SAMSHUIJZEN: Volgens mij willen ze dat niet, maar ik wil niet voor de roeivereniging spreken. Dan lijkt het me wijs om in het dictum op te nemen dat wij dan wel de criteria van de roeivereniging volgen want waarschijnlijk wil de raad straks met het besluit dat over het ontwikkelplan wordt genomen dat de roeivereniging mogelijk gaat verplaatsen. Dat is onze wens en dan is het ook zaak dat wij luisteren naar de wensen van de roeivereniging. Daarom gaf ik net ook richting mevrouw Lipman in haar termijn aan 'laten we dat opnemen in het dictum', we moeten wel verduidelijken dat zij daar echt de duidelijke stem in hebben. Wij dienen veel moties mee in. Bij motie 3 vraag ik me ook wel af… Kinderen in dit gebied, ik snap het wel in combinatie met de rest van de voorzieningen. Dan de vraag naar D66.

Ik hoorde ook van andere fracties in hun bijdrage de vraag of we overal ruimte voor hebben, ook ten opzichte van het groen, en ik hoop dat D66 ook inziet dat we de volledige leefbaarheid moeten waarborgen en we voor de groene omgeving moeten gaan als we per se deze functie hier willen hebben. Als wij moeten kiezen dan kan kinderopvang ook ergens anders, groen moet echt in dit gebied, anders is het überhaupt niet leefbaar. De heer ROOVERS: Voordat ik het vergeet, de heer Gersjes wordt geacht motie 7 mee in te dienen. Ik was wat laat met het rondsturen van mijn motie vlak voor de deadline, waarvoor mijn excuses. Democratie beperkt zich hopelijk niet tot wat hierbinnen gebeurt. Het is niet alleen het gelijk van de meerderheid, maar ook het beschermen van minderheden op iedere manier waarop je dat woord kunt uitleggen. Het betekent dat mensen inspraak en zeggenschap hebben over hun eigen leefomgeving, ongeacht hun status en de bewoners van het Citadelhofje hebben deze zeggenschap niet. Sinds zij bijna twee jaar geleden werden geïnformeerd over de sloopplannen, overigens zonder dat er een bouwplan onderlag, hebben zij alleen gesprekken mogen voeren over hoe hun sloop eruit zou zien en niet of deze zou plaatsvinden.

Zij werden uitgenodigd voor participatie-avonden waarin zij mochten komen kijken hoe andere mensen met hun huizen over een kaart schoven, alsof het van Lego was en zij hebben hier begrijpelijkerwijs voor bedankt. Misschien is sloop van deze woningen niet te voorkomen en is het noodzakelijk, we zullen het waarschijnlijk nooit weten. De vraag of sloop 36

kan worden voorkomen en dit historische stukje Den Bosch behouden kan blijven, misschien creatief ingepast in alle andere plannen, is hier nooit gesteld, niet door de raad en niet door het college. De namen van Cor, Martijn, Anja, tante Will en alle andere dappere bewoners zijn hier nooit genoemd. Eén vraag blijft mij bezighouden, wat als het koopwoningen waren geweest, hadden we deze discussie dan gevoerd? Ik denk het niet. Sommige bewoners hebben inmiddels eieren voor hun geld gekozen en zijn verhuisd, zij waren het strijden moe en voelen zich door de gemeente verslagen, maar laat er geen enkele twijfel over bestaan dat geen van de huidige of voormalige bewoners sloop van dit eeuwenoude hofje acceptabel vindt. Zolang het hofje er nog staat, zijn er geen onomkeerbare stappen gezet en zullen de voormalige en de huidige bewoners samen met de SP strijden voor het behoud daarvan. Onze motie vraagt het college de vraag te stellen die het tot nu toe niet heeft gesteld: is het mogelijk deze huizen te behouden, wat kunnen we daarvoor doen, wat is daarvoor nodig? Ik hoop dat de wethouder met deze vraag aan de slag wil. Wat de rest van de Stadsdelta betreft, zo'n mooie gebiedsontwikkeling en dat meen ik waar wij als SP in de kern positief tegenover staan, moet toegankelijk zijn voor alle Bosschenaren.

Dat betekent dat betaalbaarheid van wonen het belangrijkste kenmerk voor ons moet zijn. Betaalbaarheid staat al te veel onder druk in de wijken in en rondom het centrum en in de gemeente als geheel. 30% sociaal is voor de SP daarom te mager en wij steunen de motie van Volt dan ook van harte. Wat betreft de andere moties, wij zullen voor bijna alle moties stemmen. Ik zal ze er niet allemaal uitlichten. Ik wil over de motie van D66 over de onderwijshuisvesting nog zeggen: als we er geen voorzieningen plaatsen, weten we zeker dat er geen kinderen gaan wonen. Dat is een motie die ik van harte steun. Ik twijfel over de motie van mevrouw Lipman, dat hangt af van de volgorde waarin wij stemmen, sommige moties zijn verstrekkender dan andere. De heer KAGIE: Ontwikkelplan de Bossche Stadsdelta, een in positieve zin overtreffende vertaling van het gebiedsperspectief zoals dat op 8 december 2020 is vastgesteld, een unieke kans voor stedelijke herontwikkeling aan de rand van de historische binnenstad, dat lag op 8 december 2020 voor. Als het om het wonen ging, mocht het geen luxe enclave worden, opnieuw kijkend naar het Gasthuiskwartier. Het ontwikkelplan onderscheidt zich positief ten opzichte van het gebiedsperspectief dat in 2020 voorlag.

Het aantal woningen van 1300 tot over de 1700, met een differentiatie van 45% sociaal naar 30%, van 30% middenhuur naar 40% en de vrije sector van 45% naar 30%. Het ontwikkelplan geeft ook een mooi beeld van de in potentie uitnodigende woonomgeving aan het water met een herontdekte insteekhaven, een oeverpark en een Tramkade waar het rijk vertoeven kan worden als we het niet te vol proppen. Nu waarmaken en dat is een complexere opgave dan de plannenmakerij. Daarbij is het realistisch dat wordt onderkend dat er publiek geld, in de miljoenen, bij moet, anders krijg je deze herontwikkeling niet losgetrokken. We lezen 'op dit moment is er nog geen sprake van een financieel sluitende gebiedsexploitatie de Bossche Stadsdelta, raming maximale bijdrage publiek geld € 12 miljoen' en het college heeft de dure plicht om de raad voortschrijdend inzicht te verschaffen op weg naar een lagere bijdrage vanuit publieke middelen. In relatie hiermee, de herontwikkeling van de Bossche Stadsdelta wordt bepaald door de coproductie tussen de belangrijkste ontwikkelaars die grondposities hebben, de gemeente, de Edison Groep en Moerasdraak b.v., projectontwikkeling. We hebben de wethouder goed verstaan, we zijn eruit met MWPO, met Moerasdraak, en de portefeuillehouder is ervan overtuigd dat dit ook gaat lukken met de Edison Groep.

Afrondend, het ontwikkelplan de Bossche Stadsdelta kent mooie plannen, maar wij gaan niet akkoord met de poging tot verrijking van de Bossche Stadsdelta met het Design Museum en de roeivereniging wegpoetsen is de wereld op zijn kop. Bij de binnenstedelijke herontwikkeling is het zaak bestaande zaken zoals het historisch industrieel erfgoed, de roeivereniging en, van een andere orde, de moskee maar ook de woningen in het Citadelhofje te respecteren, dat moet je vertrekpunt zijn, dat is de hogere kunst van binnenstedelijke herontwikkeling. Dank u wel, voorzitter. De heer VOSSEN: Den Bosch heeft het antwoord op het verwijt het stadje van je oma te zijn, de Bossche Stadsdelta genaamd. Ik zei het al tijdens de commissievergadering en volgens mij is dit de gemene deler die wij hier in de raad, in de zaal, allemaal voelen, de Stadsdelta maakt het goede Bossche leven concreet en tastbaar. Een mooie verdeling tussen betaalbare en wat duurdere woningen, gigantisch veel ruimte voor werk en cultuur met oog voor de niet-commerciële kant, een urban scene die kan floreren en ook nog eens ruimte voor voorzieningen rondom zorg, welzijn en zingeving, aan ambities geen gebrek. Ik gaf in de commissie al aan dat we de verantwoordelijkheid dragen om dit een succes te laten worden.

Dat begint met prioriteren, keuzes maken en oog hebben voor goede communicatie en begeleiding door de komende jaren heen. De Stadsdelta moet tijdens de verbouwing geen ingezakt geheel worden, ook tijdens de bouw moeten alle Bosschenaren het al ervaren als iets voor alle Bosschenaren. Niet alleen de huidige inwoners en de toevallige bezoekers 37

van musea en events moeten hiervan genieten, we moeten ons hier allemaal een onderdeel van voelen. De wethouder beaamde dat twee weken geleden ook en daar zijn we dan ook blij mee. Ontmoeting als kracht, dat is wat ons betreft waar de Stadsdelta voor gaat staan. Ik kan kort over de moties zijn, ik gaf net al aan dat we keuzes moeten maken, we moeten ervoor zorgen dat we niet ambitie op ambitie stapelen en we daardoor een probleem met de programmering krijgen. Veel van de moties zijn wat ons betreft overbodig of een stapeling van ambities die het plan alleen maar verder weg brengen, daar gaan wij dus niet in mee. De heer VAN SILFHOUT. Er wordt gesproken over het stapelen van ambities. Kan de heer Vossen kort uitleggen welke moties hij daar allemaal mee bedoelt? De heer VOSSEN: Dat kan zeker. Zoals ik in het interruptiedebatje met D66 net al een beetje over kindcentra en onderwijs liet doorschemeren, hebben we een integraal onderwijshuisvestingsprogramma dat momenteel loopt. We hebben al wat andere locaties waar onderwijs kan vallen en ik denk dat deze ambitie niet per se naar dit gebied hoeft te gaan en dat het dus ook geen stapeling van het programma is.

We hebben het ook over de studentenwoningen en ik ben het met u eens dat we studentenwoningen nodig hebben, maar aan de andere kant zijn we het ook eens met de verdeling van de betaalbaarheid, hoe we het nu hebben georganiseerd. Bij de sociale huur gaat een derde door middel van loting waaraan studenten ook kunnen meedoen, dus dat zien we op dat plekje niet gebeuren. Het stukje Citadelhofje mag vanzelfsprekend zijn en net als GroenLinks ben ik benieuwd naar de reactie van de wethouder op de motie van de PvdD, daar zit ook een beetje stapeling in. De heer BROEKMEULEN: We hebben in de commissie een goede discussie gehad en die ga ik hier niet herhalen, ik houd het kort. De Bossche VVD gaf in de commissie aan dat de plannen voor de Stadsdelta op hoofdlijnen goed zijn, maar ook dat we de bereikbaarheid en de financiële haalbaarheid belangrijk vinden. In de commissie gaf de wethouder voor nu voldoende comfort dat hij met de financiën aan de slag gaat en we zullen de bereikbaarheid in een breder kader bespreken als we het over de bereikbare binnenstad gaan hebben. 1900 extra woningen is immers niet niks, daar hoort ook een fatsoenlijke ontsluiting voor het autoverkeer bij. Wij zullen dit bij het gebiedspaspoort vervolgens definitief beoordelen.

Wat betreft de roeivereniging hebben we aangegeven dat we het vooral belangrijk vinden dat er een uitkomst is die voor iedereen werkbaar is, bij voorkeur in de Stadsdelta en daarom dienen we de motie van het CDA mee in. Als laatste een openstaande vraag vanuit de commissie die inmiddels is beantwoord. GroenLinks gaf aan met de motie 'Verticaal groen' te komen en wij kunnen daar voor nu mee uit de voeten, dus die gaan wij steunen. Wat de verdere moties betreft spreken onze bijdragen hier en in de commissie voor zich. De heer VAN DER KRABBEN: Vanavond is er over een prachtig project gesproken, de Bossche Stadsdelta, en één ding is zeker, we willen dat in Den Bosch allemaal en dat hoor je eigenlijk ook hier in de raad, maar er vallen me een paar zaken op. Ik ga er inhoudelijk niet op in omdat er al veel over is gezegd, maar ik wil jullie meenemen, als ik hoor welke wensen er vanavond allemaal op tafel komen dan pak ik jullie mee voor degenen die dat een beetje kunnen volgen.

Toen we ooit aan het Paleiskwartier begonnen, zeiden we 'we beginnen met de bouw en als er mensen komen wonen, mogen die mee bepalen hoe de rest wordt ingevuld' en als ik nu hier de discussie hoor over een kinderopvanglocatie, of daar wel of geen groen moet komen, zouden de mensen die er straks gaan wonen dat niet mogen bepalen? U zult lachen om wat ik zeg, maar als je vraagt naar de Bossche Stadsdelta dan vragen vele Bosschenaren 'waar heb je het over, Paul?' In die projecten hebben wij allemaal geleerd om maquettes te bouwen en te zorgen dat je die ergens neerzet waar mensen naartoe kunnen komen en waar ze uitleg krijgen. Dan wordt iedereen enthousiaster, je krijgt ideeën uit de samenleving en dat mis ik hier eigenlijk. Ik wil eigenlijk aan de wethouder vragen wanneer hij de boer met een dergelijke stap kan opgaan? Ik heb wel eens gezegd dat de raadskelder beschikbaar is, de oude V&D, pak die etalages, zet die dingen daar neer, laat mensen komen. Ik wil in het kader van communicatie bevorderen dat mensen meer bij het project worden betrokken om enthousiast te worden en om mede de inhoud te bepalen. Dat is één en het tweede wil ik eigenlijk helder op tafel hebben. We krijgen straks een ander agendapunt en als ik dit agendapunt pak dan hoor ik heel veel zaken waarvan ik zeg dat het college daar meer aandacht aan zou moeten schenken.

Als je praat over de financiële kaders, je moet het voorstel maar eens lezen, wat is dan uiteindelijk het bedrag dat wij beschikbaar willen stellen? Dat zou je moeten weten voordat je een vervolgstap zet, zo liggen er meer dingen op tafel en ik daag het college uit om te proberen die zaken helder te krijgen voordat we een vervolgstap kunnen zetten. Dan ga ik naar de Omgevingswet. We hebben hier in de raad 38

afgesproken dat we een nieuwe Diezebrug bouwen en die moet in 2025 klaar zijn. Ziet u ze al bezig? Ik niet. Mijn vraag is eigenlijk wanneer en wat we daar in het kader van de stikstof überhaupt mogen bouwen, hebben we dat in beeld? Het antwoord is 'nee'. De looptijd is minimaal tien tot vijftien jaar en ik nodig het college uit om dat bij de vervolgstap ook helder op tafel te krijgen, zodat raden die na ons komen ook weten welke kaders wij hebben afgesproken om te voorkomen dat we dingen doen waar we over het volgende project met elkaar praten. Daarbij wil ik het laten. De VOORZITTER: Dank u wel. Ik ga naar de beantwoording van de portefeuillehouder. Ook gezien de orde van de vergadering is mijn voorstel van orde het volgende. We kunnen vandaag alles afronden, en dat betekent wel dat we ver na 23.00 uur klaar zijn, of we kunnen het laatst agendapunt doorschuiven naar 9 oktober a.s. om 19.00 uur, ik geef u twee mogelijkheden. Ik doe een ordevoorstel: wie is er voor om alles vanavond af te ronden? Ik kijk even rond, vanavond afronden? (Er wordt buiten de microfoon gesproken) Dan wil ik het ook afronden. Er is een meerderheid voor vandaag afronden, dan gaan we het vandaag afronden. Dan kan het laat worden, maar dat weet iedereen dan van tevoren. Wethouder Van der Geld. Wethouder VAN DER GELD: Dank u wel, voorzitter, ik zal me beperken tot een reactie op de moties.

Allereerst, ik ben blij met het enthousiasme rondom dit plan, dat heb ik in de commissie ook gezegd en dat proef ik nu wederom in de raad. Zeker in zulke grote gebiedsontwikkelingen schuurt het natuurlijk op een aantal elementen en dat zal blijven schuren. Eén van die elementen is de roeivereniging, dat gaat over amendement 1 en de moties 1 en 2. Ambities kosten ook bij zo'n gebiedsontwikkeling ruimte, dat geldt voor de stedelijke ambities en ook voor de groeiambities van de roeivereniging zelf. Wij koesteren de roeivereniging, dat zeg ik hier nog eens nadrukkelijk, die willen wij graag in de Bossche Stadsdelta behouden en vanuit die redenering, ik denk dat ik dan de redenering die ik in de commissie heb aangegeven herhaal, ontraden wij amendement 1 en motie 1 en geen bezwaar op motie 2. Zeg ik het niet goed? (Buiten de microfoon: motie 1 is van het CDA) O dan is het omgekeerd. Ik dacht dat ik mijn huiswerk zo goed had gedaan, daar gaan we met de tijd. Motie 1 'Roeien met de riemen' heeft geen bezwaar en we ontraden motie 2, excuus voorzitter. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Om het helder te krijgen, wij waren net met het CDA ook even aan het zoeken hoe dit wordt gelezen, wat dat zegt.

Ik gaf net ook aan dat met het dictum van motie 1 mijn vrees is dat de optie 'het wordt te lastig, verhuizen naar de Ertveldplas of we dat nou willen of niet' er is, maar hoe leest u dat, heeft de roeivereniging straks het laatste woord over die verhuisoptie en kan het zo zijn dat ze niet verhuizen als ze dat niet zien zitten? Wethouder VAN DER GELD: Ik lees een aantal belangrijke ankerpunten in deze motie. Het eerste is sturen op de plek, behoud ze in de Bossche Stadsdelta en kijk niet alleen door het kokertje van sec de Citadelpoort, maar in de Bossche Stadsdelta en sturen op dat ze er niet op achteruit gaan, dan kun je ook stellen dat ze er het liefst op vooruit gaan, ook als het gaat om de faciliteiten die ze nu hebben. Daarmee willen we met de roeivereniging aan de slag en ik denk dat zorgen dat ze op die nieuwe locatie kunnen groeien ook een belangrijk uitgangspunt is. Dat doen we uiteraard in samenspraak met de roeivereniging, het lijkt me nogal raar als wij een roeivereniging intekenen of wat dan ook en we dat niet samen met de roeivereniging doen.

Ik ben blij dat u de Bossche Stadsdelta niet uitsluit en ik zou het als portefeuillehouder Bossche Stadsdelta geweldig vinden als de roeivereniging hier wil blijven, maar als er een alternatieve locatie is die de roeivereniging bij nader inzien veel beter vindt dan wijs ik die niet per definitie af, ik zou het wel mooier vinden als ze in de Bossche Stadsdelta blijven. De heer VAN CREIJ: Even over motie 1, ik heb het net ook aan de indieners gevraagd. Betekent dat voor u ook binnen het huidige budget of wilt u eventueel extra middelen vrijmaken om de roeivereniging te verplaatsen of te verhuizen? Wethouder VAN DER GELD: Dat ligt aan de definitie van 'binnen de bestaande middelen'. Volgens mij moeten we hiervoor middelen binnen de begroting vrijmaken, maar is dat een opgave die we dan met elkaar aangaan. U hebt het budgetrecht en dan kom ik vanzelf bij u terug met 'deze ambitie kost zoveel geld', dit kan niet zonder de portemonnee te trekken, zo simpel is het ook. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Begrijp ik het goed dat de wethouder zegt dan het gewoon de huidige locatie blijft als er buiten de Bossche Stadsdelta geen alternatief is en kan dat ook in de motie worden opgenomen om de onduidelijkheid die hierover leeft te kunnen uitsluiten? 39

Wethouder VAN DER GELD: Volgens mij hebben we een aantal heldere uitgangspunten, ook met wat we in de commissie… Laten we eerst met de roeivereniging in gesprek over hoe we nu met elkaar verdergaan, ik ga niet in op allerlei wat-als scenario's, 'wat als deze variant er niet uitkomt en die dan, hoe zit het dan' want dan kan ik een beslisboom met 100.000 dingen gaan optuigen. Dat heeft voor nu geen zin, volgens mij nu stap voor stap en ik kan hiermee vooruit. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik vind dat over die beslisboom een beetje een flauw antwoord van de wethouder. Het gaat erom dat we uitsluiten dat er straks geen optie ligt waarmee de vereniging kan leven en dat die dan een bij-het-kruisje-tekenenoptie krijgt, u krijgt óf iets waarmee u niet blij bent of u krijgt helemaal niets. Daar is mijn partij bang voor, dat is wat we niet moeten willen en daarom stel ik deze vraag. Ik hoop dat de wethouder dat begrijpt en daar ook serieus op wil ingaan. Wethouder VAN DER GELD: Ik vind het lastig dat we hier nu over de rug... Ik ga graag het gesprek met de roeivereniging aan, dat is mijn punt, en ik ga hier niet in op wat-alsscenario's omdat ik het standpunt van de roeivereniging over die vervolgstappen niet ken. Volgens mij worden hier toch een aantal mooie dingen neergelegd, dat de roeivereniging erop vooruit moet gaan, we die in de Bossche Stadsdelta willen behouden et cetera.

Ik heb zojuist gezegd dat daarvoor ook de portemonnee moet worden getrokken en volgens mij kunnen we dan iets heel moois op de mat leggen. Laten we die reis met elkaar maken. Dat de roeivereniging daar niet bij mee is… De heer KAGIE: De wethouder heeft het er wel zelf een beetje naar gemaakt door te bevorderen dat de optie dat de roeivereniging weg moet in beeld kwam. Een vraag aan de portefeuillehouder, als u hier niet met wat-alsachtige scenario's wilt werken dan moet u alle moties over de roeivereniging ontraden want we hebben nog geen finale positie met betrekking tot het gebiedspaspoort Citadelpoort. Wethouder VAN DER GELD: Dat klopt, dat is precies wat ik in de commissie ook heb gezegd. Volgens mij is er wel een nieuwe werkelijkheid gecreëerd en ik snap ook naar aanleiding van het inspreken et cetera heel goed dat uw raad daarop inspringt. Hoe gaan we dan de vervolgstappen vormgeven? Daar waren we al met de roeivereniging mee bezig, dat gesprek liep. Een aantal moties doorkruist…, die maken dan… Daarover heb ik ook open kaart gespeeld in de commissie, ik heb daar ook aangegeven dat het knelt. Dat klopt, dat zijn ook de gesprekken die we met de roeivereniging voeren. Een aantal van die moties neemt dat niet weg en die ontraad ik. Een aantal van die elementen kan een win-winsituatie creëren en daarom op dat onderdeel geen bezwaar.

De heer KAGIE: Spelen we het zuiver of niet? Zuiver is dat u eerst uw werk doet met alle partners, potentiële partners en potentiële vestigers op de Citadelpoort en daar moeten wij nu niet doorheen fietsen, dat was uw positie zojuist, een zuivere positie, geen uitspraken van de raad met betrekking tot de roeivereniging want dan kunt u de roeivereniging met open kaart tegemoet treden. Wethouder VAN DER GELD: Dan legt u mij woorden in de mond. Ik heb niet gezegd dat de raad geen uitspraken over de roeivereniging mag doen. Ik kan me heel goed voorstellen dat de raad daar uitspraken over wil doen gegeven wat er is gebeurd en volgens mij is dan de wisselwerking hier dat het college beoordeelt of die uitvoerbaar zijn of dat er principiële bezwaren zijn et cetera. Die gaf ik zojuist aan en daarop kunnen we door of niet. Dan kom ik bij motie 3 van D66 over de voorzieningen, daarover hebben we in de commissie ook van gedachten gewisseld. Het college interpreteert die motie zo: voorkom dat je aan het eind van de ontwikkeling tot de conclusie komt 'hadden we toch maar rekening gehouden met' want prognoses geven het een aan, maar na tien jaar gebiedsontwikkeling kan een gebied er toch echt anders uitzien wat betreft populatie et cetera. Het is daarom goed om daarnaar te kijken en het helpt ook om het zoekgebied noordelijke Spoorzone daarin te betrekken.

Daarmee kan het college vooruit en heeft motie 3 geen bezwaar. De heer VOSSEN: Dank u wel voor uw bijdrage, wethouder. Ik hoorde u het zoekgebied noordelijke Spoorzone noemen, maar de motie spreekt specifiek over de Bossche Stadsdelta. Interpreteert u het dus breder dan wat in het dictum staat? Wethouder VAN DER GELD: Ik lees 'om bij de verdere uitwerking van het ontwikkelplan de Bossche Stadsdelta', dus daar houden we rekening mee, 'in gebiedspaspoorten en in de uitwerking van plannen in de noordelijke Spoorzone ruimte te reserveren'. Daarmee kijken we ook naar de 40

noordelijke Spoorzone en ook naar de Bossche Stadsdelta. Omdat we bij dit soort voorzieningen niet alleen door sec het kokertje van alleen de Bossche Stadsdelta kijken, vind ik het verstandig dat je ook naar de noordelijke Spoorzone kijkt omdat dit natuurlijk een giga-ontwikkeling is als het gaat om het toevoegen van woningen. Dan motie 4, 'Toevoegen verticaal groen'. Die past in onze ambitie wat betreft de groennorm, daar zit ook verticaal groen in. Ik zoom ook even in op het Greenlabelonderzoek. Dat is bij ons nog niet bekend, maar dat willen we uiteraard gaan onderzoeken en we koppelen op korte termijn naar de raad terug of dat label meerwaarde heeft, dus geen bezwaar. Dan motie 5, 'Realiseer studentenwoningen in de Bossche Stadsdelta'. Dat past geheel in de doelgroep 'Voor eeuwig jong' en dat hoeft niet per se qua leeftijd te zijn, maar deze doelgroep is nog wel jong. Studentenwoningen passen in de Bossche Stadsdelta en de motie geeft geen kwantiteit aan, getallen van minimaal zoveel et cetera, waardoor we daarmee uit de voeten kunnen, dus motie 5 krijgt geen bezwaar. Motie 6 vind ik jammer omdat ik de gedachte an sich helemaal deel, je wilt geen hitteeilanden en dat gaan we overigens ook niet doen. Daar hebben we in de commissie ook over van gedachten gewisseld. Mevrouw LIPMAN: Wethouder, dank voor de inbreng op de motie.

Ik heb eigenlijk nog een vraag over het vorige punt. Er staan geen getallen in en ze vragen natuurlijk ook om ruimte voor groepswoningen, betekent dat dan niet dat we inleveren op het aantal woningen dat in de Bossche Stadsdelta zou worden gerealiseerd? Wethouder VAN DER GELD: Nee, wat mij betreft niet want daar refereert de motie niet aan. We proberen deze woningen in te passen in het aantal woningen dat wij gaan bouwen, studentenwoningen vallen in de betaalbare categorie en daar gaan we dan zoeken naar het segment om ook studentenwoningen in te realiseren zoals dat bijvoorbeeld ook in EKP is gebeurd. Ik was bij motie 6 gebleven. Dat is wel degelijk een stapeling op de groennorm zoals we die nu hebben en dan ben je echt wel ambities aan het stapelen. Het college deelt de gedachte helemaal, maar op de ambities die al zo veel geld kosten, is echt de lijn dat we moties waarin nog verdere stapeling plaatsvindt echt ontraden, hoe sympathiek ik de motie ook vindt. Dus we onraden motie 6. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik vind het toch een beetje bijzonder want kinderopvang heeft geen bezwaar en dat lijkt me ook een extra ambitie die wordt gestapeld. Dit gaat over de leefbaarheid van het hele gebied en u bent het er eigenlijk inhoudelijk mee eens, dat lijkt me dan ook een hygiënefactor voor de leefbaarheid van het hele gebied.

Waarom is dit het dan niet waard om de leefbaarheid waarvan ik denk dat we dat allemaal willen te borgen? Wethouder VAN DER GELD: Het verschil met motie 5 over kinderopvang et cetera, daarover hebben we in de commissie van gedachten gewisseld, heeft ermee te maken dat die wel degelijk past binnen die 45.000 m² niet-wonen. Ik ga er nog een extra aantal vierkante meters aan toevoegen en dat is geen stapeling. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Als u wat bestrating laat zitten en daar wat meer groen plant, kunt u op de groennorm in de straten komen, het is ook gewoon hoe we de buitenruimte en de nietwoonruimte invullen, dat zijn dezelfde casussen. Hoe maken we die kleurplaat? Het is eigenlijk een vergelijking, waarom het een wel en het ander niet? Wethouder VAN DER GELD: Volgens mij is het punt van mevrouw Samshuijzen dat zij niet tevreden is met 15% groen, dat hoorde ik ook in haar bijdrage. Overigens zitten we in de prognoses daar op een aantal deelgebieden ver boven. Dat kunt u technisch ook navragen, ik kan die cijfers geven. Daarmee zegt u 'dat vind ik niet voldoende, dus dan moet u ook verticaal groen eruit gooien en u moet ook de oever eruit gooien'. Dan stapel je ambities want wij voldoen volledig aan de definitie in het grondbeleid dat uw raad heeft vastgesteld, de groennorm, een ambitieuze norm.

Ik hoorde mevrouw Samshuijzen eigenlijk zeggen 'ik ben het niet eens met die norm want ik vind hem niet scherp genoeg' en dan is mijn advies om die norm aan te passen, die moet u dan ter discussie stellen want het college past gewoon de norm toe, daar voldoen wij aan en die norm is hartstikke ambitieus, dus dit wordt ook een groen plan. Mevrouw SAMSHUIJZEN: De wethouder heeft het over de ambities en dit hoort toch bij de ambities, als u al deze ambities wilt waarmaken, hoort het waarborgen van de leefbaarheid daar toch ook bij. Als u zo'n wijk neerzet, past dat eigenlijk niet binnen de reguliere gebieden die binnen de binnenstad vallen. Dit is heel ander type wijk en bent u het niet met mij eens dat die kwantitatieve 41

groennorm, die 15% inclusief verticaal groen, hier eigenlijk helemaal niet past? Wethouder VAN DER GELD: Dat ben ik niet met u eens. Volgens mij heeft de raad gezegd, en daar heb ik toen nog over mee gediscussieerd, dat die groennorm een ambitieuze norm is, zeker in binnenstedelijk gebied. Dan voorkom je hitte-eilanden, et cetera. Ik snap goed dat mevrouw Samshuijzen, ook met haar politieke achtergrond qua kleur, zegt 'ik heb het liefst 25% et cetera' en dat mag, maar het college voert die 15% uit, die is niet voor niets en ik stel toch echt voor dat u dan het beleid ter discussie stelt. Motie 7, 'Inspanningsverplichting behoud Citadelhofje'. Ik snap dit thema, maar volgens mij hebben we dit zware thema al heel vaak aangeraakt. Dat is nou net mijn punt, volgens mij hebben wij heel vaak van gedachten gewisseld over het behoud van het Citadelhofje of de gebiedsontwikkeling die er tegenover staat, het bouwen van woningen, et cetera, en daar komt in het dictum nog 'in overleg te treden met BrabantWonen' et cetera bij. Ja, BrabantWonen is ook klip-enklaar als het gaat om hun visie op de stad, ga je de stad vernieuwen et cetera, ook met verduurzamingsopgaven als het gaat om oude woningen. Ik deel die visie volledig en ik ontraad motie 7.

Tot slot motie 8 over het oplossen van de extra investeringsruimte voor sociale huurwoningen in de Bossche Stadsdelta, dat is ook het opplussen van de ambitie. We hebben hier al een tekort van € 12 miljoen op, en die leg ik niet maximaal in potentie, die proberen wij te verkleinen. Het liefst had ik dat helemaal niet en had ik hier gewoon nul, een sluitende grondexploitatie, maar het college is er echt geen voorstander om de kraan nog verder opendraaien. Wij voldoen gewoon aan het beleid als het gaat om 30-40-30, dus 70% in de betaalbare categorie. Wij ontraden motie 8. De heer HUIBERS: Nog even een vraag aan de wethouder over dit laatste punt. Begrijp ik het goed dat u met een plan naar de raad komt waar het geld vandaan wordt gehaald als er geen sluitende grondexploitatie is en er toch extra middelen nodig zijn, die € 12 miljoen? Wethouder VAN DER GELD: Ja, als die € 12 miljoen echt moet worden geëffectueerd dan zou de volgende stap een stap in het Structuurfonds zijn, dat wordt dan gewoon als raadsvoorstel aan de raad voorgelegd en dan kunnen wij ook de knoppen zoals we in de commissie hebben besproken inzichtelijk maken als het gaat om die betaalbare categorie. Dan moet uw raad ook in staat zijn de andere kant op te draaien, wij kunnen inzichtelijk maken waar die kosten zitten en dan kunt u ook zeggen 'dan wil ik het hier toch echt anders hebben'.