Notulen raadsvergadering 2024-09-10

Mevrouw WELTEN: Mijnheer Kabbouti, wij delen elkaars mening niet en laten we dat respecteren. Mevrouw CRASTE: Mijnheer Van Silfhout zei net terecht dat er nog geen beleid is. Deze mensen zijn nog steeds in onze stad en of we nu wel of niet vinden dat ze terug moeten, ze zijn er morgen wel. Hoe gaat mevrouw Welten aan de Bossche mensen uitleggen dat we niets meer voor hen doen en deze mensen op straat zwerven? Mevrouw WELTEN: Ik hoef dat niet uit te leggen aan de Bossche mensen, die weten dat ze hier zijn, maar vanwege het zwalkende beleid dat op dit moment wordt gevoerd, namelijk hen blijven ondersteunen, stimuleren wij het niet om deze mensen straks terug naar huis te sturen. Dat is waar ze het meest veilig zijn. Op deze manier gebeuren er dingen met mensen die juist onveiligheid creëren, waarbij juist sprake is van misbruik en mensenhandel en dat willen wij als VVD niet.

41

De PLV. VOORZITTER: Even voordat ik u het woord geef, het agendapunt luidt dat we over de reserve van geld praten en nu gaat het over het beleid van gemeenten en het rijk. Dus terug naar de centen. Mevrouw CRASTE: Daar ben ik het helemaal mee eens, maar als er een motie wordt ingediend over het stoppen van hulp aan ongedocumenteerde vluchtelingen dan kan ik het niet over een bestemmingsreserve hebben. Dat wil ik overigens wel en dat zal ik ook in mijn bijdrage doen, maar dan is mijn vraag aan mevrouw Welten wel volgens de agenda. De PLV. VOORZITTER: Hebt u nog een vraag? Mevrouw CRASTE: Natuurlijk heb ik een vraag. Ik snap dat mevrouw Welten er op die manier in staat en dat zij zegt dat deze mensen terug moeten, maar gezien het feit dat deze mensen hier morgen nog zijn en ze bij de maatschappelijke opvang binnenkomen, vraag ik: wat moeten we dan met deze mensen doen? Mevrouw WELTEN: Als wij deze mensen blijven ondersteunen dan blijven ze ook en dat is nou juist wat we niet willen, althans de VVD niet. Deze mensen hebben een proces achter de rug, daarover is een uitspraak gedaan en vervolgens willen wij dat wordt gestimuleerd… Dat kunnen wij hier in Den Bosch niet alleen, dat doen ze in Den Haag want we blijven nu toch een beetje aan het rijksbeleid knabbelen, maar dat zij hen naar huis sturen. Mevrouw CRASTE: Ik moet constateren dat ik geen antwoord op mijn vraag krijg.

De heer VAN SILFHOUT: Ik ben toch benieuwd. Om het even scherper te krijgen, is mevrouw Welten… De PLV. VOORZITTER: Even opletten waarover we debatteren. De heer VAN SILFHOUT: Ja voorzitter, er ligt een vrij bijzonder amendement onder een stuk dat alleen over geld gaat en dan kan ik niets anders dan daarop reageren. Terug naar de vraag. Is mevrouw Welten bekend met welke groep ongedocumenteerden niet welkom zijn in de bed-, bad- en broodopvang? Mevrouw WELTEN: Nee. De heer VAN SILFHOUT: Dan help ik mevrouw Welten even. De groep die wij de veiligelanders noemen zijn niet welkom in de bed-, bad- en broodregeling. Dan de vervolgvraag, van welke groep ervaren wij de meeste overlast? Mevrouw WELTEN: Ik vrees toch dat we blijven in het rijksbeleid, waar wij zeggen dat we het hier over de reserve hebben en ik zou u toch willen vragen om u daar wel een beetje meer toe te beperken in plaats van dat hier het hele asielbeleid gaan… De heer VAN SILFHOUT: Er wordt een amendement ingediend, daar voeren wij een debat over en dan kan mevrouw Welten niet als bliksemafleider zeggen dat we daar niet over mogen debatteren, dat lijkt me een hele gekke gang van zaken.

In het verlengde van mevrouw Craste, als bekend is dat de grootste groep overlastgevenden bestaat uit ongedocumenteerde veiligelanders en dat is omdat die niet welkom zijn in bed-, bad- en broodopvangen, dan creëren we toch ons eigen probleem als we met dit amendement instemmen. Mevrouw WELTEN: Die mening deel ik niet met u mijnheer Van Silfhout. Als u het goed vindt, wil ik tot slot wil iets zeggen over het amendement en de motie. Wij zullen het amendement van Leefbaar 's-Hertogenbosch niet steunen omdat wij dit nu niet bij het college willen terugleggen, maar we middels ons recht en onze rol als raad op de inhoud van de reserve willen kunnen bijsturen. Wat betreft de motie van de PVV lijken we ten aanzien van het geen middelen besteden aan illegalen en ongedocumenteerde vluchtelingen toch op één lijn te zitten en die zullen wij dus ook steunen. De motie van de PVV, 'Bespoedigen innen eigen bijdrage'. Ik heb bij navraag begrepen en in ieder geval begrepen dat hier wel degelijk mensen uit Oekraïne zijn die al op vrijwillige basis een bijdrage leveren,

42

maar we hadden voor de rest geen actie ondernomen, we wachten even de reactie van de portefeuillehouder af. Tot zover, dank u wel. De PLV. VOORZITTER: Dank u wel. Dan kijk ik naar de vergadering en ik kijk ook naar de klok, maar u mag het zelf zeggen, Is het mogelijk dat we in eerste instantie eerst de burgemeester als portefeuillehouder laten antwoorden en dan krijgt u ook nog een tweede instantie of wilt toch nog van de eerste instantie gebruikmaken? Oké, wie wil dat? Mijnheer Hoeben. Ik begin bij u, u krijgt het woord. De heer HOEBEN: Ik moet hier toch hier iets op zeggen want op het moment dat ik amendement 1 en motie 3 lees, vind ik dat eigenlijk... Daar zit wel iets in, daar valt wel iets redelijks van te maken, dat is geen rare vraag, maar als ik het debat beluister, mag het niet zo zijn dat dit eigenlijk de onderliggende doelstelling is, dus daar worstel ik een beetje mee. Ik kijk toch een beetje rond: waar gaat dit nou naartoe, is dit nu een voorbode? Er ligt ook een keihard en duidelijk amendement 2 van de VVD en daar kan ik me helemaal niet in vinden, maar wat proberen we nu uit te stralen? Gaat het over de financiële pot, over dat we het geld dat over is in een fonds stoppen, dat we daar goede dingen mee gaan doen en we daar inzicht in willen hebben of voeren we hier nu een ander debat? Tot zover.

De heer KABBOUTI: Helemaal in lijn met wat de heer Hoeben zojuist zei. Waar we dachten dat het zou gaan over een technische exercitie, namelijk het instellen van een reserve, is het debat in de commissie al volledig opengetrokken naar een volledig asieldebat. Als ik kijk naar welke moties worden ingediend, kunnen we er niet aan ontkomen dat deze raad een fundamentele uitspraak moet doen. We hebben die uitspraak in het verleden al gedaan en we blijven het presteren om die discussie elke keer weer open te trekken. Dat is eenieders goed recht en daarom is het ook het recht van de PvdA om hier stelling in te nemen. Als het gaat om de menselijke waardigheid die wij in deze stad proberen na te streven met de motie Humane opvang, daarin leggen we kaders vast en proberen we de solidariteit met de mensen die ons nodig hebben, de mensen die voor oorlog en geweld zijn gevlucht en die vastzitten in de systemen vast te pakken, daarvoor proberen we oplossingen te verzinnen. Ik wil hier ter plekke in de openbaarheid van het debat echt afstand nemen van het een loopje nemen met bestaanszekerheid van mensen. Als een politieke vertegenwoordiger zegt 'ze zoeken het maar uit' dan doet dat iets met mij als mens, dat doet iets met mij als politicus. Daarvoor ben ik niet de politiek in gegaan.

Ik ben de politiek ingegaan om oplossingen te vinden, de PvdA staat bekend als partij die oplossingen wil zoeken. Gelijkheid, het argument vanuit een stukje menselijke waardigheid, hoe kijken we naar de mens, zijn wij nog in staat om de mens te zien of zien wij hier alleen maar een product waarvan we iets vinden? Daar doet mijn partij niet aan mee. Ik kan helemaal niets met die zogenaamde georganiseerde solidariteit die links altijd toegespeeld krijgt. Uiteindelijk zal ieder van ons hier de afweging moeten maken of wij de mens nog als mens zien en of wij van mening zijn dat iemand die bed, bad en brood verdient…, dat we dat nog vasthouden. Ik kan niet anders zeggen dan dat het instellen van een reserve, en dan kom ik toch nog even terug op waar het dan feitelijk om gaat, ook is ingegeven vanuit het stukje om de omgeving het recht om mee te beslissen of het recht om mee praten over hoe zij hun omgeving, veiligheid en leefbaarheid centraal wil stellen. Vanuit dat principe kunnen wij volledig instemmen met het raadsvoorstel om die reserve in te stellen. Wij verwachten ook dat we die middelen ontzettend hard nodig zullen hebben met de opgaven die wij hebben, maar gezien de toon in dit debat heeft mijn partij het standpunt ingenomen dat wij geen enkele motie steunen. Tot zover voorzitter.

De heer VAN HATTEM: Als we het over de toon hebben, de heer Kabbouti van de PvdA slaat hier ook een behoorlijk stevige toon aan, maar dat is ook zijn goed recht in het debat. Hij heeft het over hoe mensen worden bejegend et cetera, maar die mensen hebben zelf de keuze gemaakt om illegaal in dit land te verblijven als ze op grond van de Vreemdelingenwet 2001 al zijn uitgeprocedeerd en ze al alle rechtmatige stappen hebben doorlopen. Die wet is destijds ingesteld door staatssecretaris Cohen van de PvdA. Wat wil de PvdA dan, dat mensen hier tot in den treure in de illegaliteit kunnen verblijven en dan voortdurend opvang en middelen van deze gemeente krijgen, is dat wat de PvdA wil? De heer KABBOUTI: Wat de PvdA niet wil is dat we de dakloosheid in onze gemeente verder optuigen, dat we dat gaan faciliteren. Er is hier een college dat nog niet zo heel lang geleden de stap vooruit heeft gezet om een dakloosvrije gemeente te zijn. Dat is waar we naartoe willen en hier zegt een aantal partijen 'weet je wat, kieper die mensen nou gewoon op straat, het interesseert me geen 43

biet, ze zoeken het maar uit'. Dat is het fundamentele verschil tussen uw partij, zeg ik tegen de heer Van Hattem via de voorzitter, en mijn partij. Wij zien de mens die hulp nodig heeft en daar verschillen we fundamenteel van mening over. De heer VAN HATTEM: Als die mensen ergens terecht moeten dan kunnen ze terecht bij de Dienst Terugkeer en Vertrek, dat is in ons systeem allemaal keurig geregeld. Wat weerhoudt hen ervan om daarnaartoe te gaan en waarom blijven ze nog langer in de illegaliteit buiten ons rechtsstelsel? Is dat wat de heer Kabbouti van de PvdA bepleit, gewoon zorgen dat ons rechtsstelsel wordt uitgehold? De heer KABBOUTI: Ook daarin verschillen we fundamenteel van mening en ik herhaal de vraag die ik aan mevrouw Welten stelde. Deze problematiek speelt hier al sinds jaar en dag, de problematiek zit hem ook in de samenwerking met andere landen en ik kan nog heel veel argumenten op tafel leggen waarom het klaarblijkelijk heel moeilijk is. U kunt, zeg ik tegen de heer Van Hattem via voorzitter, uw kop in het zand steken, maar daar doe ik niet aan mee. De heer ROOVERS: Om even terug te gaan naar het naar het voorstel. Wij hebben twee weken geleden in de commissie Bestuur een discussie gehad die ik op zijn zachtst gezegd wat verwarrend vond.

Ik had het idee dat we enigszins langs elkaar heen praatten, in ieder geval had ik aan het einde van de avond meer vragen dan aan het begin van de avond en de kern van mijn verwarring zit hierin. Er wordt mij vanavond, in ieder geval voor zover ik het heb begrepen, niet gevraagd wat ik vind van asielopvang in Den Bosch, die discussie hebben we al eerder gevoerd. We nemen vanavond de beslissing om € 13 miljoen te reserveren voor de opvang van vluchtelingen en we kiezen ervoor om het geld niet aan andere dingen uit te geven, bijvoorbeeld aan armoedebeleid, huisvesting van onderwijs of een versnelling van de woningbouwopgave, dat is het besluit dat wordt gevraagd. Een belangrijk deel van die € 13 miljoen wordt uitgegeven aan het uitvoeren van het Leefbaarheidsplan, een plan dat wij in de gemeenteraad niet hebben vastgesteld en precies hier zit mijn onzekerheid over dit besluit. Ik heb daarover in de commissie Bestuur vragen aan de wethouder gesteld en de wethouder heeft daar een brief over gestuurd. Die brief heeft veel vragen opgehelderd, maar niet de vraag die voor mijn fractie het allerbelangrijkste is, namelijk hoe ik als raadslid grip kan hebben op de effecten die dit geld in de wijk zelf heeft.

De motie zoals mevrouw Welten die heeft geschreven, gaat over hoe we controle kunnen houden over de uitvoering van het plan en mijn vraag is hoe ik als raadslid grip op de effecten in de wijk kan hebben en daarover heeft de portefeuillehouder in de commissie gezegd dat het ook de verantwoordelijkheid van de raadsleden zelf is om contact met de wijk te houden. Dat is voor een heel groot deel waar, maar ik vind eigenlijk ook, en dat is mijn beroep op de portefeuillehouder, dat hij de raad erin moet meenemen omdat hij er zoveel meer zicht op heeft dan wij. Dat is de vraag die ik aan de portefeuillehouder wil stellen en het antwoord daarop heb ik nodig om een oordeel over dit voorstel te kunnen vellen. De heer VAN ROSMALEN: Ik heb hier ooit mijn maidenspeech gehouden en ik neem aan dat u dit beschouwt als mijn zwanenzang. In de commissie Bestuur gaf mijn fractie al aan dit een goed voorstel te vinden: geld bestemd voor de opvang van vluchtelingen dat niet aan de rijksoverheid hoeft te worden terugbetaald blijft door het instellen van een reserve beschikbaar voor opvang, het uitvoeren van beleid om nieuwe Nederlanders zo snel mogelijk hun plek in onze gemeente te laten vinden en het vergroten van de leefbaarheid voor iedereen in de buurten en wijken waar ze komen wonen.

Het is nog volstrekt onduidelijk, het is vanavond vaker ter sprake geweest, hoe het rijksbeleid zich ontwikkelt al is wel duidelijk dat de wereld minder maakbaar is dan sommige Haagse coalitiepartners ons proberen wijs te maken en een minister die de Spreidingswet afwijst, maar die intussen wel gewoon uitvoert, is daar een voorbeeld van. GroenLinks gelooft niet dat het aantal vluchtelingen en ontheemden plotseling heel veel minder wordt en als de vergoedingen van het rijk afnemen, kunnen we dankzij de reserve voorlopig een beleid voeren dat deze raad in meerderheid wil volgen volgens de motie Humane opvang en de motie Bossche Plus. Mijn fractie zal daarom tegen amendement 1 stemmen. We verwachten niet zo heel veel meer duidelijk voor november a.s. en laten het graag aan het college over om met voorstellen naar deze raad te komen over hoe de reserve precies te bestemmen, bijvoorbeeld ook voor een project als 'Bossche Sferen' waarvoor eerder Europees geld beschikbaar was. We stemmen we ook tegen amendement 2. Onze gemeente kent geen bed-, bad- en broodregeling zoals sommige andere grote gemeenten en er is geen enkele reden om aan te nemen dat het college van plan is om zo'n regeling in te stellen en dat nog los van gekozen woordkeus. Vluchtelingen zijn mensen die vluchten voor oorlog en geweld, soms mensen zonder verblijfsstatus of nog zonder verblijfsstatus.

Handelingen kunnen onwettig of illegaal zijn, maar 44

mensen niet. Motie 1, bespoedig innen, heeft niets te maken met het voorstel. Het is een motie vreemd aan de orde van de dag en daar zouden we trouwens ook tegen stemmen want de uitleg van de portefeuillehouder was voor ons voldoende. We stemmen ook tegen motie 2, Stop opvang. Zoals gezegd kent deze gemeente geen bed-, bad- en broodbeleid maar wel vangt de gemeente al enige tijd een hele kleine groep mensen zonder juiste documenten op die niet of nog niet kunnen terugkeren naar het land van herkomst en die vaak lichamelijk of psychisch kwetsbaar zijn. Hen op straat zetten brengt niet alleen leed, maar ook onrust en onveiligheid met zich mee en dat zou deze raad niet moeten willen. Motie 3, Inzicht, vraagt het college te doen wat het wettelijk behoort te doen en wat wat ons betreft ook in goede handen bij deze wethouder is. Dat maakt dit wat ons betreft een volledig overbodige motie die we daarom niet zullen steunen. De heer HUIBERS: Ik kan het heel erg kort houden, veel is al wel gezegd en ik wil zeer zeker ook het debat uit de commissie niet overdoen. Nogmaals, Rosmalens Belang is van mening dat we de moties die we de afgelopen periode hebben aangenomen met het instellen van deze reservepot ook daadwerkelijk kunnen uitvoeren. Ik steun wel de gedachte dat wij wel worden meegenomen in de plannen die hiervoor worden opgenomen. Wat betreft de discussie over de ongedocumenteerden.

Voor ons is het eigenlijk vrij simpel, er is momenteel landelijk nog geen beleid, maar aan de andere kant kunnen we hen niet zomaar op straat gooien, niet voor hen, maar ook niet voor de omgeving. Dus elke motie of amendement die daar betrekking op heeft zullen wij niet steunen en wij zien graag een plan van aanpak tegemoet. De heer VAN SILFHOUT: Allereerst kort over het voorstel. Daar staan we achter, dat hebben we ook in de commissie al gezegd, dus daarvoor hoef ik niet naar het spreekgestoelte te komen. Ik kom hier wel naartoe omdat er een best wel walgelijk en kwalijk amendement van de VVD voor ons ligt om bed, bad en brood of onze lokale vluchtelingenopvang niet met geld in deze pot te dekken. Dat is de onderbuik die spreekt en niet de inhoud en dat doen we over de rug van kwetsbare mensen. We maken puur voor politiek gewin een probleem groter omdat wij nu eenmaal de partij zijn die tegen asiel en migratie is. Het Haagse afbraakbeleid, wat we nu in Den Haag zien gebeuren, wordt zo de Bossche raad binnengebracht. Problemen benoemen maar niet oplossen. Er is nog geen beleid en toch willen we onze oude schoenen al weggooien. De situatie wordt alleen maar schrijnender en daarmee brokkelt het draagvlak af. Dat is het beleid dat de VVD met dit amendement voorstaat.

Het staat bol van onrealistisch wensdenken, elke overweging in het amendement is te weerleggen en dan blijft stemmingmakerij over. Voorzitter, eerst de feiten. Er is alleen maar een persbericht verstuurd, ik haalde het in de interruptie al aan, waarin staat dat de minister dit in januari a.s. wil afschaffen, er is nog geen beleid, er is nog geen plan. Dan waarom wij een bed-, bad- en broodregeling hebben. Wij hebben een bed-, bad- en broodregeling, waar de Bossche opvang niet eens onder valt maar daar gaat het over, omdat we in 2014-2015 toch wel op de vingers zijn getikt dat wij mensen zonder documenten, personen zonder verblijfsvergunning, hier niet op de goede wijze behandelen. Gemeenten deden die opvang al, maar het gebeurde op elke plek anders en daarom kwam de bedbad- en broodregeling om te zorgen dat al die mensen gelijk werden behandeld en iedereen die mensenrechten, die menselijke waardigheid waarover de heer Kabbouti het al had…, dat mensen daar recht op hebben. Dat is de basis van de bed-, bad- en broodregeling en dat wij ons niet houden aan de lijn die ergens al is uitgezet, waarvoor wij al hebben getekend, in dit geval het Europese Handvest... Dan over de overwegingen en allereerst over de lijn van besluitvorming in Den Haag. Daar hoef ik geen woorden meer aan vuil te maken, er is nog geen besluitvorming, er is alleen een persbericht.

De tweede en derde overweging gaat over dat wij willen dat mensen die geen recht op verblijf in ons land hebben, worden gestimuleerd om te vertrekken en hen onderhouden en financieel ondersteunen werkt dat tegen. Als wij dit niet meer doen, het is al vaak genoeg gezegd, verdwijnen mensen uit het zicht. Als jij iemand dit land wilt uitzetten dan is het toch handig om te weten waar die persoon verblijft, dan is het toch handig om met die persoon in gesprek te kunnen. Als die mensen uit zicht verdwijnen, kun je niet eens het gesprek over uitzetting starten, je weet niet eens waar ze zijn, op welk adres ze nu weer verblijven, je kunt ze niet eens vinden. Uit de monitor van deze opvang blijkt dat het juist werkt om mensen op te vangen en dat veel mensen ook weer uit die opvangen zijn uitgestroomd. Dat zijn al die feiten waarop we ons steeds baseren, het opvangen van mensen met een bed-, bad- en broodregeling doet iets voor de menselijke waardigheid en dat zorgt er ook voor dat je hen in het zicht hebt, dat mensen niet in de illegaliteit verdwijnen, dat mensen niet worden misbruikt of uitgebuit. Als we dat niet doen, mevrouw Craste heeft het al herhaaldelijk gezegd, dan vallen mensen tussen de wal en het schip en wij als Den Bosch moeten dat beleid niet steunen. Dan het vierde punt, de VVD stelt dat het ondersteunen van deze groepen geen veiligheid creëert.

De groep die voor de grootste overlast zorgt bestaat uit veiligelanders en ik heb het al aangegeven, zij mogen 45

niet binnen in de opvangen voor de bed-, bad- en broodregeling. We hebben in onze samenleving al een voorbeeld van groepen waarvan overlast wordt ervaren en waar we heel veel moeite hebben om het probleem aan te pakken. Laten we niet nog meer van dat soort groepen creëren, dan creëren we alleen maar een groter probleem voor onszelf. Ik rond af, nog even over de kosten. We willen het illegaal maken, ik hoorde de PVV zeggen dat het strafbaar wordt gemaakt als iemand zonder verblijfsvergunning in dit land is. Nou voorzitter, ik kan u vertellen dat opvang, zo'n opvang als bij ons of de bed-, bad- en broodregeling, € 100 per nacht kost en als we dezelfde persoon oppakken en in de gevangenis zouden zetten, kost dat € 280 per nacht. Het is ook economisch niet eens een vraagteken, laat staan wat u doet met de menselijke waardigheid. Ik vind het een wanstaltig amendement en we zullen tegen stemmen. De heer VAN GENUGTEN: Wat mij betreft is deze discussie geen wedstrijd NederlandDuitsland, maar veel fundamenteler en een debat dat wat mij betreft ijskoude tegenstellingen kent. Wat het CDA betreft staan we voor humane opvang en leefbaarheid rond de opvanglocaties.

Het kan maar helder zijn, het CDA is voor dit voorstel om de middelen die we hebben gekregen voor opvang voor die doeleinden beschikbaar te houden, middelen in te zetten voor de uitvoering van de leefbaarheidsplannen en middelen beschikbaar te hebben voor de motie Bossche Plus. De opvang van ongedocumenteerden is een belangrijk onderdeel, maar budgettair gezien een minimum zou je bijna kunnen zeggen, € 110.000 per jaar op deze reserve van € 14 miljoen. Wat mij betreft is het hele schrappen van de bed-, bad- en broodregeling geen enkele oplossing, dat is symboolpolitiek want mensen gaan zwerven, overleven en gaan niet terug. Natuurlijk is het belangrijk dat mensen die uitgeprocedeerd zijn terugkeren, maar behandel hen als mensen en niet vanuit de illegaliteit op straat. Ik sluit me dan ook helemaal aan bij de beschouwing van collega Kabbouti. Er komt nog veel onzekerheid vanuit dit kabinet en wat mij betreft ontkent het kabinet de asielopgave, heeft het geen warm hart voor de gemeente. Het zou zomaar kunnen dat wij de lasten kunnen dragen en dan kunnen we maar beter een reserve hebben voor wat gaat komen. Wat de moties betreft sluit ik me helemaal aan bij collega Van Rosmalen. De heer VAN HATTEM: De heer Van Genugten van het CDA zegt dat die mensen gaan zwerven, et cetera. Er is een Dienst Terugkeer en Vertrek waar ze zich kunnen melden. Die is daar verantwoordelijk voor.

Die is in ieder geval beschikbaar om te zorgen dat die mensen het land kunnen verlaten. Het is echt niet zo dat ze hier noodzakelijkerwijs op straat moeten gaan zwerven, dat ten eerste. Ik hoorde de heer Van Genugten ook zeggen, en dat vind ik wel vrij fundamenteel, 'we moeten deze middelen blijven besteden aan waarvoor ze zijn bedoeld'. Ze zijn eigenlijk verstrekt voor de opvang voor de Oekraïners, voor Oekraïense ontheemden, zou het dan niet logischer zijn om dat geld daarvoor te reserveren in plaats van het nu aan allerlei andere doelen uit te geven als de heer Van Genugten het voor het doel wil blijven gebruiken waarvoor het eigenlijk was bestemd? De heer VAN GENUGTEN: Zoals we ook de coronagelden die zijn gegeven om de zaken in de samenleving aan de gang te houden voor dat soort doeleinden behouden, dat is trouwens een voorstel van het CDA, pleiten we hier voor hetzelfde, namelijk het besteden aan de opvang van mensen die vluchten voor oorlog en geweld, voor die grote asielopgave waar we voor staan om daar die middelen voor te bewaren. U ontkent de asielopgave, u ontkent de problematiek, u zoekt ook niet naar constructieve oplossingen en u stemt ook tegen het creëren van middelen om bijvoorbeeld iets te doen in wijken rondom opvanglocaties. U ontkent eigenlijk deze hele problematiek en komt niet met constructieve oplossingen.

De heer VAN HATTEM: Ik wil geen problematiek laten ontstaan door hier allemaal azc's te vestigen, maar door juist die migratie te stoppen. Dat is de kern. Dat is niet het ontkennen maar het voorkomen van problematiek. De heer Van Genugten zegt 'ik wil consequent zijn en het geld blijven besteden aan waarvoor het was bedoeld'. Het was bedoeld voor de opvang van Oekraïense ontheemden en nu wordt het verbreed naar allerlei andere zaken, voor de opvang van asielzoekers wat een andere categorie is dan Oekraïense ontheemden, voor de vestiging van azc's en de plannen daaromheen, om daar een doekje voor het bloeden te geven, en voor de opvang van illegalen. Dat is niet het doel waarvoor het oorspronkelijk was bedoeld. Als de heer Van Genugten consequent zou zijn, zou u moeten zeggen dat we dat geld alleen voor Oekraïense ontheemden reserveren. Waarom blijft u niet consequent, wat u pretendeert te zijn? De heer VAN GENUGTEN: Nee u legt mij woorden in de mond en ik blijf ook verre van uw connotaties over het doekje voor het bloeden. Nogmaals, daarmee onderstreept u wat mij betreft dat u 46

de problematiek niet erkent. Ik begon met te zeggen dat wij gaan voor humane opvang voor wie dan ook, vluchtelingen voor oorlog, voor geweld, voor wat dan ook en ook voor de leefbaarheid. Dat is het uitgangspunt en het volgende punt dat ik maakte is dat we daarmee kunnen instemmen met het voorstel wat hier vanavond ligt. De heer VAN HATTEM: Ik leg de heer Van Genugten geen woorden in de mond. Hij zei in het begin van zijn betoog 'we moeten het geld gebruiken waarvoor het is bedoeld' en het rijk heeft het verstrekt voor de opvang van Oekraïense ontheemden en niet voor asielzoekers die in een COAlocatie zitten, niet voor illegalen. Dus waarom dan toch die verbreding als hij zegt 'we moeten het gebruiken waarvoor het is bedoeld'. De heer VAN GENUGTEN: Ik vind het fantastisch dat u nu alleen focust op Oekraïners, dat komt u toe. Het punt dat ik heb gemaakt is dat het geld bedoeld blijft voor opvangdoeleinden, dat heb ik gezegd, en alles wat daaromheen zit met de moties die we in deze raad hebben aangenomen, Humane opvang en de motie Bossche Plus. Ik ben klaar voorzitter. Mevrouw CRASTE: Ik wil mijnheer Kabbouti, de heer Hoeben en mijnheer Van Silfhout van harte bedanken want mijn hele betoog is weg, dus ik houd het kort.

Ik vond het een hele onprettige discussie en wat opvalt is dat er vanuit de indieners van de motie mijns inziens geen oplossingen zijn en daar heb ik heel duidelijk om gevraagd: wat doen we dan morgen? Want als we vandaag die motie aannemen en we ongedocumenteerde vluchtelingen niet langer opvang bieden, is het mogelijk dat morgen twee mensen bij de maatschappelijke opvang komen, hoe weet je dat iemand ongedocumenteerd is of wel gedocumenteerd of Nederlands is, en dan zeg je tegen de een 'kom binnen, hier heb je een kop soep en een bed' en tegen de ander 'snel weer weg want daar doen we niets voor, jij mag in de kou slapen'. Ik geloof gewoon niet dat we in Den Bosch zo denken, dat kan ik me echt niet voorstellen. Ik ben zo blij dat er veel mensen voor mij waren die zeiden 'dat doen we hier niet in Den Bosch' en ik ben er trots op dat we die motie Humane opvang hebben en dat wij erin geloven dat, als wij mensen opvangen, wij dat humaan doen, dat wij de voorwaarden scheppen en dat wij samen met de Bossche samenleving in de Bossche Plus kijken hoe gaan we dat doen, zodat het voor iedereen is te dragen. Het erge is dat er problemen ontstaan, ook voor de Bossche inwoners.

We hebben hier een wethouder die enorm hard aan de gang is om ons de eerste dakloosvrije stad van Nederland te maken, daar ben ik ongelooflijk trots op en wat zeggen deze amendementen en moties? 'we doen er gewoon wat daklozen bij' en het erge is ook dat ik hier dan volgend jaar, of over een maand of over twee maanden sta en wordt gezegd 'die ongedocumenteerde vluchtelingen die op straat zwerven zijn wel heel erg lastig, die geven wel heel veel overlast. Dat is niet fijn voor de Bossche inwoners'. De heer VAN HATTEM: Mevrouw Craste van D66 zegt eigenlijk 'wij moeten hier maar mensen blijven opvangen, ook al zijn ze hier illegaal en hebben ze geen recht meer op verblijf', terwijl de Dienst Terugkeer en Vertrek er gewoon is om die mensen te laten terugkeren naar het land van herkomst, waar ze eigenlijk horen te zijn. Ze zijn hier uitgeprocedeerd, ze hebben hier geen recht meer op opvang en geen recht meer op verblijf. De hele drogreden dat we hier dakloosheid creëren, is eigenlijk gewoon het paard achter de wagen spannen. Ik vraag aan mevrouw Craste waarom ze niet gewoon erkent dat deze mensen hier niet meer horen te verblijven en zich bij de juiste instantie, de Dienst Terugkeer en Vertrek, dienen te melden om het land te verlaten. .

Mevrouw CRASTE: Ik denk dat mijnheer Van Hattem en ik op dat punt helemaal niet zo verschillen, ik vind ook dat mensen die uitgeprocedeerd zijn naar het eigen land moeten terugkeren, dat is volgens mij de discussie niet. Het is alsof mijnheer Van Hattem aangeeft 'de procedure is afgelopen, neem een Ubertje naar die dienst, dan krijgt u een ticket en dan gaat u terug', maar zo werkt het heel vaak niet. Óf het land van herkomst werkt niet mee, of er is geen documentatie of mensen willen niet. Wat mijnheer Kabbouti al zei, dat is al jaar en dag het geval en het is niet zo gemakkelijk, anders hadden die zittende partijen dat ook al lang geregeld. De heer VAN HATTEM: Het hoge woord is eruit, mensen willen niet en dat is het grote probleem. Ze willen hier niet vertrekken, ze willen niet meewerken aan hun vertrek en daar zit het problemen en dat moet je niet faciliteren. Als D66 dan zegt 'we gaan het toch faciliteren' en ze kunnen allemaal mooie woorden spreken zoals 'we doen het samen met de Bossche samenleving' en dat soort zaken, nou die Bossche samenleving, zijn dat dan vooral de D66-vrijwilligers die vooraan staan om zulke zaken te regelen of kiest u ervoor om hier gewoon de wet te handhaven en te zeggen 'de 47

mensen die moeten vertrekken, dienen zich te melden bij de Dienst Terugkeer en Vertrek en dit land gewoon te verlaten' en dit niet langer te faciliteren. Mevrouw CRASTE: Ik wil even mijn betoog over die dakloosvrije stad afmaken en nog even benadrukken dat ik hier volgend jaar sta en het dan weer gaat over: die ongedocumenteerde vluchtelingen zijn wel heel vervelend, die geven overlast voor onze Bossche inwoners en voor al die Bossche ondernemers. Dat kan ik u al voorspellen, als deze mensen onder de radar gaan, is juist sprake, wat mevrouw Welten zei, van mensenhandel, dan is pas sprake van onder de radar duiken. Het hele feit dat dit een oplossing zou zijn, is volgens mijn partij niet waar. We steunen geen enkele motie of amendement en zijn het van harte eens met de bestemmingsreserve, daar was ik nog niet eens op teruggekomen, omdat dit betekent dat het geld over is, we kostenefficiënt werken, we humane opvang kunnen bieden, daar ben ik ook nog trots op, en dat die Bossche Plus is gewaarborgd, niet alleen in de Gestelse buurt, maar we hebben ook de toezegging van de portefeuillehouder gehad dat ook in andere wijken waar andere locaties komen wordt gewerkt aan leefbaarheid.

Portefeuillehouder MIKKERS: De heer Slikker zal de vragen over de opvang van ongedocumenteerden beantwoorden omdat hij ook de opvang in zijn portefeuille heeft en ik doe de coördinatie van de opvang van asiel en ontheemden. Dat is mijn taak in het college en vandaar dat ik de ambtsketting heb afgelegd want volgens mij ben ik burgemeester van 162.000 mensen en ik zie hier een duidelijk verschil tussen de meningen die er op dit thema bestaan. Ik vind het daarom van belang om de ambtsketting even af te doen en hier als portefeuillehouder te staan. Dan de vragen. Ik kan richting de SP aangeven dat het leefbaarheidsplan…, de grip op de effecten zal voor ons ook nog een beetje koffiedik kijken zijn want het gaat natuurlijk om de ervaringen van de bewoners van een wijk. Zij hebben aan de voorkant verwachtingen, zorgen en zaken die moeten worden opgepakt. Dat proberen ze te verwoorden in een leefbaarheidsplan en dat leefbaarheidsplan is van de wijk zelf, daar zijn we wel bij betrokken, maar het is van de wijk zelf en het is van belang om op een goede manier inzicht in de ervaringen van die wijken te geven. Dat doen wij door de hoofdlijnen uit verslagen van het omwonendenoverleg met u te delen.

Ik heb al aangegeven dat u dat zelf kunt doen om de contacten met de bewoners op een goede manier in te zetten, maar ik vind het ook mijn taak om in een overzicht een doorkijk te geven van wat dat betekent en op welke manier de uitgaven voor de leefbaarheidsplannen zijn gedaan en ook wat de mogelijke effecten daarvan zijn. Hoewel ik niet kwantitatief kan aangeven wat de betekenis van een veiligheidsmanager of twee toezichthouders in een wijk is, kan dat wel het veiligheidsgevoel bij mensen doen stijgen en het is van belang om dat beeld met u te delen, dus ook daarvan zal ik een terugkoppeling geven. Dan is de verleiding natuurlijk groot om op basis van het debat in te gaan op de moties en amendementen, maar ik kan ook gewoon technisch aangeven wat er technisch kan en wat in lijn is met het beleid dat het college voert en dan is het aan uw raad om zelf te bepalen hoe u erin zit. Ik ben het eens met het laatste punt in het dictum van het amendement van de heer Kagie dat er bijvoorbeeld een maximale omvang van de reserve opvang vluchtelingen en ontheemden kan worden voorgelegd en de uitwerking daarvan kan in de reguliere P&C-cyclus bijvoorbeeld bij de Financiële Verordening terugkomen, dan geven we ook een maximum aan de reserve waardoor u meer zicht, sturing of hoe u het ook wilt omschrijven hebt.

We ontraden dictum 2 en dat heeft te maken met de uitleg die de heer Slikker straks zal geven. De heer Slikker zal ook ingaan op amendement 2. Dan over motie 1. Die is wel in lijn met de uitspraak die ik ook in de commissiebehandeling heb gedaan. Dat betekent dat de insteek is dat de eigen bijdrage vanuit de Oekraïners wordt betaald. Daar zit wel een uitvoeringsprobleem bij, maar er is geen bezwaar tegen de motie op zich, die kan worden uitgevoerd en het is aan uw politiek om daar een uitspraak over te doen en dat zou vanavond dan ook kunnen. Dan met betrekking tot motie 2, die is ook voor de heer Slikker. Dan inzicht in de voortgang van de reserve. Daar ben ik het eens met de heer Van Rosmalen en dat zou ook niet anders kunnen in zijn laatste agenda, zijn laatste punt of zijn zwanenzang zoals hij dat net zo mooi omschreef. Ik heb geen bezwaar tegen deze motie want dit is gewoon beleid dat we zouden moeten voeren in de reguliere P&C-cyclus, helderheid geven over een reserve zoals we dat ook met andere reserves doen en daarop een sturingsinstrument vanuit uw raad van toepassing verklaren. In die zin is dat gewoon helder en hoop ik u in ieder geval richting te hebben gegeven hoe het college in de behandeling van deze motie zit. Via de voorzitter wil ik de aanvullende moties via de heer Slikker laten lopen.

Wethouder SLIKKER: Dan gaan we het toch over de inhoud hebben, het gaat namelijk niet alleen over de financiering, maar ook over de wens van enkele partijen om de Bossche noodopvangvoorziening voor ongedocumenteerden te sluiten. Een klein stukje voorgeschiedenis. We 48

hebben deze noodopvang van ongedocumenteerden in de stad al twintig jaar, Den Bosch heeft altijd de positie gekozen om humane opvang te bieden aan mensen die gevlucht zijn voor oorlog en geweld, maar ook aan mensen die ongedocumenteerd zijn en niet terug kunnen. Dat laatste zeg ik er nadrukkelijk bij. In 2016 heeft uw raad nog een keer herbekrachtigd dat we deze noodopvang zouden voortzetten, al die jaren zonder rijksfinanciering, die is er pas in 2019 gekomen, dus die hebben we pas echt de afgelopen jaren. U hebt in 2020 nog een keer bevestigd dat u de lijn van het bieden van noodopvang voor ongedocumenteerden gewoon wilt voortzetten en die lijn steunt het college. Een aantal van u memoreerde terecht dat we in afwachting van nieuw rijksbeleid zijn. Er is een hoofdlijnenakkoord, daar kent u de passages uit, er zijn media-uitingen van de minister van Asiel en Migratie, maar er is nog geen nieuw beleid. Daar wachten we op en ik draai het even om, als ik hier vandaag iets zou zeggen waar u het niet mee eens bent dan is dat geen beleid, dan gaat u daar nog steeds over en zo geldt dat bij het rijk ook. Dus er zijn uitingen en er is een hoofdlijnenakkoord, maar er is geen beleid, dat komt pas als de Kamer het heeft vastgesteld en als er een begroting is.

In afwachting daarvan willen wij uiteraard gewoon doorgaan met de noodopvang van ook ongedocumenteerden en als er nieuw beleid komt, komen we uiteraard bij u terug, het is altijd aan u, u bent de baas. Nog een paar zaken daarover. Geen misverstand, de fractievoorzitter van D66 zei het ook en het college zegt het ook, als mensen illegaal in Nederland verblijven, verwachten wij dat mensen meewerken aan terugkeer. Dat is overigens ook een voorwaarde om in de Bossche noodopvang te mogen verblijven, men moet meewerken aan een perspectief op terugkeer of verblijf en dat betekent dat iemand die zegt niet terug te willen, maar wel terug kan, geen plek in Bossche noodopvang vindt. Ik heb het net nog even gecheckt, alle mensen die op dit moment een plek in de noodopvangvoorziening in 's-Hertogenbosch hebben, zijn bekend bij de Dienst Terugkeer en Vertrek, allemaal, niemand uitgezonderd, zestien mensen, twee kinderen van negen en dertien jaar.

We kennen ook een alternatief op het moment dat we mensen geen plek bieden en vanuit daar, begeleid door de gemeente en in beeld bij de Dienst Terugkeer en Vertrek, bemiddelen om te kijken of ze een perspectief op terugkeer of verblijf hebben, dan krijgen we wat een aantal van u terecht schetste, illegaliteit en illegaliteit betekent uit beeld bij ons en de Dienst Terugkeer en Vertrek, dus niet kunnen bemiddelen richting terugkeer en ook verblijven in kraaksituaties of illegale onderhuur, voor het inkomen afhankelijk zijn van illegale arbeid of van criminaliteit, groot persoonlijk leed en grote maatschappelijke overlast. In 2023 slaagden we erin om drie mensen naar verblijf te bemiddelen, zij konden buiten hun schuld niet terug naar het land van herkomst en eentje is teruggekeerd naar het land van herkomst. Dat zijn ook de gemiddelde aantallen over de afgelopen jaren. Ons college zegt: doorgaan met deze manier van humanitaire opvang, ook voor ongedocumenteerden, juist omdat we hen in beeld hebben, juist omdat we misstanden voorkomen, juist omdat we dakloosheid voorkomen en daarmee ontraden we zowel het amendement als de motie. Amendement 1, Instellen Reserve Opvang Vluchtelingen en Ontheemden, van PVV. Mevrouw SAMSHUIJZEN (stemverklaring): Even over alle moties en amendementen in een keer.

Vanwege de intolerante toon over vluchtelingen met allerlei onjuiste en stigmatiserende bewoordingen vanuit extreem- en radicaal rechts stemmen wij tegen alle bij dit agendapunt ingediende moties en amendementen. De heer VAN HATTEM: Voorzitter een punt van orde, ik vind dit ongepast. De PLV. VOORZITTER: Dank u wel. Even wachten, u vindt het ongepast dat ze alle punten in een keer afhandelt, wat vindt u ongepast? De heer VAN HATTEM: Nee, ik vind wat hier over bepaalde partijen wordt gezegd ongepast. De PLV. VOORZITTER: Uw stemverklaring. Nog andere stemverklaringen? De heer VAN SILFHOUT (stemverklaring): Wij volgen de lijn van D66, PvdA en PvdD dat we tegen alle moties en amendementen gaan stemmen vanwege de gedachten die eronder liggen over wat ze met deze motie en amendementen willen bewerkstelligen. De heer HOEBEN (stemverklaring) Ik kan me volledig aansluiten bij de woorden van de PvdD en Volt.

49

De heer ROOVERS (stemverklaring): Ik sluit me daarbij aan en ik ben blij met de toezegging van de portefeuillehouder, dat is voor mijn fractie nu voldoende. Mevrouw HERNÁNDEZ (stemverklaring): Een punt van orde voorzitter. Het maakt niet uit of we voor of tegen stemmen. Ik denk dat grote woorden als 'extreemrechts' niet bij deze raad horen. Amendement 1 is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees), PVV (Van Hattem), 50PLUS (mw. Hernández) en gewoon ge-DREVEN (Van Creij) hebben voor gestemd. Amendement 2, Geen ondersteuning voor niet-gedocumenteerde en illegale vluchtelingen, van VVD, VOOR Den Bosch, Bosch Belang, PVV en Leefbaar 's-Hertogenbosch is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van VVD (Altenburg-Collin, Broekmeulen, Van Haren, mw. Welten), Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees), PVV (Van Hattem), 50PLUS (mw. Hernández), gewoon ge-DREVEN (Van Creij) en VOOR Den Bosch (Gersjes) hebben voor gestemd. Motie 1, Bespoedigen innen eigen bijdrage Oekraïense ontheemden, van PVV, Bosch Belang, VOOR Den Bosch, Leefbaar 's-Hertogenbosch en 50PLUS is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van VVD (Altenburg-Collin, Broekmeulen, Van Haren, mw. Welten), Bosch Belang (Van der Krabben), Rosmalens Belang (Huibers, mw. Van der Kallen, Kouwenberg, mw.

Verreijt), Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees), PVV (Van Hattem), 50PLUS (mw. Hernández), gewoon ge-DREVEN (Van Creij) en VOOR Den Bosch (Gersjes) hebben voor gestemd. . Motie 2, Stop opvang ongedocumenteerde/illegale vreemdelingen, van PVV en Leefbaar 'sHertogenbosch is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van VVD (Altenburg-Collin, Broekmeulen, Van Haren, mw. Welten), Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees), PVV (Van Hattem), 50PLUS (mw. Hernández) en gewoon geDREVEN (Van Creij) hebben voor gestemd. Motie 3, Inzicht in voortgang reserve opvang ontheemden, van VVD, Bosch Belang, VOOR Den Bosch en 50PLUS. Mevrouw WELTEN (stemverklaring): Er is een aantal mede-indieners, VOOR Den Bosch, PVV en Bosch Belang, en 50PLUS heeft ook aangegeven deze mee te willen indienen. Motie 3 is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van VVD (Altenburg-Collin, Broekmeulen, Van Haren, mw. Welten), Bosch Belang (Van der Krabben), Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees), PVV (Van Hattem), 50PLUS (mw. Hernández), gewoon ge-DREVEN (Van Creij) en VOOR Den Bosch (Gersjes) hebben voor gestemd. Voorstel Instellen Reserve Opvang Vluchtelingen en Ontheemden. De heer VAN CREIJ (stemverklaring): Ik zal voor het uiteindelijke voorstel stemmen. We gaan het geld dat over is reserveren en we zijn een partij met een sociaal hart, dus vandaar.

De heer VAN HATTEM (stemverklaring): Met dit voorstel wordt uiteindelijk geld gebruikt voor het faciliteren van asielopvang, van opvang van ongedocumenteerden en illegalen. Daar willen we absoluut geen medewerking aan verlenen, dus we zullen tegen dit raadsvoorstel stemmen. Het voorstel is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees) en PVV (Van Hattem) hebben tegen gestemd. De PLV. VOORZITTER: Daarmee beëindig ik deze vergadering en geef ik de voorzittershamer terug aan de voorzitter, want we gaan nog een bijzondere persoon toespreken. De VOORZITTER: Dames en heren, het is bijna 23.45 uur en dit is toch wel een bijzonder moment want we nemen vandaag formeel afscheid. Ja, dat doen we formeel vandaag, maar het 50

eigenlijke afscheid is pas bij de intreding van Hessel in de gemeenteraad en hij is nog beschikbaar tot de vergadering van 8 oktober a.s., maar dan beginnen wij de raad wel met het installeren van het nieuwe raadslid Hessel Bos en ik denk dat Hessel wil dat we morgen alweer een vergadering uitschrijven want hij kan niet wachten, hij kan niet wachten. Antoon, jij neemt vandaag afscheid en ik was al aan het nadenken over wat ik eerst zal zeggen, begin ik met Anton van Roosmalen, met Antoon van Roosmalen of met Anton van Rosmalen? Het was van alles. In al die jaren in de gemeenteraad was er volgens mij niet een vergadering waarin iedereen jouw naam op de juiste manier uitsprak. Het is vandaag zelfs de nestor van de raad, ik houd hem in de gaten, niet gelukt om zijn naam goed uit te spreken. Antoon, als we terugkijken naar jouw geschiedenis hier in de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch dan is die geschiedenis eigenlijk al veel eerder begonnen als rechtgeaarde CPN'er, voor de jongeren onder ons, dat was een politieke partij. Er zijn geschiedenisboeken over deze partij geschreven en die partij is uiteindelijk opgegaan in GroenLinks, maar daar ben je ooit begonnen.

In jouw boekhandel, de Twaalfmorgen in de Kruisstraat, stonden niet alleen boeken in de etalage, maar er hingen ooit ook posters van GroenLinks en misschien was dat voor sommige partijleden van andere partijen aanleiding om jouw boekhandel over te slaan of juist nieuwsgierig te zijn en binnen te komen. Of het commercieel handig was en of het paste in de economische visie van de wethouder hier achter mij zullen we nooit weten. Jij gaf al aan dat je kleur gaf, letterlijk met groen, aan je winkel en aan het ondernemerschap, maar ook aan de wijze waarop je je klanten te woord stond en wat je daarin belangrijk vond en daar speelde die politieke betrokkenheid aan de linkerzijde van het spectrum wel een belangrijke rol. Je bent begonnen bij de CPN en je hebt de lokale GroenLinksfractie toch wel een beetje geboren zien worden, ook naar de bestuurderspartij die het de afgelopen tijd wel is geworden, met Bart, Ruud, Ufuk en nu met Rick zijn er wethouders geweest, maar eigenlijk ben je begonnen met de eerste wethouder van GroenLinks, Evelien van Onck, die, heb ik begrepen, op een barkruk in het Wild Varken de CPN-afdeling naar haar hand zette om de eerste GroenLinkswethouder van 's-Hertogenbosch te worden. Jij was daarbij de campagneleider en afdelingsbestuurder en je hebt ervoor gezorgd dat die bestuurdersrol op dat moment werd ingevuld.

Uiteindelijk vond je in 2012 je weg naar de raadzaal, Bart Eigeman nam afscheid als wethouder, werd opgevolgd door Ruud Schouten en, leve het dualisme en doorschuiven, dat betekende dat er voor jou een plaats vrijkwam. De raadsperiode daarna werd je commissielid. Je typeerde jezelf bij de Politieke Klets en ik denk dat iedereen die daarbij was deze klets nooit meer zal vergeten want je begon volgens mij met 'dit is geen Politieke Klets, ik ben gevraagd om hier te staan, maar dat wil ik helemaal niet' en uiteindelijk was het zeer grappig of humoristisch, ik weet niet wat het precies was, maar volgens mij lagen we allemaal dubbel van het lachen want het was wel Antoon van Rosmalen in optima forma, maar wel op een manier die bij jou paste. 'De laatste communist van GroenLinks' heb je toen wel gezegd en hoewel het nooit jouw wens was om mee te doen met de Politieke Klets, waren Harriët en Noor als jouw vaste supportersschare bij de Politieke Klets en vaste bezoekers van de Politieke Klets volgens mij wel heel blij dat ze een keer trots konden zijn op het familielid dat daar op het podium stond. Je werd in 2018 weer raadslid en dat ben je tot op de dag van vandaag gebleven. Er was een kleine wat onduidelijke periode omdat je moest wachten tot Ufuk wethouder werd en toen mocht je direct instromen als raadslid, maar je zou wel kunnen zeggen dat je wel een authentiek raadslid bent.

De hoed, het sigaartje en gekleed in een pak, een beetje een deftige man en toch wel heel warm qua hart voor de goede zaak en hart voor mensen, het sociale hart voor 's-Hertogenbosch, voor mensen die het wat lastiger hebben en of het nu gaan om vluchtelingen, mensen met een beperking of mensen die niet meer mee kunnen komen, Antoon van Rosmalen pakt zijn rol en vult die in op een manier die bij jou past en zorgt ervoor dat het op de agenda blijft. Je was buitengewoon actief want als we kijken naar alle werkbezoeken, bezoeken, informatieavonden, regionale sessies, landelijke bijeenkomsten, lokale sessies, uitnodigingen van alle organisaties hier in de gemeente, was jij er altijd. Al was niemand van de raadsleden aanwezig, dan wisten we dat er nog steeds één raadslid altijd zou zijn en was ben jij, dat mag een les zijn voor anderen. Ik snap dat er altijd keuzes moeten worden gemaakt in waar je naartoe gaat, dat snap ik allemaal, maar ik denk dat het wel zo prettig is om raadsleden te zien als mensen zaken organiseren waar men raadsleden verwacht, zeker ook in de gemeente want het werk wordt niet alleen hier gedaan, volgens mij wordt het werk in de stad gedaan en daar ben jij een goed voorbeeld van.

Je vroeg ook aandacht voor de hoofdlijnen, wat is nou het sociale hart van deze stad en van deze gemeente, je vroeg ook aandacht voor de onbereikbaarheid van toiletten aan de Zuiderplas of de rolstoellift hier in het stadhuis en je vond het van belang om met de werkgroep Sociaal Domein de decentralisaties heel erg goed te begeleiden want je zei 'dit is een grote transitie en er komt veel op ons af, hoe kunnen we zorgen dat we als raad grip op die situatie krijgen?' Dan heb ik het nog niet over al die andere extra activiteiten, in de vorige periode voorzitter van de commissie Bestuur en in deze raadsperiode voorzitter van de commissie Bedrijvigheid en tevens presidiumlid. Als je dan zo actief bent als raadslid dan kan het 51

natuurlijk wel steken als een onderzoeker van de Rekenkamer, de gewaardeerde professor Paul Frissen, tijdens een interview met jou zegt dat de gemeenteraad eigenlijk maar gewoon lekenbestuur is. Een constatering die misschien letterlijk en linguïstisch juist is, maar die door jou als een belediging wordt opgepakt want lekenbestuur betekent dat je nergens verstand van hebt, maar juist een bestuur van burgers geeft aan waar je wel verstand van hebt en dat je weet wat er in de samenleving leeft en daar heb jij op een goede manier voor gezorgd. Het feit dat Paul Frissen je daarmee stak bleek wel toen je er volgens mij in 2023 tijdens een commissie op terugkwam dat de goede man het niet als een compliment beschouwde, maar dat dit uiteindelijk wel zou moeten. Nu moet je iets loslaten, het loslaten van het raadslidmaatschap, en moeten we jou ook loslaten als raadslid in de gemeente 'sHertogenbosch. In 2025 zou je je tienjarig jubileum vieren, maar daarop wilde je niet wachten. Je wordt deze maand 70, ik moet daar toch openbaar over zijn en dat publiekelijk melden, en dat vond je een mooi moment om afscheid te nemen.

Afscheid van de politiek, afscheid van deze zaal en wij nemen ook met weemoed afscheid van jou want de wijze waarop jij het raadslidmaatschap invult, rustig, kort van stof, geen lange betogen maar vooral weten waarom je het wilt doen en sprekend vanuit je hart en je onderbuik geeft aan dat de manier waarop jij het raadslidmaatschap hebt ingevuld een voorbeeld voor velen kan zijn. Wat ga je nu doen, zou die website van jou 'Antoon van Rosmalen schrijft af en toe' nog met nieuwe betogen worden gevuld en zou jij de nieuwe columnist van het Brabants Dagblad worden, zou daar plaats voor zijn? Ik zie Jos van de Ven al jaloers naar jou kijken. Ik kijk ernaar uit want jouw scherpe geest, jouw humor, maar vooral je relativering zou ons als gemeenschap heel erg veel verder kunnen brengen. Niet de polarisatie, maar juist de relativering en het warme hart heeft bij jou altijd de boventoon gevoerd. Daar wil ik je namens ons allen hartelijk voor bedanken en daar wil ik je namens de gemeente hartelijk voor bedanken.

We wensen je veel succes en dat succes wensen we ook Noor en Harriët toe want al die uren die je nu hebt ingezet voor de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch zul je nu thuis moeten invullen met strijken, stofzuigen en al dat soort klussen en misschien nog wel eens met een scherpe pen en weet één ding, de Politieke Klets gaat in 2025 gewoon weer door en wie zou dan de voorklets doen? Ik wens je veel succes bij de voorbereiding van die klets. Antoon, hartelijk bedankt. Harriët, kom je er ook bij? Dan heb ik ook voor jou iets om je te bedanken. De heer VAN ROSMALEN: Dank u voor de mooie woorden voorzitter en graag spreek ik ook nog even kort zoals u dat van mij gewend bent en het wordt nog korter omdat u al veel hebt gememoreerd. Uw voorganger nam al een keer eerder afscheid van mij op deze plek en bij die gelegenheid dacht ik net als Arnold Schwarzenegger in de Terminator steeds 'I'll be back', maar maakt u zich geen zorgen, dat is deze keer niet het geval. Ik mocht ruim twaalf jaar als raads- en commissielid met veel plezier aan deze raad verbonden zijn om namens GroenLinks de inwoners van deze gemeente te vertegenwoordigen. Als raads- en commissielid, maar ook als commissievoorzitter, lid van het presidium, voorzitter van de werkgroep Sociaal Domein en, u noemde het al, ik heb zelfs één keer meegedaan aan de Politieke Klets, als mezelf.

Ik ben dankbaar dat ik de kans kreeg om deze rollen te vervullen en ik ben ijdel genoeg om blij te zijn en zelfs iets heel tastbaars te kunnen nalaten, de liftjes die de hal van het stadhuis voor iedereen toegankelijk maken. Resultaten in dit werk zijn natuurlijk altijd het gevolg van teamwork en daarom dank aan mijn fractiegenoten van nu en eerder, met name aan Ufuk Kâhya, waarmee ik heel erg lang heb samengewerkt, en alle andere collega's van de afgelopen jaren. Veel dank aan de medewerkers van de griffie die ik misschien nog het meest ga missen en dank aan de bewoners van dit huis, de bodes die altijd klaarstaan en die zorgden dat ik me hier helemaal thuis kon voelen. Ik wens iedereen, en met name natuurlijk de leden van mijn eigen fractie, veel succes en wijsheid bij het besturen van onze gemeente in een tijd die echt niet gemakkelijker wordt, bij het werk om van Den Bosch en natuurlijk ook van de dorpen mijnheer Van Creij, een gezonde, groene en leefbare gemeente te maken waarin iedereen op eigen wijze kan meedoen en daarbij het volledige talent wat hem gegeven is, kan ontwikkelen. Nog een allerlaatste opmerking voorzitter.

Tijdens een presentatie voor nieuwe Bosschenaren in deze raadzaal als onderdeel van het project 'Bossche Sferen', kon ik nieuwkomers uit Irak er nauwelijks van overtuigen dat je als lid van een oppositiepartij na de verkiezingen vier jaar lang meer bent dan alleen zaalvulling en toch is dat gelukkig het geval. Je kunt zelfs als commissielid in de oppositie samen met collega's van de coalitie zorgen dat er bijvoorbeeld een tweede zaal in het Theater aan de Parade komt of als coalitiepartij met steun van de oppositiecollega's als Frans van Valkenburg van Bosch Belang een eerste aanzet geven tot een gemeentelijk dierenwelzijnsbeleid. Probeer ondanks inhoudelijke verschillen die samenwerking vast te houden want gemeenteraadsleden zitten hier eenmaal gekozen niet alleen voor zichzelf en hun partij, maar voor alle Bosschenaren.

52

De VOORZITTER: Dames en heren, ik sluit de vergadering en Antoon blijft hier gewoon staan. Dus u mag hem allemaal bedanken. Ik sluit de vergadering.

Sluiting 23.45 uur Vastgesteld in de vergadering van de gemeenteraad d.d. 8 oktober 2024

53