Notulen raadsvergadering 2023-11-14

De heer ROOVERS: Ik ga toch nog heel even terugkomen op die eerstelijnsprofessionals want het staat niet alleen in het rapport van NTA, het staat ook in de aanvraag van de gemeente richting de NCTV, ook de herziene variant. Dus de formulering eerstelijnsprofessionals wordt ook door de gemeente gebezigd. U zegt: ik weet niet waar dat over gaat. En waarom is dat nou zo gevoelig? Omdat dit allemaal gebeurde in een context waarin er nieuwsberichten waren over infiltraties bij moskeeën. En de moskee heeft bij de gemeente nagevraagd: vindt dat ook bij ons plaats? Nee, dat vindt daar niet plaats was het verhaal van de gemeente en toch moest er later op teruggekomen 25

worden en vond er toch wel een onderzoek plaats. Openbronnenonderzoeken werd er gezegd en toen kwam de term 'eerstelijnsprofessionals' daar later bij. En daarom is dat in mijn overweging zo'n controversiële zinsnede. Ik zou dus toch willen vragen of we daar iets verder op in kunnen gaan. Burgemeester MIKKERS: Ja dat kan ik, want u duidt het nu ook voor mij wat helderder, omdat het ging over het onderzoek en daarna over de eerstelijnsprofessionals in de aanvraag. Vanuit ambulant jongerenwerk worden er zorgen gedeeld over jongeren die aan het radicaliseren zijn. Zo heb ik ook een mail in maart 2022 ontvangen van een van de bestuurders van de moskee die zich ook zorgen maakt over geradicaliseerde jongeren die hij kent met de vraag of daarmee iets gedaan kan worden. Ik heb toen die persoon in contact gebracht met degene die uiteindelijk ambtelijk ook verantwoordelijk was voor Project Sterk. Dus er zijn ook gesprekken over geweest over wat er is uitgekomen en ze zijn er niet samen uitgekomen, maar ook daar werd melding gemaakt van zorgen rondom radicalisering. Dat is ook gewoon bij jongerenwerk op de vloer. Dat is het signaal dat we meegenomen hebben in het traject en in de aanvraag, dat er ook onder het ambulante jongerenwerk steeds meer een verschijning rondom radicalisering plaatsvond.

U begrijpt, we hebben het nu over 2022, ook met corona en het antioverheidsdenken, dat ook daar een radicalisering plaatsvindt. Dat is dus niet alleen op basis van geloof. Daarom is de breedte van het onderzoek op die manier gedaan. De heer VAN GENUGTEN: Twee vragen uit mijn betoog waar ik nog niet echt een antwoord op heb gehad. Enerzijds een terugblik toch nog even naar die 15 maart. 'We gingen goed uit elkaar. Ik had het idee dat het daarmee afgerond was.' En mijn vraag was: had u niet nog even moeten checken of uw excuses ook daadwerkelijk aanvaard waren? Dus de wederkerigheid daarvan. Daar graag nog een reactie op. Het andere is de vooruitblik. Mijn vraag is: wat gaat u doen om het vertrouwen te herstellen? U heeft daar al iets over gezegd richting Q1. Daar hoor ik u ook iets zeggen over dat dat een gezamenlijke opdracht is. Ik denk dat het een gezamenlijke opdracht is, maar dit is ook wel een kwestie die heel erg op uw bordje ligt als burgemeester. U bent de vooruitgeschoven post van de gemeente, de burgervader, dat is een andere rol dan die wij als raad hebben. Wat gaat u nadrukkelijk doen om het vertrouwen te herstellen? Burgemeester MIKKERS: U duidt precies goed wat ik net aangaf rondom 15 maart. Ik heb in de eerste termijn al aangegeven wat ik toen ook al zei: ik had moeten bellen naar aanleiding van het gevoel dat ik had.

Volgens mij als we het hebben over lessen: dit is weer een les. Dat had ik dus moeten doen maar ik ging met echt een ander gevoel naar buiten dan dat nu in de brief van 3 november 2023 staat verwoord. De inzet van het vertrouwen herstellen. Ik ga er alles aan doen. Maar dat betekent wel dat ik een uitgestoken hand heb uitgezet en wat ervoor nodig is, is ervoor nodig. En dat kan zijn onder een gespreksleider, dat kan zijn een een-op-eengesprek, een breder gesprek, een groot gesprek, een klein gesprek. Het maakt mij niet uit. Ik vind alles goed, als we maar in gesprek gaan. Als we elkaar maar in de ogen kunnen kijken en aangeven waar de pijn zit. Dat is wat ik net bedoelde. Misschien was de relatie, als ik het zo mag duiden, wel te veel op basis van beleefdheid naar elkaar toe, in plaats van de diepte zoals ik hem net omschreven heb. Die diepte is wel nodig om de stormen die je soms ook hebt te kunnen doorstaan. Hoe intens en hoe diep moet de relatie zijn om dat met elkaar te doorbrengen en hebben we er voldoende oog voor om dat op een goede manier te doen? Dat is wat ik u wil meegeven en ik zal er alles aan doen. Ik zal geen gesprek uit de weg gaan. Ik wil met iedereen praten. Ik heb met mensen van buiten gesproken om te kijken of zij een bemiddelende rol kunnen vervullen. Ik wil er alles aan doen om dat te herstellen. De heer VAN SILFHOUT: Dank u voorzitter.

Dan heb ik ook toch nog één ding dat voor mij boven de markt hangt na dit betoog. We hebben natuurlijk al veertig jaar een organisatie die pleit voor de positieverbetering van de Marokkaanse gemeenschap hier in Den Bosch, die we al veertig jaar daarin ondersteunen. En toch hoorden wij gisteren van de moskee, van het bestuur daar, dat zij meer als veiligheidsrisico worden gezien dan als Bosschenaren. En als we al veertig jaar die positie proberen te verbeteren, wat is dan kort en krachtig, hoe dat onder uw verantwoordelijkheid heeft kunnen ontglippen? Burgemeester MIKKERS: Ik vind het pijnlijk als ik dat hoor. Juist omdat we in bredere zin en ook collegebreed, op verschillende terreinen gebruik willen maken van de kennis en vaardigheden van de gemeenschap in brede zin. We zijn een gemeenschap van individuen. Soms heb je een groep nodig om daar een vertaalslag in te maken, maar de puzzel blijft nog steeds bestaan uit individuele stukjes. 26

En als u zegt: de gemeente kijkt er alleen maar naar als een veiligheidsrisico… We doen er alles aan: Met Elkaar Bosschenaar, het traject rondom het Platform voor Religie en Levensbeschouwing. We zijn bezig om het sporten op een goede manier te doen. Het jongerenwerk dat een verbinding heeft met de moskee en met het jongerenwerk. De locatie waar Stichting Marokkaanse Jongeren 'sHertogenbosch zit, we kijken naar een nieuwe locatie met daarbij een vergoeding voor nu om het gebouw een beetje bij de tijd te houden. Al dat soort zaken, al dat soort dingen gebeuren. Dus het beeld als dat zou ontstaan dat wij alleen vanuit een veiligheidsrisico naar de Marokkaanse gemeenschap kijken, dat doet mij pijn als ik dat hoor. De heer KABBOUTI: Voorzitter, even een ordevoorstel. Ik stel voor, we zijn al tweeënhalf uur onderweg met elkaar, dat we even een moment schorsen. Ik zou graag de fractievoorzitters willen vragen om boven in de Leuvenzaal bij elkaar te komen om even met elkaar te reflecteren. De PLV. VOORZITTER: Dus we schorsen een halfuur. Schorsing De PLV. VOORZITTER: Ik heropen de vergadering. Ik leg ook even uit waarom het meer tijd nodig had dan we dachten. Dat is omdat we met vijftien fracties hebben gesproken om te kijken hoe we nu verdergaan. En om dat te laten komen krijgt de heer Kabbouti namens die vijftien fracties op dit moment het woord.

De heer Kabbouti, het woord is aan u. De heer KABBOUTI: Voorzitter, dank u wel. Voorzitter, naar aanleiding van de schorsing hebben we met de fractievoorzitters bij elkaar gezeten en gewerkt aan een motie en de motie luidt: Werken aan hersteld vertrouwen. Voorzitter, ik zal haar even integraal voordragen, zodat iedereen daar kennis van kan nemen. Motie Werken aan hersteld vertrouwen Ingediend door PvdA, Volt, GroenLinks, VOOR Den Bosch, 50PLUS, SP, Bosch Belang, De Bossche Groenen, CDA, D66, Rosmalens Belang, gewoon ge-DREVEN, Leefbaar 'sHertogenbosch, PvdD De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 14 november 2023; gezien het voorstel Interpellatieverzoek inzake uitspraken burgemeester; gehoord de beraadslaging; constaterende dat: • de afgelopen weken heel veel ophef is ontstaan over het uitspreken, handelen en nalaten van handelen van de burgemeester; • de burgemeester zijn excuses voor de gedane uitspraken heeft gemaakt; • dit bij zowel de Marokkaanse gemeenschap, als de Syrische gemeenschap veel pijn heeft veroorzaakt; • de relatie al langer verstoord was en dat het beeld van de Marokkaanse gemeenschap en de gemeente over deze relatie ver uit elkaar liggen; spreekt uit: • de handelswijze en de uitspraken van de burgemeester op de betreffende avond af te keuren; • dat racisme en discriminatie altijd afgekeurd en tegengesproken moeten worden; • dat

de al langer verstoorde relatie tussen de Marokkaanse gemeenschap en de burgemeester en het vertrouwen hersteld moet worden; • dat de burgemeester de aanjager is om dit vertrouwen te herstellen; verzoekt de burgemeester: • om per direct te werken aan herstel van vertrouwen; • om per kwartaal de voortgang te rapporteren; • om in Q1 met een plan van aanpak te komen; en gaat over tot de orde van de dag. 27

Voorzitter, deze motie wordt ingediend door de fracties van de PvdA, Volt, CDA, SP, GroenLinks, 50PLUS, VOOR Den Bosch, Bosch Belang, De Bossche Groenen, D66, Rosmalens Belang, gewoon ge-DREVEN, Leefbaar 's-Hertogenbosch, PvdD. En ben ik dan iemand vergeten? Nee. Daarmee is de motie ingediend namens veertien partijen voorzitter. De PLV. VOORZITTER: Dank u wel. Dan kijk ik even naar de burgemeester of hij behoefte heeft om daarop te reageren. Burgemeester MIKKERS: Dames en heren, 31 oktober 2023 was een heftige avond en ook het vervolg was heftig. Ik snap de motie, maar ik hoop wel dat u ook snapt dat we dan ook de taak hebben om met elkaar wel te zorgen dat er ook het gesprek kan plaatsvinden. Want u kunt niet van mij alleen verwachten dat ik een gesprek kan aangaan met een partij die geen gesprek met mij wil. Dus dat vind ik wel een zorgpunt in de motie en de aansporing om het gesprek met mij aan te gaan staat ook niet in de motie. Dat betekent dat hij bijna onuitvoerbaar is als u alleen zegt: u moet werken aan herstel van vertrouwen en u geeft geen signaal af naar andere partijen om juist dat dialoog met mij dan ook aan te gaan. Ik wil u dat toch meegeven omdat ik de portee van de motie begrijp, maar ik hoop ook dat u begrijpt dat zonder een hand terug het heel moeilijk is om het gesprek aan te gaan en ik hoop dat u daar als raad nog over wilt delibereren of denken.

Tot zover. Motie Werken aan hersteld vertrouwen, van PvdA, Volt, GroenLinks, VOOR Den Bosch, 50PLUS, SP, Bosch Belang, De Bossche Groenen, CDA, D66, Rosmalens Belang, gewoon ge-DREVEN, Leefbaar 's-Hertogenbosch, PvdD. De PLV. VOORZITTER: Ik ga kijken, heeft iemand nog behoefte aan een stemverklaring? Ja, mevrouw Welten. Mevrouw WELTEN (stemverklaring): Wij zijn tegen deze motie omdat het vertrouwen waarvan sommige uitspreken het verloren te hebben, wij dat niet hebben. Wij hebben steeds vertrouwen gehad in deze burgemeester en hebben dat nog steeds. Vervolgens herkennen wij het racisme en discriminatie niet. Mocht dat aan de orde zijn, zijn wij daar als VVD ook tegen, laat het duidelijk zijn. Wat 'spreekt uit' betreft, "de handelswijze en de uitspraak van de burgemeester op de betreffende avond af te keuren", doen wij ook niet. Tot zover. Dank u wel. De heer VAN SILFHOUT (stemverklaring): Voorzitter, dank u wel. Ik heb het vanavond al eerder over de blinde vlek gehad. Op het moment dat er zo'n stemadvies volgt, dan ben je volgens mij stekeblind. Je kunt alleen maar voorstemmen en erkennen dat je die blinde vlek hebt voor racisme en discriminatie.

De heer VAN DEN KERKHOF (stemverklaring): Voorzitter, wij hebben vertrouwen in de aanpak die de burgemeester ons vanmiddag heeft meegegeven over hoe hij het proces tot herstel van het vertrouwen wil ingaan maar daarover zijn wij het met de burgemeester eens, dat is een wederkerig proces. Dus om de dialoog op gang te brengen wil ik ook richting de gemeenschap vragen om op die uitgestoken hand een reactie te geven. De heer HUIBERS (stemverklaring): Dank u wel voorzitter. Ook wij hebben de woorden van de burgemeester vanmiddag aandachtig tot ons genomen. In de motie staat ook 'aanjager' om deze kar richting herstel van vertrouwen te trekken. Natuurlijk is het daarvoor nodig dat alle partijen met elkaar in gesprek gaan. Motie Werken aan hersteld vertrouwen is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fractie van de VVD hebben tegengestemd. De PLV. VOORZITTER: Ja, dan is dit agendapunt afgehandeld. Dank u wel. Dan kijk ik naar de rest van de agenda. De burgemeester gaat dadelijk de voorzittersrol weer overnemen, maar ik wil eigenlijk aan u vragen, we staan nu voor de begroting. Probeer met elkaar eens te kijken of we de begrotingsinleidingen wat korter kunnen houden zodat we onze aandacht kunnen besteden aan de

28

amendementen en aan de moties. Ik geef dat gewoon aan u mee, want dat helpt ons allemaal. Ik ga deze stoel verlaten en ik nodig de heer Mikkers uit hier te komen zitten. Dank u wel. 6.

Verslag commissie benoembaarheid wethouder

De VOORZITTER: Dames en heren, ook namens mij vandaag welkom bij het deel rondom de begroting. Dan gaan we over naar het verslag, want het college moet nog compleet worden. Dat betreft het verslag Benoembaarheid wethouder. Ik vraag de bodes alvast de stembriefjes uit te delen. Er is een commissie Benoeming wethouder ingesteld door uw gemeenteraad. Die commissie bestond uit mevrouw Van der Kallen, mevrouw Lipman, de heer Roovers en mevrouw Samshuijzen. De heer Roovers is benoemd tot voorzitter van deze commissie, hij mag het woord voeren namens de commissie. De heer ROOVERS: Dank u voorzitter. De commissie Benoembaarheid wethouder bestaande uit mevrouw Van der Kallen, mevrouw Lipman, mevrouw Samshuijzen en mijzelf hebben de wethouderskandidaat, de heer Vermin, getoetst op de toetsingsgronden die zijn opgenomen in de Gemeentewet en het Reglement van Orde. Vanwege problemen met de post is het laatste benodigde document, de Verklaring Omtrent het Gedrag, pas zojuist aangeleverd. Dit betekent dat ook het advies van de commissie en het raadsvoorstel zelf pas net gepubliceerd zijn. Zoals u in het advies van de commissie heeft kunnen lezen heeft de commissie geconstateerd dat de kandidaat-wethouder voldoet aan de formele vereisten voor het wethouderschap met uitzondering van de eis dat een wethouder woont in de plaats waar hij wethouder is.

De commissie adviseert de raad daarom dat de heer Vermin benoembaar is als wethouder onder de voorwaarden dat de raad ontheffing verleent van dit woonplaatsvereiste. Een dergelijke ontheffing kan steeds voor maximaal één jaar worden verleend. Het verlenen van de ontheffing is daarom ook als beslispunt in het raadvoorstel opgenomen. Tot zover. Dank u wel. De VOORZITTER: Zijn er mensen die daarover het woord willen vormen voordat we gaan staan? De heer KAGIE: Voorzitter, wij vinden het jammer dat de GroenLinks-PvdA-beweging geen kans heeft gezien een stevige kandidaat, man of vrouw uit Den Bosch te kunnen rekruteren, ik weet niet of je dat zo mag zeggen, maar te werven. Desalniettemin willen wij de heer Vermin met zijn zodadelijke benoeming feliciteren en veel succes wensen in zijn mooie werk voor de publieke zaak. De heer VAN SILFHOUT: Dank u voor het woord voorzitter. Uiteindelijk is dat ook voor ons de kern van de zaak. We vinden het jammer dat er niet de intentie is om naar Den Bosch te verhuizen. We snappen met de halve termijn wel dat die keuze nu gemaakt wordt, maar het is voor ons wel een belangrijke factor in het wethouderschap dat je verbonden bent met je eigen gemeenschap.

We zullen wel voorstemmen, maar omdat wij in dit proces zoals wij dat nu kennen ook geen kans hebben om de wethouder überhaupt te horen voordat wij tot stemming overgaan, zullen wij ook op de lange termijn met een voorstel komen om een hearing met een wethouder te doen op het moment dat deze geïnstalleerd wordt zodat de raad ook de kans krijgt om dit soort vragen te stellen. De VOORZITTER: De stemming wordt opgenomen door de bodes. Dus het gaat over de woonplaatsontheffing. Nee, stemmen wij eerst voor de benoeming. Dames en heren, ik stel voor dat de stemcommissie bestaat uit de volgende drie heren: de heer Verbruggen, de heer Huibers en de heer Gersjes en de heer Verbruggen is voorzitter. Dames en heren, ik verzoek u allen plaats te nemen. Het woord is aan de heer Verbruggen. De heer VERBRUGGEN: Voorzitter, in totaal zijn er 34 stembriefjes ingeleverd voor de benoeming van de heer H.M.M. Vermin, waarvan 32 voor en 2 tegen. Hierbij is de heer H. Vermin benoemd tot wethouder. De VOORZITTER: Dank u wel. Nu gaat het om de belangrijkste vraag: de ontheffingsvereiste. Mijn voorstel is om hierover digitaal te stemmen als u het daarmee eens bent. Ja, dan open ik de stemming voor de ontheffing woonplaatsvereiste. Dank u wel, ik sluit de stemming. Er zijn 33 stemmen voor en 1 tegen en daarmee mag u in Amsterdam blijven wonen, voor een jaar hè. 29

7.

Benoeming en installatie wethouder

Ik wil de heer Vermin graag uitnodigen bij mij om op Vinkel te staan. Ik zou het wel leuk vinden als uw twee kinderen erbij komen staan en als uw vrouw erbij wil mag dat ook. Nu is de belangrijkste vraag aan jullie natuurlijk: Zijn jullie ook al in Café Reinders geweest? Nee? Oké, jullie vader is er al een keer geweest, hij heeft namelijk in de krant gezegd dat hij daar geweest is. Als je dan al zegt dat je dan al Den Bosch kent, dat is al heel wat. Maar ik weet zeker dat hij veel cafés, restaurants, maar ook leuke dingen gaat doen hier in 's-Hertogenbosch en ik ben ervan overtuigd dat jullie ook heel veel gaan genieten van onze stad, misschien op afstand en ik denk dat jullie na een paar maanden al geen supporter meer zijn van een club die toevallig in Amsterdam voetbalt, maar gewoon van onze eigen FC. Rick, voor jou de verklaring en de belofte. Ik lees de tekst voor en jij mag beantwoorden met 'Dat verklaar en beloof ik' en dan is het helemaal officieel. 'Ik verklaar dat ik, om tot wethouder benoemd te worden, rechtstreeks noch middellijk, onder welke naam of welk voorwendsel ook, enige gift of gunst heb gegeven of beloofd. Ik verklaar en beloof dat ik, om iets in dit ambt te doen of te laten, rechtstreeks noch middellijk enig geschenk of enige belofte heb aangenomen of zal aannemen.

Ik beloof dat ik getrouw zal zijn aan de Grondwet, dat ik de wetten zal nakomen en dat ik mijn plichten als wethouder naar eer en geweten zal vervullen.' De heer VERMIN: Dat verklaar en beloof ik! De VOORZITTER: Dan mag ik je hartelijk feliciteren met de benoeming als wethouder hier in ’s-Hertogenbosch. 8. 9. 10. 11.

Begroting 2024 Belastingvoorstellen 2024 Opnemen verbinding over het spoor in verkenningsfase structuurfonds Opnemen rondweg De Groote Wielen in het structuurfonds en verstrekken van voorbereidingskrediet

De VOORZITTER: Dames en heren, ik verzoek u allen plaats te nemen, ik verzoek de heer Vermin ook plaats te nemen op zijn plek, maar dat zal even duren. Het voorstel is rondom de debatstukken van vandaag, de begroting en agendapunten 8, 9, 10 en 11 in één keer te behandelen. Zoals u ziet zijn we iets uitgelopen qua termijn om deze vergadering te beginnen. Ik begreep dat de heer Van den Kerkhof vanuit het presidium een ordevoorstel heeft. De heer VAN DEN KERKHOF: Dank u wel voorzitter. Gezien ook de tijd die ons nog rest vanavond, zou ik een voorstel willen doen aan de collega's om te kijken of het mogelijk is dat we eerst ieder zijn betoog, zijn bijdrage laten doen en de interrupties na iedere bijdrage doen - daarmee winnen we iets aan tijd wellicht - en dat we ook de interrupties richten op de moties die voorliggen. Als we dat met elkaar al onderling kunnen afspreken nu, dan kunnen we wellicht daar tijdwinst halen. Ik kijk even rond of dat wordt gedeeld. De heer KAGIE: Ik denk dat we ons allemaal moeten inspannen om die inleiding kort, kort, kort te houden. De VOORZITTER: Het voorstel van de heer Van der Krabben was vanavond ook al om ons voornamelijk te richten op de moties en de amendementen en niet een heel betoog. Mevrouw Hernández. Mevrouw HERNÁNDEZ: Volgens mij heeft u dat net gezegd.

Belangrijk is dat in de inleiding ook iets wordt gezegd over de moties en amendementen, dus allemaal in één keer zo compact mogelijk. Dank u wel. De VOORZITTER: Als we allemaal wel snappen dat het...

30

De heer VAN SILFHOUT: Een korte toevoeging. Er wordt ook iets gezegd over het pas erna plaatsen van interrupties, daar ben ik minder voorstander van, maar wel inderdaad gewoon het kort houden. De VOORZITTER: Nou, het voorstel van de heer Van den Kerkhof is we laten mensen eerst uitpraten, dat is misschien makkelijker, en dan pas interrumperen. Want anders blijf je interrumperen op een betoog en de vraag is even of dat verstandig is. Dat is even het voorstel. We hebben normaal gewoon zes minuten en die zou ik dan vasthouden. Het doel is drieënhalf, vind ik mooi. Goed zo, we gaan beginnen. We gaan beginnen. De eerste spreker is de fractie van De Bossche Groenen. Ik geef graag het woord aan de heer Hoeben. De heer HOEBEN: Ja voorzitter, dan mag ik de tijd gaan zetten. Voorzitter, bewogen weken en dan ook nog een begroting. Wat positief opvalt is dat er veel moties zijn waar een gezonde mix indieners te vinden is, oppositie, coalitie door elkaar en niet als één blok. Hoop doet leven. Voorzitter, motie 8, want die hebben wij ingediend. Kijkend naar het afgelopen jaar is er bij de Weener XL ook veel gebeurd. Ja, ook een nieuw bijzonder gebouw, maar er was wat aan de hand. Nee, er was niets aan de hand, maar na onderzoek toch wel. We zijn een verbetering ingegaan, maar er rommelt nog wat.

En dat kan, voorzitter, maar daar moeten we dan over praten, want wij zijn, zoals ik het begrepen heb, een Raad van Toezicht. Maar kunnen we er ook over spreken? Kunnen wij vrijuit spreken terwijl het ook over individuen kan gaan? Voorzitter, dat bleek tijdens het debat van niet. Vandaar deze motie om samen met bureau Pragmavision de mogelijkheden te onderzoeken op welke wijze invulling kan worden gegeven aan een onafhankelijke rol als rapporteur, Raad van Commissarissen of iets dergelijks om zo maximale transparantie te krijgen. Dan motie 11. Voorzitter, de begroting begint met het ravijnjaar 2026 als een mogelijke zwarte wolk en natuurlijk allerlei mogelijkheden om mitigerende maatregelen te nemen maar is het dan verstandig om ook projecten uit te voeren, lees: stenen op elkaar te stapelen, terwijl er ook onwenselijke leegstand is? Moeten we niet breder kijken? Ook de leegstand meenemen. Beter ten halve gekeerd, dan ten hele gedwaald. Vandaar komen we met twee suggesties die mogelijkerwijs interessant kunnen zijn. Als ik mijn fiets hier beneden stal achter het stadhuis, met het voorwiel tegen de gevel aan van de voormalige V&D, dan denk ik steeds, laden en lossen achter gesloten hekken kan nooit een belemmering geweest zijn. Voorzitter, motie 12 Van Design Museum naar een ander museum.

De verbazing was groot dat ons voormalig Inloopschip, een pand dat altijd een soort van woonbestemming heeft gehad, naar een museum zal gaan in deze tijd. De Tweeberg spreekt in voor een maatschappelijke ruimte, dat is de BSO. De wooncrisis bevindt zich op een hoogtepunt en volgens mij had het dus anders gekund. Laten we eens ophalen wat de spelregels en afwegingen zijn als het gaat om dit soort gemeentelijk vastgoed. Vandaar deze motie. Voorzitter, dan de bomen, het moge helder zijn, de mededeling afgelopen weken dat we de capaciteit en de ruimte nu niet hebben kan niet waar zijn, vandaar deze motie. Ik ga best in een aardig tempo denk ik. Een kleine opmerking over motie 26, Parken. Onder wethouder Logister hebben we een motie aangenomen voor een horecapuntje in datzelfde park, het Zuiderpark. We kunnen ons goed voorstellen dat we het park wat leefbaarder moeten maken en groen toevoegen. Dat vinden we ook echt wel goed, maar om er een permanente kermisattractie van te maken met sporttoestellen en zo? Voorzitter, de sportvelden hebben ze daar al genoeg, maar die bestaan voornamelijk uit gravel en plastic matten vol korrels, niet groen dus. Daarnaast zijn er dus ook afspraken gemaakt met de buurt. Wij zeggen niet doen, we zijn dus tegen deze motie. Dan amendement 1.

Voorzitter, we hebben jaren geleden bezuinigd en dat leek toen een erg goed idee: inwoners minder te besteden, wij ook zuinig aan doen. De praktijk is echter weerbarstiger gebleken, want de werkdruk is hoog. En nu kijken we naar de buren. Als we naar Tilburg en Eindhoven kijken, dan doen we het qua kosten nog niet eens zo heel slecht. Dus we hebben een voorstel gemaakt om dan de bezuinigingen in ieder geval terug te draaien en te experimenteren om het extra budget in te kunnen zetten om de werkdruk te verlagen. Dan amendement 2 en dan stop ik er echt mee voorzitter. Verkeersveiligheid is een groot thema in de raad. Het was ook vreemd te moeten constateren dat in deze tijden dat alles veel duurder wordt, het handgeld voor de aanpassingen en de wijzigingen relatief beperkt is. Laten we nu eens ophogen naar tenminste € 1 miljoen als het gaat over verkeersveiligheid. Die beperking zit daar redelijk in en dat geeft de wethouder ook wat meer ruimte om maatregelen te nemen waarover we heel vaak spreken in deze raad. Dat hebben we dus met het amendement gedaan omdat dat moet vanwege de spelregels, anders kunnen we daar geen geld bijplussen voor dit jaar nog. Verder staan we op heel veel moties en we zijn mede-indieners dus het moge duidelijk zijn welke richting we op willen.

31

De heer VERBRUGGEN: Ja, ik maak bezwaar tegen de woorden van de heer Hoeben. In de motie Zuiderpark, Meer impuls aan het Zuiderpark staat nergens het woord kermisattractie en dat is ook helemaal niet de bedoeling die wij hebben als indieners. De VOORZITTER: Wat is uw vraag? De heer VERBRUGGEN: De motie is breed ingestoken, meer impuls geven aan de parken met in het bijzonder het Zuiderpark. Bent u het met mij eens dat het een bredere insteek heeft? De VOORZITTER: Mijnheer Verbruggen, een interruptie is een vraag over verduidelijking. Het betoog komt dadelijk, dan kunt u de ruimte erin nemen om de motie toe te lichten. Anders krijgen we dadelijk vijftien keer dezelfde toelichting van een motie en dat heeft geen zin. De heer Broekmeulen. De heer HOEBEN: Voor de notulen: daar ben ik het niet mee eens. De heer BROEKMEULEN: Dank u wel voorzitter, even een reactie op het amendement van de heer Hoeben. Ik vind verkeersveiligheid een belangrijk thema, wij als VVD vinden dat een belangrijk thema. Ik snap het, het is ook sympathiek. Aan de andere kant hebben we over twee weken een strategisch debat georganiseerd over verkeersveiligheid. Is de heer Hoeben het met de VVD eens dat het misschien een beter idee is om daar strategische keuzes te maken en eventueel dan te verzoeken aan het college om het geld te regelen in de voorjaarsnota? De heer HOEBEN: Voorzitter, daar gaat het nu net om.

We hebben dat debat en we hebben geen geld. We hebben maar een klein beetje geld. Alles is duurder geworden. Van het geld dat er gereserveerd staat kunnen we net een paar onderzoekjes doen en dan is het op. Dus als u stappen wilt maken tijdens die beraadslagingen, dan moet u ook zorgen dat er iets meer staat. Vandaar dat ik creatief heb geprobeerd te zijn en iets meer op de begroting te zetten, te verschuiven, zodat we ook wat kunnen. De heer BROEKMEULEN: Ik heb begrip voor wat de heer Hoeben zegt, alleen we hebben het als raad eigenlijk nog niet echt gehad over welke maatregelen we zouden bedenken. Dat is ook een van de vragen die wij de komende maand als werkgroep hebben voorgelegd aan de raad. Dus is het niet een beetje op de zaken vooruitlopen, is eigenlijk dan de vraag. De heer HOEBEN: Het potje dat ik bedoel is het algemene, het handgeld zeg maar, waar de wethouder alle kleine ingreepjes uit betaalt. Ik heb het niet over de grote projecten. Die worden allemaal begroot en vastgesteld op, hoe heten die dingen allemaal, het maakt ook niet zoveel uit. Ik heb het hier over het handgeld. En als u meters wilt maken, als u serieus meent wat we hier iedere keer afspreken, moet u er ook voor zorgen dat er ook wat geld ligt om dus die maatregelen, de kleine, de quick wins, pak even de Vlijmenseweg, daaruit te betalen, want daar komt dat geld uit.

Mevrouw CRASTE: Dank u wel, voorzitter. Ik probeer kort te zijn maar ik heb ook een verhaal voorbereid met allemaal linkjes en zo dus dat komt helemaal goed. Ik praat snel, dus dat komt helemaal goed. Voorzitter, ik ben raadslid geworden omdat ik van de stad houd. En een dag als 1111, zoals we afgelopen weekend hebben gezien, laat mij weer zien waarom dat eigenlijk zo is. Op zo'n dag merk je als raadslid dat je het meeste van wat er gebeurt, helemaal niet ziet. Het lijken kleine details, maar het maakt een wereld van verschil. Van de plastic bekers waardoor we minder afval hebben, de fantastische crowdcontrol waarmee we 100.000 bezoekers aankonden en de veiligheid die gewaarborgd werd. Een feest van en voor heel Den Bosch. Als ik dan naar de begroting kijk van 2024, dan zien we eigenlijk hetzelfde. Het meeste van wat er gebeurt zie je helemaal niet. Vandaar allereerst vanuit mijn fractie complimenten aan het college dat er een sluitende begroting ligt. Tegelijkertijd vinden we het belangrijk om alert te blijven voor de financiële onzekerheid vanaf 2026. En voorzitter, dat is nodig, want de afspraken die we in het coalitieakkoord hebben gemaakt zijn urgenter dan ooit. D66 vindt het belangrijk dat we zorgen voor een eerlijke, duurzame stad waarin iedereen dezelfde kansen krijgt voor nu en in de toekomst.

Het vraagt ook dat we voortdurend blijven investeren in de grote uitdagingen van deze tijd. Wonen, klimaat en kansengelijkheid. Tijdens deze begrotingsbehandeling staat voor ons, voor mijn fractie, de vraag voorop: maken we vandaag de keuzes die hieraan bijdragen? De komende jaren gaan we grote stappen zetten met energie 32

besparen, de warmtetransitie en de Duurzame Polder. Het waardevolle groen in onze gemeente moeten we koesteren en versterken. D66 ziet kansen om meer impuls te geven aan onze parken. Er is veel vraag naar recreatief groen, maar sommige parken worden onvoldoende benut. En dat is zonde, want de groene ruimte kan ons stimuleren om te bewegen, elkaar te ontmoeten, te sporten en te spelen. In het bijzonder zien wij kansen voor meer impuls voor het Zuiderpark. Een groene vlakte van 10 hectare tegen onze bruisende binnenstad aan. Vandaar onze motie 26. Daarnaast dienen we vanuit deze groene gedachte ook de moties 33 en 34 van het CDA mede in over speeltuinen en het vergroenen van straten. En omdat dat groen onder druk staat door zwerfafval, dienen we motie 16 van de SP mede in om te onderzoeken of er een verband bestaat tussen de hoogte van het tarief van de milieustraat en de hoeveelheid zwerfafval. Voorzitter, we zien dat investeren in gelijke kansen loont. Zo hebben we een prachtige Bossche Educatieve Agenda waarin we afspraken hebben gemaakt om samen te doen wat goed is voor de jeugd in Den Bosch. Elk kind in Den Bosch heeft hetzelfde recht om zijn talenten zo goed mogelijk te ontwikkelen. En om deze ambitie uit te voeren, hebben we kundige en bevlogen leerkrachten nodig.

Een aanpak van het lerarentekort is een belangrijke knop om aan te draaien als het gaat om het uitvoeren van onze ambities. En daarom dienen we motie 7 in over meer mensen in het onderwijs. Voorzitter, we bouwen ook voort, want we willen dat iedereen op een betaalbare manier kan wonen in Den Bosch. Enkel nieuwbouw gaat dat tekort aan woningen niet oplossen. Daarom dienen we motie 12 van De Bossche Groenen mede in over het inventariseren van leegstaande gebouwen. Omdat de binnenstad ook een fijne woonwijk moet zijn, zijn we blij met de toezeggingen in commissie van wethouder Geers om te komen met een roadmap om meer duidelijkheid te geven over de autoluwe binnenstad. En tot slot dienen wij amendement 1 mede in voor een impuls in de fractieondersteuning, essentieel voor een goed functionerende democratie. Voorzitter, dan wil ik nog iets zeggen over motie 1 en 2 over Humane opvang, maar omdat de PVV er niet is... Sorry? Ja, dat is waar. Dat denk ik ook wel, hè? Ja. Wellicht wordt hij heel blij van mijn betoog. Wat betreft de motie van de PVV over de asielzoekerscentra die er vooral niet moeten komen, het volgende. Ik denk dat deze gehele raad weet hoe mijn fractie hierin staat. Onze inzet is en blijft gericht op humane opvang met respect voor menselijke waardigheid en met aandacht voor onderwijs, gezondheidszorg en de gevoelens van omwonenden.

We waarderen de duidelijkheid die er nu is over de locatie voor de opvang en het feit dat het college direct in gesprek is gegaan met bewoners. We begrijpen ook de zorgen over mogelijke overlast. Daarom zetten we in, via de motie Humane opvang, op begeleiding en actieve betrokkenheid van de buurt. De geschiedenis leert ons dat veel Bosschenaren, Rosmalenaren, Empelenaren, goed hè mijnheer Van Creij, een stapje extra zetten voor hun medemens. Dit hebben wij gezien bij de noodopvang in Rosmalen en bij de Oekraïneopvang. En zo worden de opvanglocaties niet alleen een veilige haven voor nieuwkomers, maar ook een verrijking voor onze gemeenschap. En voorzitter, als laatste wil ik het hebben over kansen voor asielzoekers. D66 gelooft erin dat dagbesteding en waar mogelijk werkgelegenheid essentieel kan zijn voor deze doelgroep. Dit draagt niet alleen bij aan het oplossen van het arbeidstekort in onze regio, maar bevordert ook de integratie en het welzijn. Hier hebben we dan ook een vurig betoog voor gehad in de commissie Bedrijvigheid. We zullen dit onderwerp in de komende tijd verder agenderen. Dank u wel, voorzitter. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ja, voorzitter, een vraag ten aanzien van het Zuiderpark en de vergroening daar, want wij delen denk ik uw wens voor meer groen en een meer leefbare gemeente ook.

Maar wij hebben ons wel een beetje verbaasd over de willekeur eigenlijk in onze ogen waar vanuit het Zuiderpark nu gekozen is. Want u weet denk ik net zoals ik dat de gebiedspaspoorten er weer aankomen. Dat daar ook de urgentie en de kansen in staan opgenomen. Dus mijn vraag aan u is dan, waarom wordt er dan nu het Zuiderpark uitgelicht, terwijl wij eigenlijk nog in kaart gaan krijgen waar er, zo spoedig mogelijk natuurlijk, een grote vergroeningslag gedaan moet worden. Mevrouw CRASTE: Dank u wel. Wij vinden en dat zien we ook in Europa, dat veel steden een bruisende binnenstad hebben. Een bruisende binnenstad, daar hoort eigenlijk een bruisend stadspark bij. We zien dat inwoners echt zeggen: wij hebben behoefte aan zo'n voorziening, ook in de stad. En we zien dat mensen ook bijvoorbeeld Het Bossche Broek ingaan en dat het eventueel daar past op die 10 hectare, wat behoorlijk groot is. Daar zou het bij uitstek kunnen. Daarom pakken wij praktisch gezien die oplossing. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ja, voorzitter, dan toch nog de vraag daarbij: vindt u het dan niet jammer dat er eigenlijk in die omgeving op Zuid, waar op zich de omgeving mogelijk niet zo versteend 33

is als andere delen van de stad, nu een voorschot wordt genomen? Bent u het niet met mij eens dat we bijvoorbeeld als we kijken naar West of naar Den Bosch-Noord, dat daar eigenlijk veel grotere opgaves liggen, ook in die leefbaarheid en ook ten aanzien van de Expertmeeting Gelijke Kansen op Gezondheid, die we recent hebben gehad, waar ook puur werd aangestuurd op 'kleine ontmoetingsplekken zijn belangrijk in alle wijken'. Mevrouw CRASTE: Ja, we vinden het heel belangrijk dat er ook altijd kleine speelgelegenheden of kleine ontmoetingsgelegenheden in het groen bestaan. Tegelijkertijd, ik woon zelf in de Graafsewijk, het Zuiderpark is op loopafstand van mij. De Graafsewijk is wat meer versteend. Dus je zou het ook eigenlijk als een collectieve voorziening kunnen zien zoals dat ook bijvoorbeeld in Eindhoven is. De VOORZITTER: Dank u wel. Dan ga ik over naar de derde partij, Leefbaar ’s-Hertogenbosch, het woord is aan de heer Kagie. De heer KAGIE: Voorzitter, ik trapte op maandag 30 oktober jl. af met een paar strepen. Dat is twee weken geleden. We staan voor zware, maatschappelijke opgaven die steeds complexer worden. Ik begon met oplopende spanningen mondiaal en ook in de Bossche samenleving. Het is twee weken later. Daarnaast had ik de lijn getrokken van de vergrijzing.

In 2030, en een aantal van ons, ik in ieder geval hoor daartoe, zijn 30.000 inwoners ouder dan zeventig jaar. Er zijn wijken en buurten waar gewoon één op de twee ouder dan zeventig is, is allemaal geen probleem, gewoon een seniorenpretpark. Maar het gaat natuurlijk over de ondersteuning, de voorzieningen en het welzijn. En dan de woningnood. Een zeer weerbarstige strijd. Betaalbare woningen. En mag het veiliger worden? Afrekenen met het intimidatieklimaat en de verkeersveiligheid om de hoek. En onze straten, pleinen en plantsoenen op orde. En mag het groen zijn? Voorzitter, als je die vraagstukken hier in de lucht hangt, negen van de tien voor. Maar het is de afgelopen jaren helaas gegaan over andere zaken. Veel interne zaken, de ambtelijke organisatie betreffende en dat moet ook als het zorgwekkende signalen zijn zoals over de onveiligheid van de arbeidsomstandigheden, in combinatie met een gegroeide zwijgcultuur. Voorzitter, dat mogen we niet vergeten, daar hebben we een maand geleden over gesproken, daar zullen wij de komende maanden ook attentie voor moeten blijven houden. Maar de inhoudelijke maatschappelijke opgave waar het ons om gaat, daar moet het hier vaker over gaan, indringender. Zeker als er eigenlijk zo'n consensus is op de vraagstukken die ik net noem.

Voorafgaande aan een paar moties, voorzitter, een vier-, vijftal moties, wil ik gezegd hebben dat het geen kwestie is bij zaken die wij hier besluiten van: we nemen een papieren besluit, we stempelen het af, als ware het het Politbureau van de SED, Sozialistische Einheitspartei Deutschlands. Dat waren nog eens tijden, dat je op papier kon bepalen dat er 10.000 tractoren gemaakt werden en een jaar later gezegd werd dat er maar 2000 zijn gemaakt. En dan plakte je er een jaar aan en dan was het tienjarenplan weer op orde. En die overzichtelijkheid van besluitvorming en volgen van zaken, die moeten we hier niet gaan meemaken. Ik vind dat we te vaak, ook in moties en in beleidsplannen op papier de zaken denken te regelen, maar niet in werkelijkheid. En dan kom ik even bij een heel gevoelig Punkt. Als wij een discussie aangaan over azc's en de omvang ervan, kan het niet waar zijn dat we aan de leiband van het COA lopen. Voorzitter, ik stel voor dat wij separaat een beraad hebben over de keuzes die het college voornemens is te maken of gemaakt heeft over de vestiging van de azc's. Het kan namelijk niet waar zijn dat wij niet in onze afweging betrekken dat er bijvoorbeeld gewoon besloten wordt op een achternamiddag en bij overval om een hotel te sluiten – Mövenpick en de mensen die daar al jaren werken, een vijftigtal – ‘ach, dat is dan toch jammer’.

Ik wil positief beginnen, dit is niet positief, maar met bedoeling. Ik wil positief beginnen richting de burgemeester. 11-11 waar gewoon heel veel energie in zit van mensen van buiten dit clubhuis, maar 11-11 is in goede banen geleid en ik wil naar de burgemeester waardering uitspreken. Complimenten voor hoe dat feest heeft kunnen plaatsvinden. En er was ook mooi weer voor nodig en prettig gestoorde horecaondernemers en heel veel begeleidend personeel et cetera. Voorzitter, dan motie 14, Huismeesters op de seniorencomplexen. Voorzitter, ik zeg u dit, er zijn De Lindeboom, De Compagnie, De Vlethof, daar op die complexen moeten huismeesters komen voor ondersteuning, voor begeleiding. Het is het bouwen aan bejaardenhuisjes in de wijken en buurten. Daar hoort dan ook een buurtzorghuis bij van de SP zoals in Oss en die zijn er in beginsel ook in Het Bossche. Voorzitter, dat is motie 14. Dan gaan we naar amendement 2, Meer geld reserveren voor Verkeersveiligheid aanvullend op de voorzet van de heer Hoeben zojuist. Voorzitter, ik wil naar de heer Verbruggen en het CDA, en hen even eraan herinneren dat zij de geestelijke vaders zijn geweest 34

van de motie Verbeteren veiligheid, leefbaarheid omgeving Hinthamerstraat 9 van juni 2020, van de motie Autoluwe binnenstad van 13 juli 2021. En ik ga ervan uit, en dan kijk ik naar wethouder Verkeer, dat 2024 het jaar wordt van oogsten op dat terrein. En ik zie de heer Van den Kerkhof al, ja, hij zit er helemaal ook zo in en deze wethouder ook, nou, dat kan niet fout gaan. Voorzitter, dan motie 11, Alternatieve huisvesting Design Museum. De heer Hoeben had het er net ook over. Heeft u ooit wel eens kennisgenomen van de analyse van de alternatieve locaties? Nou, die is nooit formeel tot ons gekomen. Maar het Perry Sport-pand, de nieuwe V&D noemen we dat, dat is echt een toppand. Alleen staat er in die analyse, het is een ingesloten pand. Nou ik loop eromheen en ik denk wat is dit ingesloten pand? Beste mensen, die kans moeten we alsnog pakken, want we kunnen het niet betalen die € 40, 50, 60 miljoen voor dat Design Museum. De VOORZITTER: Mijnheer Kagie, de drieënhalve minuut. We zijn bij u al bij de zes minuten. De heer KAGIE: Ik ben bijna klaar. De VOORZITTER: Ja, maar dat zijn al zes minuten. De heer KAGIE: Voorzitter, dan op korte termijn aan de slag met flexwoningen op Groot Meerendonk.

Als we ermee aan de slag gaan met wooneenheden voor asielzoekers – nogmaals, de discussie: is dat de weg? - dan ook voor de Bossche woningzoekenden, voor de reguliere Bossche woningzoekenden. Voorzitter, laatste punt. De motie Uitvoerbaarheidstoets fysieke bouw en infrastructuur. De directie van de gemeente heeft het u voorgehouden in juni 2022 bij de vorming van het college dat hier achter zit. Beste mensen, overvraag de ambtelijke organisatie niet. Leg een uitvoerbaarheidstoets op tafel, dat is ons voorstel, voor de fysieke- en bouwprojecten die de komende vijf, zes jaar in de steigers of in de planning staan. En voorzitter, dan besluit ik, als we dat niet doen, moet je ook niet raar staan kijken dat de spanningen binnen zo'n ambtelijke organisatie wel eens zover oplopen dat je toch vaak in ongewisse, ongewilde situaties komt te verkeren. Mevrouw WELTEN: Voorzitter, kort en bondig wordt er gevraagd, en terecht. De begroting. Wij als VVD weten hoe we staan voor financiële degelijkheid, een schone en veilige stad, maar ook een gastvrije stad. En we hebben daar binnen de commissies over allerlei punten gesproken. Om niet in herhaling te vallen zullen we ons beperken tot de moties die wij geïnitieerd hebben. Motie 15, Ruimte bieden aan een groeiend toerisme. De intentie van deze motie is het college te vragen om nog eens te kijken naar de wijziging die destijds is aangebracht.

Wij zien toch de effecten daarvan die we eigenlijk niet hadden voorzien en dat die met name nadelig zijn voor het huren van een vakantiehuisje en voor de fietsvrienden waarbij we toch spreken over doelgroepen met een kleinere portemonnee maar die eigenlijk relatief veel toeristenbelasting gaan betalen. Wij willen dus graag aan het college vragen om als de Toeristische visie aan ons wordt voorgelegd, daar eens naar te kijken. Een tweede motie is motie 20, Zichtbare parkeervakken deelscooters en deelfietsen in wijken. Wij horen vaak klachten over scooters, fietsen dwars over het trottoir. U zult het allemaal herkennen en als je goed ter been bent is dat allemaal nog best te overzien, maar als jij in een scootmobiel zit of je loopt met een kinderwagen, dan krijg je toch vaak onveilige situaties. Wij vinden eerlijk gezegd dat er een beetje tempo gemaakt moet worden in de te nemen maatregelen, dat er ook fysiek aantoonbaar plekken zijn waarbij je kunt zien dat er scooters en fietsen in kunnen worden gezet. Daarom verzoeken wij het college die stallingsoverlast aan te pakken. Dan dienen wij een aantal moties en één amendement in, amendement 1. Dat is de Impuls voor fractieondersteuning van De Bossche Groenen en anderen. Wij zien ook dat fracties ondersteuning nodig hebben, althans meer dan als je een grotere fractie bent.

Er zit aan te komen dat 75% van dit budget ook daadwerkelijk voor personele ondersteuning ingezet kan worden. Dat vinden wij een hele goede voorwaarde daaraan gekoppeld. Dan motie 9, Onderzoek voortzetting subsidie JADS, die dienen wij mede in. Ik denk dat het goed is om eens even te kijken naar de meerwaarde die JADS voor onze stad betekent. Dan motie 16, Zwerfafval en tarief milieustraat van de SP en anderen, waaronder wij. Wat wij graag willen is een inzicht te hebben in hoe kan het nou dat het zwerfafval toch blijkt toe te nemen. Tegelijkertijd is er een paar jaar geleden een tariefverhoging geweest voor de milieustraat. Wat is nou de koppeling, of is er daadwerkelijk een koppeling in die verhoging van het tarief en de toename van het zwerfafval? Dan tot slot voorzitter, motie 34, Een speeltuin voor ieder kind. Daar zijn wij voorstander van. We hebben naast de 2% die we eigenlijk zouden moeten hebben per wijk - daar voldoen we nog steeds niet aan – tegelijkertijd is het ook goed om wat extra speeltuintjes te creëren zoals ‘t Kwekkeltje of ‘t Heiken in Nieuwland waarvan 35

je ziet dat het echt ontzettend intensief bezocht wordt, maar dat wel integraal te zien over de stadsbreedte en te kijken waar de grootste toegevoegde waarde op dat gebied kan zijn. Tot zover, dank u voorzitter. De VOORZITTER: Kijk mijnheer Kagie, dit is nou drieënhalve minuut precies. De heer Roovers namens de SP. De heer ROOVERS: Ja voorzitter, ik had een hele tekst voorbereid, met allerlei analyses en ideologie en mooie vergezichten, maar ik moet mijn buurman tevreden houden, dus die ga ik overslaan. Ik heb de vraag aan de leden van de gemeenteraad: ik ben indiener van een aantal moties, zijn daar nog vragen over? Voorzitter, ik zal er heel kort bij stilstaan. Er is al een paar keer aan gerefereerd, motie 16 over het tarief van de milieustraat. Een aantal jaar geleden was dat nog € 0,05 per kilo. Inmiddels is dat € 0,17 per kilo. Kostendekkendheid prima, maar dit is wel een hele forse verhoging voor een publieke dienst op de eerste plaats. Dat zien wij liever anders en op dit moment zouden wij het willen houden bij een onderzoek naar wat de effecten van deze verhoging zijn geweest op de hoeveelheid grofvuil die illegaal gestort wordt en op de hoeveelheid afval die wordt aangeleverd bij de milieustraat. Dat is motie 16. Voorzitter, motie 17, het sloopbesluit bij het Citadelhof.

Even los van alle politieke discussies over de toekomst van dat specifieke gebied, sloop is een zeer ingrijpende gebeurtenis in het leven van mensen, die wat mijn fractie betreft pas in het uiterste geval ter sprake kan komen. En dat is hier wat onze fractie betreft niet gebeurd. Wij willen met deze motie in ieder geval de bewoners van het Citadelhofje hetzelfde recht geven als de bewoners van De Haren een paar jaar geleden, namelijk dat zij het recht hebben zich per stemming over dit sloopbesluit uit te spreken. In het geval van motie 35, een traditionele motie van ons om de norm van de bijzondere bijstand te verhogen naar 130% van het sociaal minimum. Tot zover voorzitter. De heer VAN CREIJ: Even een vraag met betrekking tot het milieustationtarief. Zou in het onderzoek ook een betere dienstverlening meegenomen kunnen worden? Simpel gezegd, het milieustation Rosmalen is maar drie dagen in de week open. Zou dat ook in dit onderzoek meegenomen kunnen worden wat u betreft? De heer ROOVERS: Voorzitter, dat vind ik zo'n goede vraag die geleid ik gelijk door naar de wethouder. De heer VAN ROSMALEN: Zo kort als de heer Roovers kan ik het niet, maar ik heb niet eens de moeite gedaan om dit keer vrolijke vergezichten te maken. Dat bewaren we wel voor een volgende keer, de voorjaarsnota of een andere begroting. Een hele korte bijdrage dus.

We konden ons vinden in de voorstellen bij de voorjaarsnota en daar verandert deze begroting niet heel veel aan. De meicirculaire heeft ook de financiële ruimte nauwelijks veranderd, dus het storten in het structuurfonds, reserveren van het overschot en dat nu niet uitgeven lijkt ons nog steeds een goed idee. Mijn fractie gaat akkoord met het opnemen van de verbinding over het spoor en de Rondweg Groote Wielen in het structuurfonds. Bij de belastingvoorstellen, met name de parkeertarieven, zien we dat het gedeeld gebruik van een auto goedkoper wordt zoals we eerder in een GroenLinksmotie vroegen, dus dat is fijn. Bij de vorige begroting maakte een amendement de viering van Keti Koti mogelijk in juli van dit jaar en die viering was een succes vond iedereen die erbij was. Mijn fractie gaat ervan uit dat de gemeente samen met betrokkenen op dezelfde manier de viering ook volgend jaar organiseert en dat dat dit keer gefinancierd kan worden uit bestaande budgetten, maar ik begrijp dat onze nieuwbenoemde wethouder Inclusie erover gaat dus ik verwacht eerlijk gezegd dat dat wel goed gaat komen. GroenLinks dient zelf bij deze begrotingsbehandeling één motie in samen met een aantal andere partijen. Dat is motie 10, Ervaringsdeskundigheid inzetten voor bestaanszekerheid. Bij de voorjaarsnota pleitten we al voor een gelijkwaardige inbreng van bewoners bij gemeentelijke beslissingen.

Uit de bijdrage van Tim ‘S Jongers en Klasien Horstman tijdens de hearing over het verkleinen van sociaaleconomische gezondheidsverschillen in juni dit jaar bleek de noodzakelijkheid van ervaringsdeskundigheid voor een goed en succesvol beleid. Als gemeente vragen we ook aan welzijns- en zorginstellingen waar we inkopen om inzet van ervaringsdeskundigheid. Het leek ons hoog tijd om dat binnen de gemeente ook te gaan doen en de raad volgend jaar te laten weten hoe dat kan. Voorzitter, we zijn passanten en hebben de plicht om een leefbare wereld achter te laten. GroenLinks zet in op een duurzaam gedrag van bewoners, bedrijven en organisaties. Daarbij ziet onze fractie naast het stimuleren en uitwisselen van goede ideeën graag ook een concrete uitwerking 36

voor ons. Een concrete uitwerking bijvoorbeeld om het grondstoffengebruik te verminderen is door het invoeren van de zogeheten JA-JA-sticker. Hiertoe waren we voornemens een motie in te dienen maar dat doen we nu niet. Binnenkort komen we met een amendement bij het behandelen van de afvalstoffenheffingverordening, dan hoeven we de discussie niet twee keer te voeren. Voorzitter tot slot, we steunen een aantal moties. Motie 5 Vrijwillige bijdrage, motie 6 om het beter doen voor armoede, motie 7 Meer mensen in het onderwijs, motie 9 Onderzoeken voortzetten subsidies JADS, motie 15 Ruimte bieden aan groeiend toerisme, want dat er nu eindelijk een oplossing komt voor Vrienden op de Fiets waar we jaren voor geijverd hebben is voor ons belangrijk. Motie 26 Meer impuls aan bewegen in het Zuiderpark, want er is ruimte genoeg mijnheer Verbruggen, motie 28 over diftar, De vervuiler betaalt, motie 33, de (0)73-straten van het CDA en dan vergeet ik motie 20 Deelscooters en motie 32 Beschermen van de gezondheid van de bewoners rond de spooruitbreidingen. De andere moties steunen wij niet, of hierover wachten wij even het advies van de wethouder af. Mevrouw CRASTE: Het gaat even over jullie motie over het inzetten van ervaringsdeskundigheid.

Aan de ene kant geven jullie aan in de motie dat het vooral gaat over een ervaringsdeskundige op het gebied van bestaanszekerheid, maar in het dictum geven jullie eigenlijk aan dat het gaat om een ervaringsdeskundige op het hele gebied van het sociaal domein. Ik denk dat het best moeilijk is om een ervaringsdeskundige te vinden die echt ervaring heeft op het hele gebied van het sociaal domein. Dat zou ik ook heel vervelend vinden voor diegene. Ik vraag me wel even af hoe u dat voor zich ziet. De heer VAN ROSMALEN: Ik denk dat we kunnen beginnen met een ervaringsdeskundige te benoemen voor de bestaanszekerheid en gaandeweg te kijken hoe dat bevalt, hoe dat werkt en meer ervaringsdeskundigheid voor de rest van het sociaal domein aan te nemen. Mevrouw CRASTE: En nog een vervolgvraag, we zetten volgens mij ook ervaringsdeskundigen in ook op het gebied van bestaanszekerheid. Wat is uw overweging dat het echt binnen de organisatie gewaarborgd moet worden? De heer VAN ROSMALEN: Omdat er een verschil is in onze optiek of mensen bij vrijwilligersorganisaties zoals Quiet werken of dat ze echt bij de gemeente werken en dan net iets meer doorzettingsmacht hebben en er net iets beter naar geluisterd wordt. Dat is wat ik denk. De VOORZITTER: Dank u wel mijnheer Van Rosmalen. Dan gaan we over naar de PvdD, mevrouw Samshuijzen, daarna is Rosmalens Belang.

Ik heb begrepen dat de heer Kouwenberg de begroting voor zijn rekening neemt. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Dank u, voorzitter. De Begroting 2024 waarbij voor de PvdD centraal staat de voortbestaanszekerheid en rechtvaardigheid. Een goed leven nu voor iedereen, maar ook in de toekomst over vijftig jaar en over honderd jaar. Wanneer ons gedrag 300% van het herstelvermogen van de aarde vraagt, dan kunnen we niet anders dan ons realiseren dat eindeloze economische groei en eindeloos consumeren niet past op een eindige planeet. Goed, daarover dan gesproken. Zoals in de commissie ook aangegeven, kijken wij reikhalzend uit naar de CO2-monitor en het bijbehorende actieplan. Dat zou er rond de zomer al liggen, inmiddels is het bijna december, maar goed, in dat thema dan gezegd hebbende: vol verwachting klopt ons hart. En wat er ook aankomt: gebiedspaspoorten. In dat thema zeggen we dat er radicaal vergroend moet worden. Wethouder, wij verwachten dan ook lef en ambitie en ambitieuze vergroeningsplannen waar ook tempo in zit. Want het moet nu gebeuren. De biodiversiteit staat op omvallen en klimaatadaptatie is nu nodig. Om te leven binnen de bestaande grenzen die de aarde kent, moeten we ook rekening houden met de grenzen van grondstoffen. Naar een circulaire economie moeten we toe, waar geen grondstof verloren gaat.

En daar staan we nu nog mijlenver vanaf met 216 kilo restafval per inwoner per jaar. En we gaan als gemeente dan ook steeds meer verbrandingsbelasting betalen, waarmee restafval ook steeds duurder wordt. We zien dan als enige effectieve manier om die hoeveelheid restafval naar beneden bij te stellen: diftar. We hebben in Den Bosch inmiddels hele mooie mogelijkheden om afval te scheiden, dus de mogelijkheden zijn er. Zelfs luiers kunnen gescheiden worden in Den Bosch. Slechts 12% van wat er in het restafval belandt, is daadwerkelijk restafval, wat een gruwelijke verspilling is van grondstoffen. Daar moeten we nu op gaan bijsturen. We moeten niet wachten tot de wal het schip keert. Daarom dan motie 28 om die mogelijkheden voor de invoering van de diftar te onderzoeken. Als 37

we het over grondstoffen hebben, die gaan ook een stuk meer vervoerd worden over het spoor, die gaan over het spoor denderen. Onze raad heeft al de wens uitgesproken tot een standstill. Maar ja die standstill is nog niet bewerkstelligd en de werkzaamheden gaan begin 2024 al beginnen, dus laten we onze omwonenden van het spoor dan in ieder geval beschermen voor de schade die ze kunnen gaan ondervinden, om in ieder geval hen in positie te plaatsen voor het moment dat dit gebeurt, dat zij in hun recht staan. Dus wij vragen nu om een nulmeting te maken van die huizen rond het spoor. We vragen om de trillingsbelasting tijdens de werkzaamheden te meten en ook weer een opname te doen op het moment dat die werkzaamheden afgerond zijn en dat de uitbreiding operationeel is. Dan voorzitter, wil ik eventjes bij dieren stilstaan, zoals ook in de commissie aangegeven. Zoals toen ook aangegeven, het dierentehuis ziet nog vaak dat er dieren worden afgestaan, wat eigenlijk niet nodig zou zijn geweest, was men van tevoren beter geïnformeerd, was men beter op de hoogte van wat voor dier er past bij hun leef- en thuisomgeving, welke zorg erbij hoort, waar mensen een dier op een verantwoorde manier vandaan in huis kunnen nemen. En die vervelende situatie, het toch moeten afstaan van een dier, kan voorkomen worden en daar wil het dierentehuis mee aan de slag gaan.

En met motie 31 vragen we dan ook de gemeente om hierover met het dierentehuis in overleg te gaan. En dan, als we het over dieren hebben, hebben we ook aangegeven wat er ook speelt. Namelijk de moeilijkheid voor veel inwoners om de juiste zorg voor dat dier te leveren. Wat ik dus net aangaf, wat zo belangrijk is. De tarieven van dierenartsen lopen op en veel mensen komen in de knel met die exorbitante tarieven van dierenartskosten, zeker de minima-inkomens in deze gemeente. We zien dat veel andere gemeenten in het land hier al mogelijkheden voor in het leven hebben geroepen om te zorgen dat die minima toch bij de dierenarts terechtkunnen en we vragen hier nu dan ook met motie 29 om het ook in Den Bosch mogelijk te maken om op enige manier die dierenarts weer binnen bereik van de minima te brengen, maar ook te onderzoeken voor andere inkomensgroepen of en waar men in de knel komt met kosten voor dieren. En dan tot slot, als we het over zorg hebben, goede zorg, de jeugdzorg is in slechte staat. Mijn collega Van Diejen gaf dat ook al aan in de commissie Sociaal. De jeugdzorg is in slechte staat en de Landelijke Hervormingsagenda Jeugd komt eraan waardoor er uiteindelijk minder middelen vanuit het rijk gaan komen. Onze gemeente bereidt zich hierop voor door te investeren in preventie van jeugdhulp. De effectiviteit van die maatregelen moet dan nog wel gaan blijken.

We willen ons behoeden voor een situatie waar de effectiviteit tegenvalt en langer duurt, het geld op is en dat wij vervelende keuzes moeten gaan maken. Met deze begroting verdwijnt er nu een enorm bedrag van € 16,2 miljoen aan zorggeld uit onze reserve. Dat vinden we kwalijk. Om te voorkomen dat het over een half jaar opnieuw gebeurt, dienen wij nu motie 30 in om ervoor te zorgen dat er een financiële buffer komt, maar ook om ervoor te zorgen dat er een duidelijk overzicht komt van de reserve van het Sociaal & Zorgfonds, lokaal, omdat het nu ontbreekt. Tot zover. De heer VAN HAREN: Ja dank u wel. Twee vragen over de motie voor het sociaal domein. Daarin zie ik een heleboel goede dingen staan maar ook de vernauwing in het tweede dictum om structuurversterkende maatregelen alleen uit te voeren voor mentale gezondheid van jongeren. Begrijp ik het goed dat dat uw intentie is? Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ja voorzitter, het is de bedoeling van die structuurversterkende maatregelen dat zorggeld aan zorg wordt besteed, dat dat dus ook aan preventieve maatregelen besteed kan worden. In dat dictum staat een en-en, dus preventieve maatregelen in het sociaal- en zorgdomein. Waar dat eigenlijk nu ook al op wordt ingezet, omdat het dan ook duidelijk is, en dat er ook gezorgd wordt voor een extra financiële buffer.

De heer VAN HAREN: Dan voorzitter, is mevrouw Samshuijzen het met mij eens dat dat eigenlijk in deze begroting ook al gebeurt? Niet zoals mevrouw Samshuijzen net stelt over de € 16,2 miljoen die in reserves verdwijnen, al zij het misschien wat minder goed opgeschreven. Wij delen als VVD uw eerste dictumpunt en zijn benieuwd of u het met mij eens bent dat dit niet klopt. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ja voorzitter, dat ben ik gedeeltelijk met u eens. Er wordt inderdaad nu ook geïnvesteerd in structuurverstevigende maatregelen, maar waar onze zorg ligt, is dat we eigenlijk een te kleine financiële buffer hebben. Dus daarom zeggen we in het dictum en-en, dus en die preventieve maatregelen, maar laten we ook zorgen voor een extra potje daarin en ook dat inzicht verschaffen.

38

De heer ROOVERS: Ik heb twee vragen over diftar. De eerste is politiek. Diftar… De tweede iets minder. Voorzitter, ik zou willen vragen of mevrouw Samshuijzen op het volgende kan reflecteren: diftar houdt de producenten van afval, de veroorzakers van het afvalprobleem buiten schot en maakt gewone mensen daarvoor verantwoordelijk en laat hen daar ook voor betalen. Is dat niet een buitengewoon rechtse onrechtvaardige insteek? Het is toch eigenlijk een beetje een soort van het eigen risico van het afvalprobleem? Dat is mijn eerste vraag. Mijn tweede vraag is: Arnhem had een diftar-systeem en heeft daar in een referendum afstand van genomen. De bevolking heeft in de meerderheid afstand willen nemen van de diftar. Wat is daar volgens mevrouw Samshuijzen fout gegaan, wat hier goed zal gaan? Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ja, dan even ook een tweeledig antwoord. Ten eerste, wij constateren dat 12% van het restafval daadwerkelijk restafval is, dus 88% niet. Dus voor 12 % hebben mensen daar inderdaad geen invloed op, is het restafval. Voor 88% zien we daar ook keuzes in liggen. We zeggen niet dat het misschien direct sec 12% kan worden, maar wel dat er veel keuzes gemaakt kunnen worden om daar betere stappen in te gaan zetten.