Notulen raadsvergadering 2023-05-16

Als u aan mij vraagt: zo gauw mogelijk? Ja hoor, zo gauw mogelijk, maar laten we ook realistisch zijn en kijken naar de planning van de best wel grote projecten. 13

Mevrouw VISSCHER: Ik vind uw beschrijving van bestemmingsverkeer wel een beetje curieus want als ik in de Korte Putstraat ga eten, dat is dan mijn bestemming, wil dat niet zeggen dat ik daar met mijn auto naartoe moet kunnen rijden. Eigenlijk zegt u dat wel en ik denk dat de collegepartijen daar wel iets meer moeite mee hebben. Hoe werkt dat in het college, bent u nog allemaal goede vrienden? Mevrouw WELTEN: Dat laatste lijkt me niet de vraag die u wilt stellen, maar ik wil u graag antwoord geven. Er is alle ruimte om van de binnenstad naar de Korte Putstraat te rijden want u rijdt nergens een restaurant binnen met uw auto, daar hebben wij het dan over, we rijden keurig naar de garage en lopen van de garage, die op loopafstand is, naar de Korte Putstraat. De heer VAN SILFHOUT: Ik heb niet de Korte Putstraat, maar de HEMA aan de Markt in gedachten en ik wil in die context een vraag stellen.

Ziet mevrouw Welten niet in dat het met de groei van de stad en steeds meer bewoners gewoon niet haalbaar is dat iedereen de binnenstad met de auto moet kunnen bereiken, moeten we dat niet accepteren en komt u dan toch niet terug op die impopulaire maatregelen die u misschien voor uw achterban moet nemen en waarbij u moet zeggen 'nee dit gaat zo niet langer'? Mevrouw WELTEN: Bestemmingsverkeer moet in de binnenstad kunnen komen, daar zitten ondernemers, een theater en veel andere plekken waar mensen echt niet altijd op de fiets of lopend naartoe kunnen. Als je ziet hoe groot de straal is van het gebied tussen het Design Museum en het Noordbrabants Museum is en als ik hoor hoeveel mensen daar met de auto komen dan is dat wel een belangrijk punt. De heer VAN SILFHOUT: Wij zullen dit in de commissie verder oppakken en dan verder ingaan op dat het ook voor ondernemers beter is als je de auto's juist wat meer uit de binnenstad weert omdat dit beter voor de klandizie is. Mevrouw WELTEN: Leefbaarheid en dichte bebouwing vraagt om een balans en duurzaamheid en economie en duurzaam bouwen is een goed streven, maar vraagt om extra investeringen en kan de bouw frustreren en bouwers of kopers afschrikken omdat de woning simpelweg te duur wordt.

De warmtetransitie gaat grote impact op de burger hebben en het is daarbij van belang dat we naast collectieve vormen ook bewonersinitiatieven ondersteunen. De VVD pleit daarvoor en zal daar in de commissie uitgebreid op terugkomen. De VVD heeft aandacht gevraagd voor het delen van praktijkervaring en kennis en daarom is het goed om te lezen dat het college een kennisbijeenkomst van het platform voor energiecollectieven organiseert om zo de energietransitie te versnellen. We zijn blij met een gemeentelijk zakelijk energieloket voor ondernemers dat hen helpt bij een verduurzamingsslag, een betaalbare energierekening is essentieel voor een toekomstbestendige ondernemer. Wij zijn blij met de extra wijk-boa voor een veilige wijk en dat er bij overlast en gevaarlijke situaties op het water wordt gehandhaafd. Enigszins gelieerd aan veiligheid vragen ook wij aandacht voor de overlast door het gebruik van lachgas en coke. Een lijntje snuiven op de dansvloer lijkt gewoon, drugsgebruik dreigt genormaliseerd te worden en uitbaters maken zich grote zorgen. Wij pleiten er dan ook voor om met hen in gesprek te gaan en hen te helpen om hun zaak veilig en hopelijk drugsvrij te houden. Tot slot denken wij aan een winterfestijn met kerst en verheugen wij ons op een sfeervolle binnenstad.

In afwachting van de ideeën van het college denken wij samen met anderen daar alvast in mee en we komen daar in de commissie Bestuur heel graag op terug. Tot zover. Mevrouw VISSCHER: Als je de voorjaarsnota leest, lijkt die op het eerste gezicht een vrij realistische weergave van waar we als gemeente nu mee te maken hebben en van wat er allemaal nog op ons afkomt, maar als het gaat over de financiën is dat realisme wat moeilijker te vinden. U kunt het heel spaarzaam noemen om € 3 miljoen van de € 30 miljoen aan incidenteel geld niet direct uit te geven, maar is dat wel zo, hebben we niet een veelvoud van dat geld nodig om problemen waar de mensen in onze gemeente op dit moment dagelijks mee te maken hebben alleen al kortdurend op te vangen, alleen al om mensen nu niet door het ijs te laten zakken? Je kunt natuurlijk zeggen 'we houden veel geld van het sociaal- en zorgfonds over dat we mooi voor iets anders kunnen gebruiken', maar je kunt ook zeggen 'we houden heel veel geld van ons sociaal- en zorgfonds over terwijl daar echt nog wel iets aan de hand is', hebben we nu alles wel opgelost en hoe zorgen we ervoor dat het geld daar terechtkomt waarvoor het is bedoeld. Ik heb even wat stukjes van het mails die ik alleen al 14

de laatste maanden van mensen heb ontvangen op een rijtje gezet en ik zal geen stemmetjes doen want daar ben ik slecht in. 'Ik heb uitgerekend dat ik voor ongeveer € 4 mijn oude bankstel bij het grofvuil kan brengen, maar tot mijn schrik was ik € 12 kwijt. Met leefgeld van € 80 per week is dat toch niet op te brengen? Ik kan wel alleen een boterham eten, maar mijn kinderen moeten warm eten hebben'. Een andere persoon mailt: 'ik werk in de schoonmaak en mijn man is huisschilder. We zijn er altijd trots op geweest dat we het met onze twee kinderen goed konden redden, maar nu met die prijzen in de winkels en voor gas lukt het ons bijna niet meer. Wat moeten we doen, wie helpt ons?' Nog een mailtje: 'twee kinderen met een rugzakje en overal loop ik tegen een muur, geen taxiververvoer want er zijn geen chauffeurs, geen opvang, geen hulp, alleen maar plannen schrijven, formulieren invullen en eindeloze telefoontjes, mailwisselingen enzovoort. Kan dat niet gemakkelijker?' Een andere mail: 'mijn vrouw is dementerend, ik zorg zo goed als ik kan voor haar en mijn dochter springt ook zo vaak mogelijk bij, maar ik houd mijn hart vast. We hebben een lieve hulp hoor, daar zeg ik niets van, maar die paar uur per week is gewoon niet genoeg om alles te doen'. De laatste die ik zal voorlezen: 'ik ben 27 jaar en ik sta al zeven jaar of zoiets ingeschreven, ik kan dus niets krijgen.

Als het zo doorgaat woon ik over tien jaar nog bij mijn ouders'. Dat is zomaar een greep uit de mails die ik krijg en ik zou nog wel even zo kunnen doorgaan. Wat opvalt, is dat het college een aantal van de in de mails genoemde problemen wel onderkent, maar dat er maar bar weinig concreet aan wordt gedaan. Er worden kathedralen gebouwd, maar als het gaat om de echte problemen van de mensen in onze stad blijft het toch maar erg vaak bij luchtkastelen. Waar blijft bijvoorbeeld de Bossche Pas? We hebben over 1300 woningen in De Bossche Stadsdelta, maar het enige dat echt concreet is, is dat er vijftien sociale woningen worden gesloopt. Wat de SP betreft, is de volgorde daarvan totaal verkeerd, niet eerst tientallen miljoenen uitgeven aan een museum om vervolgens woningen te kunnen bouwen, de prioriteiten van het college zijn niet de onze. Onze prioriteiten liggen bij woningbouw, jeugdzorg en andere zorg, armoedebeleid en duurzaamheid. Het college zegt diezelfde prioriteiten te hebben, maar wat wij de afgelopen maanden hebben besloten zegt iets anders en wat we nu gaan besluiten ademt ook niet de urgentie uit op juist die gebieden die ik net noemde. Ik heb me echt afgevraagd of wij als SP nou zulke cultuurbarbaren zijn omdat we tegen het theater, het Design Museum en de verbouwing van Huis73 waren, ik zie sommige mensen ja knikken, maar goed volgens mij zijn we dat niet.

Wij zien cultuur alleen anders dan als mooie gebouwen, cultuur is voor ons dat makers, zowel professionals als amateurs, alle ruimte krijgen om te maken, te oefenen, tentoon te stellen en te ontwikkelen en dat iedereen in staat wordt gesteld om van al dat gemaakte te genieten. Dat zit hem niet in kathedralen, maar dat zit hem in laagdrempelig organiseren. Wij verwachten ook op dit gebied heel veel van die Bossche Pas en ik mag toch hopen dat die er snel komt, maar we mogen natuurlijk geen wonderen van die Bossche Pas verwachten, die zal echt niet alle problemen die er nu spelen op het gebied van jeugdzorg, thuiszorg en andere zorg of op het gebied van armoede oplossen. Daar hebben we toch echt veel meer voor nodig. Daar maakt de SP dus ook echt andere keuzes en dat zult u in de commissies ook horen. Dat doen we op meer vlakken, wij staan voor alle mensen in de gemeente die ons nodig hebben, weg met georganiseerd wantrouwen en met dure bureaucratie, een gemeente die dichtbij mensen staat, die eerlijk en open communiceren over wat mensen van ons mogen verwachten, die geen moeilijkheden veroorzaakt waar dat niet hoeft, plekken in de buurt waar mensen elkaar gemakkelijk kunnen ontmoeten enzovoort. Het moet gaan over de menselijke maat, over vertrouwen en samen sterk staan. Tijd om te stoppen met het bouwen van kathedralen en van de luchtkastelen echte kastelen maken.

De VOORZITTER: Dank u wel mevrouw Visscher. Wij pauzeren tot 21.40 uur, een kwartiertje. Schorsing De VOORZITTER: Dames en heren, ik verzoek iedereen plaats te nemen. Mevrouw De Groot heeft de vergadering verlaten, maar zoals het er nu naar uitziet wordt er vandaag niet gestemd. Het woord is aan de heer Van Rosmalen van GroenLinks. De heer VAN ROSMALEN: Dank u wel voorzitter. Vanavond spreken we over het gemeentelijk beleid richting 2024 in een land waar de ene crisis over de andere tuimelt. Kwamen we in 2022 juist over het hoogtepunt van de pandemie heen, nu is er nog steeds oorlog in Oekraïne, aanhoudende inflatie, een stikstofcrisis die de woningbouw en andere activiteiten dreigt stil te leggen, een even grote watercrisis die zich al aankondigt, allemaal zaken die veel onzekerheid met zich meebrengen. Intussen laten de gevolgen van de klimaatverandering zich over de hele wereld gelden, in Pakistan met overstromingen, in Zuid-Europa juist met extreme droogte, en zetelt in Den Haag een weinig doortastende, visieloze en verdeelde regering. Die onbetrouwbare rijksoverheid is een erg belangrijke 15

onzekerheid voor die gemeenten, die schuift graag veel taken naar de gemeenten, maar geeft geen helderheid over langjarige financiering daarvan. Na 2026 grijnst het ravijn en krijgt zoals het er nu naar uitziet geen enkele gemeente de begroting sluitend. Het college ziet daarom in deze voorjaarsnota geen mogelijkheden voor structureel nieuw beleid, maar gelukkig zijn er wel veel incidentele middelen te besteden. Mijn fractie kan zich in grote lijnen vinden in die voorstellen. Ze bouwen voort op het solide beleid dat de gemeente tot nu altijd al voerde. € 10 miljoen gaat naar het Structuurfonds om grote projecten mogelijk te maken en in onze gemeente te blijven investeren. € 3 miljoen blijft beschikbaar om tegenvallers of verrassingen in een nieuwe rijkscirculaire op te vangen en de rest van de voorgestelde middelen wordt wat mijn fractie betreft ook goed besteed, die besteding sluit aan bij de opgave in het bestuursakkoord.

GroenLinks is blij met de forse investeringen in onderwijshuisvesting en gezonde scholen, dat is vanavond al vaker gememoreerd, de investering in de internationale schakelklas, daar wordt immers aan talentontwikkeling en bevordering van gelijke kansen gedaan, extra geld voor mantel- en respijtzorg, bestrijding van eenzaamheid, buurthuizen, de verhuizing van de voedselbank en met de middelen voor verduurzaming van sportaccommodaties en de mogelijkheden die de herinrichting van het knooppunt Zandzuigerstraat voor vergroening met zich meebrengt. Het Sociaal en Cultureel Planbureau constateerde onlangs dat er in Nederland zeven sociale klassen bestaan die onderling enorm verschillen in opleiding, beroep, inkomen en vermogen, maar ook in wie je kent, sociaal kapitaal, waar je bij past, cultureel kapitaal, en wie je bent, persoonsgebonden kapitaal wat betreft je gezondheid bijvoorbeeld. Die verschillen leiden tot ongelijkheid en gebrek aan kansen voor heel veel mensen, een ongelijkheid die niet alleen mensen treft, maar die ook de sociale cohesie van onze maatschappij bedreigt en die het vertrouwen in de politiek en de overheid vermindert.

Volgens het Sociaal en Cultureel Planbureau lukt het onvoldoende om al die verschillen alleen te verkleinen via onderwijs, arbeidsmarkt en het verstrekken van meer geld, mensen verschillen immers ook wat betreft sociaal netwerk, digitale vaardigheden, gezondheid en leeftijd. Alleen door het nemen van maatregelen om ook die verschillen in sociaal en cultureel kapitaal te verkleinen, lukt het om die ongelijkheid tegen te gaan, bijvoorbeeld door met de bestrijding van eenzaamheid de kwaliteit van leven te vergroten, door eindelijk weer het sociale vangnet te herstellen, ook voor mensen met een beperking die nu eerder zijn veroordeeld tot armoede, eenzaamheid of afhankelijkheid of door minder digitaal vaardige burgers niet alleen als sluitpost te beschouwen. Daarbij passen maatregelen zoals het toekomstbestendig maken van buurthuizen, het mogelijk maken van een nieuwe plek voor de voedselbank en versoepelingen in de Participatiewet die niet eens zo heel veel geld hoeven te kosten. Zo verklein je de verschillen, bevorder je de sociale cohesie en maak je een begin met het herstel van vertrouwen in de overheid. 'Niet over ons zonder ons' is de leus van mensen met een beperking die een gelijkwaardige plaats in de maatschappij opeisen, die hen toekomt volgens het VN-verdrag voor mensen met een handicap, maar dat geldt natuurlijk niet alleen voor hen.

Een burgerberaad is natuurlijk mooi en noodzakelijk, maar niet voldoende. Om bijvoorbeeld echt werk te kunnen maken van het verkleinen van sociaaleconomische gezondheidsverschillen heb je niet genoeg aan ambtenaren en ervaringsdeskundigen, dat kan alleen samen met de mensen die het betreft door een langdurige relatie met hen aan te gaan die begint met echt naar hen luisteren, hun eigen kijk op hun leven serieus te nemen en dat dan als uitgangspunt voor beleid te maken. Dat geldt natuurlijk ook voor de enorme opgave om alle Nederlandse wijken aardgasvrij te maken. Die wijken verschillen immers behoorlijk van elkaar, soms wel per straat, qua type woningen, huur of koop en welke warmtebronnen beschikbaar zijn. Alleen door gebruik te maken van de enthousiaste inzet en de expertise van de bewoners van die wijken zelf wordt het misschien mogelijk het doel te bereiken binnen de gestelde termijn en de beschikbare budgetten. Dat enthousiasme en die expertises zijn bijvoorbeeld ook nodig om tot werkelijk duurzaam gedrag te komen om de hoeveelheid afval te verminderen. Als ook op gemeentelijk niveau niets aan die ongelijkheid wordt gedaan en niet alle burgers betrokken zijn, worden de scheidslijnen in onze maatschappij steeds groter en het vertrouwen van burgers in de overheid steeds kleiner.

Daarmee vervalt de basis om iets te kunnen doen aan de belangrijkste crisis waar Nederland en de hele wereld op dit moment voor staan, de klimaatcrisis. Maatregelen om de gevolgen van klimaatverandering te beperken, brengen immers kosten met zich mee en vragen verandering en inzet van iedereen. Dat kan alleen als die kosten eerlijk worden verdeeld en iedereen zich voldoende gehoord weet. Zoals gezegd kan GroenLinks zich in grote lijnen uitstekend vinden in de maatregelen in deze voorjaarsnota en mijn fractie heeft natuurlijk ook andere wensen waar we in de commissie graag op terugkomen. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik lees in het raadsvoorstel en de voorjaarsnota onder de duurzaamheidsparagraaf dat deze paragraaf niet van toepassing op dit raadsvoorstel is en hetzelfde staat in de paragraaf Participatie en communicatie. Dit maar direct als eerste duiding van wat we in 16

hoofdlijnen zien wanneer we de voorjaarsnota lezen en waar wij dan ook vragen over hebben, maar hiermee wil ik niet direct zeggen dat er geen goede dingen in deze voorjaarsnota staan want dat is wel degelijk het geval, er staan hele goede ontwikkelingen in waaraan we absoluut niet voorbij moeten gaan. Bijvoorbeeld de structuurversterking van de sociale basis, de verbeteringen in het personeelsbeleid en de arbeidsvoorwaarden voor het personeel bij de gemeente Den Bosch, de handhaving op het water en versterking van het fietsnetwerk. Zo zijn er echt mooie punten te noemen waaraan we niet voorbij moeten gaan, maar duurzaamheid en participatie en communicatie zijn niet van toepassing op het raadsvoorstel en dat komt dan op zich ook wel weer overeen met de inhoud, slechts 21% van de inwoners voelt zich betrokken bij de keuzes die de gemeente maakt, zo lezen we in de stadsmonitor. We zien ook dat er geen euro extra wordt uitgetrokken om daar verbetering in aan te brengen. Moeten we het dan niet op zijn minst toegankelijk maken om inzicht te hebben in de keuzes die de gemeente maakt? Deze voorjaarsnota is bijvoorbeeld geen leesbaar document voor inwoners. Een klein overzichtje van waar gaan de euro's naartoe gaan, waar de nieuwe investeringen en het beleid naartoe gaan, ik zie dat overzicht voor inwoners niet en ook wij als fractie moeten echt even rekenen om dat inzicht te krijgen.

Het lijkt daarom dat we de inwoners er niet eens bij willen betrekken. Dat kan toch niet de bedoeling zijn en dat moet dan toch ook gewoon beter. Dan duurzaamheid. Zoals accountants tijdens I&O op 15 mei jl. al zeer terecht aangaven moeten klimaat- en duurzaamheidsdoelstellingen onderdeel van de P&C-cyclus zijn. We zien op dit moment dat beleid dat niet direct duurzaamheid tot doel heeft totaal wordt losgetrokken van de relevantie daarvan. Dat zagen we de afgelopen maand ook in de beantwoording van onze artikel 71-vragen over de economische monitor en eerder in 2023 in het slopen van duurzaamheid uit het economisch actieplan en dat los onderbrengen in een documentje dat alleen over duurzaamheid gaat. Daarbij wordt gewoon hardnekkig de andere kant op gekeken met betrekking tot het verband tussen economie en duurzaamheid. Bij elk beleid, alle keuzes die worden gemaakt, moet de vraag zijn wat dit betekent voor de uitstoot van broeikasgassen, voor het grondstofgebruik, voor de invloed op de natuur et cetera. Bij de voorjaarsnota dan ook vaststellen dat duurzaamheid niet van toepassing is, vinden wij niet kloppen, dat vinden we onacceptabel. Nu duurzaamheid niet in al het beleid is verweven en er ook geen overzicht is van waar de euro's naartoe gaan waarop ingezet wordt, hebben we zelf maar wat in kaart gebracht.

Zo zien we bijvoorbeeld dat 93% van de extra structurele middelen voor 2023 wordt ingezet op personeelsbeleid en 7% op evenementen. In 2023 wordt 45% van de nieuwe incidentele middelen aan veiligheid uitgegeven, 25% aan jongeren, 16% aan personeelsbeleid en zo kan ik nog even doorgaan. Uiteindelijk zien we dat slechts 5% van de incidentele uitgaven in 2023 aan het containerbegrip duurzaamheid wordt uitgegeven en niets van de structurele uitgaven in 2023 en de incidentele uitgaven in 2024. Er gaat ook niets naar groen en de natuur, geen enkele nieuwe investering hierin. Ik zie een interruptie, dus ik zal even wachten. De heer VAN DEN KERKHOF: Er worden hier nieuwe berekeningen gepresenteerd, fijn dat de PvdD die heeft gemaakt. U zegt dat 5% van de nieuwe plannen over duurzaamheid gaat, hebt u daarin ook de verduurzaming van schoolgebouwen, nieuwbouw is altijd duurzamer dan het huidige gebouw, meegenomen? Mevrouw SAMSHUIJZEN: Wij komen hier in de commissie op terug. Ik ben heel erg blij dat u zelf het bruggetje maakt. Wij zien namelijk dat de plannen in de voorjaarsnota, daar hebben we ook technische vragen over gesteld, enkel over de luchtcirculatie gaan en we zien zeker mogelijkheden om dat breder te trekken en bijvoorbeeld ook de vergroening van de schoolpleinen et cetera erin te betrekken.

We zien dat nu niet terug in de plannen, maar we zouden dat natuurlijk graag samen met. u integreren. Ik vervolg. Met wat ik net zei, zeg ik niets over de post waaraan het geld in deze voorjaarsnota wel wordt uitgegeven, ik wil niet zeggen dat dit verkeerd is, maar ik wil wel zeggen dat er nauwelijks budget voor nieuw beleid op duurzaamheid en groen is, terwijl we toch op onze sokken moeten aanvoelen dat hiervoor extra geld nodig is. We zien in de voorjaarsnota het onderzoek van de Rekenkamercommissie naar de congruentie van het beleid en het klimaatdoel en de CO2-monitor waarin dit in beeld wordt gebracht niet terug. We hebben vaker aangegeven dat, wanneer de CO2grafiek vanuit het laatste duurzaamheidsjaarverslag wordt geëxponeerd, we onze uitstoot van broeikasgassen vijfmaal zo snel moeten afbouwen. Zonder nu verder vooruit te willen lopen op de uitkomsten van de lopende onderzoeken lijkt het of het college ervan uitgaat dat wij keurig in de pas lopen met het klimaat- en duurzaamheidsbeleid omdat hiervoor nu geen stelpost is opgenomen.

Waarom geen stelpost voor mogelijke maatregelen die uit de onderzoeken naar voren komen? Het college geeft aan geen hypotheek op de toekomst te willen nemen en daarom € 3 miljoen naar de algemene reserve te laten vloeien, mag ik er dan ook van uitgaan dat het college geen hypotheek op ons aller toekomst wil nemen door, zoals het nu lijkt, één grote spaarbank te zijn, maar dat het de 17

middelen inzet die nodig zijn om überhaupt een toekomst te hebben. Mag ik ervan uitgaan dat de miljoenen in de algemene reserve benut worden om het juiste klimaat- en duurzaamheidsbeleid te voeren en dat de miljoenen in de algemene reserve ter beschikking staan van uitkomsten van de hierop gerichte onderzoeken ten aanzien van duurzaamheid en klimaat? Tot slot voorzitter, in het bestuursakkoord staat dat we de volgende stappen in het dierenwelzijnsbeleid gaan zetten. Daar hebben wij tot op heden niets van teruggezien en ook in deze voorjaarsnota zien we daar niets van terug, de PvdD zal nog regelmatig bij u terugkomen met initiatieven op dierenwelzijn, maar wanneer de afspraak van het college is, aangegeven in het bestuursakkoord, om de volgende stap te zetten op dierenwelzijn dan ben ik toch wel erg benieuwd wat we hier nog op mogen verwachten. Tot zover. De heer HUIBERS: Dank aan het college en de ambtelijke organisatie voor de voorjaarsnota en de jaarrekening die nu voorliggen. Er kan nog een flink bedrag worden besteed en dat is een mooie uitgangspositie als er moet worden bezuinigd.

Bij het horen van het bedrag en het lezen van de voorjaarsnota moest ik denken aan de reclames die je vaak ziet tijdens kerst, een jongen of meisje die door een raam van een speelgoedwinkel kijkt en zich vergaapt aan een mooi cadeau, het mooiste cadeau dat in de vitrine staat, zelfs het Brabants Dagblad geloofde erin tot het moment dat een persoon, in dezen het college, het cadeau recht voor de neus wegpakt. Dat klinkt cru, maar bij het lezen van de voorjaarsnota met de enorme opgaves waarmee we te maken hebben en de ambities waarmee we het college het afgelopen jaren op pad hebben gestuurd, zie ik dat het college het cadeau goed heeft besteed. In mijn bijdrage tijdens de begroting voor 2023 gaf ik al aan dat stilstaan achteruitgang is. We moeten er alleen voor zorgen dat het financiële fundament daarvoor gelegd is en wat ons betreft gebeurt dat ook in deze voorjaarsnota met de extra incidentele middelen. Sparen om de opgaves het hoofd te bieden en de gestelde ambities waar te maken, een nota waarin het niet gaat om of-of maar om en-en en daarmee een verdere versteviging van wat we in de begroting hebben ingezet en waarmee we verder kunnen blijven bouwen aan het karakter van onze dorpen en wijken. Is het alleen positief? Wat Rosmalens Belang betreft, zitten er ook punten van zorg in of liever gezegd pittige uitdagingen.

Eén die ik eruit wil lichten, is de druk op het ambtelijke apparaat en de krapte op de arbeidsmarkt. We hebben hierover al vaker in de raad gesproken en we lezen het nu ook weer in deze nota. Mede hierdoor blijven zaken op de plank liggen, bijvoorbeeld bij Beheer openbare ruimte en de vele vragen vanuit onze raad helpen daar niet bij. Als volksvertegenwoordiger snap ik dat we signalen uit onze achterban het liefst gisteren gerealiseerd hadden, maar de vraag is of dat realistisch is. Hand in eigen boezem, wij hebben vandaag ook artikel 71-vragen gestuurd, maar daarvoor moet zeer zeker ruimte zijn. Er moet ruimte voor vragen zijn, maar we moeten ook wel in acht nemen dat we aan de andere kant ook iets verwachten van de ambtelijke organisatie die op sommige posten met heel weinig met heel weinig fte, heel weinig mensen moeten opereren. Daarom zijn we blij in de nota te lezen dat er ook fors wordt ingezet op verruiming van het aantal collega's in onze organisatie. Laten we investeren om een aantrekkelijke gemeente te zijn, maar daarbij hoort wat mij betreft ook dat we een gemeente willen zijn waarvoor je graag werkt. Ik zal niet de hele nota doorlopen, maar een aantal punten in willekeurige volgorde aanstippen.

We zijn verheugd te lezen dat extra wordt geïnvesteerd in de sociale basis en de sociale structuur van alle dorpen en wijken door onder andere inzet op mantelen respijtzorg en door het voorkomen van eenzaamheid te intensiveren. De rondweg De Groote Wielen, we vinden het van groot belang dat er een goede ontsluiting is van een wijk die zich steeds verder uitbreidt. Het opnemen van het klimaatbos tussen de beoogde windmolens en de woonwijk in het Structuurfonds. Er zijn financiële middelen gereserveerd voor de aanpak van het sluipverkeer in de dorpen Rosmalen, Kruisstraat en Nuland en we vragen ons af wanneer we de plannen kunnen verwachten. Het investeren in huisvesting en verduurzaming, onderwijs zoals de uitbreiding van De Masten en de realisatie van EC 't Sparrenbos in de wijk. Wat ons betreft blijven de thema's Bestuurlijke vernieuwing en Wijkgericht werken wat onderbelicht en we zullen in de commissies verder op de genoemde onderwerpen ingaan. Tot zover voorzitter. De heer VAN SILFHOUT: Doen we de dingen goed of doen we de goede dingen? Het eerste jaar van Volt in de raad was, zoals de heer Roovers die er helaas niet bij is in een eerdere vergadering al aanhaalde, zo'n jaar waarin decennia zich voltrekken. Met de Oekraïneoorlog en alle gevolgen van dien verandert de wereld om ons heen continu.

Volt zag een bestuursakkoord op hoofdlijnen, waarbij we eerst wilden zien en dan pas geloven. We stemden een jaar geleden tegen het bestuursakkoord omdat we het niet met elke gemaakte keuze eens konden zijn, omdat we wat Volt betreft niet altijd de goede dingen doen, maar we zagen dit jaar wel een college dat voortvarend van start is gegaan, dat ambitie heeft opgesteld en daar nu in hoog tempo invulling aan geeft. Het ene onderwerp gaat wat sneller dan het andere, wij vragen ons ook af waar de Bossche Pas blijft, maar aan het fundament wordt gebouwd. Het is goed om te zien dat we investeren in onze gemeente, in belangrijke 18

voorzieningen, zoals Huis73 het Design Museum, De Groote Wielen, het station en de Bossche Stadsdelta. Doen we de dingen goed, of doen we de goede dingen? In de aanloop naar het bestuursakkoord was Volt kritisch over het woonbeleid, zoals dat in het bestuursakkoord staat, maar we kunnen zien dat de wethouder die voortvarend van start gegaan, voor zover wij dat kunnen beoordelen, de dingen goed doet en mogelijk ook binnen de kaders die hij heeft de goede dingen doet. Zo zien we in De Groote Wielen en De Bossche Stadsdelta uitgebreide aandacht voor meer sociale huur, het zogeheten betaalbare segment en we zijn blij dat het afgelopen jaar de minimumeis voor de dure huur en koop is losgelaten. De vraagtekens die wij bij de € 1,4 miljoen voor flexwoningen uit de voorjaarsnota hebben, zullen we in de commissie bespreken. Doen we de dingen goed, of doen we de goede dingen? Als we kijken naar citymarketing en als we langsgaan in de stad, zien we dat de slogans als die wij op de stad plakken niet echt leven zoals Cultuurstad van het Zuiden of Den Bosch Datastad, doen we dit dan niet goed of kiezen we niet voor de goede dingen? In Den Bosch bruist de makerswereld, van kunst tot ambacht, van cultuur tot IT zetten mensen zich in, van Tramkade tot de Gruyter Fabriek, van JADS tot Avans, HAS en het Koning Willem I College tot SPARK.

Wij zijn de stad van de makers, innovatieve oplossingen voor uitdagende problemen en creatieve uitingen van emotie en cultuur. Dat is wat ons bindt en dat zijn de goede dingen van de Cultuurstad van het Zuiden en Den Bosch Datastad. Laten we daar dan op inzetten, Den Bosch Maakstad, maken met de handen, maken met het hoofd voor jong en oud. Doen we de dingen goed of doen we de goede dingen? Op papier lijkt het of we goed bezig zijn met toegankelijkheid van onze binnenstad, maar als ik op een zaterdag over de Vughterstraat fiets of me beweeg, heb ik al moeite om te voet de geparkeerde fietsen te ontwijken en op de fiets al het verkeer, laat staan als je in een rolstoel zit en je je in de drukte moet voortbewegen. Toegankelijkheid moet echt prioriteit worden, of dit nu digitaal is in het Fysieke Domein of als het gaat om de processen die wij als gemeente inrichten, iedereen moet kunnen meedoen. Daarnaast zien we hoe vaak in deze raad wordt ingesproken over onveiligheid in het verkeer en lopen we daarin nu van motie naar motie in plaats van structureel beleid. Net als de VVD maakten ook wij ons zorgen om hoe de Magistratenlaan wordt aangefietst met de € 2 miljoen die daarin wordt geïnvesteerd, maar waarbij eigenlijk niets aan die doorstroomas wordt gedaan. We roepen de wethouder dan ook op om echt vaart te maken met de integrale aanpak verkeersveiligheid.

Volt vindt dat iedereen het recht heeft om gezond in deze stad op te groeien en een veilige leefomgeving draagt daar enorm aan bij. Doen we de dingen goed of doen we de goede dingen? Als het gaat over opwekking van duurzame energie is dit college voortvarend aan de slag gegaan met het inrichten van de Duurzame Polder. Op het vlak van de grote verbouwing van Nederland, de isolatie- en verduurzamingsopgave, hebben we nog een weg te gaan en hadden we verwacht dat hier in de voorjaarsnota sneller op ingegrepen zou worden. Ook zouden we meer willen investeren in de groene mobiliteit die wij hier tot onze beschikking hebben. Er is laatst een motie aangenomen om coöperatieve deelmobiliteit te gaan doen en wij zien ook graag in deze voorjaarsnota dat er dan ook financiële ruimte wordt gecreëerd, subsidie, zodat mensen dit ook kunnen gaan uitvoeren want daarmee winnen we parkeerplaatsen terug op de gemeente, daarmee zorgen we voor meer groen in de stad en zorgen we dat de stad voor iedereen leefbaarder wordt. De gemeente als aanjager, zodat we de goede dingen doen, een mooie kans. Volt is ook blij dat de inbreiding hand in hand gaat met het ontwikkelen van onze OV-knooppunten, zoals bij station Oost en het toekomstige Centraal Station. Die ontwikkeling moet vooral plaatsvinden binnen onze stadsgrenzen in plaats van daarbuiten als we onze klimaatdoelen willen halen.

Laten we de goede dingen doen, daartoe roept Volt iedereen in deze raad toe op, raadsleden en college, om te focussen op het doen van de goede dingen, en dan heb ik er vertrouwen in dat het college die goede dingen op een goede wijze gaat uitvoeren, maar de bal ligt bij ons als raad, ga daarmee de komende weken in de commissies en het aankomend jaar in onze raad aan de slag. Wij zullen inzetten op een gezonde, duurzame, betrokken, slimme en leefbare gemeente voor iedereen, voor gedeeld geluk, zoals ook in ons verkiezingsprogramma heeft gestaan. De heer VAN GENUGTEN: Ja, voorzitter de voorjaarsnota. Het leven wordt gekenmerkt door een golfbeweging van meevallers en tegenslag, dat geldt voor iedereen en ook voor ieder van ons. De blijdschap om de komst van nieuw leven en tegelijk het aangekondigde verlies van een dierbare en wat doen we dan? Wat mij betreft, is dat anderen laten delen in meevallers en bij tegenslag de situatie samen met anderen zo draaglijk mogelijk maken. Hier zie ik een parallel met onze voorjaarsnota, ook hierin komen we meevallers en tegenslag tegen. De gemeente 's-Hertogenbosch staat er als gevolg van een degelijke financiële huishouding financieel goed voor, er is sprake van een incidentele meevaller van € 30 miljoen en we blijven investeren in de toekomst door storting van € 10 miljoen in het Structuurfonds voor dekking van de ambities.

Veel investeringen lopen, het Kruithuis wordt gerestaureerd, we starten de verbouwing van Huis73, of zijn bijna afgerond zoals het Groot Tuighuis waarvan de oplevering nadert en het theater dat wordt gebouwd. Allemaal investeringen in de 19

infrastructuur en stedelijke ontwikkeling van onze stad om ervoor te zorgen dat we aantrekkelijk blijven voor inwoners zowel jong als oud, maar ook voor ondernemers die zich willen vestigen en voor bezoekers van onze stad. Uiteindelijk doen we deze stedelijke investeringen om een prettig woon-, leef- en verblijfsklimaat te creëren, een levendige en leefbare stad waarin het goed vertoeven is. Voor het CDA is dit ook rentmeesterschap want stilstand is achteruitgang, we moeten onszelf blijven vernieuwen om relevant te zijn en te blijven. Er staat in de voorjaarsnota ook een mogelijke tegenvaller, het aangekondigde ravijn in 2027, maar gelukkig zijn we geen armlastige gemeente en hebben we nog steeds voldoende vet op de botten. Er dreigt een andere vorm van armoede en dat baart het CDA zorgen, de tweedeling van onze samenleving, de kloof tussen arm en rijk die groter wordt. 's-Hertogenbosch is een sociale stad en dat moeten we zeker blijven. Daarom moeten we het komende jaar alle zeilen bijzetten om de kloof tussen arm en rijk, voor zover dat binnen het vermogen van onze gemeente ligt, te verkleinen en waar nodig onze inwoners te ondersteunen. Laten we regelingen vereenvoudigen, drempels slechten en de hulp zo goed mogelijk toegankelijk maken.

In het verleden heeft het CDA het initiatief genomen voor de Bossche Pas, daar is vanavond al een paar keer aan gerefereerd en het is goed om te zien dat deze in 2024 wordt ingevoerd, niet voordat de raad daar nog dit jaar bij wordt betrokken. Rijksregelingen zijn gericht op doelgroepen, maar het CDA vraagt wel of we die doelgroepen bereiken, is er meer communicatie nodig? Het CDA zet liever de mensen dan de regeling voorop. De toekomst. Rentmeesterschap betekent voor ons investeren met het oog op de toekomst. Dat betekent dus vanzelfsprekend investeren in de volgende generatie, de jeugd heeft immers de toekomst, en investeren in het behouden en versterken van onze sociale structuur, de onderlegger van een toekomst waarin we als samenleving en gemeenschap onszelf kunnen blijven ontwikkelen en ontplooien. We maken belangrijke stappen naar een samenleving waarin gezond leven voor ieder kind en oudere gewoon is, het creëren van een gezonde omgeving die tot een gezonde levensstijl kan leiden. Als we kijken naar de hoeveelheid jongeren die rookt, met alle risico's van dien, zijn we nog niet hard genoeg op weg naar een rookvrije generatie en dat trekt het CDA zich erg aan. Een gezonde omgeving treft ook direct het binnenklimaat van onze schoolgebouwen.

Dat is niet altijd fris en daarom is het CDA verheugd te zien dat we voor de jongere generatie ook het klimaat op scholen ter hand nemen en dat we investeren in onderwijshuisvesting. Naast het programma van de inhoudelijk verlengde schooldag vraagt het CDA er aandacht voor om de school niet langer als schoolgebouw te zien, maar als ontmoetingspunt, een centrale plek in buurten en wijken met een wijkcentrumfunctie waar we cultuur, het verenigingsleven en kennis over opvoeding kunnen aanraken, waar ouders elkaar kunnen ontmoeten, waar senioren activiteiten kunnen ontplooien tegen eenzaamheid. Een schoolgebouw waarin de zoen- en zoefstroken van deze tijd juist het tegenovergestelde voorbeeld zijn van wat we met de school willen bereiken, namelijk niet het vluchtige contact tussen ouders en scholen, maar juist die beleving, die ontmoetingsplek midden in de wijk. Vorige week zijn we akkoord gegaan met de verbouwing van Huis73, het huis van de talentontwikkeling, het huis van 0 tot 100 zou ik willen zeggen.

Deze ontwikkeling kan een katalysator zijn om de Hinthamerstraat tot een prettig en leefbaar verblijfsgebied te maken, een verblijfsgebied rond onze prachtige Sint-Jan met haar noorderportaal en de tuin tot aan het Hinthamereinde want nu is het nog steeds een onveilige en onaantrekkelijke straat waarin we als stad echt tekortschieten wanneer het gaat om een bruisende binnenstad en leefbaarheid. We pleiten er al langer voor en we hopen ook dat het college echt de stappen maakt om hier de coffeeshops te verplaatsen en iets te doen met het autoluw gebruik van deze straat. Juist op de plek waar de huiskamer van de stad, Huis73, zetelt moeten we het onszelf aantrekken dat hier meer nodig is. Een belangrijk punt voor het CDA is het versterken van de sociale structuur, meer investeren in de veerkracht en wendbaarheid van de samenleving voor nu, maar juist ook voor als het minder wordt. Een voorbeeld is de steeds groter wordende zorgvraag waarbij we steeds meer zijn aangewezen op sterke schouders van mantelzorgers om dit op te vangen. Wij juichen de investering in mantelzorg en respijtzorg van harte toe, maar de vraag blijft hoe we de informele zorg versterken. Ook om te zorgen dat mensen elkaar ontmoeten en samen activiteiten ontplooien zijn de nodige vrijwilligers nodig terwijl het aantal vrijwilligers afneemt.

Het CDA blijft aandacht vragen voor de toekomst van verenigingen en de rol van de vrijwilligers waarbij het leidmotief à la Kennedy zou kunnen zijn 'vraag niet wat de samenleving voor jou kan doen, maar wat jij kunt doen voor de samenleving'. De crises stapelen zich op, hoe gaan we dan duurzaam naar de toekomst? De keuzes die we nu maken hebben gevolgen voor de toekomstige generaties, hoe krijgen die toekomstige generaties een stem bij onze beleidsvorming en besluiten? Het CDA komt hiervoor met een voorstel in de commissie. Voorzitter, zoals gezegd veel crises en de meeste opgaven landen in het buitengebied en het Bossche buitengebied, ik heb het in een interruptie al gezegd, is niet zo groot. Dat maakt het extra complex en in de voorjaarsnota zie ik weinig over het buitengebied. Dan het laatste punt en dan sluit ik af. Deze crises vragen ook om maximale inzet, zowel in de zorg als binnen onze gemeente en daarom is het goed om te investeren 20

om nieuwe talenten aan te trekken, te ontwikkelen binnen onze organisatie en vooral ook om ze te behouden. Tot zover voorzitter. De heer VAN DER KRABBEN: Er is vanavond al heel veel gezegd en het is de kunst om daaraan nog iets nieuws toe te voegen, ik zal daar niet helemaal in slagen, maar ik pak eerst een paar kernpunten samen. Allereerst complimenteer ik het college voor hoe het bezig is met de ambitie om deze stad verder de toekomst in te brengen, zowel bij het ontwikkelen van grote projecten waar mensen voor of tegen zijn, maar als je die ambitie voor de stad niet meer hebt dan loopt de stad terug en willen we een klein beetje provinciale hoofdstad blijven, zijn dat minimaal de stappen die moeten worden gezet. Dat gebeurt dan in een tijd dat er een voorjaarsnota op tafel ligt die er lang geleden financieel zo gezond uitzag, maar dat wil tegelijkertijd zeggen, en dat is vanavond al gezegd, dat het verhaal na 2027 ophoudt en wij hebben altijd geleerd in de goede tijd wat opzij te leggen voor andere tijden. Anderen hebben dat vanavond ook gezegd, dus dat geven wij eigenlijk het college mee. Ik vond het mooiste wat de media schreef 'de pot met goud'. In het begin dacht ik 'D66 op Financiën, waar moet dat naartoe?', maar een compliment, ik ben nog geen wethouder met een pot met goud tegengekomen, maar ik ben wel benieuwd waar die staat.

Dat is een en het tweede is eigenlijk de hele sociale ontwikkeling in onze samenleving. De investeringen in de projecten zijn prima, daar zijn wij het mee eens, maar ik ga ervan uit dat er ook geld is voor de zorg voor mensen, het is vanavond al genoemd, of het nou gaat om armoede, mensen die ouder worden, veel meer mensen krijgen op een bepaald moment dementie, of gezinnen die hun kinderen niet op de kinderopvang kunnen doen omdat ze het niet kunnen betalen en hen bij opa en oma brengen. Wethouder van Financiën, zorg als het nodig is dat we daarvoor ook geld kunnen vrijmaken. Dat is twee voorzitter. Het derde is eigenlijk het personeelsbestand, dat is ook al voor de bühne geweest. In heel Nederland is ontdekt dat er ongeveer, Rosmalens Belang heeft het helder neergezet, 20% minder medewerkers zijn, die zijn allemaal niet meer aanwezig of zijn elders gaan werken of weggekocht. U geeft in de voorjaarsnota aan daar een stuk in te investeren en ik denk dat dit een hele goede ontwikkeling is, maar als je bijvoorbeeld 20% of 15% vacatures in je eigen organisatie hebt, wij praten maar steeds over beleid en taken en projecten uitvoeren, dan kan het niet uitgesloten zijn dat taken minder of niet worden uitgevoerd of dat projecten langer op de plank blijven liggen en dat er daardoor wel eens geld overblijft.

Wij zouden tijdens de begroting daar wat meer over willen weten want ik geef geen waardeoordeel, maar ik constateer enkel het knelpunt dat overal is en hier dus ook aanwezig moet zijn. Dat zien we dan bij de begroting tegemoet. Dan een ander onderwerp, het is ook even langsgekomen. Den Bosch is ook een stad om met je fiets naartoe te komen en je auto thuis te laten. Als je in het weekend en zeker op zaterdag door de stad loopt dan moeten wij ook zorgen dat er veel meer gratis rijwielstallingen zijn en dat er gehandhaafd wordt. Burgemeester, misschien voor u een verkeerd woord, maar de handhaving daarop moet veel strenger zijn. U zegt altijd 'ik zet niet achter elke boom een agent', maar als ik zie hoe dat gebeurt, mensen lopen netjes met de fiets en anderen rennen met de fiets. Ik kom ook ergens anders en in de grote winkelstraten van Eindhoven loopt niemand met de fiets en fietst niemand, daar staan alle fietsen netjes in de rijwielstalling. Die mensen zijn door de tijd opgevoed en daarvoor heb je handhavers nodig. Ik nodig het college uit om daar ook eens extra naar te kijken, je mag ook naar andere steden kijken. De kern van mijn boodschap is dat deze stad wat fietsvriendelijker wordt. Als je dat dan in zijn totaliteit zo wil zien dan heb ik vanavond ook iets nieuws en dat is de hondenbelasting. Als er geld is, moet je daarover praten hè, dat is altijd gezegd.

Wij hebben het in verschillende raden al over dit onderwerp gehad, de vaandeldrager de heer Van Creij begon daar altijd mee en als we het weer met een motie aan deze raad zouden vragen, is het voorstelbaar dat we 'nee' krijgen. Dus mijn advies is dat we het aan de bevolking vragen en dan kan de raad later beslissen of we dat wel of niet doen. In juni 2024 zijn de Europese verkiezingen, waarom zouden wij gelijktijdig met die verkiezingen niet een referendum houden? Er is altijd gezegd dat een referendum te duur is, maar nu kan het gelijktijdig en kun je horen wat de bevolking daarvan vindt, daarna bent u als raad nog een keer aan zet. We willen toch nog een keer een poging ondernemen. Ik laat het hierbij en ik hoop en wens dat het financiële beleid dat we op dit moment hebben, gekoesterd wordt en dat dit ook in moeilijkere tijden vooral voor de sociale domeinen beschikbaar kan worden gesteld. De heer KABBOUTI: Een goed leven voor alle Bosschenaren, dat is de inzet van de Bossche PvdA en daarmee leggen we de lat hoog, maar met elke vezel in ons lijf streven we dat doel na. De afgelopen jaren concludeerden we elke keer weer dat we in bijzondere tijden zitten, crisis na crisis, corona, de energiecrisis en daaruit voortvloeiende koopkrachtcrisis aan duizenden keukentafels, de asielcrisis die onze samenleving voor een grote opgave stelt.

Ook dit jaar is het niet anders en misschien moeten we nu maar eens een andere conclusie trekken. Niet dat het bijzondere tijden zijn, 21

maar dat dit de nieuwe realiteit is. We hebben met die nieuwe realiteit te dealen en die nieuwe realiteit heeft stevige impact op bestaande uitdagingen, maar met zo'n 10.000 inwoners die onder de armoedegrens leven, een op de vijftien waarvan circa 3000 kinderen, kunnen we daar niet van wegkijken. Als je het CPB mag geloven, zijn de prognoses niet gunstig. Als we zien wat er op ons afkomt moeten we onszelf de vraag blijven stellen of dit voldoende is, ondanks het feit dat we stevig hebben geïnvesteerd in de aanpak van armoede. Het doet ons daarom deugd dat er ook met deze voorjaarsnota wederom wordt geïnvesteerd in cruciale voorzieningen zoals onze voedselbank en met zo'n 16.000 Bosschenaren die op zoek zijn naar een betaalbare huurwoning blijft de druk op de woningmarkt hoog en dan is het goed om te zien dat de woningbouwcorporaties en de gemeente de handen ineen slaan bij het maken van nieuwe prestatieafspraken die de komende jaren leiden tot netto meer dan 1000 woningen extra en wat te denken van de versnelling in het verduurzamen van woningen. De uitdaging om deze ambities daadwerkelijk te realiseren, lijken met de dag groter te worden en de druk in de zorg, in het onderwijs en bij onze huishoudelijke hulp blijft onverminderd groot door het gebrek aan personeel.

Dit waren de beroepen die door de overheid ten tijde van de pandemie als cruciaal werden bestempeld, herinnert u zich nog de witte shirts met het hart die massaal werden opgehangen om het zorgpersoneel een hart onder de riem te steken? Cruciaal, maar geen personeel te vinden, het kan verkeren voorzitter. De samenleving staat onder druk, de Bossche PvdA ziet vaker dan ons lief is dat het individu zichzelf centraal stelt en als we niet uitkijken verdwijnt het 'samen' van samenleving langzaam uit beeld want grote maatschappelijke opgaven komen met individuele consequenties. We willen allemaal dat er meer betaalbare woningen worden gebouwd, maar als die bij mij in de buurt komen, dan zal het de waarde van mijn woning aantasten en zal mijn uitzicht worden belemmerd. Als we kwetsbare inwoners die kampen met een psychisch probleem en een verslaving niet onder de brug willen laten slapen, belandt er ergens in de buurt of in het buitengebied een voorziening die we individueel vaker liever ergens anders zien landen dan bij ons naast de deur.

Die afweging is vanuit het individuele perspectief best begrijpelijk, maar waar moeten die woningen dan wel worden gebouwd, op welke plek bieden we dan een thuis aan die inwoners met een kras op hun ziel, voor wie het leven minder voorspoedig verloopt? Wat de Bossche PvdA betreft, bieden we alle 160.000 inwoners van onze gemeente perspectief over de volle breedte van de thema's die langskomen, ook als de ongehoorde stem van minder goed georganiseerde of kwetsbare inwoners het aflegt tegen de goed georganiseerde stem van anderen. De grote vraag die we niet alleen hier in deze raadzaal, maar bovenal in de wijken en de buurten moeten beantwoorden, is wat voor samenleving wij willen zijn. We willen allemaal dat onze kinderen terechtkunnen bij een vereniging, of dat nou sport, muziek of de scouting is, maar zetten we bij voorkeur onze kinderen bij de poort af en halen we hen aan het einde van de activiteit weer netjes bij de poort op onder het mom 'ik betaal toch netjes contributie' of stimuleren we elkaar om mede vorm te geven aan het woord 'samen' in het woord 'samenleving' omdat het fundament onder het rijke Bossche verenigingsleven in de stad en dorpen ons vrijwilligerskorps is? Zelf willen bijdragen aan onze gemeenschap. Gelukkig zien we als Bossche PvdA de mooie initiatieven in onze gemeente die in de samenleving 'samen' centraal stellen.

'Warm buffet', 'Hart in actie' of 'De Bolle Buikjes' is die de mensen in armoede direct proberen te helpen of de immense kracht in de Bossche gemeenschap die vrijkwam in de wijken tot en met het stadion De Vliert na de verwoestende aardbevingen in Turkije en Syrië, de Blauwe Engelen die de gastvrijheid van onze stad symboliseren, HEVO in Rosmalen die met 3000 leden en 300 vrijwilligers het levensgeluk van oudere inwoners zo sterk vergroot en ja, ook ons theater dat straks een thuis biedt aan jong en oud, Oeteldonk en het internationale vocalistenconcours zijn de zaken waarop Den Bosch trots moet zijn en op moet voortbouwen. De PvdA zet in op een zorgzame samenleving want willen we met elkaar onze sociale infrastructuur behouden en versterken, onzes inziens hebben we met elkaar de dure plicht om naar elkaar om te kijken en daarom zijn we blij met de plannen voor De Bossche Stadsdelta waar naast wonen en cultuur ook verbinding en samenleving tot hun recht komen. Daarom kijken we reikhalzend uit naar het programma Sociale structuren en het gesprek met de samenleving over wonen en zorg. Willen we over tien tot twintig jaar nog de zorg krijgen die we met zijn allen denken te verdienen dan zullen we in het hier en nu de goede gesprekken met elkaar moeten voeren en hierop gaan acteren want het komt niet vanzelf aanwaaien.

Natuurlijk mag je van de overheid, of dat nu Den Haag of de gemeente is, verwachten dat die hierin haar rol pakt, maar met de groeiende zorgvraag, denk aan de explosieve groei van het aantal dementerenden, de veranderende zorgvraag, de cultuursensitieve zorg gecombineerd met de steeds langere levensverwachting en het langer thuis wonen, moeten we als samenleving echt een stap vooruit zetten. Zijn we in staat om fundamentele keuzes te maken over de wijze waarop we samenleven en welzijn en zorg hebben georganiseerd? Wat de Bossche PvdA betreft, gaat het gesprek over het anders inzetten van de zorg in de wijken, bijvoorbeeld over de verdeling van wijken, de inzet van technologie, een groenere buitenruimte gericht op ontmoeting, bredere functies zoals signalering en 22

het beter borgen van cultuursensitieve zorg. Wellicht in het hier en nu radicale ideeën, maar wil je een infarct in de zorg voorkomen dan moet je wel. Voorzitter, het zijn de problemen van alledag en van morgen die om oplossingen vragen, maar het zijn ook de perspectieven die hoop moeten bieden, het zijn de investeringen die de toekomst vorm moeten geven. Volgende week spreken we in de commissies onder andere over de Voorjaarsnota 2024 en de Bossche PvdA zal de geformuleerde voornemens toetsen aan de vraag of deze bijdrage aan een goed leven voor alle Bosschenaren in de wetenschap dat wellicht de grootste uitdagingen van het komend jaar nu nog niet zijn voorzien zijn en dat het stadsbestuur, college, raad en samenleving, steeds vaker wordt gevraagd om op een snelheid te acteren die zich niet houdt aan onze planning-en-controlcyclus. Ik koester de overtuiging dat wij allen in deze zaal met onze liefde voor onze gemeenschap, met ideeën die we bij ons dragen en met de goede cultuur dat we hier samen uit willen komen, die uitdaging wederom in goede sfeer aanpakken. Tot zover voorzitter. De heer VAN CREIJ: Voordat ik begin aan mijn eigen bijdrage die ik heb uitgeschreven even richting de heer Kabbouti. Ik heb u en anderen heel vaak horen zeggen dat het goed moet zijn voor de Bosschenaren, maar ik neem aan voor alle inwoners van de hele gemeente.

Ik wilde u niet interrumperen, maar ik neem aan dat dit overal zo mag worden opgenomen. Dan eventjes richting de heer Van der Krabben over de hondenbelasting. Mooi dat u erover begint en om er eventueel een referendum over te houden. Er zijn ongeveer 10.000 hondenbezitters op 150.000 inwoners en mijn inschatting is dat dit het niet haalt als het op stemmen aankomt want dan moeten de andere 140.000 iets meer belasting betalen en ik geloof niet dat dit het reële verhaal is. Dan ga ik naar de verkiezingen van Provinciale Staten van 15 maart jl. Onze inschatting is dat veel proteststemmen zijn uitgebracht en hoe creëer je tegenstellingen en maatschappelijke onrust? Ik las in het Brabants Dagblad dat we de afgelopen jaren in deze gemeente bijna 100 demonstraties hebben gehad en dat is het contrast van het stemmen en wat wij hier nu ook weer hebben voorliggen. Ik lees in mijn eigen woorden voor wat de burgemeester in het Brabants Dagblad heeft gezegd: mensen hebben niet het gevoel dat politiek een voldoende oplossend vermogen kent, het bestuur staat te ver van de burger af en de mening van de burger is vaak toch min of meer ondergeschikt. De stolp waarin wij hier ook in deze gemeenten zitten en de werkelijkheid op straat zijn vaak toch anders.

Een omvangrijk deel van de € 30 miljoen dat we nu eigenlijk vrij kunnen besteden komt uit het Zorgfonds, het Sociaal Domein en, de SP gaf het net ook al aan, we geven nu eigenlijk niet-gebruikt zorggeld uit. Ik las nergens in de onderliggende stukken of we hebben gekeken naar de voorwaarden in het Sociaal Domein, waarom die gelden niet zijn opgenomen. Is de onderliggende papierwinkel niet moeilijk als je kijkt wat er allemaal moet gebeuren voordat je daarvoor in aanmerking komt? Er is € 30 miljoen over, daaraan is net al een paar maal gerefereerd. Het is goed dat geld wordt vrijgemaakt voor de verhuizing van de voedselbank, maar aan de ene kant is er een pot met geld van € 30 miljoen, aan de andere kant moeten meer mensen gebruikmaken van de voedselbank en dat vinden wij nogal contrasterend, er is geld, maar er is niets aan de onderkant van de samenleving. Ik gaf in mijn eerste paar zinnen al aan dat er ongeveer 100 betogingen zijn geweest en we plussen het budget om dat goed te managen met € 170.000 op. Ik zie een vraag. Mevrouw WELTEN: Mijnheer Van Creij, ik hoorde u zeggen 'aan de ene kant de € 30 miljoen en aan de andere kant de tekorten en de voedselbank'. Misschien hebt u het niet gelezen, maar er staat dat daar wel degelijk financiële aandacht voor is en dat het college bijvoorbeeld de huisvesting voor de voedselbank financiert.

Hoe kijkt u daar dan naar? De heer VAN CREIJ: Misschien heb ik het niet juist gelezen. Ik heb gezegd dat het een goed punt is, maar dat er steeds meer mensen gebruik van moeten maken en daar doet de huisvesting helemaal niets aan af, er komen steeds meer zorgvragen richting de voedselbank. Mevrouw WELTEN: Dan heb ik u niet goed verstaan, excuus. De heer VAN CREIJ: Een van de punten die wij onlangs in het kader van citymarketing hebben ingebracht, is het winterevenement. Ons uitgangspunt is en blijft dat een provinciehoofdstad een aansprekend winterevenement hoort te hebben en het maakt ons niet uit of het een winterevenement of een festijn wordt genoemd, we horen een winterevenement te ambiëren en het maakt ook niet uit of dit van de Bossche Partners komt, als er maar iets gebeurt. Wat ons betreft, moet daar zeker aandacht voor komen en dat krijg ook nog een vervolg. Een van onze speerpunten is de bereikbaarheid. Al het verkeer moet natuurlijk goed worden bedeeld, of het nou gaat om de auto, of de auto, of de auto, het OV of de fiets, ze moeten allemaal aan bod komen. Het is al vaker gezegd, het 23

OV in het buitengebied verschraalt en daarvoor vragen wij echt aandacht. We hebben geprobeerd om op de agenda van de vorige raadsvergadering te krijgen of het college bereid is een brief naar de onderhandelaars van de provincie te sturen waarin staat dat wij openbaar vervoer erg belangrijk vinden. Het college heeft meer brieven naar de onderhandelaars gestuurd en dit zou er voor ons een van kunnen zijn. Dan sluit ik een beetje aan bij het CDA over het veilig en verkeersluw maken van de Hinthamerstraat. Een van de oplossingen zou het verwijderen van de coffeeshops kunnen zijn, ik denk dat er dan heel veel overlast weg is en dat die straat dan automatisch verkeersluw is. Dat sluit ook een beetje aan bij wat de VVD zei. Dan een van de belangrijke dingen, de superrotonde bij De Groote Wielen in bijlage 5, dat is de uitwerking van het coalitieakkoord. Hoeveel onderzoeken moet er nog daadwerkelijk komen? Er ligt een stapel rapporten van Goudappel Coffeng, SWECO heeft al meerdere rapporten gemaakt en ook Royal Haskoning heeft een rapport gemaakt. Daar komt telkens uit dat met de groei van De Groote Wielen extra op de ontsluiting moet worden ingezet, maar de rotonde die nu wordt gecreëerd draagt daar niet aan bij. Dan een vraag aan de wethouder over de € 12,5 miljoen aan MIRT A2-gelden.

We snoepen daar nu € 2 miljoen vanaf voor een fietspad naar Zaltbommel, in hoeverre is dat overlegd met de verdere betrokkenen? Dan de Vinkelse Molen en daarna ga ik ongeveer afsluiten. Er zijn nog steeds bereikbaarheidsproblemen met de Vinkelse Molen. De molen is al eens naar Michigan verplaatst en ik weet niet of dat nu ook de bedoeling is, we moeten óf het bestemmingsplan aanpassen op de molen verplaatsen, maar er moet op de een of andere manier een oplossing komen want anders is de molen niet bereikbaar. Dan nog één opmerking. Er is al vaker over de luchtkwaliteit op scholen gesproken. De scholen in Nuland en Vinkel vallen nog onder Filios – dus niet onder wat wij hier als gemeente doen – worden die wel meegenomen, ook bij de schone lucht? Tot zover. De heer GERSJES: Ik begin deze algemene beschouwingen met een citaat van Steve Jobs dat hij op het ziekbed voor zijn overlijden uitsprak, misschien kennen we het en zo niet dan hoort u het wel. "Vijf onmiskenbare feiten van het leven. Leer je kinderen niet om rijk te zijn, leer ze om gelukkig te zijn en wanneer ze uiteindelijk opgroeien, zullen ze de waarde van dingen en niet de prijs beseffen. Eet je voedsel als medicijn, anders moet u medicijnen eten als voedsel. Wie van je houdt, zal je nooit verlaten zelfs als hij of zij 100 redenen heeft om op te geven, zal hij of zij een reden vinden om door te zetten.

Er is één groot verschil tussen mens en mens zijn, als je snel wilt gaan, ga je alleen maar als je ver wilt gaan, dan ga je samen. De zes beste artsen ter wereld, zonlicht, rust, beweging, gezond eten, vertrouwen en vrienden, houd hen in alle stadia van het leven en geniet van een gezond en gelukkig leven". Nu kan ik stoppen met mijn betoog, maar ik wil toch nog iets zeggen. Het afgelopen jaar was een uitdagende tijd en ook in het nu is het een uitdagende tijd. We leven nog in de naweeën van de pandemie waarvan de effecten nog merkbaar zijn of in de toekomst zullen zijn, denk aan het onderwijs, cultuur, eenzaamheid van jong tot oud, schulden en de effecten op het bedrijfsleven. Er is een oorlog in Oekraïne, de hoogste inflatie sinds jaren, een asielcrisis, een stikstofcrisis, een energiecrisis, de woningcrisis en vandaag konden we lezen dat de krimp van de economie groter is dan in het najaar van 2022, toen een recessie dreigde. Dat blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. De economie is met 0,7% geslonken ten opzichte van het vierde kwartaal van 2022, vraagstukken die mondiaal gelden en waarmee dus ook de inwoners van deze gemeente te maken hebben. Even wat opvallendheden. Het Sociaal Domein is sterk in beweging en dat wordt mede veroorzaakt door de vergrijzing. We lezen ook over structurele sociale ongelijkheid en extramuralisering.

Het recente integrale zorgakkoord en het gezond-en-actief-levenakkoord beogen een verschuiving van het overvolle medische zorgsysteem naar het Sociaal Domein. Hierdoor neemt ook de druk in het Sociaal Domein toe en hoe gaan wij daar dan mee om? Onze vraag aan de wethouder in dezen is: neem ons alstublieft aan de voorkant van deze beleidskwesties mee. Het is niet niks hè waarmee we te maken krijgen en we willen graag weten waar we als raad nog op kunnen sturen want de onderwerpen zijn complex en verdienen een goede uitleg. Op 13 mei jl. stond in Trouw dat er mensonterend wordt gesold met de bed-bad-en-broodregeling, deze regelingen veranderen per dag en wat voor gevolgen heeft dit voor onze gemeente? Het baart ons zorgen dat er nog geen duidelijkheid is over de inhoudelijke afspraken met het rijk over de verbeteringen binnen de jeugdzorg en wij verzoeken de wethouder ons hierover te informeren zodra er meer bekend is, ook omdat we lezen dat de personeelstekorten hierbij een steeds groter probleem vormen, dus vinger aan de pols. We zijn blij met de voor het toekomstbestendig maken van onderwijshuisvesting gereserveerde middelen en met name voor de verduurzaming en de goede ventilatie die we bij de voorjaarsnota van 2022 hebben ingezet.