Notulen raadsvergadering 2023-05-16

VERGADERING VAN DE GEMEENTERAAD VAN 's-HERTOGENBOSCH OP 16 MEI 2023 AANVANG 20.00 UUR

Voorzitter:

drs. J.M.L.N. Mikkers/mw. drs. J. Hendrickx

Griffier:

drs. W. Amesz

Leden aanwezig:

drs. E.M.M.P. Altenburg-Collin, B. El Amraoui, J. Broekmeulen, O. Çifçi, mw. M. Craste BC, J.J.E.L. van Creij, mw. mr. Y. Doğan, M.C. Dupuis, F.G.F. van Genugten, J.J.M. Gersjes, mw. W. de Groot MSc (tot 21.39 uur), F.J. van Haren, A.W.J.A. van Hattem LLB (vanaf 22.50 uur), mw. drs. J. Hendrickx, mw. A. Hernández, W.B.G. Hoeben, J.A.B. Huibers, mw. mr. drs. N.M.C Huijbrechts RO CIA, mr. F. Kabbouti, drs. P.E. Kagie, mw. R.F. van der Kallen-van der Donk, drs. R.M.J. van den Kerkhof, mw. M.A.J.T. Korver-van Weegberg, J. Kouwenberg, P.M. van der Krabben, mw. mr. drs. R. Lipman, H.J.M. Mees, mw. ir. V.P.T. Muller-Laumans, mw. drs. E.W.M. van Opdorp, M.C.J.M. Ploegmakers, M.G.H. van Rens, A.P.R.G.M. van Rosmalen, mw. E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout drs. ing. G.M.M. Verbruggen, mw. N.R. Verreijt, mw. C.K.J. Visscher, K.M. Vossen, mw. J.P.M. Welten-van Doremalen

Tevens aanwezig de wethouders:

ing. R.A.P. Geers, R.J.J. Geers, M.J.J. van der Geld MSc, U. Kâhya, P. Slikker en mw. mr. M.A.B. van der Sloot

Afwezig:

1.

Vragenhalfuurtje

2.

Vaststellen agenda van de raadsvergadering

2.

Ingekomen stukken en mededelingen

3.

Algemene beschouwingen op de voorjaarsnota 2024

De PLV. VOORZITTER: Mensen het is 20.01 uur, ik wil de vergadering eigenlijk openen en ik vraag u uw plaatsen in te nemen. Dank u wel, ik heropen de vergadering en ik vraag de heer Van den Kerkhof om naar voren te komen. De heer VAN DEN KERKHOF: Dank u wel voorzitter. De gemeenteraad heeft vanavond in een besloten raadsvergadering tot het volgende besloten. Een aanbeveling te doen aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties om de heer drs. J.M.L.N. Mikkers voor een nieuwe termijn van zes jaar te herbenoemen. Tevens heeft de gemeenteraad besloten de profielschets voor de burgemeester aan te passen zoals aangegeven in bijlage 1 bij dit raadsvoorstel welke ook beschikbaar is gesteld. Tot zover. Ik zou de heer Mikkers willen vragen om naar voren te komen. De PLV. VOORZITTER: Ja precies, de heer Mikkers wordt door de heer Van den Kerkhof gefeliciteerd waarna we, denk ik, de heer Mikkers met zijn allen even feliciteren. Vervolgens gaan we verder met de raadsvergadering. Felicitaties De PLV. VOORZITTER: Ik denk dat de heer Mikkers eerst een reactie wil geven op wat net is besloten en daarna kunnen we even een ronde doen. De heer Mikkers. Burgemeester MIKKERS: Dank u wel mevrouw de voorzitter, dank u wel gemeenteraad van 's-Hertogenbosch. Ik zei zes jaar geleden toen ik hier voor het eerst binnenkwam, in de oude 1

raadzaal, in de Oranjegalerij, om kennis te maken met uw raad, dat ik er heel veel zin in had en dat ik trots was om de burgemeester van 's-Hertogenbosch te mogen zijn, maar ik wist ook dat heel veel mensen die daar toen stonden mij helemaal niet kenden. Het enige wat ze van mij wisten was een cv en misschien een foto op internet want die hadden jullie van tevoren niet mogen opzoeken. Alleen de mensen van de Vertrouwenscommissie hadden mij ontmoet en verder was het allemaal onbekend. Hoe anders is het nu zes jaar later, u weet nu in ieder geval wat voor vlees u in de kuip hebt en u spreekt toch het vertrouwen uit, dat maakt mij bescheiden maar, ik denk ook zeer belangrijk, met volle aandacht voor de toekomst want de toekomst begint morgen en 's-Hertogenbosch is een stad van morgen. We zijn ooit begonnen met kathedralen bouwen en volgens mij is het van belang om ook kathedralen voor de toekomst te bouwen.

Dat geldt niet alleen voor gebouwen, maar ook voor de wijze waarop we met de gemeenschap omgaan, iedereen kon meehelpen om die kathedraal van de toekomst te bouwen, ieder puzzelstukje deed ertoe en ik denk dat het belangrijk is dat we die puzzelstukjes en die inwoners van 's-Hertogenbosch meenemen in het bouwen van de nieuwe kathedralen van de toekomst, kathedralen van een sociale structuur, kathedralen van omgaan met de samenleving en met de planeet en omgaan met de omgeving, maar ook kathedralen van ambitie en dat ik daaraan op basis van uw vertrouwen de komende zes jaar mede vorm en inhoud mag geven, maakt mij trots. Ik ben blij met de aanpassingen in de profielschets want ook ik wil wel een keer scoren. Er stond expliciet in 'geen scorende spits' en ik ben blij dat er nu staat dat ik wel mag scoren, maar laten we dat wel doen als team, samen met het college en de raad, maar vooral samen met de inwoners en de samenleving van 's-Hertogenbosch. Dan ben ik ervan overtuigd dat deze stad dan echt de mooiste stad op aarde blijft want Den Bosch blijft altijd nog mooier dan Parijs. Dank u wel. De VOORZITTER: Dames en heren, dank u wel en dank voor alle felicitaties. Het is vanavond toch wel een speciale avond, de voorjaarsnota. In 2022 hebben we de voorjaarsnota eigenlijk minder behandeld want toen was er het coalitieakkoord en het bestuursakkoord en vandaag de voorjaarsnota.

Er zijn afspraken gemaakt over het spoorboekje, alle partijen hebben straks de mogelijkheid om in zes minuten een betoog te houden, dat doen we alternerend en dan gaan we aan de slag, maar voordat de vergadering echt kan beginnen, vraag ik een moment van stilte. Stilte De VOORZITTER: Dank u wel. De heer Van Hattem is afwezig en hij komt vanavond ook niet, hij komt niet later, maar hij komt niet. Verder zijn we compleet. 1.

Vragenhalfuurtje

De VOORZITTER: Er zijn drie vragen voor het vragenhalfuurtje binnengekomen. Als eerste over de storing in de Parkeergarage St.-Jan en de geleden schade van de fractie van VOOR Den Bosch, een vraag over vrienden van de fiets en een over maaien in mei. Ik geef als eerste het woord aan de heer Gersjes. De heer GERSJES: Dank u wel voorzitter. Ondanks dat we al zijn geïnformeerd middels een informatiebulletin en via het Brabants Dagblad, heb ik de vragen voor het vragenhalfuurtje laten staan. Ik vind dat niet de juiste wijze van bekendmaking en daarom wil ik ze hier toch alsnog te berde brengen. Op zondag 14 mei jl. vond een storing plaats in de ondergrondse Parkeerkeergarage St.-Jan aan de Hekellaan. Door de storing konden zondagmiddag autobezitters 3,5 uur lang de garage niet verlaten. Het brandalarm ging rond 14.45 uur af, op dat moment werd omgeroepen dat iedereen de garage moest verlaten en daarna gingen de rolluiken tussen de verschillende parkeerdekken dicht. Uiteindelijk heeft de brandweer ongeveer drie uur na de storing de rolluiken met een slijptol open gezaagd.

Wat is het gebruikelijke protocol bij het ondernemen van acties die leiden tot een snelle oplossing van de voorgedane storing waardoor de ijzeren rolluiken mogelijk tijdig hadden kunnen worden geopend? Zijn er al eerder testen uitgevoerd waardoor het risico van deze storing voorkomen had kunnen worden? Ik duid dan met name op de rookontwikkeling die een auto heeft geproduceerd, dat had toch getest kunnen worden. Hoe kunt u dit probleem in de toekomst voorkomen? Zijn de juiste acties ondernomen en zo ja welke? Wie is verantwoordelijk voor de geleden schade en hoe hoog schat u deze in? Kunnen de gedupeerde parkeerders onvoorziene geleden schade vereffenen en zo ja hoe?

2

Wethouder ROY GEERS: Zondag was er inderdaad een incident bij Parkeergarage St.-Jan. Dat is natuurlijk erg vervelend voor degenen die daar aanwezig waren, die daar stonden geparkeerd en de parkeergarage wilden verlaten. Op dat moment kwam er inderdaad een auto binnen met een overmatige wolk aan uitlaatgassen, waardoor het brandalarm afging en waardoor de verschillende protocollen ingingen, onder andere een oproep om de garage te verlaten en alarmering van de brandweer. Een medewerker heeft gekeken of er echt iets aan de hand was en daaruit bleek dat geen sprake was van een echte calamiteit en daarom is de brandweer afgemeld. Vervolgens is er hard gewerkt om te kijken welke mogelijkheden er waren om de rolluiken weer te openen. Alle mogelijkheden zijn geprobeerd, maar dat is helaas niet gelukt en het heeft natuurlijk ook de nodige tijd geduurd voordat de brandweer de rolluiken uiteindelijk heeft geopend. Ik loop niet vooruit op alle acties die zijn ondernomen, maar we gaan dat wel uitgebreid evalueren, inclusief de communicatie naar degenen die daar aanwezig waren zodat we dat goed kunnen benoemen en waar nodig nemen we de juiste maatregelen om dit in de toekomst te voorkomen. Uw vraag over hoe we dit kunnen voorkomen...

Dat weten we nog niet want we moeten echt verder uitzoeken wat er precies is gebeurd en waar het is misgegaan, maar onze prioriteit ligt op dit moment vooral bij het open laten gaan van de garage. Die is nu niet volledig open en wij willen die wel zo snel mogelijk open hebben, daar ligt onze prioriteit. Uw andere vragen zijn volgens mij al beantwoord in het informatiebulletin van 15 mei jl. Tot zover voorzitter. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Het is mei en de meimaand is best een bekend begrip geworden omdat het heel erg belangrijk is dat insecten in mei voedsel uit bloemen op gazons en grasvelden hebben. Vorige week stelde De Bossche Groenen hier nog hele mooie vragen over, om hier als gemeente Den Bosch aan mee te doen. Dat waren schriftelijk vragen met een antwoordtermijn van zes weken en we zien sinds die vragen zijn ingediend dat er nog goed door wordt gemaaid en wij willen dit moment aangrijpen om de portefeuillehouder toch nog te bevragen over de situatie op dit moment om niet tot volgend jaar te hoeven wachten. 1. Bent u bekend met de toegevoegde waarde van niet maaien in mei? 2. Kunt u aangeven waarom ervoor is gekozen om op verschillende plekken in de gemeente toch in de maand mei te maaien? 3. Bent u bereid om mogelijk geplande maaiwerkzaamheden in de maand mei uit te stellen tot na mei? 4.

Houdt u bij het maaien rekening met de maailengte in verband met de kans op verdroging van grasvelden met warm weer? Wethouder RALPH GEERS: Ik neem aan dat deze vragen conform de politieke mores in dit huis in goede afstemming met De Bossche Groenen op dit moment zijn ingediend. Wij delen zowel met De Bossche Groenen als de PvdD het belang van biodiversiteit en zijn daarom ook grootschalig bezig met het transformeren van standaardgazongras naar extensief kruidenrijk gras. Dat hoef je maar een- of tweemaal per jaar te maaien en dat is echt een goede voedingsbodem voor allerlei beestjes en voor de groei in de biodiversiteit. Tegelijkertijd hebben wij in onze openbare ruimte ook gewoon veel groen langs kruispunten, waar je in verband met de verkeersveiligheid wel moet maaien zodat je uitzicht hebt en dat geldt ook voor het gras waarop kinderen kunnen buitenspelen. Ik kreeg toevallig vandaag een mailtje van iemand uit de Maaspoort die zei 'waarom gaan jullie niet maaien bij het speelveldje want nu kunnen kinderen toch niet lekker buiten voetballen'. Als het gebruik het nodig maakt omdat het echt een speelweide is, u noemde in uw vraag Orthen-Links, dan maaien wij daar op tijd, maar op plekken waar dat niet nodig is, passen wij extensief gras toe en dat gaan we ook veel meer uitrollen zodat we daarmee een bijdrage aan de biodiversiteit leveren.

Wij kennen de actie 'Niet maaien in mei', absoluut, daarop gaan we uitgebreid in in het antwoord op de vragen van De Bossche Groenen. Waarom we dat op verschillende plekken doen, heeft dus met gebruik te maken. Als we wachten tot na mei ontstaat schade aan de biodiversiteit, je wilt dat waar het nodig is juist begin mei doen, zodat het zo min mogelijk impact heeft. Ook bijvoorbeeld de Vlinderstichting zegt dat er schade ontstaat en dat je alles wat je in mei hebt opgebouwd kwijtraakt als je dat in juli nog doet. We houden inderdaad rekening met de maailengte omdat je wilt dat ze voldoende water kunnen vasthouden voor drogere momenten. De heer VAN CREIJ: Dank voor de beantwoording. Ik hoorde hem een paar keer biodiversiteit noemen en de Postcodeloterij heeft onlangs zakjes bloemzaad weggegeven, maar nu blijkt daar een verkeerde bloemsoort in te zitten, die is schadelijk voor de veeteelt. Zaait de gemeente getest zaad dat dit voorkomt?

3

De heer GERSJES: Ik vraag even aandacht voor het feit dat er wel wordt gemaaid daar waar het kan, maar ik krijg ook foto's van plekken waar het gras een meter hoog staat, of daar aandacht aan kan worden geschonken want dat moet echt korter. Wethouder RALPH GEERS: Laat ik maar bij de vraag van de heer Gersjes beginnen, speciaal om u allemaal even in spanning te houden. Ik gaf in mijn antwoord al aan dat wij kijken waar we het doen, het is niet zo dat ik op maandagochtend om 8.00 uur het startschot geef en dat er 300 maaimachines de stad doorcrossen om te gaan maaien. We doen dat al in periodes en juist in die balans, en volgens mij hebt u rond de Noorderplas ook met bijvoorbeeld de PvdD een discussie gehad over wat een goede balans is, zoeken wij naar waar je gaat maaien omdat het nodig is in het kader van de veiligheid of van het gebruik van de grond, en waar je zo veel mogelijk gras kunt laten staan. Als u een specifieke locatie hebt, laat dat vooral aan onze mensen weten, dan kijken we of daar conform de richtlijnen iets nodig is. Dan de vraag van mijnheer Van Creij, of wij zaad testen. Wij zijn niet verantwoordelijk voor wat de Postcodeloterij uitdeelt, maar onze ecologen zijn wel echt heel bewust bezig met wat we wel en niet doen. Akkerdistels doen we bewust niet, we zijn heel gericht bezig met hoe wij op een goede manier aan de biodiversiteit bijdragen.

Kunnen wij daarmee alles 100% garanderen? Ik ben er inmiddels wel achter dat de overheid heel weinig absoluut kan garanderen, maar wij zijn heel bewust bezig met welk type bloemen wij inzaaien, zodat we een mooie omgeving hebben en bijdragen aan de biodiversiteit zonder iemand schade toe te brengen. De heer VAN CREIJ: Deze soap van Vrienden van de Fiets begon in 2015 met een motie van GroenLinks en in 2021 hebben de SP, De Bossche Groenen, de VVD, de PVV en gewoon geDREVEN hier vragen over gesteld. Dat ging toen over het hobbymatig beschikbaar stellen van een slaaplocatie in Bokhoven. Wethouder Hoskam was daar toen heel duidelijk in, er zou tot de invoering van de Omgevingswet worden gedoogd, die Omgevingswet is uitgesteld maar de berichtgeving van 15 mei jl. in de krant en de eerder binnengekomen brieven hierover hebben ons genoodzaakt te vragen wat de actuele stand van zaken van de toezegging van de wethouder is. Wethouder RALPH GEERS: Ik ken deze casus vanuit het verleden en ik ken toevallig een van de vragenstellers uit 2021 redelijk goed. Op dat moment hebben we nieuwe kaders voor hotels en logies vastgesteld, waarbij we onder andere randvoorwaarden gesteld wat betreft veiligheid, bijvoorbeeld geen aparte ingang en een maximaal aantal kamers per woning.

Bij de casus die op dat moment in Bokhoven speelde, ging het om een zelfstandige eenheid die niet aan die kaders voldeed en daarmee een afwijzing zou krijgen. Het college snapte dat daar aandacht voor werd gevraagd, wij hebben toen een gedoogbrief naar die mensen gestuurd en in dat geval hebben we gezegd: er zal vanuit ons geen initiatief komen, maar mocht iemand uit de omgeving wel om handhaving vragen dan moeten we dat opnieuw beoordelen. Met die gedoogbrief hebben we de toezegging van het college op dat moment uitgevoerd. Als u naar het hele betoog van mijn voorganger Hoskam luistert dan schetst hij daarmee ook de uitdagingen die we voor de toekomst hebben omdat je namelijk een weging moet maken, uw raad heeft deze discussie ook over de toeristenbelasting gevoerd, tussen wat wel en niet commercieel is en wanneer verhuur een Bed and Breakfast is. Daarom hebben wij conform de uitspraak van de raad in 2017 in de afdoening gezegd dat we kijken wat er mogelijk is, maar dat we wel rechtszekerheid willen bieden en het niet te ingewikkeld willen maken. Tegelijkertijd kan betaalde logies, of het nu een Bed and Breakfast of Vrienden op de Fiets is, impact op de omgeving hebben.

Dus wil je de omgeving als het gaat om geluid of overlast, parkeeroverlast is anders dan auto-overlast als je er een Bed and Breakfast van maakt… Dat vraagt wel dat we ook serieus moeten kijken naar de impact op de omgeving. Wij snappen dat er door een vastgesteld bedrag dat die mensen aan leden van Vrienden op de Fiets vragen een verschil met zich meebrengt, maar tegelijkertijd willen we wel iedereen gelijk behandelen en we hebben we de afgelopen jaren omgevingsvergunningen aan deelnemers aan Vrienden op de Fiets verleend. Dus je zou een regel in het Omgevingsplan kunnen opnemen waarin je naar een meldplicht gaat, maar dat kun je niet afbakenen tot alleen Vrienden op de Fiets, dan zit je met logies in het algemeen en dan is het lastig te bepalen wanneer het Vrienden op de Fiets of een Bed and Breakfast is en hoe je de impact op de omgeving duidt. Het streven is om het zo gemakkelijk te maken, maar we willen ook voorkomen dat we met een simpele gedachte veel onrust in de omgeving creëren. We zien dat daar gebruik van wordt gemaakt en dat het aanvragen van een Omgevingswet voor zowel de omgeving als voor de gebruiker de meeste rechtszekerheid biedt. Mevrouw VISSCHER: Ik zit er toch een beetje mee dat mensen die vriendelijk hun huis ter beschikking stellen en daar een onkostenvergoeding voor vragen… Wij kunnen allemaal zien dat dit 4

geen commerciële opzet is en geen commerciële uitbater zal het voor bijvoorbeeld maximaal € 30 per overnachting doen. Je kunt het op die manier afbakenen want het is wel erg zuur dat mensen die hun huis niet commercieel ter beschikking stellen op deze manier eigenlijk heel veel last van deze wetten ondervinden. Ik denk dat het niet de bedoeling van de gemeente is om dat onmogelijk te maken. De heer VAN CREIJ: Dank voor het uitgebreide antwoord. Hij zei dat de bezoekers van zo'n Bed and Breakfast overlast veroorzaken door een auto, maar de Vrienden op de Fiets komen niet met een auto en de impact op de omgeving is nihil. Ik hoorde ook over de omgevingsvergunning, is er iets te doen aan het kostenplaatje, dat mensen daar op de een of andere manier van kunnen worden vrijgesteld, dat ze het wel doen, maar... Tot zover. Wethouder RALPH GEERS: De complexiteit is dat het aanbieden van betaalde logies in een woning een activiteit is waarvoor je wel of geen vergunning afgeeft, dus zonder inkleuring en daarmee hebben wij de afgelopen periode geworsteld.

Dat is eigenlijk precies de worsteling van mevrouw Visscher van de SP, in de praktijk is er echt wel verschil tussen mensen die het erbij doen omdat ze bijvoorbeeld op leeftijd of alleen zijn en het goed is voor hun sociale contacten en anderen, maar juridisch gezien is dat verschil in verband met de rechtsgelijkheid niet te maken, wij kunnen in ons bestemmingsplan geen regels opnemen over dat er tot een bepaalde prijs van een kamer wel of geen vergunning nodig is. Om het zuiver te houden, moeten we wel met een omgevingsvergunning werken, maar we kijken continu of we het kunnen versimpelen want ik schrok ook van het krantenartikel, dat is fors bedrag. Tegelijkertijd is dat nu het bedrag en gaan we richting de Omgevingswet die regels op termijn ook bekijken, we kijken hoe we slimmer en effectiever kunnen werken en hopelijk kunnen dan ook de lasten omlaag, maar dat kan ik niet garanderen omdat er ook gewoon allerlei onderzoeken et cetera moeten worden gedaan. 2.

Vaststellen agenda van de raadsvergadering

De VOORZITTER: Dan gaan we over naar de vaststelling van de agenda. Vijftien partijen gaan het woord voeren en we beginnen met De Bossche Groenen, dan D66 en zo gaan we alternerend op basis van coalitie en oppositie verder. De bedoeling van vanavond is om op hoofdlijnen aan te geven hoe u tegen de voorjaarsnota aankijkt en welke opdracht of welke visie u voor de komende behandeling in de commissie en de raad wilt meegeven. De moties en amendementen komen pas in een volgende bijeenkomst in juni a.s. voor het voetlicht en vandaag richten we ons vooral op uw visie op de gemeente, wat dit betekent en hoe u er tegenaan kijkt. Zes minuten per fractie en korte interrupties zijn mogelijk. Ik begin graag met mevrouw Hendrickx namens De Bossche Groenen. 3.

Ingekomen stukken en mededelingen

Niet behandeld. 4.

Algemene beschouwingen op de Voorjaarsnota 2024

Mevrouw HENDRICKX: Ik ga proberen het zonder bril te doen, vandaar de afstand en een groot lettertype. Voorzitter, voor ons ligt de voorjaarsnota, de fractie is blij en tevreden met een aantal ingezette ontwikkelingen en daarbij denken wij aan het verkeersveiliger maken van de Vlijmenseweg, de verbetering bij de basisschool De Troubadour en het autoluw maken van de Binnenstadsring. Wat ons ook opvalt, is dat de coalitie bezig is met het oppoetsen van de buitenkant terwijl het zou moeten gaan over de binnenkant, inwoners in de wijken, denk bij de buitenkant aan het Design Museum, het Vestingmuseum en het Theater aan de Parade, en voorzitter dat is pijnlijk want juist in deze tijd van financiële onzekerheid, klimaatproblemen, toenemende ondermijning en criminaliteit en het feit dat we ons allemaal zorgen maken over de dag van morgen en de onzekere toekomst. Je zou vooral nu willen zien dat het stadsbestuur de focus legt op het welzijn van onze inwoners. Een voorbeeld van waarvan inwoners wel allemaal profijt hebben is Huis73, een plan waarvoor De Bossche Groenen zich jarenlang heeft ingezet en dat nu werkelijkheid wordt. Een compliment voor de wethouder voor dat hij dit tot een goed einde brengt, maar het Design Museum is een ander verhaal, na amper tien jaar wordt het succes van het Museumkwartier alweer ontmanteld.

Alles in het concept draaide om de synergie om daarmee de exploitatie van het Stedelijk Museum laag te houden en bezoekers te verleiden om alle tentoonstellingen in het museum te bezoeken, een succesverhaal. Wat we met Huis73 beogen, namelijk synergie tussen de drie instellingen laten we hier dus weer los, waarom voorzitter? Wij zouden liever zien dat de € 43 miljoen voor het Design Museum in de wijken wordt geïnvesteerd want alles begint in een prettige, groene en veilige woon- en werkomgeving. Leefbare 5

wijken zijn groene wijken met ruimte voor spelen en ontmoeting, sociale cohesie is het cement van de wijk, maak geld vrij voor revitalisering van buurten en wijken en doe dit samen met partners zoals de woningbouwverenigingen. De input die het afgelopen jaar door middel van de wijkscans bij de bewoners in de buurten en wijken is opgehaald moet leiden tot uitvoering, dat is wat de bewoners van deze gemeente verwachten en wij willen structureel meer aandacht en geld voor de problemen die inwoners signaleren en ervaren in het opwaarderen van de leefbaarheid in de wijken. Het college schrijft 'we gaan voor inzet op klimaatbestendigheid en vergroening van de openbare ruimte', wat staat er ook alweer in het coalitieakkoord over vergroening in de wijken? Mevrouw WELTEN: Wij hoorden mevrouw Hendrickx zeggen dat er vooral aandacht aan buiten wordt besteed en dat we niet kijken naar binnen en dat triggert ons toch een beetje want als ik het goed lees dan wordt toch duidelijk een revolverend fonds voor de zorg genoemd en dat wij de wijkcentra opnieuw gaan inrichten en beter gaan onderhouden, allemaal zaken die betrekking hebben op onze burgers.

Hoe kunt u dan zeggen dat het alleen betrekking op de buitenkant heeft? Mevrouw HENDRICKX: Uiteraard, daar kom ik straks ook nog op, wordt er geld uitgetrokken voor een aantal sociale programma's, maar als je een en ander weegt en je kijkt hoeveel middelen er naar stenen gaan, ik noemde net de voorbeelden, dan willen wij niet zozeer in gebouwen zoals het Design Museum, het Vestingmuseum en het Theater aan de Parade investeren, maar wij zouden graag zien dat wij de wijken en de buurten die er nu op sommige plekken echt verloederd bij liggen een forse impuls geven. Dat is eigenlijk een andere keuze die wij willen maken. Mevrouw WELTEN: Ook lees ik, mevrouw Hendrickx, dat wij gaan inzetten op meer groen in de wijken en het verbaast mij daarom toch een beetje, en misschien kunt u toelichten waar u dat vandaan hebt dat daar niet in wordt geïnvesteerd. Mevrouw HENDRICKX: Wij zeggen niet dat er niet wordt geïnvesteerd, maar dat wij dat substantieel meer willen gezien de problematiek die er op dit moment is, de wijken die er slecht bijliggen, de vele problemen rondom het klimaat zoals hittestress. Sommige wijken moeten gewoon weer bij de tijd worden gebracht. Er zijn wijkscans gehouden en daaruit blijken allerlei problemen die burgers in de wijken en de buurten ervaren rond de verkeersveiligheid en noem maar op.

Daarvoor is geld nodig en wij willen een deel van die investeringen naar de wijken en de buurten halen om die gewoon weer bij de tijd te brengen en prioriteit bij dat aspect te leggen. Mevrouw WELTEN: Tot slot, de derde keer is scheepsrecht. U hebt het over de veiligheid in de wijken. Er komt een extra wijk-boa in de wijk en ook daarmee wordt u eigenlijk op uw wenken bediend. U zegt ook dat er geen evenwicht is en ik kan me voorstellen dat het een wat duurder is dan het ander, maar dat heeft niet altijd iets met geld te maken, dat heeft te maken met de aandacht die er op dat moment nodig is en de middelen die beschikbaar moeten zijn voor die aandacht. Mevrouw Hendrickx, ik stel u toch nog eens de vraag of u het met mij eens bent. Mevrouw HENDRICKX: Er komen inderdaad fte voor de wijken bij, maar wij zien ook dat een aantal wijken gewoon qua infrastructuur wat extra's nodig heeft en dan heb ik het over bijvoorbeeld het herzien van het stratenplan, fors investeren in vergroening, dat vraagt inspanningen, problemen rondom licht, op allerlei plekken ervaren mensen knelpunten. Er zijn hele lijsten uit gekomen, die hebt u in de wijkscans kunnen lezen. Ik heb aan de portefeuillehouder gevraagd of hij daar extra middelen voor uittrekt en hij zei 'nee, ik kan het met bestaande middelen'.

De dubbele vergrijzing en allerlei uitdagingen die op ons afkomen zoals mensen die thuis werken en toenemende inwonersaantallen vragen om herziening van een aantal aspecten, ook het onderhoudsniveau van de wijken en wij willen daar graag een slag in maken. We stellen voor om het geld anders te besteden en dat wil niet zeggen dat er niets deugt, maar wij zouden daar een andere beweging in willen zien. In het bestuursakkoord staat die brede vergoedingsstrategie met inzet op meer kwalitatief groen in onze gemeente, maar er is een verschil tussen woord en daad. Het college heeft de ambitie voor het aantal te planten bomen gehalveerd, Sluis 0 als onderdeel van het Zuid-Willemspark is in de ijskast gezet, € 8 miljoen is te veel maar er ligt nu wel een voorstel om € 11 miljoen uit te trekken voor de verbinding tussen de hoogbouw op het EKP-terrein en de Tramkade. Die verbinding is er al voorzitter, onder het spoor. Investeer die miljoenen in Sluis 0 en het afmaken van het Zuid-Willemspark en speel meer geld vrij voor de vergroening van de gemeente, van onze binnenstad maar ook van de wijken. Dan de Stadsdelta. Er wordt in de voorjaarsnota veel geld vrijgespeeld voor investeringen in en rond deze nieuwe woonwijk en onze fractie vraagt zich af of je met verdichting en hoogbouw in deze vorm wel aan een 6

gemeenschap bouwt en of er op die manier sociale cohesie ontstaat. We gaan als stad veel woningen bouwen en de verhoogde aantallen worden met gejuich ontvangen, voor wie bouwen we die woningen eigenlijk en past de schaal die nu wordt gepresenteerd wel bij onze stad? De vraag die voorligt is: willen wij als intieme vestigingsstad doorgroeien naar een grote stedelijke agglomeratie waarbij de leefbaarheid en het groen in en buiten de stad steeds meer onder druk komt of behouden we onze identiteit en de kwaliteit van die fijne bourgondische woonstad met onze stadsparken en de groene ring? Er zijn grenzen aan inbreiden en De Bossche Groenen stelt voor om op de graslanden met weinig biodiversiteit tussen Nuland en Vinkel een nieuw duurzaam dorp te bouwen, een nieuwe gemeenschap met een eigen identiteit in het groen. De heer VAN DEN KERKHOF: De uitdrukking 'er zijn grenzen aan inbreiding' van een groene partij als De Bossche Groenen triggert mij toch wel om naar deze microfoon te lopen want dit verbaast mij enigszins, wat is dan uw ideaalbeeld, Den Bosch is af zoals het nu is en wat zegt u dan tegen al die duizenden woningzoekenden, die Bosschenaren die op zoek zijn naar een betaalbare woning, zegt u dan 'ga maar elders zoeken', is dat uw antwoord? Mevrouw HENDRICKX: Al die Bosschenaren die op zoek zijn naar een woning komen op dit moment in Den Bosch erg moeilijk aan bod.

We moeten constateren dat de woningen die we bouwen vooral veel mensen van buiten trekken en daar heeft De Bossche Groenen in principe geen probleem mee, maar dat is wel wat we op dit moment zien. Wij hebben geen moeite met inbreiden, de Stadsdelta… De heer VAN DEN KERKHOF: Dan toch een verduidelijkende vraag. Waar haalt mevrouw Hendrickx het vandaan dat de meeste woningen niet naar Bosschenaren zouden gaan? U zei net toch echt zelf dat er grenzen aan inbreiding zijn en nu zegt u dat u niet tegen inbreiden bent, dat kan ik niet helemaal rijmen. Mevrouw HENDRICKX: U geeft mij niet echt de gelegenheid om meer dan twee woorden uit te spreken. We zien gewoon dat veel mensen, bijvoorbeeld expats, ASML komt nu naar Den Bosch… Met alle respect, dat zijn heel veel mensen van buiten, ook uit de Randstad. Ik weet niet hoe het bij u zit, maar alle mensen die bij mij komen wonen, komen uit de Randstad en ik constateer dat Bosschenaren met een gewone modale portemonnee op dit moment ook in onze stad moeilijk aan een woning kunnen komen en dat we de trend zien dat mensen een woning in de Randstad achterlaten en naar het zuiden trekken. Het verbaast mij dat u daar misschien niet direct van op de hoogte bent, maar dat is in deze stad wel gaande en de komst van ASML zal dat proces alleen maar versnellen.

De heer VAN DEN KERKHOF: Ik deel een deel van de analyse dat er een trek naar de stad is, dat is wereldwijd zo en dat kunnen wij ook niet tegenhouden, maar ik hoor u niet met oplossingen komen. Wat biedt u die woningzoekenden en in uw geval de Bossche woningzoekenden die voor u enkel van belang zijn, als oplossing als inbreiden niet de oplossing is? Mevrouw HENDRICKX: Die noemde ik net, ik noemde het gebied tussen Nuland en Vinkel. Wij hebben in deze raad al eerder aangegeven dat wij de toekomst van de stad ook in uitbreiden zien, het kiezen van een nieuwe kern buiten de groene ring in de stad, in het groen op landbouwgronden waar nu weinig tot geen biodiversiteit is. Je zou kunnen kiezen voor een nieuw dorp waarin je wel die intimiteit en die gemeenschap kunt bouwen in het groen en als je daar fors extra investeert in vergroening denk ik dat je best wel kwaliteit aan de stad toevoegt. Wat ik eigenlijk betoog, is dat we met die inbreidingopgave en de kwaliteit in Den Bosch als de fijnste woonstad van Nederland bijna moeten waken voor de varkenscyclus, dat er uiteindelijk een aanzuigende werking ontstaat, iedereen komt naar Den Bosch waardoor de stad op termijn aan kwaliteit verliest. Dat is het punt dat ik hier maak.

Ik wil niet zeggen dat niet ingebreid kan worden, maar ik vind wel dat we te fors inbreiden met de ambities die we nu op de Tramkade invullen, zeker het noordelijke deel op de grens van De Muntel wat een beschermd stadsgezicht is. Ik wil u meenemen naar mogelijke alternatieven en hoe we ervoor zorgen dat de stad op de langere termijn ook aantrekkelijk blijft als vestigingsstad, dat is wat ik betoog. De heer VAN SILFHOUT: Ik vraag toch nog even door omdat ik benieuwd ben of De Bossche Groenen vindt dat de kwaliteit van wonen in de stad toeneemt als je vooral aan de rand van de stad bijbouwt of dat we juist door inbreiding meer gebruik kunnen maken van mobiliteitshubs, waar De Bossche Groenen volgens mij groot voorstander van is. De wens om groener te worden maar ook om 7

de stad qua oppervlakte groter te maken, geeft mij een beetje kortsluiting. Mevrouw HENDRICKX: Laten we vooral niet vergeten dat Brabant één grote stad is, Nederland is eigenlijk één grote stad en de afstanden zijn relatief klein, dus op het moment dat je kijkt naar Nuland en Vinkel moet je ook goed nadenken over de ontsluiting. Als je dat op een goede manier met OV doet, kun je natuurlijk in no time in de stad zijn, daarvoor hoef je niet pal naast het station te gaan bouwen. De heer VAN SILFHOUT: Begrijp ik het dan goed dat De Bossche Groenen het idee om te gaan concentreren rond bestaande OV-knooppunten loslaat en zegt dat er nieuwe OV-knooppunten bij moeten komen omdat wij dat niet meer willen? Mevrouw HENDRICKX: Wat ik net ook al aangaf, wij vinden de Tramkade een prima plek om in te breiden. Wij zijn niet principieel tegen inbreiden, maar wij zeggen dat er grenzen aan inbreiden zijn en als je het hebt over het faciliteren van inwoners dan willen wij niet alleen binnen de stad kijken omdat wij denken dat dit uiteindelijk afbreuk doet aan de kwaliteit van de stad, die fijne woonstad met groene ruimte, mooie stadsparken en de bourgondische binnenstad, en dat we daarvoor moeten waken. Dat is wat wij zeggen.

Het is niet zwart-wit, maar wij zien dat we een erg forse ambitie in het gebied bij het station realiseren en we vragen ons af of dat de kwaliteit en de fijne woonwijk oplevert die we volgens mij allemaal voor onze inwoners en ook voor inwoners van buiten heel graag willen. De heer VAN GENUGTEN: U triggerde mij wel met de opmerking 'Nederland is één grote stad' en dat juist de partij van de groenen direct een claim neerlegt op de natuur tussen Nuland en Vinkel, de natuur en het buitengebied waar al zo veel opgaven moeten landen, de energieopgave, recreatie, waterberging en doorontwikkeling van de landbouw, en nu legt daar nu direct een claim neer voor de ontwikkeling van een nieuw dorp. Hoe ziet u dat? Mevrouw HENDRICKX: Groen is geen natuur, laat dat heel helder zijn, Nederland bestaat voor een heel groot deel uit landbouwgronden waar, met alle respect, niet altijd meer een pier in de grond te vinden is en wij denken dat er een win-winsituatie kan ontstaan als we een deel van die gronden voor woningbouw ontwikkelen en we tegelijkertijd in hetzelfde gebied echt investeren in natuurontwikkeling omdat landbouwgrond voor een heel groot deel toch echt groene woestijnen zijn waar op dit moment heel weinig biodiversiteit of natuurwaarden zijn te vinden. De heer VAN GENUGTEN: Een vervolgvraag.

Het buitengebied van de gemeente 's-Hertogenbosch is relatief klein en wat ik net schetste, er moeten daar zo veel opgaven landen. U kiest in dit geval voor woningbouw boven de opgaven waterberging, verduurzaming en doorontwikkeling van de landbouw in het Bossche buitengebied, is dat wat ik De Bossche Groenen hoor zeggen? Mevrouw HENDRICKX: Volgens mij weet u als geen ander dat er de komende jaren nogal wat boeren stoppen. Ik kan me zomaar voorstellen dat dit ook in onze regio gaat spelen en dat we moeten komen tot een herinvulling van die terreinen, wij denken dat dit woningbouw zou kunnen. De stad groeit, er komen meer mensen bij en we zullen iets moeten, maar er zijn grenzen aan inbreiden en wij willen ook kijken of er in de buitengebieden een win-winsituatie kan ontstaan door daar ook woningbouw toe te staan en die hand-in-hand met natuurontwikkeling te laten gaan, volgens mij is dat winst voor alle partijen. De Bossche Groenen wil met de gemeenteraad in gesprek over de verstedelijkingsopgave van de stad Den Bosch en hanteert de uitgangspunten zoals geformuleerd in de beleidsnota 'Moerasdraak slaat zijn vleugels uit' en vraagt het college om de raad mee te nemen in die ambities die het voor ogen heeft en de keuzes die daarin voor onze gemeente kunnen en moeten worden gemaakt. Dan de armoede die ook in onze gemeente toeneemt.

De Bossche Groenen heeft vertrouwen in de proactieve aanpak van armoedebestrijding, maar wel is er voor de toekomst meer inzet nodig om vrijwilligers in de wijken te faciliteren, zeker gezien de belangrijke rol van wijkpleinen bij het bereiken van inwoners en het tegengaan van eenzaamheid, maar daarover spreken we in de commissie nog. Tot slot onze Bossche bestuurscultuur die zich manifesteert als een onzichtbare Berlijnse muur. Inwoners ervaren afstand en voelen zich te vaak niet gehoord, dat blijkt bijvoorbeeld uit de pijnlijke praktijken bij de Weener XL: het college had zijn standpunt al bepaald, de directie blijft. Inbreng vanuit de Bossche samenleving lijkt er te vaak niet toe te doen, het stadsbestuur heeft zijn plan al getrokken, maar onze inwoners zijn de ogen en oren van de stad en het stadsbestuur heeft wat ons betreft de verantwoordelijkheid om inwoners bij besluiten en beslissingen te laten meedoen, 8

ook bij het oplossen van problemen die inwoners, ondernemers en ouders ervaren. Tijdens Informeren en Ontmoeten horen we wat er bij hen leeft, maar de leden van het college zijn daar niet bij terwijl je juist hen daar verwacht om zo te horen wat er leeft en speelt in buurten en wijken en om het gesprek met deze inwoners aan te gaan. Voorzitter samenvattend, in deze voorjaarsnota mag wat ons betreft wat meer aandacht zijn voor de urgente problematiek waarmee onze inwoners, ondernemers en ouders te maken hebben, waarmee wij allemaal hebben te maken. De fractie van De Bossche Groenen wil minder investeren in stenen en het oppoetsen van de stad voor bezoekers van buiten en meer in het groen en de leefbaarheid van de wijken. Dat was het. De heer VAN DEN KERKHOF: Wanneer je 's avonds door de stad en onze dorpen fietst, valt het direct op, 's-Hertogenbosch is volop in beweging en dan heb ik het niet zozeer over de sporters die fanatiek aan het sporten zijn op de sportvelden en in de parken, maar ook de fysieke ruimte staat niet stil. Daar is veel meer groen, bomen en bloemen in en rond de stad en de dorpen met gloednieuwe duurzame schoolgebouwen voor het Rodenborch College, het Willem I College en het Van Maerlant, het Paleiskwartier is bijna, de nieuwe accommodatie van de Weener XL zo goed als opgeleverd en de laatste hijskraan bij het Theater aan de Parade verdwijnt binnenkort.

Dat zijn allemaal projecten die niet over een nacht ijs zijn gegaan en die onze stad inmiddels verrijken, maar daarmee houdt het niet op, met lef en ambitie zijn de afgelopen jaren een groot aantal dossiers verder gebracht waardoor toekomstige kathedralen gebouwd blijven worden. Het historische besluit over de verbouwing van Huis73, de uitbreiding van de Avans Hogeschool, De Bossche Stadsdelta inclusief het Design Museum, het zijn allemaal voorbeelden van besluiten die zorgen dat er in 's-Hertogenbosch een schwung van vooruitgang blijft rondgaan. Voorzitter, voor die schwung is het ook van belang dat er snel meer betaalbare woningen bij komen. Veel bouwplannen zijn het afgelopen jaar harde plannen geworden, maar er is meer nodig om een passende woning voor de duizenden woningzoekenden te vinden. We zien dat veel bouwplannen flinke vertraging dreigen op te lopen of op weerstand te stuiten en is het niet door de stikstofcrisis of door de stijgende rente dan is het wel door de negatieve geluiden uit de omgeving. We horen dan 'we zijn wel voor woningen, maar liever niet hier' terwijl woningzoekenden in het participatieproces helemaal niet gehoord worden en dat moet anders. Toekomstige bewoners moeten een stem krijgen en daarom komen we met een voorstel voor een Bossche woonraad, mijn collega Muller komt hier binnenkort in de commissie op terug.

Iedereen krijgt te maken met klimaatverandering, ook wij in 's-Hertogenbosch. Nu al overstromen er kelders terwijl er op het volgende moment extreme droogte is. Het is dan ook niet voor niets dat we de ambitie om een klimaatneutrale gemeente te zijn hebben versneld naar 2045 en daarmee zijn forse investeringen en acties gaande, zoals de Duurzame Polder en de aardgasvrije wijken en dat is ook noodzakelijk, maar tegelijkertijd is er meer nodig om over bijna 22 jaar die ambitie te verwezenlijken. Dat begint bij goed inzicht in de route naar 2045, hoeveel schone energie moeten we nog opwekken, hoeveel moeten we nog besparen en hoeveel zetten we nog om met bijvoorbeeld innovatie? Vragen waar we als raad nu geen antwoord op hebben, maar die van wezenlijk belang zijn om te bepalen welke stappen nodig zijn voor een verdere versnelling. Dat er zichtbaar veel vooruitgang wordt geboekt wil niet zeggen dat dit voor iedereen in de stad even hard geldt. Veel Bosschenaren hebben moeite om de eindjes aan elkaar te knopen, onder andere door de gestegen prijzen en daarom is het borgen van duurzame bestaanszekerheid in combinatie met het bieden van kansengelijkheid zo van belang. Goed toegankelijk onderwijs maakt het mogelijk dat ieder kind het beste uit zichzelf haalt.

Met de investeringen in de Rijke Schooldag kunnen kinderen hun talenten verder ontdekken en ontplooien en goed onderwijs kan alleen worden gegeven in een gezonde groene omgeving. We zijn dan ook blij met de investering in de ventilatie op scholen, het vergroenen van de schoolpleinen en de forse investeringen in nieuwbouw en verbouw van verschillende scholen, maar tegelijkertijd zien we bijvoorbeeld in de brede binnenstad en in Rosmalen dat veel kinderen niet meer in de buurt naar de basisschool kunnen omdat er een gebrek is aan fysieke ruimte en leerkrachten en dat baart ons zorgen. We kijken uit naar het integrale huisvestingsplan dat in de maak is en naar andere acties op dit vlak. Voorzitter, Joep, Najib en Claudia komen eraan, we hebben de afgelopen jaren cabaretiers van dit kaliber in onze stad moeten missen, maar in 2024 zijn zij en andere publiekstrekkers weer te aanschouwen in het nieuwe theater en komt de Cultuurstad van het Zuiden meer dan ooit tot leven. Met de aanpak van de energiearmoede in de cultuursector, beleid voor atelierruimtes op komst en de verdere ontwikkeling van het Innovatiekwartier blijven de cultuur- en de datasector een grote schwung aan onze stad geven.

We werden het afgelopen jaar regelmatig opgeschrikt door aanslagen, explosies en schietincidenten in onze wijken en dorpen en zeer regelmatig worden er in onze stad en dorpen drugslabs opgerold en daarvan kunnen we niet wegkijken. Het is duidelijk dat ook in 's-Hertogenbosch de ondermijnende criminaliteit, de onderwereld, steeds meer voet krijgt in de bovenwereld en dat brengt niet alleen de democratie en onze rechtsstaat in gevaar, maar vooral de 9

veiligheid van onze inwoners. Dat vraagt klip-en-klaar om een repressieve aanpak van de daders en het is goed dat daarvoor extra capaciteit wordt vrijgemaakt, maar alleen repressie zonder preventie is eindeloos. Het is daarom zo van belang dat we perspectief blijven bieden aan iedereen en in het bijzonder aan de jongeren want als mensen geen perspectief zien, ligt ondermijning op de loer. Vandaar dat het bieden van gelijke kansen zo van belang is, daarmee slaan we de voedingsbodem onder ondermijnende criminaliteit vandaan. Door op alle fronten te investeren in de lijn van vergroening en gezondheid ontstaat een stad die steeds meer gaat leven en nog leefbaarder wordt, van een totale autoluwe binnenstad die in 2024 daadwerkelijk zichtbaarder wordt tot het verstevigen van het basisaanbod in het Sociaal Domein, nog meer schwung maken voor iedereen in onze stad en dorpen is dé grote opgave. Door het bouwen van toekomstige kathedralen en het bieden van perspectief aan iedereen die dat nodig heeft met uiteraard alle uitdagingen die daarbij komen, gaan wij deze opgave graag aan.

Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik hoorde dat de heer Van den Kerkhof erg blij is met de schwung die aan de stad wordt gegeven en ik ben ook erg blij dat de heer Van den Kerkhof op dit moment juist onderschrijft waar we het eerder mogelijk niet altijd over eens waren, het vooruitkijken ten aanzien van het klimaatbeleid, het in kaart brengen wat we moeten gaan doen, maar wij zien in deze voorjaarsnota nog geen extra middelen, nog geen stelpost opgenomen voor mogelijke extra maatregelen op klimaat en duurzaamheid. De heer Van den Kerkhof is erg blij met de middelen die voor die extra schwung worden begroot, maar als wij mogelijk keuzes moeten maken en we dat geld anders moeten verdelen om de juiste middelen op het klimaat- en duurzaamheidsbeleid in te zetten, bent u dan bereid de inzet op die schwung te heroverwegen? De heer VAN DEN KERKHOF: Ik gaf in mijn bijdrage al aan dat het goed is om eerst inzicht te krijgen in waar we nu zitten richting die ambitie in 2045 en wat mij betreft, komt dat inzicht zo snel mogelijk. Op basis van dat inzicht kun je ook bepalen wat wijs is om in te investeren. Ik heb dat inzicht nodig om te kunnen bepalen waar de gelden gaan landen en dan kunnen we het daarover hebben. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik ben erg blij dat te horen en dan verwacht ik dat we straks als de onderzoeken binnen zijn een open dialoog kunnen voeren. De heer VAN DEN KERKHOF: Ja absoluut.

De heer GERSJES: Mijnheer Van den Kerkhof, u bood in 2022 als grootste partij het bestuursakkoord aan en toen was er een extraatje voor de raad, waar wij iets mee konden. Dat is nu niet het geval, leg eens uit hoe dat komt. De heer VAN DEN KERKHOF: Vooropgesteld dat D66 dat bestuursakkoord niet aanbood, dat was een samenwerking en dat is nog steeds een samenwerking tussen zes partijen die deze opening boden. Het college komt nu met de voorjaarsnota en daar mogen wij het over hebben. Ik ben erg benieuwd waar de heer Gersjes van VOOR Den Bosch straks mee komt, wat wellicht nog om nieuwe gelden vraagt, maar wij voorzien geen grote bedragen die anders zouden moeten schuiven. De heer GERSJES: Gaat u niet veronderstellen dat er extra geld wordt gevraagd want er is te weinig ruimte, dat heeft het college helaas niet geboden. Het wordt nog spannend. De heer KAGIE: We kijken vandaag terug op het Jaarverslag 2022, maar de technische vragen zijn nog niet beantwoord en het zwaartepunt daarvan zal in de commissies liggen. Een ding uit het jaar 2022 staat mij nog heel goed bij en dat is het begin van de Oekraïense oorlog waarmee we nog van doen hebben. De opvang van 700 Oekraïense oorlogsvluchtelingen in het Bossche, velen van hen hebben hun weg in de Bossche samenleving gevonden, ze werken en ze gaan naar school. Complimenten in uw richting voorzitter, voor uw rol daarin.

Deze week komen we ook met complimenten voor de voormalige wethouder van Volkshuisvesting omdat er 1085 woningen zijn gebouwd en laten we dat maar eens doortrekken. Ik kom nu op de andere winst- en verliesrekeningpunten en de bijstellingen en in de commissie ga ik daar nog wat dieper op in. In 2022 trad ook een nieuw college aan, een beetje nieuw, gemiddeld jonger en ambitieus en nu leggen zij deze voorjaarsnota voor. De ambitie is om te investeren in stad en samenleving en de boodschap is 'in deze wankele sociaaleconomische omstandigheden is dat noodzakelijk' en deze benadering spreekt ons zeer aan. Om preciezer te zijn, investeren in stadsontwikkeling, volkshuisvesting met 2000 woningen bij station Oost, 1700 woningen in De 10

Bossche Stadsdelta en in de kritische samenlevingsvraagstukken die steeds kritischer worden, leefbaarheid en veiligheid waar de heer Van den Kerkhof het over had, en in de groeiende groep Bosschenaren die wegvalt naar de marge van het samenleven, jongeren en ouderen. Met investeringen bedoel je te zeggen dat je met je inspanningen en je geld iets houdbaar, duurzaam wilt veranderen en de vraag is of we daar met deze voorstellen in slagen. Een voorbeeld, collega Van den Kerkhof had het er ook over, de optrekkende drugshandel, criminaliteit en intimidatie in de hoeken en gaten van onze wijken, buurten en dorpen. Het voorstel van het college: we starten in 2023 met een pilot gericht op meer wijkgerichte handhaving onder de noemer incidenteel beleid. Een pilot als antwoord op een structureel kritisch vraagstuk in wijken en buurten, waar de signalen al enige jaren op rood staan en indringend op rood staan. Zo liggen er meer incidentele voorstellen voor nieuw beleid voor zoals Jobfinder en de onderwijsmakelaar. Dan kom ik bij de achilleshiel van de voorjaarsnota, we lezen: 'er zijn veel onzekerheden in het meerjarige financiële perspectief; om deze reden zien wij nauwelijks ruimte om structureel nieuw beleid te maken'.

Er is wel meer ruimte voor nieuw incidenteel beleid, onder andere van de € 30 miljoen, maar maatschappelijke vraagstukken, kritische maatschappelijke vraagstukken lenen zich niet voor incidenteel beleid, dan kun je er beter vanaf zien. Dan het contrast. Investeren in de stadsontwikkeling, de lijst van fysieke investeringsprojecten wordt langer en langer met het groeiende risico van het niet presteren, we hebben het daar de vorige keer bij De Bossche Stadsdelta ook over gehad. De lijst van projecten: de nieuwe spoorbrug GrassoTramkade, het Design Museum en de parkeergarage, de Lage Diezebrug, het station van de toekomst een topproject, de herontwikkeling van station Oost/De Vliert met 2000 woningen aan de slag, De Bossche Stadsdelta met 1700 woningen aan de slag, randweg De Groote Wielen, de herinrichting van de binnenstad, de Stadsring en ik kan doorgaan. Inderdaad is Huis73 een belangrijke voorziening, daar hebben we net een strik omheen gedaan, maar het moet nog blijken of het voor dat bedrag kan en of we niet moeten bijlappen. Deze projecten en meerdere van die zware projecten claimen de komende 25 jaar miljoenen op de begroting, terzijde, met oplopende rente. Los van de euro's zullen we deze projecten moeten prioriteren, vluchten kan niet meer. Als wij het niet doen dan gaat de prioritering ons overkomen, dan gaat de markt het bepalen.

Onze de prioriteit ligt bij de woningbouwprojecten en het dichten van de lekke woningen in plaats van bij de bruggen. Tot slot terzijde voorzitter. € 30 miljoen overhouden wijst niet op het in control zijn. Kun je daar apetrots op zijn? Nee, dan heb je iets goed fout gedaan in je planning en je sturing en het is zuur voor de Bosschenaren die in 2023 een extra hoge ozb-aanslag hebben ontvangen, waartoe? Er is € 30 miljoen over en mark my words, over 2023 hebben we straks ook weer zo'n bedrag over. Discipline is vereist, het is echt een absolute must dat je gedisciplineerd met het belastinggeld van de Bosschenaren omgaat en de vlucht in hogere tarieven en in het creëren van extra formatieplaatsen of het niets is en vervolgens ga je maatschappelijke vraagstukken beantwoorden op incidentele titel en met incidentele middelen. Helemaal tot slot het asielzoekersvraagstuk, want er komt een zwaar vraagstuk tot ons, toetsen wij op de maatvoering, het draagvlak en op of we bijdragen aan het probleem of de oplossing. De heer VOSSEN: Dank u wel voor uw bijdrage. U verwijst naar incidentele bijdragen, maar als ik het goed lees dan zijn er ook structurele bijdragen voor bijvoorbeeld een coördinator en een adviseur rondom veiligheid, leefbaarheid en gezondheid, maar ik hoor u niet over die stip aan de horizon en ik hoor daar graag een reflectie op. De heer KAGIE: Ja dat kan.

Bijlage 1, structureel nieuw beleid en dan moet u eens kijken wat daar staat en u moet ook eens kijken naar bijlage 2 en bijlage 3, daarin staan de maatschappelijke vraagstukken over onderwijs en jongelui. We hebben 400 18- tot 27-jarigen in de bijstand en daar gaan we werk van maken met een Jobfinder, het begeleiden van jongelui naar de arbeidsmarkt. Dat vraagt om een structurele en niet om een incident aanpak. Nogmaals de maatschappelijke vraagstukken worden incidenteel aangevlogen, daar gaan wij niet in mee en wij komen in de commissie met de betere voorstellen. Mevrouw WELTEN: Het besturen van een stad samen met vijf partijen is het nemen van je verantwoordelijkheid en bereid zijn om populaire maar ook impopulaire maatregelen te nemen en een goed financieel beleid is daar een onderdeel van. Door het indienen van plannen die forse rijksbijdragen hebben opgeleverd, zit onze gemeente Den Bosch er financieel goed bij, maar de realiteit gebiedt ons ook aan te geven dat de ambitie wordt bepaald door de financiële polsstok, het compenseren van allerlei kosten is echt niet grenzeloos. In de voorjaarsnota wordt dan ook een winstwaarschuwing afgegeven, vanaf 2027 zal er een andere financiële situatie zijn. De VVD staat voor financiële degelijkheid en het is goed dat het college naast de algemene reserve enkele 11

miljoenen voor deze mindere tijden opzij legt. Beleid te mogen voeren vraagt om draagvlak uit de samenleving, dat vraagt om het vertrouwen van de burger in de politiek, maar ook om een goed functionerende dienstverlening. Om het draagvlak te vergroten moeten we bereikbaar zijn, beter communiceren dan we doen met eenvoudig taalgebruik, de burger meer laten participeren, realistische verwachtingen wekken en aangeven wat kan maar ook wat niet kan, de vertaalslag maken van beleid naar een concreet resultaat dat de burger ziet; 'betekent dát nou hetgeen voor mij'. Er is een intensieve inzet om mensen aan het werk te helpen. Mevrouw HERNÁNDEZ: U spreekt over meer participatie van de inwoners van onze gemeente. Bedoelt u daarmee dat wij hen meer informeren of dat zij op de een of andere manier echt actief aan de voorkant van de projecten kunnen participeren? Mevrouw WELTEN: Ik denk beide, het moet van beide kanten komen, maar in eerste instantie is het natuurlijk belangrijk dat wij als overheid de burger duidelijk maken waar wij mee bezig zijn. Doordat wij ingewikkelde woorden gebruiken, komt het ook heel vaak voor dat mensen denken 'waar hebben die mensen het over?' Dat is ons pleidooi, wees wat concreter en wat simpeler in de bewoordingen en nodig mensen uit om aan de debatten deel te nemen. Mevrouw HERNÁNDEZ: Een vervolgvraag.

Begrijp ik het goed dat u echt in gesprek met de mensen wilt om hen op die manier te laten participeren, ook als zij vinden dat uw voorstel er niet toe doet? Mevrouw WELTEN: Ja dat is precies wat wij willen, in gesprek met de burger, en daarna ook de realiteit aangeven, 'wij kunnen niet al uw wensen realiseren'. Wij maken op basis van informatie een zorgvuldige afweging, maar de ene burger wil soms een andere kant op dan de andere burger en wij als volksvertegenwoordigers hebben de verantwoordelijkheid om zorgvuldig een juiste keuze te maken. Er wordt intensief ingezet op het aan het werk helpen van mensen, de krappe arbeidsmarkt vergroot de uitstroom van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en het lukt ook mensen die langdurig in de bijstand zitten steeds vaker om een baan zonder loonkostensubsidie te vinden. Deze krapte zorgt ervoor dat het personeelsbudget op de plank blijft liggen, bijvoorbeeld in het Sociaal Domein, terwijl steeds meer mensen een beroep op de WMO en de jeugdzorg doen. Vacatures zijn erg moeilijk in te vullen en het is goed dat het college inzet op het verbeteren van arbeidsvoorwaarden om het werkzaam zijn bij de gemeente aantrekkelijker te maken.

Projecten als Traject op Maat en Jobfinder helpen jongeren aan een baan en er is ook een goede ontwikkeling gaande waarin niet alleen wordt ingezet op een goed cv, maar ook op de talenten die jonge mensen kunnen hebben. Het is positief dat het college geld vrijspeelt voor de aanpak van de mantelzorgondersteuner en tegen eenzaamheid, 'zorg voor de zorgers' aldus de VVD, maar misbruik van het zorggeld moet wel worden aangepakt en wij zijn blij dat er mede dankzij de VVD een plan voor een betere bestrijding daarvan voorligt. De financiën geven ruimte om nieuwe gebieden te ontwikkelen zoals De Bossche Stadsdelta, maar ook het prachtige Coudewater waar grondgebonden woningen zullen verschijnen. De VVD wil graag meer ruimte voor nieuwe woonconcepten zoals het Alexanderven in Rosmalen dat recentelijk is geopend. Nieuwe gebiedsontwikkelingen vragen wel om keuzes, wordt het woningbouw of bedrijventerrein, en de VVD maakt zich zorgen over het beperkte aantal vierkante meters bedrijventerrein. De VVD pleit bij nieuwe projecten voor vooraf inzicht in de verkeersafwikkeling voor een goede toegankelijkheid.

De mobiliteitstransitie zet in op meer leefbaarheid, maar blijft dat in balans met de bereikbaarheid? De VVD pleit voor bereikbaarheid voor het bestemmingsverkeer voor alle vervoersmiddelen zodat inwoners alle plekken in onze gemeente kunnen bereiken, van de binnenstad tot de buitenwijken. De VVD is positief over de plannen voor De Groote Wielen. De heer VAN DER KRABBEN: Het ging mij eigenlijk even iets te snel. U had het over bedrijventerreinen en u zei dat daar nog meer vierkante meters voor beschikbaar moeten komen. Is Heesch West dan al helemaal uitverkocht? Mevrouw WELTEN: Er is ontzettend veel belangstelling voor Heesch West, vandaar deze opmerking. De heer VAN DER KRABBEN: Ik hoor al tien jaar dat er belangstelling is, maar mijn vraag is of het uitverkocht is, dat wil zeggen dat iemand een contract heeft getekend en dat hij daar als het kan morgen wil bouwen.

12

Mevrouw WELTEN: Het wordt op dit moment uitgegeven en u weet ook dat we daar pas kunnen beginnen als het voor minimaal 70% is gevuld. De heer VAN DER KRABBEN: Dat verhaal ken ik. De heer VAN SILFHOUT: Mevrouw Welten had het eerder in haar betoog over het nemen van impopulaire maatregelen en nu hoor ik haar ervoor pleiten dat ieder vervoersmiddel iedere plek in Den Bosch moet kunnen bereiken. Is het niet zo dat ook de VVD daar ook impopulaire maatregelen moet nemen, om juist niet met elk vervoersmiddel elk punt in de stad te kunnen bereiken zodat we juist die mooie en leefbaardere stad krijgen. Mevrouw WELTEN: Daar is de VVD toch selectiever in dan u denkt. Wij vinden dat het bestemmingsverkeer overal moet kunnen komen. De opwaardering van de Magistratenlaan richt zich vooral op de fietser en de voetganger, maar lijkt voorbij te gaan aan de treinreiziger die met de auto naar het station komt, aan de gevolgen van het feit dat de Koningsweg een 30km-zone wordt en aan het feit dat het doorgaand verkeer toch ergens moet blijven en dus ook over de Magistratenlaan moet rijden. De parkeergarage in De Bossche Stadsdelta wordt benoemd als compensatie van de Tolbruggarage.

De VVD gaat ervan uit dat de grootte van de garage wordt bepaald door de behoefte van de culturele voorzieningen op de Tramkade en de parkeerbehoefte van de brede binnenstad en niet door het aantal dat wordt weggehaald bij de Tolbruggarage. Leefbaarheid en dichte bebouwing vraagt om een balans, ook in duurzaamheid en economie. Duurzaam bouwen is een goed streven, maar vraagt om extra investeringen. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik begrijp het standpunt van de VVD over bereikbaarheid, auto's et cetera, maar ik vraag me wel af hoe dat in verhouding staat tot de ambities in het bestuursakkoord met betrekking tot het autoluw maken van de stad en juist de wens om het doorgaand niet verkeer overal maar door te laten gaan. Hoe kijkt de VVD daar nu naar? Mevrouw WELTEN: Daar kijkt de VVD nog precies hetzelfde naar, wij vinden dat alle vervoersmodaliteiten hun bestemming moeten kunnen bereiken, ook de binnenstad. U bedoelt het doorgaand verkeer dat wij niet direct naar De Draak willen leiden, wat ook in het bestuursakkoord staat, maar juist buitenom en daarvoor hebben we echt de Magistratenlaan nodig omdat dit een doorstroomas is. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik vraag me toch af hoe dat in verhouding staat tot het autoluwer maken en het woonklimaat in de brede binnenstad, volgens mij hoort die ruimte achter het station ook bij de brede binnenstad.

Wil mevrouw Welten juist vanuit de ambities in het gesprek over verkeersveiligheid naar de toekomst toe creatief meedenken over hoe we er optimaal gebruik van kunnen maken? Mevrouw WELTEN: Ik hoorde niet echt een vraag. Ik denk dat ik in herhaling ben als ik zeg dat het bestemmingsverkeer nog steeds in de binnenstad moet kunnen komen, maar dat het doorgaand verkeer buitenom moet en dan praten we over autoluw. De heer KAGIE: Ik hoorde collega Welten zeggen dat we de Magistratenlaan nodig hebben. Inderdaad, als je het autoverkeer van voor naar achter wilt brengen dan heb je de Magistratenlaan nodig, de brede Nelson Mandelabrug en dan die smalle Magistratenlaan. De Magistratenlaan staat met de nodige euro's geprojecteerd voor 2027, zijn we het erover eens dat we dat naar voren moeten halen? Mevrouw WELTEN: Ik heb niet helemaal de planning in beeld, maar de Magistratenlaan moet niet alleen ruimte hebben voor de fietser en de voetganger, maar ook voor de auto. De heer KAGIE: In bijlage 3 bij de voorjaarsnota staat 2027 met grote bedragen. Bent u het ermee eens dat we dit vooral naar voren moeten halen willen we die operatie, autoluw voor… Mevrouw WELTEN: Ik kan me voorstellen dat er een bepaalde planning aan de opwaardering van het station vastzit en dat je ook probeert zaken te combineren.