Notulen raadsvergadering 2021-05-26

Die rekening zal, los van de huizenbezitter, ook betaald worden door de inwoners die de steun van de lokale overheid het meest nodig hebben want als we nalaten om een kleine bijdrage te vragen aan inwoners die het kunnen betalen, ik herhaal het, € 2 van kleine huizenbezitters tot € 10 van de rijkste huizenbezitters, dan moeten we straks bezuinigen op de bijzondere bijstand voor de allerarmsten, op de sportclubs in de wijken, op de bibliotheek, het jongerenwerk en de cultuur of zoals de fractievoorzitter van de VVD net al aankondigde, de scherpe keuzes in het Sociaal Domein maken. Misschien moet dat ook, maar deze stap had eerst genomen moeten worden. Zo vergroten we de kloof tussen kansarm en kansrijk waarover vandaag vijftien burgemeesters, onder andere die van Eindhoven, Tilburg en Breda, nog de alarmbel hebben geluid. Wat de PvdA-fractie betreft, had Den Bosch die alarmklok luid mee moeten luiden, hadden we daarin voorop moeten lopen en hadden we daar in de begroting extra oog voor moeten hebben want het verkleinen van de kloof, van kansarm weer kansrijk maken, is de grote opdracht van de komende jaren.

Voorzitter, met zowel deze welgemeende complimenten voor de crisisaanpak als met deze even welverdiende oorvijg vanwege de bezuinigingen die u voor de toekomst groter maakt, willen we afsluiten met een oproep aan de raad als geheel, een uitgesproken wens, namelijk dat de partijen in uw raad het komende jaar, zoals ze dat de afgelopen periode gewoon waren, elkaar blijven vinden. Naderende verkiezingen betekenen ook in gemeenteraden altijd politieke ketelmuziek, strijd over wie met welke eer mag gaan strijken. Dat wil wel eens leiden tot verharde debatten en afsplitsingen, maar als onze inwoners het komende jaar één ding echt nodig hebben en verdienen, is het wel een basis van eensgezind en samenwerking in deze raad, daaraan zal de PvdA-fractie altijd blijven meewerken. Laten we onze verschillen niet onder het tapijt vegen, maar het komende jaar ook zeggen: laten we nog een jaar goed op deze stad passen en een jaar goed op elkaar. Tot zover. De heer VAN HATTEM: Wat een hypocrisie van de PvdA met een Bermudadriehoek aan de Dieze. Als er hier al een Bermudadriehoek is, dan ligt die straks aan de Hertogswetering in de zogenaamde Duurzame Polder want die energietransitie gaat miljarden kosten en dat is het geld dat nu een enorme kostenpost voor onze burgers wordt.

Deze week bleek al dat de energielasten met honderden euro's per jaar stijgen vanwege de klimaatmaatregelen en de energietransitie. Als de PvdA hier nu dreigt met de lasten in het Sociaal Domein et cetera, dat dit allemaal problematisch wordt, en we de lasten van onze burgers omhoog moeten gooien door de ozb te verhogen, bent u dan niet eerder bereid om te stoppen met al die klimaat- en energiemaatregelen en in te zetten op wat echt belangrijk is voor onze burgers in plaats van hier blind achter die klimaathysterie aan te lopen? De heer SLIKKER: U blijft iets klimaathysterie vinden wat uiteindelijk gewoon de toekomst van de volgende generatie is en daarin verschillen uw en mijn fractie enorm van inzicht. We zijn het er wel over eens dat de rekening van de klimaatcrisis juist niet alleen bij de mensen met de kleinste inkomens moet blijven liggen, maar dat die voor een groot deel moet worden gedragen door mensen met de hogere inkomens. Als het dan gaat over solidariteit wordt de komende jaren ook voor uw fractie de vraag wie de rekening krijgt als we het jongerenwerk in deze stad willen versterken en we buurthuizen open willen houden, aan wie geeft u dan die rekening mijnheer Van Hattem? Dat hoor ik graag van u want u gaat dat antwoord altijd uit de weg. De heer VAN HATTEM: Ik ga dat antwoord helemaal niet uit de weg.

Dit college, en dat blijkt ook uit de voorjaarsnota, wil doorgaan met het behalen van al die klimaatdoelen, het wil daar geld in blijven investeren en straks wijken aardgasvrij maken. Stop met die miljardenverspilling en kijk niet alleen dat de begroting van de gemeente… het enige wat ze hier doen is oproepen voor meer geld van het rijk. Dat moet allemaal door de belastingbetaler worden opgebracht en als u eerlijk bent, zegt u dat we daarmee stoppen, dat we echt prioriteit geven aan zaken als De Poort, waar echt vrijwilligers aan de slag zijn, en dat we geen geld wegscheppen richting die klimaatonzin want dat is puur het verbranden van belastinggeld van onze burgers. Durft u onze burgers maar eens te vragen of ze daar 13

echt achter staan en of ze bereid zijn om de ozb te verhogen, hogere lasten te betalen voor zulk soort onzin. De heer SLIKKER: Voorzitter die keuze mogen de burgers in 2022 tijdens de gemeenteraadsverkiezingen zelf maken en ik hoop van harte dat mensen zo slim zijn dat ze niet in die goedkope retoriek van u trappen. U doet steeds of de grootste opgave die we hebben, namelijk zorgen dat we deze planeet ook nog doorgeven aan de volgende generatie zodat die ook nog een fatsoenlijk leven kan leiden in deze gastvrije stad… dat we die keuze niet hoeven te maken en we vervolgens alle problemen in deze stad opgelost krijgen. Dat is een fabeltje, het is een sprookje en het zal niet werken. De heer GEERS: Voor iemand die landelijk campagne voert met de slogan 'Vrolijk links' houdt u hier wel een heel zuur verhaal met een scherpe focus op het standaarddingetje waar ik het vanavond even niet over wil hebben, het gaat namelijk over de kloof, anders kunnen we net zo goed de uitzending van de afgelopen drie jaar even herhalen en die ga ik vanavond niet overdoen. Ik wil het wel over twee andere dingen hebben. Deze coalitie investeert € 3,5 miljoen in de Gestelse buurt om die wijk echt omhoog te helpen.

Een ander voorbeeld is investeren in laptops voor de jongeren, als er een instrument is, kinderen digitaal vaardig leren programmeren en als er een sector is die niet discrimineert of kijkt naar afkomst, is het de ICT-sector. Programmeren kun je overal in de wereld op ieder moment en als er twee maatregelen zijn waarmee wij die kloof verkleinen, zijn het investeren in de Gestelse buurt en in digitale vaardigheid van scholieren, juist op kwetsbare scholen. Vindt de heer Slikker ook niet dat je dat soort goede dingen ook gewoon moet noemen? De heer SLIKKER: Ik heb over de crisisaanpak gezegd wat erover te zeggen is, namelijk dat ik die steun. Uiteraard zijn er de afgelopen jaren maatregelen genomen die de kloof verkleinen, maar dat moet niet alleen in het jaar waarin de crisis zich voltrekt, maar op dit moment de ramp die daar achteraankomt zich voltrekt en dan is de grote vraag of we de overheid tegen die tijd sterker of zwakker hebben gemaakt.

De olifant in de kamer waar u niet graag over praat, is dat u de overheid zwakker maakt, u hebt € 32 miljoen uit de lokale begroting geslagen door stelselmatig de ozb te verlagen en mijn partij vindt dit een hele domme keuze omdat dit betekent dat we straks met een beetje pech sportclubs mogen sluiten, we scherpe keuzes in het Sociaal Domein moeten maken en we moeten bezuinigen op het armoedebeleid en we de wachtlijsten van veertien weken in de jeugdzorg nog verder zien oplopen. Wij zouden totaal andere keuzes maken. De heer GEERS: Wat ik nu juist zo jammer vind in het betoog van collega Slikker, is dat hij met oogkleppen op zich fixeert op één maatregel. Ondanks dat we niet, zoals de PvdA zegt, de belastingen hebben verhoogd, hebben wij gewoon, collega Van den Kerkhof noemde € 140 miljoen, in de samenleving gestopt, in mensen geïnvesteerd. Vindt de heer Slikker dan ook niet dat hij alleen gefixeerd is op één middeltje omdat hij dat een leuk instrument vindt, in plaats van dat hij kijkt naar wat we daadwerkelijk doen? De heer SLIKKER: Dit is precies de wereld op zijn kop. In 2020 hadden we in deze raad een debat en alles uit het coalitieakkoord, waar onder andere uw naam onder staat, mocht ter discussie staan. Er was één maatregel waarover in het coalitieakkoord niet gesproken mocht worden.

Het is uw fixatie, u zegt nog steeds tegen mensen 'we doen alsof er niets aan de hand is, we verlagen wederom uw ozb-percentage' in de wetenschap dat we straks extra komen ophalen. Het is uw heilig huisje en het probleem daarvan is dat dit voor een groot deel miljoenen uit een begroting slaat, terwijl de maatschappelijke noden groter zijn dan ooit tevoren. U doet er verstandig aan om dat heilige huisje zo snel mogelijk los te laten en ik weet een ding zeker, als u bij een volgende coalitieonderhandeling aan tafel zit, hebt u van tevoren in uw verkiezingsprogramma iets heel slims opgeschreven, namelijk dat dit niet meer kan. Dat is verstandig, u weet dat het gaat gebeuren, ik weet dat het gaat gebeuren en iedereen in deze zaal weet dat ook. De heer VAN GENUGTEN: Voorzitter, ik had een inleiding voorbereid over de pandemie, de gevolgen voor de stad en hoe we uit de crisis gaan komen, dat we de lessen uit de pandemie van omkijken naar elkaar en bijdragen aan de samenleving vasthouden, maar ik heb het aangepast. De basis van het verhaal blijft hetzelfde, maar vanochtend was er ook positief nieuws te melden. De Vuelta komt naar onze stad en dat is voor onze gemeente een lichtpuntje om naartoe te werken. Ik zie kansen voor onze stad, veel bezoekers en sportiviteit en we kijken uit naar de tijd dat corona in bedwang is. Nu naar de voorjaarsnota voorzitter.

Ondanks dat er in veel Nederlandse gemeenten 14

precaire financiële situaties zijn, staat 's-Hertogenbosch er relatief goed voor. We moeten er met elkaar voor waken, dat is al een aantal malen gezegd, dat de coronarekening niet zwaar weegt op kwetsbare groepen zoals huishoudens met een kleine beurs, jongeren die jeugdzorg nodig hebben of eenzame mensen. Het CDA ziet in het raadsvoorstel een vertrekpunt gericht op perspectief en herstel. Het CDA heeft bijzondere aandacht voor drie zaken: place to live, place to buy en place to be. In gewoon keurig Nederlands: Den Bosch als fijnste woonstad en winkelstad, gewoon de stad waar je wilt zijn. Bouwen is een van onze grootste opgaven, het college en de raad moeten de kansen die zich daartoe voordoen met beide handen aangrijpen en dat geldt ook voor de inbreidingslocaties. Het bouwtempo ligt hoog, we zijn op de goede weg en er zijn veel projecten in de steigers gezet, maar we zijn er nog niet. Hoe gaan we er bijvoorbeeld voor zorgen dat ook starters een plek hebben en houden op de oververhitte woningmarkt en dan niet ergens, maar ook in de binnenstad, ook in het Paleiskwartier want simpele appartementen, als je ze zo mag noemen, in onze stad worden voor torenhoge bedragen verkocht, € 400.000 kan een gewone starter niet betalen. De aanwezigheid van verscheidenheid aan inwoners, zowel jong als oud, in alle wijken bevordert ook de leefbaarheid en de inclusiviteit van onze gemeente.

We willen dat iedereen gelijke kansen heeft en dat betekent ook gelijke kansen om te kunnen wonen. Er was vandaag meer nieuws, hoewel we investeren in bijvoorbeeld de Gestelse buurt, is de oproep van de burgemeesters vandaag over de ongelijkheid tussen wijken ook een oproep aan ons. Daarnaast vindt het CDA dat je in onze gemeente veilig en gezond moet kunnen leven en wonen en dat betekent voor ons dat de verkeersveiligheid geborgd moet zijn. We zien het college stappen zetten en dat het de ambitie is het aantal verkeersslachtoffers te verminderen. Ook het verminderen van verkeersoverlast in bepaalde gebieden kan een mooie bijdrage leveren aan het veilig wonen en leven in onze stad en het CDA kijkt uit naar de verdere uitvoering van de motie Hinthamerstraat. Daarnaast willen we leven in een gezonde en schone gemeente en een verouderde Asfaltcentrale met dusdanige uitstoot zo dicht bij een woongebied past daar niet in, het is goed dat wordt gekeken naar een andere locatie. Veel jongeren houden zich staande in deze vreemde tijd, maar tegelijkertijd zien we in de stadsmonitor dat de jongerenoverlast in 2020 sterk is gestegen en dat baart zorgen. We willen ook overlast van drugs en overmatig alcoholgebruik voorkomen en hiervoor moet zeker extra aandacht zijn wanneer dit plaatsvindt op de wat meer verdekte schoolpleinen, buitenspeelplekken voor jongere kinderen in de binnenstad.

Wij zijn blij dat het college inzet op voorzieningen voor jongeren in wijk door bijvoorbeeld de onlangs geïntroduceerde sportautomaat die ertoe bijdraagt dat jongeren in beweging komen, maar er evengoed toe bijdraagt om zeker in deze coronatijden verveling tegen te gaan. 's-Hertogenbosch van een place to buy naar een place to be, dat kennen jullie al van ons. We staan bekend als die fijne winkelstad, maar ook om de fijne stad om te wonen en te recreëren, gewoon een fijne stad om te zijn. Daar moet aan gewerkt worden en dat zien we ook terug in de Bossche Stadsdelta. Het CDA is blij met deze ontwikkeling, het is een ontwikkeling om de aantrekkelijkheid naar de toekomst te borgen op het gebied van bereikbaarheid, cultuur, recreatie en woningbouw. Het maakt de historische stad groter, een stadsdeel van de toekomst met mooie verbindingen, met groen en water. Om de place to be te zijn blijft dat vragen om stappen te zetten en soms mag je dan ook wat dromen. Ter illustratie, waarvoor gaat u naar Vught? De IJzeren Man en het strandpaviljoen zou ik geneigd zijn te zeggen. Dit terwijl Den Bosch beschikt over verschillende plassen en wateren, het CDA komt hier in de commissie op terug. Om de place to be verder te realiseren, kijkt het CDA uit naar de uitvoeringsagenda en het investeringsplan voor het actieplan Brede Bossche binnenstad.

Onze gemeente kent een rijk verenigingsleven; hoe zorgen we ervoor dat er voldoende aanwas en inzet van vrijwilligers is in alle leeftijdscategorieën en hoe kunnen we ervoor zorgen dat zij het hoofd boven water houden, zeker in deze tijden. Naast vrijwilligers heb je leden en talenten nodig die zich kunnen ontwikkelen en ontplooien bij de verenigingen. We zien dat verenigingen innoveren en dat ze daarmee inspelen op een bredere interesse van verschillende doelgroepen. Een voorbeeld hiervan is een tennisclub die ook pedel gaat aanbieden. Iets ondernemen, een hobby of een sport, ergens onderdeel van uitmaken, erbij horen, een community bieden, geeft borging, zingeving en voorkomt eenzaamheid. Het CDA wil extra aandacht blijven geven aan verenigingen om zichzelf te blijven uitvinden, kansen te zien en talenten aan te trekken want op een gegeven moment ben je door Netflix heen kan ik uit eigen ervaring zeggen en dan wil je gewoon ergens onderdeel van uitmaken en betekenisvol, sportief of zinvol bezig zijn. Het CDA is blij met het Coronaherstelfonds, vele maatregelen om de samenleving vooruit te helpen, hulp aan de kwetsbaren, inzicht in het weerbaar maken van de eigen samenleving. Gelukkig dat rijksmiddelen, eigen middelen en regionale middelen goed worden besteed, iedere euro daarvan moet renderen.

Ook de eerste hulp bij geldzaken draagt hieraan bij, daarmee bereiken en helpen we vele inwoners. We kijken uit naar het nieuwe aanvalsplan 's-Hertogenbosch schuldenvrij. Om uit de crisis te komen, om licht aan het eind van de tunnel te zien, is het goed om een stip op de horizon te hebben en voor de korte termijn is dat wellicht de Bossche Zomer, in 2022 het EK pétanque 15

en dan nu ook de start van de tweede etappe van de Vuelta. Tot zover voorzitter. De VOORZITTER: Dank u wel. Ik stel voor dat we even schorsen als u het niet erg vindt, een kwartiertje. Daarna hebben we nog vier sprekers. Ik schors de vergadering tot 20.40 uur. Tot zo. Schorsing De VOORZITTER: Dames en heren, ik verzoek u allen weer plaats te nemen. Het woord is aan de heer Kagie van Leefbaar 's-Hertogenbosch. De heer KAGIE: Voorzitter, het staat vast dat het bijzondere tijden zijn en als we terugkijken naar 2020, was dat een jaar dat we niet snel zullen vergeten. De impact was en is enorm en de impact zal de komende jaren haar doorwerking nog hebben. Wat betreft het laatste wordt ook naar de lokale overheid gekeken, of en hoe wij de Bossche samenleving handelingsperspectieven aanreiken op weg naar herstel. Ik kom daar later op terug. Terugkijkend op 2020 was ook de observatie dat u als burgemeester, als crisismanager in de context van de pandemie, bekwaam werk hebt geleverd, inclusief de door de hele raad breed ondersteunde steunpakketten, handreikingen aan ondernemers, verenigingen en culturele instellingen. Ook complimenten richting uw collega's en de ambtelijke organisatie.

De pandemie dwingt ons ook om kritisch te kijken naar ons eigen handelen en dat van de maatschappelijke partners en de wijze van beantwoording van maatschappelijke vraagstukken staat daarbij ter discussie. Daarbij is de door het college aangereikte foto van 's-Hertogenbosch 'één jaar crisis' heel waardevol. Daaruit blijkt dat de impact op de Bossche samenleving enorm was. Die foto hadden we niet nodig om te zien welke gevolgen het heeft gehad voor de ondernemers, in het bijzonder in de binnenstad, een lege binnenstad betekent niet ondernemen, maar een van de andere meest zorgelijke ontwikkelingen betreft het groeiende sociaal isolement en de dreigende sociaaleconomische tweedeling in de Bossche samenleving, enkele collega's spraken daar al over. Het is positief dat er ook nieuwe zaken mogelijk blijken te zijn en de Bossche Zomer is een manifestatie van de kracht van onze stad, maar ik wijs ook op de vele vrijwilligers die op pad zijn geweest als boodschappendienst voor vele mensen die niet uit hun huis kwamen of 'achter de voordeur'-gesprekken bij duizenden Bosschenaren en ik wijs op de beweging Crew Against Corona. Voorzitter, het perspectief is aanwezig op de betere beantwoording van deze samenlevingsvraagstukken, maar dan moet je wel in de dorpen, de buurten en de wijken zijn, op die werkvloer.

Ook andere vraagstukken vragen om een handelende lokale overheid en we hebben maar even 2018 naast 2020 gezet. In het bestuursakkoord van 2018 staat 'bouwen van woningen, in het bijzonder voor de lokale behoefte'. Gepresteerd in 2017, dat was in de periode daarvoor en daar had ik ook nog iets mee van doen 1079 nieuwbouwwoningen, in 2018 1.051, in 2019 950 en in 2020 712. Het aantal woningbouwcorporatiewoningen is gedaald van 25.000 naar 23.200 in diezelfde periode. Voorzitter, dat is ondermaats presteren op het belangrijke vraagstuk van woningen bouwen en beschikbaar stellen voor de behoeften. De heer VAN DEN KERKHOF: Ik kan de cijfers die de heer Kagie nu op tafel legt natuurlijk niet ontkennen, maar is de heer Kagie ook bekend met de doorkijk naar 2021 en 2022 en de bouwrecords die dan op ons afkomen, hoe kijkt u daar tegenaan? De heer KAGIE: Daar wil ik vooral in de commissie op verdergaan, maar als ik naast de cijfers die ik net noemde, zet voor welke categorie er gebouwd is, zijn van de 712 woningen 378 in de duurste categorie gebouwd en in 2017 waren dat er op 1079 woningen 445. Zo moet je kijken of je inhaalslagen maakt op de vraag van de Bossche samenleving en ik stel vast dat we erop achteruitgaan. De heer DE GROOT: Dan toch even hierop doorgaan.

Uit het huiswerk dat ik heb gedaan, bleek ook dat in de afgelopen periode waaraan u nu refereert 86 raadsvoorstellen om bijna 6000 woningen te realiseren aan deze raad zijn voorgelegd en dat we daarvan 61 unaniem hebben aangenomen en dat er één is terugverwezen. Kortom dat zijn aantallen die iets heel anders zeggen dan u nu suggereert. De heer KAGIE: Hoor ik het goed dat u zegt 'we hebben hier een X-aantal raadsvoorstellen over woningbouw gearresteerd'? Het gaat het uiteindelijk toch gewoon om het presteren, om het reëel bouwen? Ik was een groot voorstander van de ontwikkeling bij De Vliert en zo zijn er wel meer ontwikkelingen als het gaat om de woningbouw waar we vierkant achter staan, maar het gaat 16

uiteindelijk om het daadwerkelijk presteren. De heer DE GROOT: Dat klopt, de cijfers die u noemt over wat er gepresenteerd is, zijn correct, maar erkent u ook dat veel woningen, met name die 6000 waarover wij een raadsbesluit hebben genomen in de pijplijn zitten? De heer KAGIE: Eens, maar ik ben nu even aan het wegen waar wij nu staan in de prestatieafspraak versus ingezet in 2018. Wij hebben het bestuursakkoord ook onderschreven en dan zeg je 'waar sta je drie tot vier jaar later?' Op datzelfde moment, in die kritische context van de woningbouwmarkt, stel ik vast dat de 200 mensen die permanent op Vinkeloord wonen na drie jaar sjorren en sjouwen aan het voor elkaar krijgen hiervan vandaag de dag ervaren dat het nog onzeker is of ze daar permanent kunnen blijven wonen. Nee, dan ben je goed bezig. Voorzitter, ik ga nu naar een andere prioriteit, een autoluwe Binnenstadsring. In het bestuursakkoord staat: versnel de realisatie van de 30 km per uur op de Binnenstadsring, dit is een van de belangrijkste laatste maatregelen die nodig is voor een autoluwe binnenstad. Ik kan kort zijn, heeft iemand daar iets van gemerkt? Nee, de Binnenstadsring is een racebaan. In relatie hiermee het Zuid-Willemspark.

We lezen in het Bestuursakkoord 2018 'we versnellen de uitvoering van het inspiratiedocument Zuid-Willemsvaart', dat is ook zo'n document waar we raadsbreed voor waren, 'door jaarlijks in het park te blijven investeren'. Wat zien we in het jaarverslag heel subtiel? 'Realisatie gedeeltelijk'. Geld is beschikbaar, doorpakken om het even in de lijn van het CDA te zeggen. Maak een einde aan de racebaantaferelen, anders wordt het nooit iets met dat Zuid-Willemspark. We hebben die lucht van die binnenstad, die ruimte, dat park zo hard nodig, en dat geldt ook voor de Bossche Stadsdelta, om in de binnenstad de Bossche Zomer nog nadrukkelijker structureel te kunnen laten manifesteren. Voorzitter, andere belangwekkende zaken waarop aanzetten tot presteren zijn gegeven. Nieuwbouw Weener XL, de heipalen zijn in de grond geslagen en de aanvang van de nieuwbouw van het theater. Voor het laatste project in het bijzonder geldt 'als dat maar goed gaat'. Bij ons groeien de twijfels en wat ons betreft, spreken we daar separaat over. Ook zijn er belangrijke ontwikkelingsplannen gearresteerd, ook weer bijna unaniem.

EKP, de Bossche Stadsdelta en het visie- en actieplan Brede binnenstad zijn belangrijke plannen en de rode draad van deze plannen is de verrijking van 's-Hertogenbosch, woningbouw in alle soorten en maten en investeren in ondernemingskracht en de ontmoetingskracht van 's-Hertogenbosch, plannen waarmee we het herstel kunnen aanjagen. Dat is ook noodzakelijk ten aanzien van het Bossche maatschappelijke bouwwerk van verenigingen en instellingen, ons maatschappelijk middenveld. De veerkracht en het herstel moeten komen van de mensen zelf, maar de vraag is op welke wijze onze gemeente bevorderlijk kan werken op het herstel. Datzelfde geldt voor het herstelplan van de horeca, dat is gedeponeerd bij het college en er zijn vragen en antwoorden. Voorzitter, vanuit de Bossche samenleving wordt naar het stadhuis gekeken. Het college onderkent dat de urgentie daar is om juist nu te investeren, lees in de voorjaarsnota 'blijven werken aan perspectief en herstel' en daaraan wordt toegevoegd 'schaarste vraagt om prioritering'. Het college slaat de spijker op de kop, vluchten kan niet meer, keuzes maken voor de herstelinterventies maar dan het volgende. Bezuinigingen in de bandbreedte van € 3 miljoen tot € 5 miljoen dan wel € 10 miljoen tot € 15 miljoen in de volgende bestuursperiode, daar kunnen wij als fractie helemaal in meegaan want je moet zaken nu niet overhoophalen.

Dan weten we ook wat Den Haag ons kan leveren, maar vergeet het maar dat Den Haag ons uit de brand gaat helpen, men is daar veel te druk bezig met andere zaken. Voorzitter, dan gaat het even over de investeringen, schaarste en prioritering en die keuze die het college maakt, delen we absoluut niet. In de voorjaarsnota staat 'is daarom zeer gewenst om in de volgende bestuursperiode een prioritering aan te brengen bij de voorgenomen projecten op het Structuurfonds, juist in de komende jaren is het van groot belang om primair in te zetten op projecten die het meeste bijdragen aan het herstel van de Bossche samenleving na de coronacrisis'. Voorzitter, weet u wat het college in de nu voorliggende voorjaarsnota voorstelt? Dat de nieuwe bestuurders, het college en de raad, in een nieuwe bestuursperiode daar dan maar een prioritering op moeten loslaten. Voorzitter, effectief betekent dit dat wij in november 2022 de begroting voor 2023 vaststellen en dat we dan toeslaan als het gaat over het waarmaken, munten leggen bij de keuzes.

Ik hoorde net collega Van den Kerkhof en mevrouw De Ruiter zeggen dat de investeringen in Huis73 belangrijk zijn, leg er dan nu de munten bij want de euro's zijn beschikbaar, er is € 38 miljoen beschikbaar gekoppeld aan de zeven ongedekte projecten, vrij te kiezen en ik weet zeker dat er bij die ongedekte projecten ook projecten zijn die een brede meerderheid hebben om nu de munten erbij te leggen. De hersteloperatie van deze stad, van deze samenleving, laat niet toe dat we daar tot de volgende bestuursperiode mee wachten, al is het alleen maar opdat enkelen van ons hier wellicht niet bij zullen zijn. Voorzitter, dan het volgende. Vijftien gemeenten, van Arnhem tot Lelystad, hebben in Den Haag een claim gelegd voor een herstelplan Achterstandswijken, voor € 500 miljoen op jaarbasis, 17

een soort grotestedenbeleid. Voorzitter, daar zit Den Bosch niet bij en dat vind ik heel vreemd want in de voorjaarsnota staat 'Den Haag, Den Haag, Den Haag'. We hebben de middelen, de slagen van Den Haag al te vaak gemist en ook dit is een vreemde. Voorzitter, los van de Haagse middelen wacht de Bossche samenleving op antwoord en handreikingen tot herstel, niet alléén van de gemeente, maar ook van de gemeente en we kunnen het niet maken om te gaan poseren. Geacht college, dat gun ik u de komende tien maanden nog niet. Dank u wel. De heer DE GROOT: Voorzitter, tijdens de voorbereiding van deze bijdrage grijp je automatisch terug op de situatie van alweer ruim een jaar geleden. We hadden toen net de eerste piek in de wereldwijde coronapandemie achter de rug en we keken uit naar een zomer waarin weer wat mogelijk zou moeten zijn. De realiteit van vandaag is dat we, nu de derde piek in besmettingen en ziekenhuisopnames achter ons ligt, weer verlangend uitzien naar een zomer met meer ruimte en vrijheden om elkaar te ontmoeten en gelukkig lijkt het erop dat dit inderdaad realiteit wordt. Na een heftig jaar gloort er weer licht aan het einde van de tunnel, een hoopvolle ontwikkeling.

Het college heeft volgens onze fractie sinds het begin van de pandemie de juiste en meest noodzakelijke crisismaatregelen getroffen en terecht ingezet op de uitgangspunten oog houden voor de kwetsbaren, hulp bieden waar nodig en de infrastructuur van onze gemeente zo goed mogelijk overeind houden. Ook complimenten voor wijze waarop we door middel van uitgebreide rapportages steeds stapsgewijs op de hoogte zijn gehouden van de getroffen maatregelen en de effecten daarvan. Tijdens de behandeling van de Begroting 2021 in november 2020 toen we midden in de tweede coronagolf zaten, sprak ik de wens uit dat we bij de behandeling van deze voorjaarsnota een duidelijk beeld zouden hebben van de uiteindelijke effecten van de pandemie op onze gemeente, maar helaas zijn we daar nog niet. Ik benoemde toen ook dat het onze fractie daarbij niet alleen ging om de financiële effecten, maar vooral om in welke mate het virus onze burgers had getroffen qua gezondheid en de economische, sociale en maatschappelijke samenhang. De huidige rapportages geven een genuanceerd beeld van de zorg op het gebied van economie, gezondheid en welzijn. Ook de impact van de voortdurende bewegingsbeperkingen en de effecten daarvan op het welzijn van met name onze jeugd en ouderen worden daarbij steeds duidelijker.

Daarbij is de rol die sportverenigingen, culturele en maatschappelijke instellingen kunnen en moeten spelen helaas nagenoeg weggevallen. Naast al deze negatieve effecten is het ook goed om bij deze algemene beschouwingen even stil te staan bij de zaken die nagenoeg gewoon zijn doorgegaan tijdens deze crisis. Ik denk daarbij aan de op maat gesneden steunpakketten voor ondernemers en burgers, de steun aan het onderwijs, de kwetsbaren in onze samenleving en ook aan de vele bouw- en duurzaamheidprojecten nu toch gewoon gerealiseerd of gestart konden worden. Het enorme financiële resultaat van het Grondbedrijf spreekt tot de verbeelding, complimenten daarvoor aan de ambtelijke organisatie omdat ze dit ondanks de coronaomstandigheden toch hebben weten te realiseren. Helaas is dit nog zeker niet compleet, maar in de voorliggende stukken krijgen we een goed beeld van wat een en ander tot op dit moment in financiële zin voor onze gemeente betekent en de nog steeds aanwezige onzekerheden daarbij. Ook onze fractie ziet de in deze voorjaarsnota genoemde onzekerheden in de grote financiële dossiers, bijvoorbeeld het herijken van het Gemeentefonds, maar ook zeker het Sociale en Zorgfonds dat daarin een rol speelt en we zijn dan ook met het college van mening dat daarover pas tegen het einde van 2021 meer duidelijkheid is te geven.

Onze fractie kan zich dan ook vinden in het uitgangspunt van het college om bij de opmaat naar de Begroting 2022 de lijn van de huidige begroting te continueren en de tekorten te dekken uit de screening van de reserves en voorzieningen die in 2020 bij de ombuigingen zijn gevormd. Het is onze overtuiging dat er pas begin 2022 een duidelijker beeld van de echte financiële positie van onze gemeente op langere termijn is vast te stellen, er zullen dan ook zeker structurele ombuigingen in het uitgavenpatroon van onze gemeente nodig zijn en soms pijnlijke politieke afwegingen moeten worden gemaakt om uiteindelijk op termijn toch weer tot een meerjarig sluitende begroting te komen. Bij het maken van die keuzes zal onze fractie de politieke lijn blijven volgen die u van ons gewend bent, we blijven ons inzetten voor leefbare en veilige wijken en dorpen, waarbij we de komende periode nadrukkelijk het accent willen leggen op het initiëren, faciliteren en realiseren van het laagdrempelig ontmoeten. De coronapandemie heeft ons geleerd dat juist de juiste beperkingen van elkaar minder of zelfs niet kunnen ontmoeten een zware stempel op onze samenleving heeft gedrukt, terwijl juist de behoefte aan onderlinge sociale en maatschappelijke betrokkenheid alleen maar groter is geworden en dat geldt uiteraard voor alle leeftijdsgroepen.

Onze fractie ziet goede mogelijkheden om deze ambitie politiek te realiseren door bijvoorbeeld noodlijdende verenigingen op sportief, cultureel en maatschappelijk gebied te ondersteunen, te zorgen voor een veilige woon- en werkomgeving voor al onze burgers met goede verbindingen tussen wijken, dorpen en naar onze binnenstad, door blijvend aandacht te hebben voor sociaal kwetsbare burgers, zowel jeugd als ouderen, en ontmoetingen te stimuleren en te faciliteren. 18

Denk aan laagdrempelige buurt- en wijkaccommodaties voor jong en oud, maar ook aan een slimme inrichting van de openbare ruimte met functionele plekken waar men elkaar kan ontmoeten zoals kunstgrasveldjes, speel- en beweegtuinen, pluktuinen, dierenparkjes et cetera. Er zijn in onze gemeente al veel goede voorbeelden, maar in onze optiek moeten er nog meer gerealiseerd worden. Meer specifieke woningbouwprojecten die jongeren en ouderen de mogelijkheid bieden in de wijk of de kern van hun keuze betaalbaar te kunnen blijven wonen. We denken daarbij aan bouwprojecten voor studenten en starters, maar ook ruim baan voor CPO-projecten voor de eigen jeugd om in hun eigen woonomgeving te kunnen blijven wonen en leven en ook voor ouderen, denk aan CPOprojecten zoals de zogenaamde knarrenhofjes, geef daar ruimte voor. De lokale economie blijven uitdagen, steunen en faciliteren, uiteraard in goede samenwerking, waarbij ik hier het onlangs door het college gepresenteerde horecaherstelplan – collega Kagie wees daar net ook op en ik heb dat inmiddels ook ontvangen, dat de gezamenlijke horeca van de binnenstad in Rosmalen aan het college heeft aangeboden – onder de aandacht wil brengen. Ze hebben het over een horecaherstelplan, waar zeer veel aandacht aan gegeven kan worden en waar goede mogelijkheden zijn om met die betrokkenen uit de crisis en weer op gang te komen.

Voorzitter, slechts enkele ideeën en suggesties om onze ambitie van laagdrempelig ontmoeten in onze wijken en dorpen de komende periode meer te initiëren, te stimuleren en te faciliteren. Het is ook goed om vast te stellen dat de coronacrisis ons ook het nodige heeft geleerd. Daarbij denk ik vooral aan de enorme creativiteit en het innovatieve vermogen dat bij onze burgers, ondernemers en instellingen is komen bovendrijven en na het succes van de eerste Bossche Zomer wil onze fractie daar structureel meer ruimte voor blijven bieden. De energie, samenwerking en ontmoeting die het heeft losgemaakt moeten we de komende jaren vooral vasthouden en dat betekent een uitdaging voor het college, maar ook voor ons als raad om hierin onze rol te spelen, alleen dan kunnen we de gigantische effecten van deze coronapandemie op termijn weer te boven komen. Tot slot, tijdens de komende commissievergadering zal onze fractie nader ingaan op een aantal specifieke uitwerkingen van onze ambitie om het ontmoeten in wijken en kernen verder te stimuleren en te faciliteren. Ook zullen we dan nader ingaan op de voorstellen in deze voorjaarsnota met betrekking tot het Structuurfonds en het zal u niet verbazen dat onze fractie een genuanceerd standpunt heeft over de goede bereikbaarheid en de leefbaarheid van onze oostelijke gemeentedelen. Tot zover. De heer VAN HATTEM: De algemene beschouwingen vandaag.

Dit college heeft met deze voorjaarsnota de ambitie van een 's-Hertogenbosch waar het aantrekkelijk is om te wonen, samen te leven, te werken en te ondernemen. Wie wil daar nou niet zijn schouders onder zetten, om de oproep van het college richting de raad kracht bij te zetten, maar helaas heeft het college daarvoor de verkeerde ambities en de verkeerde prioriteiten. De PVV kiest voor betaalbare woningen voor onze eigen inwoners in een veilige leefomgeving zonder windturbine-ellende, zonder straatterreur en zonder het islamitische gebulder van een azan uit de luidsprekers van een minaret zoals in steeds meer steden in het land het geval is, dat moeten we hier zien te voorkomen. De PVV kiest voor onze tradities, onze geschiedenis en onze feesten, dus met de intocht van Sinterklaas en Zwarte Piet en het vieren van carnaval zonder censuur van Black Lives Matter activisten en extremisten, en het behoud van ons landschap en onze monumenten, dus ook geen Heesch West. Onze horeca en middenstand moeten optimaal de ruimte en een stevige impuls krijgen en geef de ruimte aan de kermisexploitanten, wees flexibel met evenementenvergunningen en laat de kermissen in onze stad en in al onze dorpen doorgaan en in de stad bij voorkeur ook gewoon in de binnenstad zelf, wat veel kermisexploitanten ook graag zouden willen.

Het college klaagt in de voorjaarsnota dat er te weinig geld vanuit het rijk naar de gemeente gaat want er zou sprake moeten zijn van een, en ik citeer, 'financieel sterke gemeente met ruimte voor eigen keuzes' en waar heeft de gemeente dan geld van het rijk voor nodig? Voor het halen van de klimaatdoelen en een zorgvuldige energietransitie. Hoezo eigen keuzes? Hoe hypocriet wil je het hebben, dit college loopt blind aan de leiband van het rijk met de Regionale Energiestrategie, de RES. De PVV is hier dan ook duidelijk over, stop met die spilzuchtige klimaatdoelen en die roofzuchtige energietransitie. Deze week bleek dat de energielasten voor onze burgers hierdoor jaarlijks met honderden euro's stijgen. Stop daarmee, stop met al die windparken, stop met die dure Duurzame Polder en stop met al die zonnevelden en aardgasvrije wijken, stop met deze klimaatroofzucht. 'Dit college wil perspectief bieden aan de toekomst van 's-Hertogenbosch met het EU-herstelfonds om onze Europese economie en samenlevingen duurzamer en veerkrachtiger te maken' aldus de tekst bij de voorjaarsnota. Het perspectief is nog meer onbetaalbare klimaatstalorders van Frans Timmermans, nog meer EU-bemoeizucht en vooral meer roofzucht want uiteindelijk betalen we dit als Nederland helemaal zelf.

Het perspectief is voor de PVV een Nexit en we moeten ons lokaal dan ook niet zelf onderwerpen aan deze Brusselse bureaucratie en heerszucht. De PVV wil geen EU-fonds, maar focus op ons eigen Zorgfonds. Dat 19

moeten we versterken in plaats van de financiële braspartij aan de Parade. De PVV wil ook graag snel duidelijkheid over hoe het carnaval in 2022 weer gewoon kan doorgaan, zeker voor de activiteiten in de buitenlucht zou dit moeten kunnen. We horen graag van het college wat het perspectief is voor het carnaval als ons grootste volksfeest, maar geen feest zijn de parkeerinkomsten, gelet op de teruggelopen parkeerinkomsten van het afgelopen jaar met een mogelijk nadeel van € 8,3 miljoen. De PVV roept het college dan ook op om de parkeertarieven niet te verhogen om dit te compenseren. Dit zal juist een averechts effect en een desastreus effect voor onze middenstand hebben. De PVV wil ook geen woningen meer weggeven aan statushouders, maar enkel en alleen aan onze eigen inwoners. Ook roept de PVV op om geen medewerking te verlenen… De heer SLIKKER: Dit zijn van die punten waarvan je weet dat ze gaan komen, namelijk doen alsof de woningnood in Den Bosch wordt veroorzaakt door een beperkte groep mensen die urgentie heeft of dat nou alleenstaande ouders die op straat zijn komen te staan of mensen die als statushouder zijn binnenkomen zijn. Kan de heer Van Hattem mij vertellen hoeveel woningen er het afgelopen jaar verhuurd zijn, hoeveel er naar statushouders zijn gegaan en wat dat betekent voor de wachtlijst? Anders wil ik het u graag vertellen.

De heer VAN HATTEM: Ik heb het exacte cijfer niet bij de hand, dat zal ik u eerlijk zeggen, maar ik heb wel een globaal beeld. Het totaal aantal woningen dat in Nederland nieuw wordt bijgebouwd, is de afgelopen tien jaar ook weggegeven aan statushouders en dan hebben we het over ongeveer 80.000 woningen. Als we dat vertalen naar lokaal niveau is iedere woning die we weggeven aan een statushouder gewoon één te veel, ongeacht hoeveel het er zijn. De heer SLIKKER: Er zijn het afgelopen jaar 1750 woningen bij woningbouwcorporaties vrijgekomen, waarvan zestig naar statushouders zijn gegaan. Als we dat niet zou doen, wordt de wachttijd voor een gemiddelde Bosschenaar in plaats van tien jaar negen jaar en acht maanden. Zou u, in plaats van steeds deze riedel af te steken, eens willen benoemen wat uw punten zouden zijn waarmee u die woningbouwopgave voor mensen die al tien jaar in de wacht staan echt laat afnemen in plaats van met een paar lousy maanden over de rug van oorlogsslachtoffers. De heer VAN HATTEM: De heer Slikker van de PvdA zegt dan direct dat het oorlogsslachtoffers zouden zijn. Nou wat de PVV betreft, zijn het in veel gevallen duidelijk profiteurs die hier door zeven of acht veilige landen naartoe komen om hier misbruik te maken van alle sociale voorzieningen. Daar moeten we vanaf, dat is de principiële fout die hierin zit en niet die paar maanden.

Nee, het gaat om het principe dat die lui voorrang krijgen op de eigen inwoners en dat is principieel fout. De heer SLIKKER: Ik constateer dat u dezelfde riedel herhaalt, maar geen enkele oplossing aandraagt voor het voorkomen van een enorme wachttijd voor woningzoekenden en dat u liever mensen tegen elkaar opjaagt. Dat mag, maar dat siert u niet. De heer VAN HATTEM: Ik constateer dat de PvdA dit alleen maar veel erger maakt, dat die de eigen inwoners op de tweede plaats zet en het nog steeds goedvindt dat er voorrang, urgentie is voor deze groep statushouders in plaats van voor onze eigen inwoners. Hoeveel het er ook zijn, iedere woning die daarnaartoe gaat is sowieso één te veel. Ook roept de PVV op om geen medewerking te verlenen aan het provinciale beleidsplan voor de verdeling van asielzoekerscentra van azc's. Roosendaal heeft de afgelopen week in het kader hiervan al een azc geweigerd. De PVV roept het college op om dit ook in Den Bosch te doen en ieder voorstel voor een azc pertinent te weigeren. Qua veiligheid is de jongerenoverlast het afgelopen jaar fors gestegen. Mevrouw DE RUITER: Ik wil u toch even oproepen om naar artikel 1 te kijken want ik vind het echt schandalig wat u zegt. Iedereen is welkom in onze stad, we zijn een gastvrije stad en dat geldt ook voor asielzoekers, het geldt voor statushouders die een woning zoeken, het geldt voor iedereen.

Dus ik zit me echt op te winden over wat u hier zegt in deze zaal. De heer VAN HATTEM: Ik word alleen maar blij als GroenLinks volledig opgewonden raakt, dan heb ik blijkbaar de goede toon te pakken. De VOORZITTER: Mijnheer Van Hattem. De heer VAN HATTEM: Voorzitter, ik benoem het alleen maar even want toen artikel 1 hier aan 20

de muur gespijkerd zou worden heb ik al voorspeld dat GroenLinks daar misbruik van zou gaan maken, dat die daar met een moralistisch vingertje naar zou gaan wijzen, en dat zien we nu gebeuren. We moeten inderdaad naar artikel 1 verwijzen want onze eigen inwoners worden gediscrimineerd ten opzichte van statushouders, statushouders krijgen met voorrang huizen toegewezen terwijl onze eigen inwoners langer op de wachtlijst moeten staan. Dus als GroenLinks dit artikel serieus neemt, dan zou GroenLinks juist de voorrangspositie voor statushouders moeten schrappen en onze inwoners niet langer daarmee discrimineren. Volgens de stadsmonitor, en dan heb ik het over de fors toegenomen jongerenoverlast, zou deze overlast fors moeten dalen, maar hoe dan en met welke middelen? We horen het graag van het college. Volgens de stadsmonitor is de luchtkwaliteit de afgelopen jaren fors gestegen, maar bepaald niet rond de kankerverwekkende Asfaltcentrale. In plaats van dat te benoemen en dat probleem eens stevig aan te pakken, worden verkeer en vervoer genoemd als belangrijkste bron van luchtverontreiniging en moet het aantal laadpunten voor elektrische auto's worden uitgebreid om dit aan te pakken.

Wat een totale kolder, ga liever eens stevig handhaven op die verschrikkelijke Asfaltcentrale in plaats van laadpalen neer te zetten wat totaal geen effect heeft en alleen maar een oplossing voor de bühne is. Voorzitter tot slot, qua prioriteiten schrappen we heel snel de Binnenstadsring en de Bossche Stadsdelta, we zitten op dit moment echt niet op dergelijke projecten te wachten, dat scheelt financieel gezien al een slok op een borrel. Om af te sluiten, het is essentieel om richting 2022 en zeker ook richting de komende bestuursperiode beter naar onze inwoners te luisteren, hen ook echt serieus te nemen en hen niet alleen maar met pseudo-inspraak en participatie iets op de mouw te spelden. Voorzitter, tot zover onze bijdrage aan deze algemene beschouwingen. De VOORZITTER: Dank u wel. Het woord is aan 50PLUS, mevrouw Hernández. In Bossche kleding zie ik. Mevrouw HERNÁNDEZ: Inderdaad in mooie kleding om de lokale bedrijven en ondernemers te steunen, het is meer een statement dan de mode. Er werd vandaag heel veel gezegd over corona. De pandemie heeft ons geleerd wat belangrijk is, maar ook iets nog belangrijkers, namelijk dat wij niet stil kunnen blijven. Wij moeten doorgaan en ik ben trots op deze raad omdat die ook tijdens de pandemie ons werk niet gestaakt heeft. Sterker nog, wij zijn met volle kracht doorgegaan, mijn dank aan iedereen.

Wij zijn op weg naar herstel en 50PLUS is van mening dat de eerste opgave die wij hebben bij het maken van het beleid is dat onze gemeente op drie essentiële doelgebieden goed functioneert. Dat zijn wonen, gezondheid en economische bedrijvigheid. Ik kan niet anders dan constateren dat de gemeente juist op deze drie belangrijke gebieden nog veel te doen heeft voor onze inwoners en wij dringen er ook op aan om onze ambitie op deze gebieden naar boven bij te stellen. Qua wonen is er niet eerder zo'n groot tekort aan betaalbare woningen geweest en dat tekort komt voor in alle andere klassen, van luxeappartementen tot sociale woningen. De wachtlijsten voor huurwoningen zijn langer dan ooit en de wachttijd voor sociale huurwoningen loopt inmiddels op tot tien jaar. Wij moeten veel meer doen om de nijpende woningnood op te lossen en het antwoord is simpel: bouwen, bouwen en nog eens bouwen. Opnieuw vragen wij, voor het derde jaar op rij, om een actiever grondbeleid te voeren om met dit geld de woningnood op te lossen. Wij moeten profiteren van de goede prijzen op de huizenmarkt, wij moeten als gemeente actief bouwen, verkopen en daarbij winst maken. Die winst kunnen we gebruiken om nog meer te kunnen bouwen, zo komen wij uit de wooncrisis. De lat moet hoger worden gelegd en de uitvoeringskracht moet worden versterkt, niet morgen maar nu.

Voorzitter, net zo zorgelijk als het halen van onze woningdoelen is het ook gesteld met onze economie en de gezondheid. Als je door de stad loopt en je om je heen kijkt, zie je hoe hard de middenstand door de coronacrisis is geraakt, nooit eerder zag ik in de binnenstad zo veel winkelpanden leeg of te huur staan. De evenementensector en de horeca hebben zware klappen gehad en ik verwacht dat dit zijn weerslag in het straatbeeld zal krijgen. Toch zijn we blij dat de Vuelta in 2022 naar onze gemeente komt. Wegens corona zijn wij verplicht gaan thuiswerken en zijn heel veel kantoren leeg komen te staan, wat in schril contrast staat met de hiervoor genoemde woningnood. Het waar mogelijk transformeren van kantoren naar woningen is ook een zinvolle stap en het zou dan ook mooi zijn wanneer wij als gemeente de spreekwoordelijke stimulerende, helpende en faciliterende hand kunnen toesteken. Als gemeente moeten wij heel veel meer doen om de economie op poten te zetten en de stad levendig te houden. Te denken valt aan het niet verhogen van directe belastingen en parkeertarieven, betere bereikbaarheid van de binnenstad en het zo nodig aanbieden van noodkredieten. Als laatste gezondheid. Met name de jeugdzorg zit zwaar in de problemen, de jeugd heeft het erg moeilijk en onze hulp schiet schromelijk tekort.

Dit blijkt uit de lange wachtlijsten, mijn collega van de PvdA noemde veertien weken. Niet eerder hoorden wij zo'n klaagzang over het jeugdzorgbeleid. Laten wij hier de broodnodige extra stappen zetten en proberen de meest 21

schrijnende gevallen met voorrang te behandelen. De coronaeffecten. Het is wellicht niet direct de taak van de gemeente, maar het kan wel onze last worden. Bijvoorbeeld omdat een grote groep slachtoffers van corona wegens longbeschadiging in de bijstand kunnen komen, zzp'ers die hun eigen werk niet meer kunnen doen. Laten wij nu nadenken over hoe wij ervoor kunnen zorgen dat deze mensen die het al zo zwaar hebben maatschappelijk betrokken blijven en hun eigenwaarde houden, al is het maar voor een paar uur per dag. Het zijn bijzondere tijden die bijzondere maatregelen en acties vereisen. Daarom juichen wij initiatieven zoals het Bossche Coronafonds dat kwetsbaren zo veel steun geeft toe. Een ander vraagstuk gaat over de risicobedrijven zoals de Asfaltcentrale, de autoverschrotingsindustrie, windmolens, industrie en landbouw tegenover lucht, water en bodemkwaliteit, kortweg de volksgezondheid. Daar heb ik het over. De Omgevingsdienst en de provincie zorgen voor de handhaving, maar wie controleert die Omgevingsdienst? Hier zouden we samen met de provincie aandacht aan moeten besteden, in onze omgeving hoort de gezondheid van onze burgers voorop te staan. Dan een onvermijdelijk thema, het Theater aan de Parade. De huidige werkwijze rond het theater doet ons het ergste vrezen, vooral wat betreft de kosten, maar daar zullen wij apart over spreken.

50PLUS zal dit dossier met argusogen blijven volgen. Samenvattend, meer geld naar het stimuleren van de woningbouw, de gezondheid en de bedrijvigheid en minder geld naar prestigeprojecten. Tot zover voorzitter. De heer VAN CREIJ: Ja, de laatste voorjaarsnota van dit college. Het is eigenlijk voorsorteren op de laatste begroting en wij hebben op kunnen maken dat dit eigenlijk te zien is. Een aantal collegeleden wil nog een aantal zaken doordrukken nu ze nog in het college zitten. Volgens ons was de wethouder van Financiën bij het vaststellen van deze stukken met betrekking tot de voorjaarsnota niet alert genoeg om zijn collega-wethouders even te wijzen op het feit dat het geen sinterklaas is en dat niet alles kan. Volgens ons had de wethouder toch wat alerter kunnen en moeten reageren, er staat toch wel een aantal zaken in deze stukken dat wij als onzinnig benoemen. Wij lezen bijvoorbeeld in het jaarverslag dat de wethouders qua naamsbekendheid ver onder de 48% komen, maar 40% van de burgers kent de namen van onze wethouders. U hebt in de technische vragen kunnen we lezen dat wij hebben gevraagd of dit komt door hun positieve of hun negatieve inbreng en daar was geen uitsluitsel over te geven, maar als ik de Asfaltcentrale, het Dierenbos of het Annapark noem, denk ik dat de burgers de naam van de wethouder niet kennen op grond van positieve zaken.

Als ik dan terugga naar de stukken die nu voorliggen, de actualisatie en de voorjaarsnota, wordt bijvoorbeeld gevraagd om een extra investering van € 5 miljoen voor het Bartentheater. In mijn inleiding gaf ik al aan dat de wethouder van Financiën wellicht niet adequaat genoeg is geweest, iedereen zag met zijn boerenverstand aankomen dat er mogelijkerwijs overschrijdingen komen en ik vraag me dan ook af waarom de wethouder van Financiën niet heeft gezegd dat in het Theater aan de Parade een post van € 5 miljoen voor tegenvallers zit, dat die eerst moet worden opgemaakt om daarna verder te kijken. De wethouder van Cultuur zal wel zeggen dat die post ergens anders voor is, maar de gemeenteraad heeft nog steeds het budgetrecht en kan zeggen dat die € 5 miljoen daarvoor bestemd is en dat die niet, zoals nu wordt voorgesteld in de actualisatie… Daar gaan wij zeker niet mee akkoord. Ik heb ook nog een vraag aan de wethouder van Cultuur over het Bartentheater. De grondstofprijzen zijn inmiddels met 20% toegenomen, is daarvoor een juiste clausule in het hele gebeuren opgenomen? Er is steeds gezegd dat de aannemer in het bouwteam zit en dat dit soort tegenvallers niet mogelijk is. Ik hoor straks graag van de wethouder of dat is of kan worden meegenomen. De VOORZITTER: Mijnheer Van Creij, dezelfde opmerking als naar de heer Gersjes.

De vragen worden beantwoord tijdens de commissiebehandeling. De heer VAN CREIJ: Ja dat kan, maar het kan maar alvast duidelijk zijn. Dan de prioriteiten in het Structuurfonds en ik heb een paar voorbeelden. De € 10 miljoen voor het verfraaien van de Diezebrug. Toen het voorstel over de Stadsdelta voorbijkwam, hadden wij een motie en een amendement om prioritering in het Structuurfonds aan te brengen en om deze € 10 miljoen nu nog niet te doen. De doorgetrokken Vogelstraat staat er nog steeds niet echt expliciet in en dat vinden wij belangrijker dan het verfraaien van de Diezebrug, de veiligheid gaat voor alles. De ondertunneling in Orthen die beloofd is, is ook een punt van veiligheid, maar het college vindt het verfraaien van de Diezebrug belangrijker en dat zien wij dus niet en daar zullen we ook nog mee komen. Op 25 mei jl. is hier de Oostelijke ontsluitingsweg besproken, dat was eigenlijk gewoon een debacle en dat leidt ertoe dat wij nog met een stuk komen om ook dat niet te laten doorgaan en om die budgetten bij elkaar te halen en de Oostelijke ontsluitingsweg te schrappen. Wij komen de komende weken op een aantal zaken terug, maar ik wil wel een aantal noemen. Wij vinden het Zorgfonds erg belangrijk. De accountant gaf aan dat er straks in het Sociaal Domein een tekort van € 13 miljoen op jaarbasis is en 22

dat vinden wij erg zorgelijk. Dan de jongerenoverlast in Empel die er in 2020 was. Het is gemakkelijk de koe in de kont kijken, maar dat is mede veroorzaakt door het sluiten van jongerencentra en de scholen. Ik denk dat we wel kunnen vaststellen dat dit niet de juiste keuzes waren en als zoiets nog eens voorkomt, moeten we dat in ons achterhoofd houden. De heer GEERS: Het sluiten van jongerencentra was gewoon een rijksmaatregel, tenzij het kwetsbare groepen waren, die kon je wel opvangen, maar zit daar niets onder? Als jouw jongerencentrum waar jij een avond gaat rondhangen dicht is en je alternatieve actie is om maar rotzooi te gaan schoppen, zit daar niet iets fundamentelers onder dan de keuze om een rijksmaatregel wel of niet uit te voeren. De heer VAN CREIJ: U hebt natuurlijk helemaal gelijk, maar de gemeente had daar adequaat op kunnen inspelen. Ze mochten daar niet naar binnen en er had buiten iets georganiseerd kunnen worden. Het is gemakkelijk de koe in de kont te kijken en achteraf te zeggen dat we het anders hadden moeten doen. Als ik die wijsheid toen had gehad, had ik hier misschien wel iets anders ingebracht, maar het is in onze ogen gewoon een vaststelling van wat er gebeurd is. Je kunt alleen maar leren van het verleden, ik hoop dat ik uw vraag zo beantwoord heb.

Dan de sportverenigingen, er is hier al vaker gezegd dat die het cement van de samenleving zijn en daar moeten we heel goed naar kijken en er heel nadrukkelijk aandacht voor hebben dat de middelen op de juiste plekken terechtkomen. Ik sluit af met een compliment voorzitter. De opnames die gemaakt zijn door DTV in samenwerking met de Mediamannen, de 33 uitzendingen die er geweest zijn, zeker aan het begin van de corona, hebben heel erg geholpen om het voor iedereen toch duidelijker te maken. Tot zover. De heer GEERS: Dan kan ik het aan het einde toch niet laten om een opmerking te maken. Collega Van Creij sprak een aantal malen over het al dan niet opletten van de wethouder van Financiën, maar als ik de bijdrage van collega Van Creij hoor, hoop ik dat de wethouder van Financiën liever niet oplettend was dan dat hij zijn aandacht had bij de wensen van gewoon ge-DREVEN want ik hoor collega Van Creij alleen maar negatieve dingen zeggen. Heeft de heer Van Creij geen punten uit het jaarverslag of de voorjaarsnota waarvan hij zegt: op deze manier werkt de gemeente 's-Hertogenbosch echt aan het herstel uit de coronacrisis? Dat is dé opgave waarvoor we hier met elkaar staan. De heer VAN CREIJ: Bedankt voor deze verduidelijkende vraag.

Er zitten natuurlijk goede dingen in, maar zoals het er nu voorligt… Zeker in de voorjaarsnota staat een aantal zaken dat zeker niet onze prioriteit heeft. Onze prioriteit ligt meer bij zorg en veiligheid dan bij het verfraaien van de Diezebrug. Als het geld weer tegen de plinten klotst, kan dat wel gebeuren, maar dat is op dit moment niet noodzakelijk, je kunt nu beter dingen doen die op dit moment wel noodzakelijk zijn. Gewoon geDREVEN is voor een realistische vooruitblik, ook na corona, maar wel met beide benen op de grond. Ik hoop dat ik zo antwoord op uw vraag heb gegeven. De VOORZITTER: Dank u wel. Dan geef ik het woord aan wethouder Hoskam namens het college. Wethouder HOSKAM: Voorzitter, ik kan de heer Van Creij verzekeren dat deze wethouder van Financiën goed op de punten is want als u luistert naar de bijdrage van uw collega van de PvdA, weet u precies wat ik de afgelopen tien jaar heb gedaan. Het is juist die zorgvuldigheid in die financiële… De heer SLIKKER: Ik wil de koning van Bermuda dan toch een compliment maken voor het jarenlang fêteren van zijn eigen kiezers, maar ik vrees wel dat we de komende jaren in de stad wel de pijn daarvan gaan voelen en ben benieuwd naar het serieuze antwoord op die vraag.

Wethouder HOSKAM: Het is juist dat solide financiële beleid dat ons in staat stelt, kijk ook naar de beoordeling van de accountant, om de crisis zo goed mogelijk door te komen. Onze uitgangspositie na de coronacrisis is ook beter dan die van andere gemeenten, vergeet dat niet. We praten hier nog steeds over de opmaat naar een begroting van € 750 miljoen, waarbij we nog gewoon de zaken blijven doen die we de afgelopen jaren ook hebben gedaan en dat in een tijd waarin we nog steeds in die corona zitten. Alhoewel er wordt gespeculeerd over het einde van corona, dat doet mij toch ook denken aan de woorden die we in 2020 met elkaar spraken, 'als de corona straks voorbij is'. We weten één ding zeker, we zijn op de goede weg, velen van u hebben de inenting al mogen ontvangen en anderen zijn qua leeftijd nog niet aan de beurt, maar zij zullen ongetwijfeld aan de beurt komen. Ik 23

weet nog niet hoe het in de toekomst met deze pandemie gaat want de geluiden over een derde golf en mogelijke maatregelen doen ook nog steeds opgeld. Dat is ook de reden dat we tussen nu en de vaststelling van de begroting adequaat blijven op onze coronamaatregelen. Ik zeg de raad ook dank voor het uitgesproken vertrouwen in de maatregelen die het college de afgelopen jaren in samenwerking met u heeft genomen. Dat neemt niet weg dat we met elkaar toch nog wel een hele leuke discussie kunnen voeren want er komt wel degelijk een aantal grote maatschappelijke vraagstukken aan. We kunnen allemaal huizen willen bouwen, we kunnen allemaal klimaatneutraal willen worden, we kunnen bedrijfsterreinen aanleggen en we zullen iets aan de bedrijfshuisvesting moeten doen want we hebben de afgelopen jaren de leegstaande kantoren in massaliteit omgezet in woningen, maar er komt een vraag over hoe we omgaan met die publieke ruimte want na de aansluiting van Rosmalen is 's-Hertogenbosch niet echt veel groter geworden en al die vragen zullen we een keer met elkaar moeten aangaan. Je kunt je grond maar eenmaal gebruiken en als je geen grond hebt om huizen op te bouwen, bouw je luchtkastelen en daar kan niemand in wonen. Dat geldt ook voor de financiële toekomst.

We zijn goed, we hebben onze reserves op orde, we kunnen uit de crisis komen, maar als het rijk niet over de brug komt op het Sociaal Domein en op de energietransitie dan kan de PvdA de ozb wel met 100% verhogen, maar dan komen we er nog niet. Dus wij hebben elkaar nodig, ook in de wetenschap dat 's-Hertogenbosch een uitgangspositie heeft waar menig stad in financiële, economische en sociale zin jaloers op is. Het college ziet uit naar de komende week waarin al uw vragen beantwoord zullen worden, waarin we met elkaar de degens gaan kruisen over de hoogte van de ozb, de toeristenbelasting, de uitbreiding, de hondenbelasting, ik was hem bijna vergeten, maar de heer Van Creij heeft hem al… Ik luister wel mijnheer Van Creij, u hebt hem in 2020 afgestaan, dus dat heb ik alvast ingeboekt. Ik ben wel iemand van tradities en folklore. Ik wil de vraag over de kermissen wel beantwoorden omdat ik ook gepassioneerd kermiswethouder ben. De kermissen in de dorpen en in 's-Hertogenbosch gaan door in de wetenschap dat we de Bossche Zomer koesteren, maar vergeet niet dames en heren aan de Bossche Zomer en de ruimte die wij geven komt ook een pendant naar voren.

Waar we in 2020 met die samenwerking tussen bewoners, bedrijven en de horeca die ruimte met gemak beschikbaar konden stellen, komen er nu ook steeds vaker signalen naar boven van buurten die dat als een inbreuk op hun omgeving beschouwen, die werkelijkheid doet zich ook voor. Daar waar de een ruimte krijgt, ziet de ander zijn ruimte beknot worden. U bent gemeenteraad om daar een heldere, duidelijke en kundige afweging in te maken want die afwegingen, niet alleen op dit gebied maar ook op andere vraagstukken, worden niet alleen nu, maar zeker in de toekomst nog stringenter, dus het is zaak om u goed voor te bereiden op de moeilijke keuzes die u staan te wachten. De VOORZITTER: Dank u wel. Ik denk dat we kunnen terugkijken op een mooie avond waarin vanuit verschillende perspectieven naar de toekomst 's-Hertogenbosch is gekeken en waarin de maatschappelijke vraagstukken op een goede manier zijn geadresseerd. Die adressering leidt tot discussies volgende week, ik hoorde al 'de degens kruisen', dat klinkt al direct heel agressief, het mag ook wat vriendelijker, daar is ook een appel op gedaan door diversen van u. Ik denk dat we er allemaal naar uitkijken in het belang van de mensen waarvan we allemaal zo veel van houden en dat ze toch de inwoners van 's-Hertogenbosch. Ik wens u allemaal nog een prettige avond toe en ik sluit deze vergadering. Dank u wel.