Notulen raadsvergadering 2021-04-06

in kaart te brengen welke van de +/-25, zich binnen de gemeentegrenzen bevindende, brandstofverkooppunten in de komende vijf jaar zouden kunnen worden herbestemd tot snellaadpunten en hiertoe de technische haalbaarheid, ruimtelijke beperkingen en de potentiële kosten van elke locatie inzichtelijk te maken; 2. als onderdeel van deze verkenning in kaart te brengen op welke mogelijke manieren bestaande brandstofverkooppunten – zowel staand op gemeentelijke grond als op privégrond – verleid kunnen worden om verder te gaan als snellaadpunten; 3. tevens inzichtelijk te maken hoe een tender eruit zou kunnen zien voor een open aanbesteding, zodat snelladen niet exclusief wordt overgelaten aan zittende benzinestations, maar ook nieuwe partijen een kans krijgen; 4. op basis van deze inzichten de raad een drietal scenario's voor te leggen met duidelijke tijdlijnen, voor het gefaseerd herbestemmen van brandstofverkooppunten naar snellaadstations in de komende vijf jaar; 5. hierbij eveneens aansluiting te zoeken bij reeds bestaande regionale en landelijke beleidsvoornemens op het gebied van snelladen en de ontwikkeling van laadinfrastructuur. en gaat over tot de orde van de dag. De heer VAN CREIJ: Even richting de heer Hoeben. U gaf eerder aan een aantal tankstations te willen ombouwen naar elektrisch laden.

Hebt u daarover contact met de tankstations gehad? Ik heb een aantal tankstations benaderd en die zitten er helemaal niet op te wachten. De heer HOEBEN: Dan hoop ik dat de heer Van Creij goed heeft gekeken naar wat ik eigenlijk vraag. Het is nu juist een verkenning naar die tankstations. We hebben ruim 25 tankstations binnen de gemeentegrenzen en ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat daar toch wel ondernemers bij zijn die op termijn, als het elektrisch rijden een grote vlucht neemt, denken: misschien is het wel iets voor ons om te migreren. Het gaat puur om die verkenning want we krijgen een behoefte. Tot zover motie 1, ik ga verder met motie 2. Die is meer gericht op het verhaal dat ik tijdens de commissie hield. Het gaat niet over of we nu het juiste kruisje op een kaartje op Twitter plaatsen of over een kwalificatie die in de media aan dat groen wordt gegeven, maar het gaat om het grotere verhaal: wat staat daar eigenlijk, waar passen we nu eigenlijk dat tankstation in? Dat is op een locatie waar we vóór 2012 heel 15

erg ons best hebben gedaan om het pand van De Harense Smid te verwerven. We gingen daar een ecologische verbindingszone maken, we hadden daar een enorm budget voor uitgetrokken, fase 1 bijna € 17 miljoen en dat was uiteindelijk € 23 miljoen. Daar zaten meer onderdelen bij hoor, het was niet alleen maar die ecologische verbindingszone maar ook wat andere bouwwerken. Dat heeft ons best wel wat geld gekost. Het was toen al duidelijk dat je eigenlijk tussen twee van die wegen, de twee bruggen tussen de A59 en de Graafseweg, een stepping stone had moeten creëren om de natuur die barrières te kunnen laten nemen. Dat ging echter niet, De Harens Smid wilde toen niet weg, die wilde daar juist uitbreiden. Dan gaan we verder in de tijd en dan blijkt in 2015 dat De Harense Smid daar inmiddels weg is en dat Heijmans dat pand heeft verworven. Motie 2 Ruimte voor duurzaamheid én ruimte voor natuur en fietsverkeer Ingediend door De Bossche Groenen en SP De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 6 april 2021; gezien hebbende het raadsvoorstel Ruimtelijke onderbouwing Snellaadstation Fastned, Graafsebaan Rosmalen; overwegende de beraadslagingen in de commissie Omgeving d.d.

23 maart; constaterende dat: • provinciaal beleid aangeeft dat bij een ecologische verbindingszone in een stedelijke omgeving een gemiddelde breedte van 50 meter dient te worden aangehouden; • er in 2013 een ecologische verbindingszone gecreëerd is vanaf de Wamberg/Coudewater tot aan de Maasoever met een investering € 23 miljoen, die ter hoogte van het pand De Harense Smid een breedte heeft van slechts 12 meter; • Heijmans inmiddels de eigenaar is van het pand De Harense Smid; • de beoogde locatie voor het laadstation momenteel de bestemming Groen heeft en langs de toerit tot het pand De Harense Smid ligt; • deze locatie vooralsnog als enige geschikte optie is aangewezen en nu al als te klein gezien wordt door de aanvrager; • er dus behoefte is aan meer en vooral ook grotere snellaadstations; • de toerit voor het laadstation een fietspad kruist welke al regelmatig onderwerp is geweest in de raad m.b.t.

veiligheid, juist op dit punt; overwegende dat: • er met de ontwikkeling van het snellaadstation en plannen van Heijmans (koppel)kansen liggen om de ecologisch verbindingszone naar de gewenste breedte te brengen; • er door een koppeling mogelijk de ruimte ontstaat om de (nu al bestaande wens) voor een groter snellaadstation te realiseren is; • door gezamenlijke met de gebruikers dit gebied te verkennen er meer oplossingen ontstaan voor een veiliger fietspad; • sloop pand De Harense Smid en uitbreiden huidige Heijmanspand mogelijk ook voor Heijmans aantrekkelijk kan zijn; verzoekt het college om: • met de pandeigenaar De Harense Smid en de exploitant van het snellaadstation in gesprek te gaan of optimalisatie in het gebied tussen Graafsebaan, A59 en Rosmalense-Aa mogelijk is door tot een gezamenlijk plan te komen waardoor het snelladen, kantoor uitbreiden, fietsroute en het kanaalpark elkaar kunnen versterken; en gaat over tot de orde van de dag. Mevrouw WELTEN: Ik hoorde de heer Hoeben zeggen 'We hebben voor 2013 zo enorm ons best gedaan' en dat klopt. Er waren argumenten om het niet te laten gebeuren, namelijk het aankopen van het pand dat destijds van iemand anders was dan het nu. Het lukte dus ook niet om die ecologische verbindingszone te verbreden.

Mijnheer Hoeben, wat zijn de argumenten voor dat het nu wel zou lukken? De heer HOEBEN: Het gaat me nog er steeds niet om om het pand te verwerven want het heeft inmiddels een trotse eigenaar die Heijmans heet. Heijmans heeft een bepaalde hobby namelijk bouwen en ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat die toch echt wel andere ideeën over die 16

locatie heeft dan tot in de eeuwigheid in dit pand te blijven zitten. Dat kan een strategische aankoop geweest zijn, dat weet ik niet en dat hoef ik ook allemaal niet te weten, maar ik zie wel dat er nu enorme kansen ontstaan: met een snellaadstation die ruimte zoeken, met Heijmans die misschien toch wel andere ideeën met het pand heeft en met het terrein dat we eindelijk kunnen inrichten op de wijze waarop we dat aanvankelijk bedacht hebben. Daartoe roept deze motie op. We stemmen niet tegen een laadstation omdat we vinden dat dit een slechte ontwikkeling is. Nee, we vinden die plek misschien helemaal niet zo geschikt omdat daar al zo beperkt is, omdat het daar al zo knijpt voor die ecologische verbindingszone. Laten we nu eens kijken of we met deze ontwikkeling de boel daar juist kunnen versterken. Daar komt ruimte, daar is ruimte, daar zijn ideeën over, daar ligt een fietspad dat al een beetje knelt, dat al te steil is en er is hier ook regelmatig voorbijgekomen dat het daar toch niet helemaal jofel is. Misschien kunnen we juist met deze ontwikkeling de boel daar wel versterken en daartoe roept deze motie op. Tot zover voorzitter. De heer VAN HATTEM: Dit voorstel brengt mij toch wel een beetje in dubio.

Volgens het voorstel is het realiseren van dat snellaadstation puur een privaat initiatief en is er qua locatie op zich ook niet zo heel veel mis mee, maar aan de andere kant krijgt het bedrijf Fastned dat erachter zit ook voor een deel hele grote Europese en andere subsidies en we maken ons daarmee wel een stukje mede betrokken bij het verdienmodel van dit bedrijf, dat doet mij wel een beetje aarzelen. Ik hoor graag van de wethouder of in ieder geval kan worden uitgesloten dat bij deze vestiging in Den Bosch subsidies of andere voordelen aan dit bedrijf worden gegeven. Wat de locatie betreft, hoor ik het graag als er nog bezwaren van de omwonenden zijn want dat heb ik niet echt uit het stuk kunnen opmaken. Qua ruimtelijke ontwikkeling an sich geen bezwaar. Reactie college Wethouder GEERS: Richting de PVV, wij verhuren de grond aan dit bedrijf om hier een snellaadstation te realiseren en daarmee geven we geen subsidie. De gemeente 's-Hertogenbosch geeft geen subsidie aan Fastned om hier snellaadstations te realiseren. Richting De Bossche Groenen die twee moties heeft ingediend. In de eerste motie vraagt u eigenlijk: ga inventariseren welke tankstations we hebben, ga kijken of die kunnen worden herontwikkeld en schrijf daar een tender voor uit. Dat is een zeer omvangrijke procedure.

Wij staan voor de initiatieven die marktpartijen nemen, we kijken of we die een plek kunnen bieden voor zover dat past in onze ambitie en voor zover dat ook past binnen een goede ruimtelijke ordening. Dat is ook eigenlijk de manier waarop we dat hebben beschreven in de raadsinformatiebrief Elektrisch rijden en laden in de gemeente 's-Hertogenbosch die wij u eind 2019 hebben toegestuurd. Dat is een andere werkwijze dan u voorstelt, een werkwijze waarbij we juist initiatieven die binnenkomen snelheid willen geven en daar waar mogelijk het een plek willen bieden. Dus daarom ontraden wij deze motie. De heer HOEBEN: Dan toch. De wethouder ontraadt deze motie omdat het college er anders tegenaan kijkt en ik bevestig dat we dat in 2019 anders benaderd hebben, maar als je dan na een zoektocht van een marktpartij kijkt naar allerlei voorstellen en het magere aanbod waarmee we dan komen en waarover we dan consensus bereiken, beantwoordt dat niet aan de behoefte van de partijen. De VOORZITTER: Wat is uw vraag? De heer HOEBEN: Mijn vraag is: kunt u overwegen, en dat is naar Amsterdams model, om eens te kijken naar de bestaande tankstations, wat daar de behoefte is en hoe die naar de toekomst kijken? Ik zeg niet 'schrijf een tender uit', maar ik zeg 'Hoe zou het er daar uit kunnen zien? De VOORZITTER: De vraag is? De heer HOEBEN: Je moet een marktpartij wel de ruimte geven.

Mijn vraag is: kunt u met deze toevoeging nog eens kijken of dit misschien wel een hele goede motie is om juist meer vaart te kunnen maken? Wethouder GEERS: Stel dat eigenaren van tankstations in onze gemeente de behoefte hebben om een snellaadstation aan hun product toe te voegen dan zijn ze bij ons welkom, ze kunnen contact opnemen en dan kijken we welke mogelijkheden er zijn. Op die manier kunnen we snelheid maken en marktinitiatieven faciliteren. Dat is ook de werkwijze die we willen aanhouden en daarom ontraden wij uw motie. De andere motie die u hebt ingediend is eigenlijk een herhaling van de discussie uit 2013, 17

daar heb ik in de commissie ook naar verwezen. De raad heeft destijds besloten het Kanaalpark op deze manier aan te leggen en wij zien op dit moment, ook met de nieuwe eigenaar, geen momentum om die discussie over te doen. Dat momentum is er pas op het moment dat het gebied in ontwikkeling komt en dat momentum is er nu nog niet. De nieuwe eigenaar heeft dat gebouw en op het moment dat die eigenaar zegt 'we gaan met dat gebied aan de slag' ontstaat een momentum om de discussie te openen. Dat is op dit moment niet het geval en daarom ontraden wij deze motie. Tweede termijn De heer VAN CREIJ: Even een aanvullende vraag aan de wethouder. Nu wordt het aan deze kant, aan de Graafsebaan, gedaan, is er ooit overwogen om een clustering van tankstations te maken aan de andere kant van de Kloosterstraat in Rosmalen, waar onlangs de Avia geopend is? Normaal gesproken zijn die Fastned laadstations geclusterd met een gewone bezinepomp. De heer HOEBEN: Daarop aanhakend. Dat was een van de locaties die Fastned heeft aangevraagd en een van de andere locaties is de carpoolstrook vlak bij de McDonald's, maar die locaties zijn afgewezen. Nogmaals een oproep richting de wethouder. U kunt wel zeggen 'dit is de lijn die we vasthouden', maar zo gaan we het niet redden met de behoefte en de vraag die er is.

Ik bied een handreiking, laten we kijken of we het iets breder kunnen insteken en dat kan met de bestaande tankstations. Dat is misschien niet in lijn, maar het geeft wel ruimte en er zijn andere steden die dat model wel gebruiken. Dan over motie 2, die ook wordt ontraden. Ik sta daarvan te kijken want we hebben een breedte voor die ecologische verbindingszone afgesproken, in de stukken staat 60 meter, ik herinner me 40 meter en de provincie stelt gemiddeld 50 meter. Er liggen allerlei documenten waarin staat hoe je ermee moet omgaan als het om binnenstedelijk gebied gaat. We wisten toen al dat het eigenlijk niet optimaal was, maar we konden toen niet anders omdat een van de partijen die daarmee te maken had op dat moment niet wilde. Nu doet zich die kans voor en u kunt zeggen dat het niet in ontwikkeling is… Mevrouw WELTEN: Mijnheer Hoeben, ik vrees toch dat u in beide moties een beetje worstelt met de rol van de gemeente. De wethouder geeft bij motie 1 aan: laat dat bij de marktpartij liggen. Waarom laat u dat niet bij de marktpartij liggen? U vergeet ook dat er een enorme kostenpost aan planschade komt als de gemeente dergelijke initiatieven neemt, nog even los van welke rol de markt moet hebben. Dan ten aanzien van uw tweede motie.

Er zijn geen nieuwe argumenten en ook daar zit een marktpartij, iemand is eigenaar en de gemeente bepaalt niet wat de eigenaar met dat pand en zijn grond doet. Ik vraag u toch om even na te denken en misschien moeten ik vragen welke rol u de gemeente in deze twee moties toedicht. De heer HOEBEN: De rol die de gemeente hierin heeft, is gewoon kijken naar wat we in het verleden hier in dit gremium hebben afgesproken, kijken naar de ontwikkelingen in het gebied en met de partijen aan tafel gaan. Het mooie is dat er maar twee partijen zijn, namelijk de gemeente zelf en Heijmans. Er valt echt wel met Heijmans te schakelen om te kijken wat er in dat gebied moet gebeuren. We weten dat die verbindingszone niet optimaal is en we kunnen wel zeggen 'ja goh', maar we hebben toen € 23 miljoen uitgegeven om het allemaal voor elkaar te krijgen en als we er zo mee omgaan als een paar jaar later de kans zich voordoet om met een paar gesprekjes misschien te kijken 'goh in de toekomst'... Ik zeg niet dat het nu moet gebeuren, maar ga eens kijken hoe we in de toekomst in dit gebied kunnen kijken naar een optimale ecologische verbindingszone, waarbij Heijmans niet met planschade aankomt maar gewoon zijn voordeel daar ook uit haalt en we daar een prima laadstationnetje kunnen creëren dat volgens de ondernemer nu eigenlijk al aan de magere kant is.

Zes plekken is wel erg weinig¸ maar ja privaatrechtelijk is het heel erg lastig om met de gemeente als verhuurder iets te creëren op die grond overlappend op de grond van Heijmans. Dat was zijn afweging en dan denk: pak die kans. Wethouder GEERS: Over het betoog van De Bossche Groenen. Het Kanaalpark is op die plek inderdaad smal, maar dat was destijds wel het raadsbesluit. De plek die we nu voorstellen voor een snellaadstation ligt 120 meter vanaf het kanaal, dus niet het snellaadstation is daar een discussiepunt, maar het gebouw van De Harense Smid. Feitelijk haalt u nu twee dossiers door elkaar en ik blijf er ook bij dat het college deze motie ontraadt. Richting gewoon ge-DREVEN. Er is ongetwijfeld over heel veel locaties nagedacht en volgens mij is deze vraag ook buiten de orde van dit voorstel. Ik heb geen idee wat daarvan de uitkomsten waren. Tot zover voorzitter. De heer KAGIE: Eigenlijk zeggen De Bossche Groenen en de SP: haal nou meer uit dat gebied, 18

natuur, een laadstation et cetera. Daar kunt u toch eigenlijk niet tegen zijn? Wethouder GEERS: Daarvoor moet het juiste momentum worden gevonden. Op het moment dat je een gebied gaat ontwikkelen, ga je daar ook mee aan de slag en wat we nu voorstellen is om op deze locatie, 120 meter vanaf het kanaal en buiten de zone van het Kanaalpark, een snellaadstation te realiseren. De discussie over het Kanaalpark is een hele andere discussie, die heeft niets met dat snellaadstation te maken. Op het moment dat een initiatiefnemer serieus aan de slag gaat met het gebouw van de oude Harense Smid, ontstaat ook de vraag welke gebiedsontwikkeling daarbij hoort, maar dat is niet nu. We zitten nu niet in dat momentum en daarom ontraden we de motie. De heer KAGIE: U zegt hiermee dat er meer uit het gebied kan worden gehaald en dat het een kwestie van timing is. Wethouder GEERS: Op het moment dat je aan die gebiedsontwikkeling gaat werken, moet je ook kijken welke mogelijkheden er zijn en dat is niet nu, maar op dat moment moet dat onderzocht worden. De heer KAGIE: Wanneer wel? Wethouder GEERS: Volgens mij heb ik dat zojuist aangegeven. De heer VAN HATTEM: Ik zie in de motie van De Bossche Groenen niet alleen het punt over de ecologische verbindingszone, daar heb ik niet zo veel mee en dat vind ik niet zozeer het punt, maar ook het punt fietsveiligheid.

Daarop heb ik nog geen reactie van de wethouder gehoord, hoe goed met die fietsveiligheid kan worden omgegaan en of dat nog een verbetering behoeft. De heer HOEBEN: De wethouder zei dat het laadstation op 120 meter afstand van het Kanaalpark komt en dat dit niets met elkaar te maken heeft, maar in de eigen afweging en als je in de stukken leest waarom De Harense Smid toen niet mocht uitbreiden en we meer aan zichtbaarheid wilden, heeft de gemeente nota bene wel de boel gekoppeld en zelfs gesteld: met de sloop van het benzinestation is die zichtbaarheid al verbeterd en we willen daar geen verdere ontwikkeling meer. Hoe kan het dat de wethouder een aantal jaren later, als zich de kans voordoet om het zaakje te koppelen, zegt dat er absoluut geen koppeling is? Er is wel degelijk een koppeling, hoe ziet de wethouder dat dan? Wethouder GEERS: Richting de PVV. In de commissievergadering hebben we het al over de fietsveiligheid gehad, de verkeersveiligheid, fietsveiligheid, is daarin bekeken en op basis van een goede ruimtelijke ordening, waarin verkeer en veiligheid natuurlijk worden meegenomen, is ook bevonden dat dit een veilige situatie is. Richting de heer Hoeben van De Bossche Groenen. Wij verschillende gewoon van mening.

U kunt blijven proberen, en dat siert u ook, om de motie van een ander advies te laten voorzien, maar het college ontraadt de motie en ik denk dat u het daarmee moet doen. Motie 1, Perspectief bieden aan snellaadstations, van De Bossche Groenen en de SP is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van SP (Roovers, mw. Lokhoff) en De Bossche Groenen (mw. Mees, mw. Hendrickx, Hoeben) hebben voor gestemd. Motie 2, Ruimte voor duurzaamheid én ruimte voor natuur en fietsverkeer, van De Bossche Groenen en de SP is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van SP (Roovers, mw. Lokhoff), Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees) en De Bossche Groenen (mw. Mees, mw. Hendrickx, Hoeben) hebben voor gestemd. Het raadsvoorstel Ruimtelijke onderbouwing Snellaadstation Fastned Graafsebaan 61 De heer HOEBEN (stemverklaring): Ondanks het feit dat we echt pro-elektrisch rijden zijn en we het beste voor hebben met de onderneming die daar iets wil ontwikkelen, vinden we de plek niet goed, zeker niet als we niet bereid zijn om iets te doen om het te verbeteren en daarom stemmen we tegen het voorstel.

19

Het raadsvoorstel is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fractie van De Bossche Groenen (mw. Mees, mw. Hendrickx, Hoeben) hebben tegen gestemd. De VOORZITTER: Dan stel ik voor dat wij een halfuur pauzeren. Ik verzoek de mensen op de publieke tribune om als eerste een eetplek te confisqueren. Er zijn twee plekken, beneden in het bestuurscentrum en in de Oranjegalerij. U hebt de keuze, maar de bodes begeleiden u naar de plek. De huidige samenstelling van de raad komt als laatste. Ik schors de vergadering voor een halfuur. Schorsing III.13.

Bestemmingsplan Noord, Klokkenlaan 2

De VOORZITTER: Dames en heren, kunnen we beginnen? Ik mis nog een aantal mensen. We gaan over naar agendapunt 13, Bestemmingsplan Noord, Klokkenlaan. Daarvoor heeft de heer Kagie zich gemeld als ik me niet vergis. Anderen nog? De heer Kagie. De heer KAGIE: Ja voorzitter, woningbouw, nieuwbouw, sociale woningbouw en zorgwoningen zijn een goede zaak en bij het laatste is het erg belangrijk dat ze midden in een woonwijk, midden in de samenleving staan. Voorzitter ik wil even markeren, mijn collega Van Herpen heeft dat in de commissie ook ingebracht, dat we graag hadden gezien dat een deel van de sociale woningbouw van 63 woningen middeldure huur zou betreffen, ook gelet op het belang van de doorstroming op de woningmarkt, maar dat is er niet van gekomen. Dit plan ligt er, daar kunnen we mee instemmen en we zien af van het amendement dat de heer Van Herpen heeft aangekondigd. Het raadsvoorstel Bestemmingsplan Noord, Klokkenlaan 2 is door de gemeenteraad unaniem aangenomen. III.14.

Actualisering verkeersveiligheidsbeleid

De VOORZITTER: Er zijn twee amendementen en vijf moties ingediend. Ik neem aan de heer Van Creij als woordvoerder, de heer Kagie, mevrouw Hendrickx, de heer Gersjes. Anderen nog voor de eerste termijn? Mevrouw De Ruiter, mevrouw Van Zwambagt, mevrouw Eigenhuijsen, de heer Smeets en de heer Kabbouti. De heer Van Creij, aan u het woord. De heer VAN CREIJ: In lijn met wat we in de commissievergadering hebben ingebracht, is er natuurlijk nu de wil om door te pakken en een aantal zaken scherp te stellen. Vandaar ook amendement 1 dat maatwerk prioriteit heeft. In het raadsvoorstel staat maatwerk en het uitgangspunt duurzaam veilig en wij zouden toch eigenlijk graag zien dat maatwerk meer prioriteit krijgt dan duurzaam veilig omdat, en ik noem de Hollandse buurt op West en de Vlietdijk, een aantal zaken dat niet aangepakt wordt omdat duurzaam veilig het uitgangspunt is en eventueel maatwerk. Dit amendement draait dat eigenlijk om: maatwerk leveren en als dat in duurzaam veilig past, is dat mooi meegenomen. Dat moet wel meegenomen worden, maar eerst kijken wat nodig is en vandaaruit naar duurzaam veilig gaan. Dat is eigenlijk de achterliggende gedachte bij dit amendement. U hebt al gezien dat ons logo op veel van de inbreng staat en dat geeft denk ik ook wel onze betrokkenheid bij het voorstel aan.

Dan kom ik bij de eenrichtingsrotonde, dank aan het CDA die daar in de commissie mee kwam. Er is een motie om terug te gaan naar eenrichtingsrotondes die mede is ingediend namens Bosch Belang en 50PLUS, de laatste staat er niet boven, die was ik vergeten. Deze wethouder stuurt heel erg op gedrag en het is nou juist het gedrag van de fietsers dat destijds tot tweerichtingsrotondes heeft geleid. Op grond van het feit dat er steeds meer fietsverkeer is dat steeds sneller wordt en de vergrijzing in het autogebied doen wij het verzoek aan het college om richting 2030 de rotondes weer om te bouwen naar eenrichtingsrotondes. U zult vragen waarom 2030? Toen de rotondes zijn omgebouwd naar tweerichtingsrotondes was dat voor de lange termijn en als het richting 2030 weer eenrichtingsrotondes worden, past dat binnen de huidige budgetten en hoeft er geen extra geld voor vrijgespeeld te worden. Dan kunnen ze bij het onderhoud worden omgezet en dan zijn ze op termijn allemaal weer veiliger. Vandaar die termijn van 2030, ik realiseer me dat die discutabel is, maar dan hoeft er geen extra budget voor vrijgemaakt te worden. Dan het volgende, de wegcategorisering. De wethouder heeft in de commissie zijn uiterste best gedaan om toe te zeggen dat hij met iets richting de gemeenteraad komt als straks tot 30/50 km/uur wordt besloten.

Het is een collegebevoegdheid en de wethouder gaf aan met iets naar de gemeenteraad te komen, maar ik ben wel eens door een voormalig wethouder van Verkeer voor de gek gehouden, die zei met iets te komen 20

en dat 'iets' was 'we gaan het doen'. Ik wil daar graag een vinger in de pap houden. Als er straks meer duidelijkheid is over die wegcategorisering wil ik dat de wethouder terugkomt naar de gemeenteraad en een raadsbesluit aan ons voorlegt. Tot zover deze termijn. Amendement 1 Maatwerk prioriteit Ingediend door gewoon ge-DREVEN De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 6 april 2021; gehoord de beraadslagingen in de commissie omgeving 23 maart 2021 betreffende raadsvoorstel Actualisering verkeersveiligheidsbeleid; overwegende dat: • het college voorstelt om onze infrastructuur in te richten via de landelijke richtlijnen van Duurzaam Veilig, met maatwerk per locatie; • in het verleden het uitgangspunt Duurzaam Veilig reeds als (eerste) uitgangspunt is benoemd, waardoor toen concrete verkeersveiligheidsmaatregelen (die afwijken van deze richtlijnen en met verwijzing naar die richtlijnen) niet zijn genomen; besluit: deelbesluit 2 als volgt te wijzigen in: • infrastructuur richten we in volgens maatwerk ter plaatse, waarbij – daar waar mogelijk – het uitgangspunt Duurzaam veilig wordt gehanteerd.

Motie 4 Eenrichtingsrotonde Ingediend door gewoon ge-DREVEN en Bosch Belang De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 6 april 2021; gehoord de beraadslagingen in de commissie Omgeving 23 maart 2021 betreffende raadsvoorstel Actualisering verkeersveiligheidsbeleid; overwegende dat: • foutieve verkeersgedragingen vanuit fietsers destijds mede aanleiding zijn geweest om fietsverkeer in twee richtingen toe te staan op rotondes; • het college nu voorstelt om onder andere in te zetten op gedragscampagnes voor alle verkeersdeelnemers; • gedragsregels en verkeersdiscipline gelijk zijn voor alle verkeersdeelnemers; • eenduidige verkeersregels bijdragen aan het van jong tot oud veilig kunnen deelnemen aan het verkeer; • bij (onderhouds)werkzaamheden aan rotondes aanpassingen kunnen worden gedaan; spreekt uit dat: • het wenselijk is om tot een eenduidig regime te komen voor langzaam rijdend verkeer op rotondes; • verzoekt het college: • op alle rotondes waar nu nog tweerichtingsverkeer mogelijk is voor langzaam rijdend verkeer, uiterlijk 31-12-2030 (aanpassingen te doen om) tot een eenrichtingsverkeer regime te komen; en gaat over tot de orde van de dag.

Motie 5 Wegcategorisering Ingediend door gewoon ge-DREVEN De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 6 april 2021; gehoord de beraadslagingen in de commissie Omgeving 23 maart 2021 betreffende raadsvoorstel Actualisering verkeersveiligheidsbeleid; overwegende dat: 21

• • • • • •

er in de Tweede Kamer een motie is aangenomen voor standaard 30 km/uur in de bebouwde kom; binnen onze gemeente er een wegcategoriseringsplan ( 2004) is vastgesteld wat bepaalt op welke weg/hoe snel gereden mag worden; dit wegcategoriseringsplan binnenkort geactualiseerd zal gaan worden; we in onze gemeente werken met een zgn. doorstroomassenmodel voor de verkeersafwikkeling, waarbij een duidelijk onderscheid is gemaakt tussen bepaalde wegen en hun functie; het nemen van een verkeersbesluit, zoals rijsnelheden primair een collegebevoegdheid is;. tijdens de commissievergadering van 23 maart de wethouder niet kon toezeggen of de wegcategorisering en de bijbehorende rijsnelheden als voorstel of als RIB naar de raad komt;

spreekt uit: • het wenselijk is dat de raad een voorstel krijgt voorgelegd om wegcategorisering en bijbehorende snelheden te bepalen; verzoekt het college; • de actualisatie van de wegcategorisering, en de bijbehorende rijsnelheden, via een raadsvoorstel ter besluitvorming aan de gemeenteraad voor te leggen; en gaat over tot de orde van de dag. De heer KAGIE: Complimenten richting de portefeuillehouder voor dit raadsvoorstel Actualisering verkeersveiligheid. We leggen de lat met dit stuk hoger als het gaat om goede bereikbaarheid en veiligheid om in onze mooie stad, wijken en dorpen van A naar B te komen en dat is ook hoogstnoodzakelijk. Voorzitter, een vraagstuk daarbinnen moet onzes inziens nog wel wat scherper gemarkeerd worden en dat is het groeiende vraagstuk van het asociale rijgedrag van een deel van de motorrijders en automobilisten. De combinatie van extreme snelheden en geluidsgeweld is ronduit intimiderend, het gaat gepaard met een hoge mate van gevoelens van onveiligheid en met grote risico's voor zichzelf en andere verkeersdeelnemers. Zie de brieven van de bewoners van de Carolushof, De Herven en de Simon Stevinweg die vandaag zijn binnengekomen.

Voorzitter, dat brengt ons, De Bossche Groenen en Leefbaar 's-Hertogenbosch tot het volgende amendement, Afrekenen met extreme verkeersgeluidoverlast: gezien de twee net genoemde brieven in combinatie met meer en meer signalen over auto- en motorgeweld van onder andere bewoners van De Groote Wielen, de Churchilllaan, de Zandzuigerstraat, de Hervensebaan, de Koningsweg, de Brugstraat, de Zuid-Willemsvaart en de Hekellaan is er behoefte aan een handelingsperspectief met betrekking tot dit groeiende leefbaarheidsverziekende verschijnsel, beslispunt 5 te wijzigen in: 'locaties en doelgroepen met het hoogste ongevalsrisico pakken we als eerste aan.

De komende jaren richten we ons op de risicogroep fiets (jong en oud), 50km-wegen, snelheid en extreme geluidsoverlast in het verkeer.' Amendement 2 Afrekenen met extreme verkeersgeluidsoverlast Ingediend door De Bossche Groenen en Leefbaar 's-Hertogenbosch De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 6 april 2021; gezien het raadsvoorstel Actualisatie Verkeersveiligheidsbeleid en de behandeling in de commissie Omgeving; overwegende dat: • bij de gemeenteraad van 6 april is binnengekomen een indringende oproep van bewoners van De Herven en Carolushof om een einde te maken aan de stelselmatige racebaan taferelen inclusief 'geluidsbombardementen' op de Bruistensingel en De Hervensebaan; • bij de gemeenteraad van 6 april is binnengekomen het verzoek: "Graag i.v.m. de verkeersveiligheid bekijken wat u kunt doen aan de veiligheid op de Simon Stevinweg. Hier wordt regelmatig asociaal hard gereden. Vorige week was er nog een ongeluk. Graag actie.". • er meer en meer dergelijke signalen tot ons komen over auto- en motorgeweld onder meer van bewoners van de Groote Wielen, Churchilllaan, Zandzuigerstraat, Hervensebaan, Koningsweg, Brugstraat, Zuid-Willemsvaart, Hekellaan; • er behoefte is aan handelingsperspectief met betrekking tot dit groeiende de leefbaarheid verziekende verschijnsel; besluit: 22

beslispunt 5 te wijzigen in: • locaties en doelgroepen met het hoogste ongevalsrisico pakken we als eerste aan. De komende jaren richten we ons op de risicogroep fiets (jong en oud), 50km-wegen, snelheid en extreme geluidsoverlast in het verkeer. De heer VAN CREIJ: Een aanvullende vraag aan de heer Kagie. U schrijft 'extreme geluidsoverlast', kunt u duiden wat voor u extreme geluidsoverlast is? Wegmotoren boven de 1000 cc mogen 106 dB(A) maken met een uitloop van 2 dB(A) en dat is 108 dB(A) die is toegestaan. Kunt u duiden wat u extreem vindt, dat is mij niet helemaal duidelijk. De heer KAGIE: De heer Van Creij weet dat ik geen rijbewijs heb, dus ik weet niets van decibellen e.d. Het gaat erom wat we allemaal dwars door de stad regelmatig meemaken, dat is dat het geluidsniveau eruit klapt en wat we daaronder verstaan is natuurlijk nader te definiëren. Het gaat erom dat de afgelopen jaren in toenemende mate tal van signalen tot ons zijn gekomen, al dan niet in hier in briefvorm gedeponeerd, en wat we ermee doen. Het was voor mij ook een worsteling of we dat in dit document over verkeersveiligheid of op een ander plek moeten markeren. De heer KABBOUTI: Het zijn precies de laatste woorden van de heer Kagie, we hebben het hier over verkeersveiligheid.

Geluidsoverlast kent zijn oorsprong in onder andere het optrekken en stevig doorrijden en ergens zie ik die verbinding wel, maar ik lees in het stuk ook dat daar aandacht voor is, met name op 50km-wegen. Ik vraag de heer Kagie om mij duidelijk te maken hoe hij die link legt tussen enerzijds extreme geluidsoverlast, dat aspect herkennen we op zich, en verkeersveiligheid. In het stuk is niet zozeer aandacht voor geluidsoverlast, maar wel voor de overlast die snelheid met zich meebrengt. De heer KAGIE: 30km-wegen en 50km-wegen, één ding staat, er wordt gewoon met geweld boven die normen gereden en er wordt geluid gemaakt waarvan je als het voorbij gaat denkt 'ik ben blij dat het aan mij voorbij is getrokken'. Waar leg je de koppeling? Op dit moment stel ik vast dat we dit vraagstuk niet gemarkeerd hebben in welk beleidsdocument dan ook en dan kunnen we straks over vier weken spreken over handhavingsbeleid en extra BOA's en zeggen dat die op dat herrieniveau moeten letten, maar ik denk dat het goed is om vooral, er zijn collega's die dat woord regelmatig gebruiken maar ik niet zo snel, integraliteit te betrachten, te handhaven op te snel rijden, infrastructuurmaatregelen te nemen en attent op het geheel zijn. Dat bepleiten wij met dit amendement. De heer KABBOUTI: In aanvulling daarop.

Als ik dit vrij vertaal, kom ik op het hufterige gedrag van mensen, met name in de wijken, en dat hufterige gedrag is onveilig verkeersgedrag, dat is snelheid en die extreme geluidsoverlast is wat mij betreft een bijproduct daarvan. Dus als we het hebben over de verkeersveiligheid haak ik wel aan op uw woorden, je zou echt iets aan die hufterigheid kunnen doen, maar ik ben nog echt in dubio of extreme geluidsoverlast een aspect is dat we in het verkeersveiligheidsbeleid moeten duiden. Ik deel de worsteling met u. De heer KAGIE: Dat is ook een worsteling, maar kijken we naar de verkeersveiligheid en de bullets daarboven, veilige infrastructuur, gedrag en educatie, handhaving en samenwerking en technologie dan zeg ik: hoe gaan we dit vraagstuk handelen en aanpakken? Verkeersborden met daarop 30 km/uur of 50 km/uur maken op een deel van de verkeersdeelnemers geen indruk en ik hoor de portefeuillehouder graag over waar we dit het beste kunnen adresseren. Ik denk dat dit qua uitgangspunten het beste kan worden geadresseerd in dit document, op dit niveau.

Mevrouw HENDRICKX: We constateren allemaal wel dat sprake is van toenemend asociaal rijgedrag en het gaat er eigenlijk om dat we met z'n allen daarop ook een antwoord moeten zoeken: wat kunnen we doen zodat met name de kwetsbare verkeersdeelnemers, en dan bedoel ik fietsers, voetgangers en ouders met jonge kinderen, zich veilig in het verkeer kunnen verplaatsen, hoe gaan we ervoor zorgen dat dit aan de orde is en niet dat ze geïntimideerd worden door hardrijdende auto's en mensen die zich niet aan de regels en afspraken houden? Daarop moeten we als samenleving een antwoord bedenken en wij zijn er voor de gemeente Den Bosch, dus laten we vooral kijken wat we hier lokaal kunnen doen om dat enigszins bij te sturen want het is een enorme uitdaging voor de komende jaren om onze infrastructuur, en dat staat volgens mij goed in de notitie, zodanig om te katten dat er gewoon meer ruimte komt voor fietsers en voetgangers en de auto wat minder dominant aanwezig is. Ik denk dat dit de verblijfskwaliteit, de kwaliteit van onze openbare ruimte en met name 23

de veiligheid verbetert. Het staat in de notitie en wij hopen ook erg dat er een concretiseringsslag komt. Wij hebben al eerder aangegeven dat daarin vooral staat veel te onderzoeken, nog eens in beeld te brengen en weer te onderzoeken, maar volgens mij kennen we de hotspot en de problemen. In het verleden hebben we al heel veel in beeld gebracht en gaat het er nu vooral om te komen tot een set aan maatregelen die op de korte termijn verlichting kunnen geven op plekken waar we op dit moment echt last hebben van asociaal en hufterig gedrag en onveilige verkeerssituaties. Dat heeft ons gebracht tot twee moties. De eerste motie gaat over de rotonde bij de Sint Teunislaan, die dienen we samen met 50PLUS, gewoon ge-DREVEN, de SP en de PVV in. Die rotonde staat in Brabant aangetekend als de meest onveilige rotonde van heel Brabant. Er is in het verleden wat gedaan, maar wij denken dat dit onvoldoende is om het aantal verkeersslachtoffers daar naar beneden te brengen. De wethouder gaf aan dat daar minder aanrijdingen zijn, maar ik denk dat de geregistreerde ongevallen het topje van de ijsberg vormen. De aangiftebereidheid neemt al jarenlang af, niet alleen in onze gemeente maar dat is een landelijk beeld. Dat is treurig, maar het geeft ook het gevoel van machteloosheid van burgers weer, die zeggen: ik kan wel aangifte doen, maar daar gebeurt toch niets mee.

Wij vinden dat deze rotonde nog eens een aanpak verdient en wel op korte termijn voorzitter. Motie 2 Aanpak rotonde Sint Teunislaan Ingediend door De Bossche Groenen, gewoon ge-DREVEN, 50PLUS, SP en PVV De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 6 april 2021; gezien hebbende het raadsvoorstel Actualisatie verkeersveiligheidsbeleid; overwegende de beraadslagingen in de commissie Omgeving d.d. 23 maart 2021; overwegende dat: • de rotonde Sint Teunislaan de gevaarlijkste ronde van Brabant is en dat die daarom terecht op nummer 1 staat van de top 10 aan verkeersonveilige situaties in onze gemeente; • begin 2018 ruim duizend mensen de petitie voor een veiligere rotonde hebben ondertekend en verschillende fracties de onveiligheid van deze rotonde meerdere malen aan de kaak hebben gesteld. De daarna genomen maatregel (de Bikescouts) kon echter niet voorkomen dat er nog steeds aanrijdingen met en zonder letsel zijn geweest; • Deze rotonde weliswaar voldoet aan landelijke CROW-richtlijnen, maar desondanks als zeer onveilig wordt ervaren. Dit is onlangs nog aan de orde gebracht door inwoners van Den Bosch noord via een petitie en bij Informeren & Ontmoeten; • van de 217 rotondes in Nederland die net als die rotonde Sint Teunislaan slechts ten dele voor tweerichtingenfietsverkeer zijn, is er op 41% sprake van ongevallen.

Dit is het hoogste percentage ongevallen met fietsers per soort rotonde (zie blz. 13 bijlage 02-CROW bij Verzamelbrief Verkeersveiligheid en weginfrastructuur d.d. 16-12-2019); • het CROW-onderzoek geen rekening houdt met de hoeveelheid (fiets)verkeer die over de rotonde gaat en in de disclaimer tevens aangeeft dat er sprake is van onderregistratie van ongevallen; • in de bijlage bij het raadsvoorstel actualisatie verkeersveiligheidsbeleid op bladzijde 7 staat dat het 'tweerichtingenfietsdeel' van deze rotonde is uitgevoerd op een drempel, maar dit (helaas) niet het geval is; spreekt uit dat: • de veiligheid van alle deelnemers aan het verkeer een zorg van de gemeente is en dat de weginrichting ten dienste van die veiligheid moet zijn; verzoekt het college: • om te onderzoeken welke fysieke maatregelen op korte termijn kunnen worden genomen om de veiligheid voor fietsers en scooterrijders op de rotonde Sint Teunislaan te verbeteren; • om tevens te onderzoeken welke maatregelen voor de lange termijn bijdragen aan een oplossing voor de onveiligheid voor de weggebruikers op deze locatie; • om daarbij nadrukkelijk ook te kijken naar de mogelijkheid om een drempel aan te leggen op het deel waarop fietsers van twee kanten komen; • deze maatregelen uiterlijk in mei 2021 voor te leggen aan de gemeenteraad; en gaat over tot de orde van de dag.

Mevrouw VAN ZWAMBAGT: Daar wordt inderdaad in de bijlage naar verwezen, er wordt ook 24

aangegeven dat er een vervolgonderzoek komt en dat er opnieuw naar wordt gekeken. Hoe kijkt u daar in de context van uw motie tegenaan? Mevrouw HENDRICKX: We zijn natuurlijk verheugd over het feit dat het erin staat. Het zal de bewoners van Noord niet verbazen dat zeven van de tien knelpunten zich in Noord bevinden en ik ben blij dat dit geconstateerd is en dat dit de komende jaren hopelijk aangepakt wordt want daar hebben de bewoners behoefte aan. Het staat erin, maar nogmaals het wordt onderzocht en gemonitord. Volgens mij moeten we nu komen tot een uitvoeringsslag en wij zeggen: kom nou voor de voorjaarsnota met een set aan maatregelen, breng in beeld wat er kan en ga op korte termijn aan de slag. De heer KABBOUTI: Een vraag aan De Bossche Groenen. Deze motie is een herhaling, we hebben in januari 2020 naar aanleiding van de discussienotitie van De Bossche Groenen uitvoerig een soortgelijke tekst besproken. Die is toen niet in stemming gebracht, maar ingetrokken in afwachting van onder andere dit beleid en toen is een handreiking gedaan 'kom dan met oplossingen voor deze specifieke rotonde want deze rotonde staat al langer op het netvlies van de wethouder en deze raad', maar ik constateer dat we nu ruim een jaar verder zijn en we met deze motie gewoon op herhaling zijn.

Hoe duidt mevrouw Hendrickx dan het tijdpad, als deze rotonde zo gevaarlijk zou zijn en we daar met z'n allen aandacht voor hebben, dat we een motie gekopieerd zien terugkeren in deze raad? Daar ben ik wel benieuwd naar. Mevrouw VAN ZWAMBAGT: In aanvulling op de woorden van de heer Kabbouti, daar sluit ik me volledig bij aan. In de bijlage staat 'op basis van de uitkomsten van de onderzoeken kunnen we beoordelen of en welke vervolgmaatregelen nodig zijn'. Ik kan daar niets anders uit concluderen en ik hoor graag wat uw conclusie is. De heer GERSJES: Ik heb een vraag over deze motie aan mevrouw Hendrickx. Ik kan hieruit niet opmaken dat u ook specifiek de veiligheid ten aanzien van de verandering aan de tweerichtingskant wilt verbeteren. Er ligt wel een motie over eenrichtingsrotondes, maar hier begrijp ik het niet en ik weet niet goed hoe ik hierin moet meegaan. Kunt u verduidelijken of u ook voor die eenrichtingsrotonde bent of komt dat hier ook in terug, bedoelt u dat daarmee? Mevrouw EIGENHUIJSEN: Mevrouw Hendrickx, u betoogt enerzijds dat er te veel onderzocht wordt en u bestrijdt dat met een aantal voorstellen om meer te onderzoeken.

Dat spreekt elkaar tegen, kunt u duiden hoe ik dat moet zien? Mevrouw HENDRICKX: De VVD trok bijna drie jaar geleden met De Bossche Groenen op wat betreft het agenderen van dit probleem, de verkeersveiligheid in Den Bosch, en nu komen wij met een aantal voorstellen, mevrouw Eigenhuijsen. Het is misschien een herhaling van zetten, maar die herhaling is helaas noodzakelijk omdat er op dit moment nog steeds regelmatig aanrijdingen zijn. Ik betreur dat en ik betreur dat we hier vanavond opnieuw aandacht moeten vragen voor de verkeersveiligheid op Noord. Zeven van de tien knelpunten liggen in Noord, de mensen dienden tweemaal een petitie in en onder de eerste petitie stonden ongeveer 1000 handtekeningen, toen nog op initiatief van de heer Roos van De Bossche Volkspartij. Nu is er opnieuw een petitie met 400 handtekeningen en dan vind ik het erg onbevredigend om opnieuw een notitie te zien waarin veel wordt onderzocht en gemonitord waarvan ik denk wat hebben we de afgelopen jaren toch allemaal gedaan? Zorg nou dat je op korte termijn, bij de voorjaarsnota, komt met een set maatregelen en rol een oplossing uit. Het kan niet zo zijn dat we de zaak opnieuw vooruitschuiven en vandaar dat ik vandaag dit accent opnieuw op tafel leg.

Er is steun van De Bossche Groenen, de SP, gewoon geDREVEN en 50PLUS voor een dergelijke suggestie en mijn vraag is: wethouder, ga daar alstublieft mee aan de slag en gebruik ook de expertise die er is want het kan niet zo zijn dat in 2022 de meest gevaarlijke rotonde van heel Brabant weer in Den Bosch ligt. Het zal je kind maar zijn dat daar dagelijks overheen moet en mogelijk wordt geconfronteerd met een aanrijding. De tweede motie die wij indienen, is de motie Meedenken over verkeer op Noord. Verschillende bewoners hebben over dit onderwerp ingesproken en wij merken dat, als het gaat om de verkeersproblematiek en de heer Van Creij merkte dat ook op, er wel bewoners zijn die hier aan de bel trekken en zeggen 'ik heb een probleem', maar dat het antwoord niet altijd komt. Wij merkten die onvrede ook toen we op Noord waren, de mensen voelen zich niet gehoord, ze hebben niet het gevoel dat er iets met hun suggesties gebeurt en ze horen soms niets terug op hun inbreng. De Bossche Groenen gelooft in samen doen en in cocreatie, wij denken dat er een aantal voordelen is op het moment dat we samen met bewoners 25

komen tot een soort werkgroep, inwoners aan de voorkant betrekken, maakt gebruik van de expertise, kennis en kunde die er in de wijken en buurten is. Dat zorgt ook voor draagvlak voor eventuele maatregelen die deze gemeente wil uitrollen. De tweede motie gaat eigenlijk over: zorg nou eens dat je met bewoners samen kijkt naar een mogelijke oplossingen. Dat heeft een aantal voordelen, die ik net al noemde, en dit concept kun je op meerdere wijken en buurten uitrollen. Motie 3 Meedenken over verkeer op Noord Ingediend door De Bossche Groenen, PVV, Leefbaar 's-Hertogenbosch en gewoon ge-DREVEN, De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 6 april 2021; gezien hebbende het raadsvoorstel Actualisatie Verkeersveiligheidsbeleid; overwegende de beraadslagingen in de commissie Omgeving d.d. 23 maart; constaterende dat: • van de top 10-lijst van onveilige locaties, gebaseerd op geregistreerde verkeersongevallen, er zeven in Den Bosch-Noord liggen; • begin 2018 ruim duizend mensen de petitie voor een veiligere rotonde Sint Teunislaan in Den Bosch-Noord hebben ondertekend; • inwoners van Den Bosch-Noord via een petitie en bij Informeren & Ontmoeten d.d.

10 februari 2021 vragen om de verkeersveiligheid in Den Bosch-Noord aan te pakken en bewoners te betrekken bij die plannen voor verbetering; • de inwoners van onze gemeente weliswaar via de diverse wijkraden mee kunnen praten over verkeerssituaties in hun omgeving, maar Den Bosch-Noord geen formele wijkvertegenwoordiging heeft die dat zou kunnen doen; overwegende dat: • er in Den Bosch-Noord de behoefte bestaat om mee te denken aan mogelijke oplossingsrichtingen als het gaat om verkeersveiligheid; roept het college op om: • een 'werkgroep verkeer Noord' of soortgelijk gremium op te richten, waar inwoners van noord met klachten en suggesties m.b.t. verkeer in hun wijk terecht kunnen en met wie eventuele voorgestelde veranderingen in de verkeerssituatie afgestemd kunnen worden; • op korte termijn in samenspraak met betrokken bewoners (in zo'n werkgroep) te werken aan een plan van aanpak voor de verkeersproblemen hun wijk; • te onderzoeken of dergelijke werkgroepen ook uitgerold kunnen worden in andere wijken van Den Bosch;. en gaat over tot de orde van de dag. De heer KABBOUTI: Ik filter het stukje participatie en verkeersveiligheidsbeleid uit deze motie, maar deze motie gaat weer in op een specifieke locatie en een specifiek gebied in de stad terwijl we allerlei knelpunten in de stad en de kernen hebben.

Als ik dan naar het voorstel kijk, worden daarin ook handhaving en samenwerking nadrukkelijk gepositioneerd en dan wil ik graag van De Bossche Groenen horen wat dan de ruimte is tussen wat er in het raadsvoorstel staat over het samen optrekken met de bewoners, de wijkraden, de burgers en de verenigingen en het voorstel dat u hier doet. Waar zit dan de stap vooruit? Mevrouw HENDRICKX: Wij zijn begonnen met Noord omdat daar geen officiële wijkvertegenwoordiging is. Die bewoners zitten op dit moment niet aan tafel omdat ze niet in de vorm van een wijkraad vertegenwoordigd zijn en ik denk dat we een stuk kou uit de lucht halen als we komen tot een soort werkgroep met een officiële status die ook regelmatig overleg met de wethouder heeft over het specifieke punt verkeer, dat is een groot probleem in onze gemeente en in het hele land. Dan zijn de lijntjes korter en komen we tegemoet aan de wens van veel burgers om dichter bij het stadsbestuur te kunnen meedenken over oplossingen die in hun wijk aan de orde zijn. Als ik het voorstel lees, heb ik niet de indruk dat de wethouder zo'n concreet voorstel doet en ik denk dat het goed is dat de raad dat signaal vanavond wel meegeeft want nogmaals, we krijgen allemaal mailtjes van burgers in onze mailbox over dat ze graag wat meer op de bal willen zitten.

Mijn suggestie is om dat te formaliseren door de wethouder de opdracht mee te geven om te kijken of dat wellicht tegemoetkomt aan de roep van veel inwoners om meer af te stemmen. 26

De heer KABBOUTI: Voorzitter, toch nog als ik mag. Als ik naar de tekst kijk, wordt daarin gewoon opgesomd met wie we het gesprek aangaan en u doet nog een specifiek beroep voor Noord: zorg ervoor dat ook het gesprek wordt gevoerd met de wijken die niet georganiseerd zijn. Dat kan ik op zich nog wel dragen, maar ik zie daar niet de stap vooruit die in dit stuk staat. Dus de samenwerking met de actoren in de wijk wordt gewoon beschreven en ik ben nog zoekende naar waar die stap vooruit zit, die heb ik zojuist niet gehoord. Mevrouw HENDRICKX: Kijk, we bespreken in deze raad vaak het onderwerp Samenwerking en vaak staan er allerlei afspraken in voorstellen over wat we samen gaan doen. Wij willen door middel van deze motie een extra accent plaatsen: ga nou eens kijken of je daar in de uitvoering wat meer mee zou kunnen. Wij merken dat bewoners daar behoefte aan hebben. U zegt dat u dat voldoende in het voorstel terugziet, maar wij willen dat extra markeren door middel van een motie, ook omdat er op dit moment in Noord geen officiële vertegenwoordiging qua wijkraad is. Wij zien daar een blinde vlek en er bestaat bij de burgers grote behoefte om mee te doen. Pak die handschoen op, organiseer dat, ga met die wijken in gesprek. Ik kijk met name naar de omgeving van de Hinthamerstraat, maar ook naar de Vlietdijk.

Bewoners die veelvuldig contact met ons opnemen zeggen dat de wethouder onzichtbaar en niet aanwezig is en dan zeggen wij: probeer dat nu eens te organiseren. De heer KABBOUTI: Precies in deze opsomming zit de angst van de PvdA want ruim een jaar geleden was de oproep ook: kom met een visiedocument, hoog over, waarin je duidelijk markeert en de kapstok presenteert 'zo gaan we ons verkeersveiligheidsbeleid uitrollen'. De vertaalslag die De Bossche Groenen hier doet, is juist de uitvoering weer ter hand nemen, inzoomen op allerlei locaties en proberen daar oplossingen voor te vinden, maar dat is nadrukkelijk niet de inzet van de PvdA als het gaat om dit verkeersveiligheidsbeleid. Laten we nou eens even de hoofdlijn pakken, de visie uitdragen, de uitgangspunten definiëren en laten we de uitvoering binnen die kaders oppakken in plaats van in dit debat de kleuring van die uitvoering al vorm te geven en daarmee niet het debat te voeren over of die uitgangspunten wel de juiste uitgangspunten zijn. Wat mij betreft, moeten we daar veel meer het gesprek over voeren. Ik ben wel benieuwd hoe De Bossche Groenen daar tegenaan kijkt. Mevrouw HENDRICKX: Je kunt dat op verschillende manieren benaderen. U bekijkt het heel erg vanuit een statisch stuk, dat is aangeleverd en u zegt 'daar staat alles in, wij hebben geen behoefte aan een andere duiding en een andere kleuring'.

Wij kiezen heel nadrukkelijk een andere weg, we kunnen iets prachtig opschrijven, maar intussen hebben we ook een samenleving die ook iets wil, die ook de behoefte heeft om mee te denken en mee te doen. Wij zoeken nadrukkelijk die cocreatie waarin we de overheid met name uitdagen om naar buiten te gaan en met elkaar te kijken naar een volgende stap. Het is aan de wethouder hoe we dat precies doen, daar hebt u een terecht punt. Ik wil niet op de stoel van de wethouder gaan zitten, daar moet hij zelf maar handen en voeten aan geven, ik constateer nu alleen dat daar scherpte en verbetering in kan komen. Het staat de PvdA natuurlijk vrij om hier 'ja' of 'nee' tegen te zeggen. Dat is aan u, maar wij vinden dit met name heel relevant. De heer GERSJES: Een proactieve risicogestuurde aanpak in een fietsvriendelijke stad als Den Bosch en inzetten op kwetsbare verkeersdeelnemers, dat is wat Den Bosch wil met de aanpak van het verkeersbeleid en daarbij zijn fietsers en voetgangers belangrijke spelers. Onze stad groeit qua bevolking en kan in 2030 zomaar tot 200.000 inwoners gegroeid zijn. Dat betekent meer mensen op straat, meer fietsers, meer autoverkeer en meer openbaar vervoer in de stad. De stad wordt niet groter, maar de risico's zullen wel groeien en de kans op meer ongelukken zal voorkomen.

Het voorkomen van ongelukken is van groot belang en daarom is Bosch Belang ook blij met de risicogestuurde aanpak die het college voorstaat door ook de onveilige infrastructuur op gevaarlijke verkeerspunten aan te pakken en daardoor ongelukken te voorkomen, maar Bosch Belang verbaast zich er wel over dat uit onderzoek blijkt dat tweerichtingsrotonde veilige fietsroutes zijn en dat die aan de landelijke inrichtingseisen en richtlijnen voldoen. Dat tweerichtingsrotondes niet leiden tot meer ongevallen is voor ons onbegrijpelijk en wij willen dat er aanpassingen komen door van tweerichtingsrotondes eenrichtingsrotondes te maken. Dan onze motie over de communicatie en de handhaving. Ik wil het zo positief mogelijk richting onze inwoners brengen want als ik kijk wat het meldpunt 'Schoon, heel en veilig' doet qua beantwoording aan onrustige en bezorgde burgers over 'hier wordt te hard gereden', 'hier is een racebaan', 'daar is het onveilig', wordt daar wel op gereageerd en er wordt ook altijd verwezen naar de politie die daar dan aandacht aan schenkt, maar aan de 27

andere kant wordt ook aangegeven dat de capaciteit van de politie te wensen overlaat. Dus of er veel hoop is, wordt dan eigenlijk ook wel weer een beetje in de kiem gesmoord. Toch zo mogelijk een duidelijkere communicatie, als die er al niet is. Het is ook een beetje hoe de burger het zelf ziet, die wil geholpen worden en het antwoord zal vaak niet helemaal bevredigend zijn. Wij verzoeken een actievere en duidelijkere communicatie richting de melders te laten plaatsvinden. Ik lichtte al toe dat dit al wel zo veel mogelijk gebeurt, maar dat je nooit iedereen tevreden kunt stellen. We steunen motie 2 van De Bossche Groenen over de aanpak van de rotonde op de Sint Teunislaan nu blijkt dat De Bossche Groenen ook achter de herinrichting van de rotondes staat; deze terugbrengen naar een eenrichtingsrotonde voor fietsers. Motie 1 Betere communicatie en handhaving in 30km-zones en 50km-wegen. Ingediend door Bosch Belang De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 6 april 2021; gehoord hebbende de beraadslagingen in de commissie Omgeving d.d.

23 maart 2021 betreffende raadsvoorstel Actualisering verkeersveiligheidsbeleid; constaterende dat: • het raadsvoorstel Actualisering verkeersveiligheidsbeleid inzet op een combinatie van onder andere 50km-wegen en handhaving; overwegende dat: • uit reacties van bezorgde burgers en/of uit camerabeelden blijkt dat er op diverse plekken binnen onze gemeente veel te hard gereden wordt in de bebouwde kom zoals in 30km-zones en op 50km-wegen; • burgers hiervan melding maken bij de gemeente maar zich regelmatig onvoldoende gehoord voelen als de gemeente enkel verwijst naar de politie om aldaar te verzoeken om tot handhaving over te gaan; • niet alleen de al dan niet te nemen (handhavings)maatregelen, maar ook de wijze van communicatie over deze al dan niet genomen (handhavings)maatregelen het succes bepalen van een verkeersveiligheidsbeleid; verzoekt het college: • na meldingen van te hard rijden er een actieve en duidelijke communicatie te laten plaatsvinden richting de melders; en gaat over tot de orde van de dag. Mevrouw HENDRICKX: U hebt nog geen antwoord gekregen op uw vraag over het terugbrengen van de rotondes van twee naar één richting, daar refereerde u aan. Wij gaan niet met die motie mee omdat we ons zomaar kunnen voorstellen dat je niet de ruimte van de fiets inperkt, dat doet u in feite, maar dat we van twee rijbanen voor een auto één rijbaan maken.

Dat maakt het misschien ook overzichtelijker; dat je kiest voor een eenrichtingsweg waar het verkeer nu twee kanten op gaat. Dat zou ook een deel van de oplossing kunnen zijn. Ik wil niet direct voorsorteren op uw suggestie, maar ik wil breder onderzoeken wat er mogelijk is met expertise en kennis. De heer GERSJES: Dank u voor uw reactie. Dus wij steunen uw motie over participatie van bezorgde inwoners van wijken waar zich gevaarlijke verkeerssituaties voordoen niet omdat wij vinden dat dit niet alleen voor Noord geldt, maar dat je hier dan een bijlage aan moet toevoegen met alle onveilige situaties in Den Bosch. U kunt niet volstaan met alleen de rotonde in Noord omdat het overal in Den Bosch aan de orde is. Die motie is niet volledig en daarom kunnen we hem helaas niet steunen. Ik vind het wel heel sympathiek dat u allerlei verbeteringen wilt en dat u een werkgroep wilt, maar het is al 2021 en we praten hier al zes of zeven jaar over, wat is er al die tijd gebeurd? Mevrouw HENDRICKX: Volgens mij hebben wij beiden dezelfde frustratie: wat zijn we al die jaren aan het doen? Er is begin 2010 een aantal goede stappen gezet en het is wel tijd voor een actualisering. Onze motie is breed wat betreft de participatie en de werkgroep. De ergernis van de PvdA zit in 'gaan we het over allerlei wijken uitrollen?'.

Wat De Bossche Groenen betreft wel, in allerlei wijken is grote behoefte om in contact te komen. Dat geeft eigenlijk antwoord op uw vraag, mijnheer Gersjes. 28

De heer KABBOUTI: Daar zit de ergernis van de PvdA niet, maar die zit in het elke keer inzoomen op locaties in plaats van hier vandaag te spreken over de uitgangspunten waarbinnen we die locaties kunnen aanpakken. Ik heb volgens mij heel duidelijk aangegeven dat we juist voor participatie zijn en dat we daarover voldoende in het voorstel lezen. Deze correctie wilde ik even maken voorzitter. De heer VAN CREIJ: Ja dan toch even richting de heer Kabbouti. U zegt dat het jammer is dat steeds op de locaties terug wordt gekomen, maar is het niet dieptriest dat er steeds een herhaling moet komen om tot een verbetering op te roepen? Dat is volgens mij de kern van het betoog van mevrouw Hendrickx. De heer KABBOUTI: Voorzitter, ik voel inmiddels bijna de wethouder die het stuk aan het verdedigen is. Volgens mij hoeven we straks de beantwoording van de wethouder maar af te wachten, hij zal naar alle waarschijnlijkheid aangeven dat dit soort discussies al meerdere malen gevoerd is en dat de informatie ook al meerdere malen is aangeleverd. Ik heb de verslagen van de debatten op 14 en 28 januari 2020 nog eens teruggelezen, we hebben eind 2019 al een heel uitgebreide raadsinformatiebrief hierover gekregen en het is niet zo dat er niets gebeurt, dat beeld moet u wel corrigeren.

Op het moment dat u vindt dat er nog steeds een onveilige situatie is, moet u zeggen dat u daar ideeën bij hebt, maar op dit moment blijven we hangen in 'we willen dat er iets gedaan wordt, we willen dat er onderzocht wordt' en vervolgens constateren we dat die onderzoeken allemaal hebben plaatsgevonden, dat we acteren op de signalen die er zijn en dan gaan we kijken of er nog aanvullende maatregelen zijn. Dat is een traject, daar moet je gewoon heel eerlijk in zijn, tenzij we een gouden idee hebben, dan moeten we dat op tafel leggen, maar die vraag is in 2020 al gesteld en niemand heeft daarop geacteerd. Dus als je dat nu hier op tafel legt als zijnde 'het is heel triest dat we daarmee bezig zijn', denk ik dat je de raad daarmee tekortdoet, een verkeerd beeld schept voor de mensen en dat we de hand in eigen boezem mogen steken. We zijn geen verkeerskundigen hier aan tafel, ik ook niet, ik zou de oplossing ook niet weten en ik ga ervan uit dat de deskundigen die het college tot zijn beschikking heeft hier volledig tot hun recht komen. Ik hoor het graag als u dat anders ziet, maar dat is volgens mij de uitnodiging die de wethouder in 2020 heeft gedaan. De heer VAN CREIJ: Weer even richting de heer Kabbouti. Dat is nou juist de motie die gewoon ge-DREVEN heeft ingediend om maatwerk boven duurzaam veilig te stellen.

In het verleden zijn heel veel suggesties aangedragen om zaken veiliger te maken en dan wordt er gezegd dat de inrichting al aan duurzaam veilig voldoet en dat we dat daarom niet gaan doen. Vandaar mijn oproep tot meer maatwerk, hoe kijkt u daar tegenaan. De VOORZITTER: De heer Kabbouti. U moet een vraag stellen, we zijn bijna moties aan elkaar aan het verkopen, maar volgens mij moeten we argumenten uitwisselen. De heer KABBOUTI: Hier zit ook weer de kern, we gaan weer op maatwerk zitten zonder dat we daar duiding aan geven. Volgens mij is dat precies de valkuil waar we steeds in stappen, we sturen iemand met een boodschap weg die vervolgens weer moet gaan onderzoeken wat dat maatwerk zou moeten zijn om vervolgens tot de conclusie te komen dat er op die specifieke locatie geen maatwerk te leveren is. We blijven in die vicieuze cirkel zitten, volgens mij moeten we daar uitstappen, naar het stuk kijken en zeggen 'dit zijn de kaders waarin we het college het werk kunnen laten doen' en dat ook monitoren. Volgens mij doet het college in het raadsvoorstel ook een voorstel over hoe het aan ons wil rapporteren, het is een prima voorstel. De heer GERSJES: Bedankt voor de toevoegingen, ik ga door met mijn betoog. Ik ben het niet helemaal met dat maatwerk eens mijnheer Kabbouti omdat er in Noord wel degelijk maatwerk heeft plaatsgevonden. De VOORZITTER: Mijnheer Gersjes, eerste termijn.