Notulen raadsvergadering 2021-03-09

de andere partners, bijvoorbeeld de festivals die ze willen gaan organiseren, die gaan wij echt niet zelf organiseren. Wat ons op zijn tijd wel past, en dan kijk ik naar de VVD, is de rol van aanjager en voor die aanjaagfunctie die ook gestalte krijgt in de binnenstadmanager, die overigens niet bij de gemeente maar bij een nog nader te bepalen entiteit in dienst komt, geldt wel dat we afstemming zoeken. Ik heb volgende week ook een afspraak met collega Van der Geld over hoe we dat het beste kunnen doen. Dus we stemmen in met de motie van het CDA om eens te gaan kijken hoe we een entiteit kunnen creëren. Die aanjaagfunctie is belangrijk en deze man of vrouw zal daar jaarlijks verslag over uitbrengen. Ik kijk ook even naar mevrouw Van Gool, natuurlijk leiden wij dat naar u door en natuurlijk heeft die persoon voldoende informatie nodig om te kunnen functioneren. De heer VAN DER KRABBEN: Voorzitter, even een korte vraag aan de wethouder. U geeft aan dat de manager niet op de payroll van de gemeente komt, waar hangt u hem wel aan op om te weten wie deze persoon aanstuurt? De heer KAGIE: We hebben een amendement over de regievoeringsrol van de gemeente en een motie over de binnenstadmanager. Kan de wethouder aangeven of hij daar zelf ook een verschil in onderkent. Dan geef ik het concreet aan.

De binnenstadmanager zou op een gegeven moment het Hinthamerdriehoekkwartier, het Hinthamereinde en omgeving en Sluis 0 nadrukkelijk met de partners naar voren willen brengen om even goed indringend te spreken over de kansen die daar liggen. Dan moet de gemeente intern zorgen dat Sluis 0 niet over vijf jaar wordt aangepakt, maar dat die wat naar voren wordt gehaald omdat het geld beschikbaar is. Zo zal er intern geschakeld moeten worden. Regievoering versus binnenstadmanager en het verschil daartussen. Wethouder HOSKAM: Ten aanzien van de persoon van de binnenstadmanager, daarover wordt nu het gesprek gevoerd met de partners die ook meebetalen, maar ook bij de behandeling in november 2020 heb ik gezegd dat het een persoon moet worden die buiten de gemeente staat, die dus onderdeel kan zijn van Hartje, maar ook van een nog nader te bepalen entiteit die we met de partners gaan bespreken. Vervolgens kom ik bij de regievoeringsvraag. In uw voorbeeld spreekt de binnenstadmanager op verzoek van de partners de gemeente aan op het naar voren halen van investeringen en dan is het aan ons om aan dat verzoek te voldoen. Hoe wij dat binnenskamers organiseren, wij laten die binnenstadmanager niet praten met dat brede beleidsteam want het verzoek van die binnenstadmanager heeft ook voor ons tot gevolg dat wij intern de zaak moeten afstemmen en dat gebeurt niet in een breed beleidsteam.

De heer KAGIE: Dat type construct kan er wel eens toe leiden dat zo'n binnenstadmanager op een gegeven moment binnen de gemeentelijke organisatie moet gaan shoppen om de neuzen in dezelfde richting te krijgen en daarop moet een antwoord van de ambtelijke organisatie komen. Wethouder HOSKAM: Ja en dat zit hem ook in onze contramal want het is niet de bedoeling dat die binnenstadmanager… Dat is namelijk ook wat in dit stuk staat, wij zullen ook intern het huiswerk op orde moeten hebben wil je die binnenstadmanager ook de ruimte geven en het vertrouwen geven dat die functie daadwerkelijk bijdraagt aan de economische ontwikkeling van de binnenstad. Dan heb ik nog een motie, het proactief zoeken naar geld. Zoals u hebt kunnen lezen, is vorige week het coronaherstelfonds van de provincie gelanceerd. Daarvoor hebben wij acht initiatieven aangebracht en er zijn acht initiatieven gehonoreerd. Dat geldt ook voor de andere twee poten die er nog bij komen, die in dat provinciaal coronaherstelfonds nog moeten worden ontwikkeld, ook daar zitten wij actief aan tafel. Een ding blijft wel overeind, dat onze voorstellen moeten voldoen aan de eisen die het rijk en de provincie aan die fondsen stellen. Als de projecten daar niet aan voldoen, krijgen wij geen geld en dat blijft wel een randvoorwaarde.

Het is natuurlijk wel zo dat we in de lobby proberen die fondsen, als dat nog gaat, te richten op projecten die bij ons van belang zijn. Ik geloof dat ik dan voldoende heb gezegd over de moties en amendementen. Dat was het. Tweede termijn Mevrouw HENDRICKX: Mag ik een stemverklaring doen. De VOORZITTER: Ja natuurlijk mag u een stemverklaring doen, over het voorstel of over het 16

amendement? Mevrouw HENDRICKX (stemverklaring): Over de amendementen, die hangen samen met het voorstel. Wij steunen de voorstellen van de collega's niet omdat het in de visie wat ons betreft volkomen ontbreekt aan het kiezen voor de autoluwe groene binnenstad en wij denken dat dit wel toekomst heeft. Mevrouw VISSCHER (stemverklaring): Ook graag een stemverklaring over de amendementen. Die steunen wij ook allemaal niet omdat ze naar ons gevoel te veel op de uitvoering zitten en we dat niet nodig vinden. Amendement 1, Gemeente regievoerder bij het Economisch Perspectief Brede Binnenstad - visie en actieplan, van PvdA, Leefbaar 's-Hertogenbosch, 50PLUS en gewoon ge-DREVEN is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van 50PLUS (mw. Hernández), PvdA (mw. Van Gool, Slikker, Kabbouti), Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees) en gewoon ge-DREVEN (Van Creij), hebben voor gestemd. Amendement 2, Aanjager actiepunten Economisch Perspectief Brede Binnenstad, van de VVD en GroenLinks is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van De Bossche Groenen (mw. Mees, mw. Hendrickx, Hoeben), SP (mw. Visscher, Roovers, mw. Lokhoff) en 50PLUS (mw. Hernández) hebben tegen gestemd. Motie 1, Proactief op zoek naar provinciale en rijksmiddelen voor een economisch perspectief, van de PvdA en Leefbaar 's-Hertogenbosch is door de gemeenteraad verworpen.

De leden van de fracties van de SP (mw. Visscher, Roovers, mw. Lokhoff) en De Bossche Groenen (mw. Mees, mw. Hendrickx, Hoeben) hebben tegen gestemd. Motie 2, Gebundelde kracht voor binnenstadmanager en Den Bosch Partners, van het CDA, VVD, D66, GroenLinks, Rosmalens Belang en Leefbaar 's-Hertogenbosch is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van de SP (mw. Visscher, Roovers, mw. Lokhoff) en De Bossche Groenen (mw. Mees, mw. Hendrickx, Hoeben) hebben tegen gestemd. Motie 3, Geen contramal, maar breed beleidsteam Brede Binnenstad, van het CDA en Leefbaar 's-Hertogenbosch is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van het CDA (Van Genugten, Ploegmakers, Thelissen, mw. Van Zwambagt) en Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees), hebben voor gestemd. Het voorstel Economisch Perspectief Brede Binnenstad - visie en actieplan is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fractie van De Bossche Groenen (mw. Mees, mw. Hendrickx, Hoeben) hebben tegen gestemd. III.10. Omgeving Station Oost De heer VAN DEN KERKHOF: Voorzitter, het is goed dat we dit voorstel op dit moment krijgen, op het moment dat de ambities voor het grootste inbreidingsgebied van onze stad, de tweede Spoorzone, bepaald worden.

Ook dank aan het college dat de raad nu in stelling wordt gebracht want dit is het moment om piketpaaltjes te slaan, dat hebben we ook in de commissie geconcludeerd, en ik ben blij dat we in de commissie een goed debat hebben gevoerd en dat duidelijk op tafel kwam dat meerdere partijen op dit moment al zaken in de verdere uitwerking van het gebied willen onderstrepen. Voorzitter, er ligt een aantal voorstellen voor waarin wij ons kunnen vinden en daar kom ik straks op terug. Zoals bekend, staan we voor een enorme opgave als het gaat om het aanpakken van het woningtekort, maar ook het klimaat en de mobiliteitsopgave waar we voor staan, komt allemaal terug dit gebied. Wij hebben in de commissie drie zaken aangehaald, allereerst de motie die we eerder al hadden ingediend over de mobiliteitshub in dit gebied, nabij Station Oost. De wethouder 17

heeft aangegeven dat hij de mobiliteitshub zowel bij het P&R-gebied dat staat ingetekend, als in het transferiumgebied bij het stadion verder gaat ontwikkelen en dat stelt ons gerust. Wat betreft de huidige tijdelijke evenementenlocatie zijn we blij dat wordt ingezet op een permanente evenementenlocatie in dit gebied omdat ook de reuring in dit gebied natuurlijk van ongekend belang is. De heer HOEBEN: Toch een vraagje over de mobiliteitshub. Het stelt u gerust, maar daar staat een behoorlijk transferium, dat zou volgens de prognoses nu ongeveer te klein moeten zijn, daarvoor komt een kleinere mobiliteitshub terug en er ligt ook een amendement over het transferium. Hoe kijkt D66 tegen dat mobiliteitshubje aan, wat stelt u zo gerust? De heer VAN DEN KERKHOF: Ik zou het geen hubje willen noemen, volgens mij wordt er toch een aardig gebied gereserveerd om wat er nu aan parkeerplaatsen is gestapeld in te zetten. Er zijn in dit gebied ook veel parkeergebieden die eigenlijk onderbezet zijn, zoals rond het stadion en het Sportiom en je zou die gebieden slimmer kunnen inzetten. Bovendien is ook heel duidelijk gezegd dat we dat transferium ook voor de bewoners gaan inzetten en dat moet De Bossche Groenen ook aanspreken. We gaan de ruimte heel efficiënt inzetten, zodat overdag de bezoekers en 's avonds de bewoners er kunnen parkeren.

Dat spreekt ons erg aan omdat we daarmee ook het gebied zelf autoluw kunnen herinrichten. Dan de derde grote opgave in dit gebied, de woningbouwopgave. Er moeten betaalbare energiezuinige woningen worden gebouwd en het is de verantwoordelijkheid van ons allemaal om zo veel mogelijk van die woningen te realiseren. We hebben in deze periode al vaker over de nota Hoogbouw gesproken, maar die mogelijkheid staat niet in het ambitiedocument. Ik heb het al vaker gezegd, als we de nota Hoogbouw volgen, is in dit gebied the sky the limit, vandaar het amendement dat we samen met de PvdA, GroenLinks, Leefbaar 's-Hertogenbosch, Rosmalens Belang en Bosch Belang indienen. We moeten de mogelijkheden om de lucht in te gaan optimaal benutten omdat we dan meer woningen kunnen toevoegen, dat blijkt ook uit de gegevens die de wethouder na de commissievergadering nog heeft aangeleverd. Vandaar dat we in dit amendement het minimumaantal woningen met 300 verhogen naar 1800, het mag natuurlijk altijd meer zijn, en het maximum nog een keer met 100 verhogen. Dus we plussen het aardig op. We willen in dit gebied de mogelijkheden in de nota Hoogbouw benutten en daarin staat 'hoger dan 80 meter', maar dat wil niet zeggen dat we bij 80 meter stoppen.

Nee sterker nog, we weten allemaal dat hoogbouw tot 70 meter rendabel is en dat er daarna een enorme slag moet worden gemaakt omdat daarboven aan allerlei veiligheidseisen moet worden voldaan. Het is pas weer rendabel vanaf 100 tot 110 meter. Zie dit echt als een suggestie om in dit gebied echt de hoogte op te zoeken met een echte landmark zoals ook in de nota Hoogbouw staat omschreven. Voorzitter, dat brengt mij bij de andere amendementen en moties. Het amendement van de VVD over het transferium dienen wij mee in om de zojuist in mijn antwoord op de vraag van De Bossche Groenen genoemde reden. Wij steunen de motie van gewoon ge-DREVEN over het bevorderen van de participatie niet. Wat ons betreft, is daarvoor geen onafhankelijk bureau noodzakelijk, het is gewoon een gegeven dat een gemeente zo'n proces gewoon zelf kan doen. Dan het Welsh Division monument. Dat moet uiteraard goed zichtbaar blijven en daarmee moet in het Aartshertogenpark rekening worden gehouden. Tot slot dienen wij met een hele trits aan partijen de motie Bouwen voor iedereen in. Er is natuurlijk ook een enorm tekort aan woningen voor de doelgroep die net de markt op komt en die te veel verdient voor een sociale huurwoning, maar vaak te onregelmatig of te weinig voor een hypotheek, voor die groep moeten we meer middeldure huurhuizen toevoegen.

Vandaar dat we deze motie met kracht onderstrepen omdat we daarmee in dit gebied flink meer voor deze doelgroep gaan bouwen. In onze beleving is dit gebied ook uitermate geschikt voor deze doelgroep en wij kunnen deze motie alleen maar dik onderstrepen. Het zover voorzitter. Amendement 1 Benut de lucht voor meer woningen Ingediend door D66, PvdA, GroenLinks, Leefbaar 's-Hertogenbosch, Bosch Belang en Rosmalens Belang De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 9 maart 2021; gehoord hebbende de beraadslagingen in de commissie Omgeving van 23 februari 2021 over het voorstel 'Omgeving Station Oost', reg.nr. 10582280; 18

constaterende dat: • de woningnood in 's-Hertogenbosch enorm groot is; • het gebied 'Omgeving Station Oost' een van de grootste inbreidingsgebieden in onze stad is; • in de nota Hoogbouw (2003) staat opgenomen dat in dit gebied 'Landmarks van hoger dan 80 meter' mogelijk zijn; • deze bestuursperiode meerdere malen door de raad in moties is bekrachtigd dat er meer in de hoogte gebouwd moet gaan worden om het woningtekort terug te dringen en daarvoor de maximale bouwhoogtes uit de nota Hoogbouw beter benut moeten worden; • in zowel het ambitiedocument Omgeving Station Oost als het bijbehorende raadsvoorstel wordt zowel tekstueel als visueel niet verwezen naar de eerder aangenomen moties dan wel de mogelijkheden die de nota Hoogbouw biedt in dit gebied; • uit de wethoudersbrief d.d. 3 maart 2021 blijkt er een bandbreedte qua woningbouwpotentie in het gebied Omgeving Station mogelijk is tussen de 1724-2189 woningen, in het ambitiedocument is deze bandbreedte geformuleerd op 1500-2000 woningen; • met het vaststellen van het ambitiedocument worden de ambities en uitgangspunten vastgesteld voor dit gebied voor de komende 10 tot 15 jaar; overwegende dat: • om het woningtekort aan te pakken alle mogelijkheden die er zijn om meer woningen te bouwen in dit gebied moeten worden aangegrepen. Inclusief de mogelijkheden die de nota Hoogbouw biedt.

Door hoge hoogbouw mogelijk te maken in dit gebied kunnen er immers ook meer (kleinere en betaalbare) woningen worden gerealiseerd worden in het deelgebied Stadspoort en aan op de huidige locatie van het tijdelijk Transferium De Vliert; • dit gebied zich uitstekend leent voor hoogbouw gezien de ligging nabij het station, toekomstige mobiliteitshubs en schaduwwerking van toekomstige nieuwbouw op het spoor; besluit: • Beslispunt 2a te wijzigen in: a. Een woningbouwopgave van tussen 1800-2100 woningen met een mix aan functies waaronder werken, sport, leisure en ondersteunende (buurt) voorzieningen. Daarvoor de mogelijkheden die de nota Hoogbouw biedt in dit gebied (hoger dan 80 meter) optimaal te benutten. Mevrouw WELTEN: In het voorliggende voorstel wordt gesproken over de ambitie, het gebied moet optimaal bereikbaar zijn en slimmer en efficiënter worden ingericht, maar voorzitter deze ambitie manifesteert zich vooral door prioriteit te geven aan de fietser en de voetganger en ergens helemaal achteraan komt de auto. Voorzitter, wij respecteren de idealist, houden van de optimist, maar de VVD'er is vooral een realist. Wij wijzen u graag nog eens op de situatie in Willemspoort, een dichtbebouwd gebied met een enorm gebrek aan parkeergelegenheid.

Zo stimuleer je mensen niet om bij elkaar op visite te gaan, hiermee bestrijd je geen eenzaamheid en bevorder je zeker de sociale cohesie niet. De voorgestelde bouw van het transferium bij De Vliert kan en mag niet leiden tot het verdwijnen van voldoende parkeerplaatsen. Het is goed dat de wethouder daarom nog eens een onderzoek doet naar de autoparkeervraag. Vooruitlopend op dat onderzoek dienen we samen met anderen een amendement in waarin nog eens de noodzaak van de aanwezigheid van een transferium wordt benadrukt omdat parkeergelegenheid voor bezoekers van onze gemeente het commercieel belang van de ondernemers dient. Het grote aantal woningen dat hier is gepland, zet enorme druk op de verkeersafwikkeling en de bereikbaarheid, ook de elektrische auto vraagt om een parkeerplaats. Dit nog even los van de treinreiziger die met de auto naar Station Oost komt om vervolgens de trein te nemen. Kortom, wij zien voldoende parkeerplekken echt als noodzaak, nu tijdens de bouw en daarna. Amendement 2 RV Omgeving Station Oost; oog voor transferium! Ingediend door VVD, Bosch Belang, Leefbaar 's-Hertogenbosch, gewoon ge-DREVEN, D66, CDA en Rosmalens Belang De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 9 maart 2021; constaterende dat: 19

• er in de omgeving van Station Oost 1500 tot 2000 woningen gebouwd zullen gaan worden; • er ook op het huidige transferium woningen gepland staan; • de wethouder aangeeft dat er een onderzoek loopt naar de parkeervraag; • overwegende dat: • door woningbouw op het huidige transferium, de parkeerfunctie voor bezoekers dreigt te verdwijnen; • het bestuursakkoord uitspreekt dat de transferia een definitieve plek moeten krijgen; • Transferium de Vliert het verkeer vanuit oostelijke kant richting de binnenstad af kan vangen en dat de voorziening, ongeacht locatie, aan die kant van de gemeente behouden moet blijven; • ingezet wordt op een breed scala van vervoersvoorzieningen, waarbij autoparkeergelegenheid dient te worden gewaarborgd (ook tijdens de bouw van de woningen op huidige transferium); • het transferium parkeerplek biedt aan bezoekers van de gemeente en bijdraagt aan het commercieel resultaat van de ondernemers van onze gemeente; • het ambitiedocument de ambities en opgaves bevat die verder uitgewerkt gaan worden in volgende fases; • de noodzakelijke parkeeroplossing voor bewoners in de volgende stap inzichtelijk moet zijn; • de eerstvolgende fase van de gebiedsontwikkeling antwoord moet geven op de toekomst van het transferium aan de oostzijde van de gemeente en de parkeeroplossing voor de nieuwe bewoners van het gebied; besluit het dictum te wijzigen: • door aan punt 2c.

'komen tot een slimme clustering van mobiliteit infrastructuur' toe te voegen: • waarbij er antwoord wordt gegeven op de vraag hoe de transferiumvoorziening aan de oostzijde van de gemeente behouden kan blijven en hoe er invulling gegeven wordt aan de parkeerbehoefte van bewoners van het nieuwe gebied. De heer KABBOUTI: We kennen dit betoog van de VVD en ik ben ook benieuwd naar het toekomstbeeld van de VVD. Als je een prachtig gebied ontwikkelt met een gouden kans om daar een hele innovatieve mobiliteitshub te realiseren, moet je dan als vertrekpunt blijven hanteren dat iedereen autobezitter is of kun je er ook van uitgaan dat mensen zich aanpassen met diverse mobiliteitsvormen en daar in je visie een voorsprong op nemen? Mevrouw WELTEN: Wij zijn zeker geen tegenstander van de breedte in de mobiliteit nemen en wij zijn zeker niet tegen die beoogde hub, maar we moeten wel realistisch blijven. We zien gewoon te vaak, zoals in Willemspoort, dat er geen parkeerplaatsen zijn. Als het er met bakken uitvalt mijnheer Kabbouti, als je moeilijk ter been bent of als je op een uur afstand van de plek waar je moet zijn woont, in dit geval De Vliert, wordt toch heel vaak de auto gepakt, die realiteit moeten we toch met elkaar hebben. De heer ROOVERS: Een vraag aan mevrouw Welten.

Uw amendement biedt op zich geen uitkomst voor het probleem dat u schetst, maar vraagt het college om een antwoord op dit probleem te geven. Mag ik de VVD misschien vragen hoe zij dat zelf zien en met name of een eventuele oplossing voor het parkeerprobleem ten koste van de woningbouw zal gaan. Mevrouw WELTEN: Wij laten in dit amendement in het midden hoe dit transferium vorm krijgt. Er staat nu een transferium en het voorstel is dat daarop wordt gebouwd. Daar zijn wij niet op tegen, maar dan moet er iets voor in de plaats komen en ook tijdens de bouw moeten er mogelijkheden zijn om te parkeren, zo zien wij dat mijnheer Roovers. De heer HOEBEN: Wij hebben toch echt iets vastgesteld qua mobiliteit, we zouden het aantal binnenstedelijke autobewegingen reduceren, we hebben een afspraak gemaakt over het transferium en we hebben een transferiumbeleid vastgesteld. Dat is al jaren oud en daar zouden we naartoe werken, maar nu laten we dat blijkbaar ineens los, nu gaan we van alles combineren. Gaat het in uw ogen niet mis als je in binnenstedelijk gebied zoveel auto's met autobewegingen creëert die ook nog eens de ruimte met elkaar moeten delen op gemeenschappelijk tijden? Ik geef een voorbeeld. Als een bewoner 's avonds zijn auto in het transferium parkeert, kan hij overdag niet met de trein naar zijn 20

werk omdat de auto het parkeerterrein af moet. Hoe ziet de VVD dat? Mevrouw WELTEN: Sorry ik hoorde het laatste niet, wilt u dat alstublieft herhalen? De heer HOEBEN: Een transferium is overdag voor bezoekers van de binnenstad en mensen die daar werken. Op het moment dat een bewoner zijn auto in dat transferium parkeert, gaat hij niet met de trein naar zijn werk omdat hij overdag zijn auto van het transferium moet halen omdat het transferium dan voor de bezoekers is. Hoe ziet de VVD dit transferiumbeleid waar iedereen het over eens was en dat we jaren geleden hebben vastgesteld? De VOORZITTER: Even voor mij, hoort dit nog bij het onderwerp? Ja? Dan mevrouw Welten. Mevrouw WELTEN: Mijnheer Hoeben, als ik u zo beluister wilt u nog veel meer parkeergelegenheid creëren. De wethouder heeft nu een onderzoek naar de parkeervraag lopen, laten we dat even afwachten voordat we heel concreet worden over hoeveel auto's er moeten staan en wie er wanneer staat. Mijnheer Hoeben, ik wil dat met uw goedvinden even laten voor wat het is. Een ander punt is dat we aandacht willen vragen voor het 53e Welsh Division monument. Dat is een mooi monument en er liggen plannen voor het bijplussen van groen in het Aartshertogenpark en de VVD vreest dat we met al die vergroening en de parkachtige plannen, waar we overigens niet tegen zijn, door de bomen het monument niet meer zien.

De herdenking van de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog is een jaarlijks terugkerend fenomeen en dat behoeft ruimte en een waardige inrichting. Tot slot vragen wij te anticiperen op de toename van het aantal treinreizigers, ook daar hebben wij oog voor, het binnenstedelijk reizen van station naar station en ook met in ons achterhoofd de ontwikkeling van de Avenue2. De treinroute Nijmegen-Den Bosch is nu al een van de drukste routes en het zou goed zijn om er bij de invulling van dit gebied rekening mee te houden dat er misschien extra ruimte gecreëerd en behouden moet worden voor een derde spoor. Tot zover. Ik kan in de tweede termijn mijn reactie op de andere amendementen geven, maar dat kan nu ook. De VOORZITTER: Dat is aan u. Mevrouw WELTEN: Dan ga ik dat doen. Wij zijn niet zo enthousiast over het amendement 'Benutten lucht voor meer woningen' en ik zal u uitleggen waarom. Ik hoorde D66 zeggen 'the sky is the limit', maar voor de VVD is de sky wat de Bosschenaar past en wij vinden 100 meter of hoger niet bij Den Bosch passen, wij zijn geen New York en dat moeten we ook niet proberen te zijn. Wij vinden 60 meter echt het maximum. De motie 'Bevorderen van burgerparticipatie Vliertkwartier' is sympathiek, wij zijn voor een goed burgerparticipatietraject.

Er moet ook duidelijk worden wat met de inbreng van burgers wordt gedaan en wat de weging daarvan is; wat mag de burger verwachten als hij iets heeft gezegd? Daarover willen we binnenkort graag de discussie voeren, maar wat uw motie betreft, geen externen erbij halen mijnheer Van Creij en daarom gaan wij niet mee met deze motie. Als laatste de motie 'Bouwen voor iedereen'. We hebben niet voor niets afspraken over de segmentering gemaakt. We kunnen er natuurlijk naar streven, en sommige partijen doen dat, om alleen maar sociale woningen te bouwen en hier staat 33-33-33, maar er zijn afspraken en wij maken ons er echt zorgen over dat een aannemer niet meer komt bouwen als je dit nastreeft. Duurdere woningen financieren voor een groot deel het bouwen en het realiseren van een dergelijk plan en wij maken ons zorgen dat je hiermee het kleedje eronderuit trekt. Tot zover, dank u wel.

Motie 2 RV omgeving Station Oost; waardige plek voor 53ste Welsh Division monument Ingediend door VVD, Bosch Belang, Leefbaar 's-Hertogenbosch, gewoon ge-DREVEN, 50PLUS, D66, CDA, GroenLinks, Rosmalens Belang, PvdA en SP De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 9 maart 2021; constaterende dat: • ter nagedachtenis van de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog en ter nagedachtenis aan onze bevrijding door 53ste Welsh Division, is er in 1952 dit monument geplaatst op het 53ste Welsh Divisionplein; 21

• • • •

de locatie van grote betekenis is, verwijst naar de gemeentegrens, ligt aan de bevrijdingsroute en op deze plek is veelvuldig as gestrooid van overledenen; daarom het plan monument te verplaatsen in de 90'er jaren niet door is gegaan; dat monument elk jaar in mei, als herdenkingsplaats dient; de huidige inrichting tegenover een honden uitrenveldje niet als waardig wordt gezien;

overwegende dat: • het van belang is dat we de Tweede Wereldoorlog en al die slachtoffers blijven herdenken, met als doel herhaling van een oorlog te voorkomen; • het monument een van de herdenkingsplekken is; • er nu een nieuw inrichtingsplan ligt om rondom de Aartshertogenlaan waaraan dit pleintje ligt, een openbaar park in te gaan richten; • vergroening van deze omgeving niet mag leiden tot het verdwijnen van het zicht van Aartshertogenlaan naar het monument; verzoekt het college: • rekening te houden bij de herinrichting van het Aartshertogenpark met het 53ste Welsh Division monument; • de herinrichting dusdanig vorm te geven dat het monument tot zijn recht blijft komen en de waardigheid ten goede komt; en gaat over tot de orde van de dag. De heer ROOVERS: Mevrouw Welten refereert aan afspraken en ik neem aan dat ze daarmee de woonvisie bedoelt. In die woonvisie staat de afspraak dat er minimaal 30% sociale huurwoningen komt en die afspraak halen wij niet altijd. In de Stadsdelta wordt minimaal 25% sociale huurwoningen gebouwd en het is toch simpele wiskunde, als je de ene keer onder de 30% zit, moet je de volgende keer boven de 30% gaan zitten of zie ik dat verkeerd? Mevrouw WELTEN: Dat klopt, het gaat over een lange periode en stadsbreed, wat dat betreft zitten we op dezelfde lijn. Dat deel ik helemaal, maar in dit plan willen wij daar echt voorzichtigheid in betrachten.

De heer VAN CREIJ: Wij hebben in de commissie al gezegd dat het een prettig te lezen stuk is en als je naar het geheel met alle sfeerbeelden kijkt, lijkt het een paradijs op aarde te worden. Wij vrezen echter dat er toch wel wat lijken uit de kast komen gezien alle belemmeringen die er komen, zoals het spoorgeluid en alle zaken die daar nog gaan spelen. Het zal nog niet zomaar lukken om daar zo veel woningen te creëren. Dan ga ik verder met de behandeling van de moties en amendementen. Met betrekking tot amendement 1, ik denk dat we terughoudend moet zijn om heel hoog te gaan, the sky is the limit is ons niet gegeven. Wij dienen amendement 2 mede in. We hebben in de commissie al aangegeven dat wij ons zorgen maken over de bereikbaarheid en het parkeren omdat in de stukken staat dat we het autoverkeer in het gehele gebied terugbrengen. De Stadionlaan is destijds aangelegd om Hintham te ontlasten van verkeer en als we het ene moeilijker maken, zal er weer meer gebruik worden gemaakt van de weg naar Hintham en wij vrezen heel erg een waterbedeffect. In de onderliggende stukken staat dat we de kruisingen AartshertogenlaanBruistensingel en de Bruistensingel-Zandzuigerstraat gaan aanpassen met minder asfalt.

Ongeveer twee jaar geleden hebben we bij Beter benutten I en Beter benutten II met geld van het rijk nou net die knelpunten aangepakt door daar meer asfalt aan te leggen om de verkeersstromen beter te kunnen geleiden en als we zo kort na het opwaarderen van die kruising alweer spreken over minder asfalt en we meer files veroorzaken, vraag ik me af of daarover overleg met de medefinanciers vanuit 'Beter benutten' is geweest. Dat zijn onze zorgen, wij onderstrepen dit van harte. Dan even richting de heer Hoeben van De Bossche Groenen die sprak over het verkeer de binnenstad inhalen. Het huidige transferium ligt wat ons betreft te ver naar binnen, het transferiumbeleid is dat transferia aan de randen moeten komen en wat dat betreft, moet het nieuwe transferium eigenlijk verder de binnenstad uit en meer richting het kanaal. Wij dienen motie 2 mede in, het Welsh Division monument moet gewoon goed bereikbaar zijn en ook de nodige uitstraling behouden. Ook motie 3, 'Bouwen voor iedereen', dienen we mede in. Dan motie 1. Mevrouw Welten gaf net al aan dat er een discussienotitie 22

van het college is over de burgerparticipatie en ook de Rekenkamercommissie start binnenkort met een onderzoek naar burgerparticipatie. Dit loopt daar eigenlijk een beetje op vooruit, laat als experiment kijken wat de plus is als een externe zoiets doet. Wij krijgen vaak de indruk dat de gemeente de regie voert over de burgerparticipatie en vaak naar zichzelf toe praat, de burger is altijd de gebeten hond. Er wordt gezegd dat de burgerparticipatie tot nu toe succesvol is verlopen, maar er waren tachtig deelnemers bij de afsluitende vergadering en als er 2000 woningen komen, worden dat er veel en veel meer. Mijn oproep is: een derde partij. Motie 1 Bevorderen bewonersparticipatie Vliertkwartier Ingediend door gewoon ge-DREVEN De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 9 maart 2021; gezien het raadsvoorstel Omgeving Station Oost, reg.nr .10582280 en gehoord hebbend/ kennisgenomen hebbend de discussie in de commissie Omgeving; overwegende dat: • het gemeentebestuur van 's-Hertogenbosch bewonersparticipatie hoog in het vaandel heeft staan, gelet op hun uitgangspunt in het bestuursakkoord #samen; • Het college voorstelt om een nieuw woongebied om/rondom het Station Oost te realiseren met een globale woningbouwopgaven van 1500 tot 2000 woningen.

Over de verdere rol van de gemeente in de deelgebieden Stadspoort en Aartshertogenpark het college duidelijk is: 'een actief sturende rol'; • de voorgenomen woningbouwopgave in het plangebied echter vraagt om een vorm van burgerparticipatie waarbij bewoners vanaf het begin input kunnen leveren voor de uitwerking van de plangebieden zodat maatwerk kan worden geleverd; • onjuiste/gebrekkige bewonersparticipatie kan leiden tot ongewenst tijdverlies terwijl het nu juist aankomt op snelheid in de woningbouwproductie; • een onafhankelijk bureau die de bewonersparticipatie verder uitvoert kan bijdragen aan participatie waarbij de input van bewoners ook daadwerkelijk vanaf het begin wordt meegenomen; verzoekt het college: • een onafhankelijk bureau de verdere/toekomstige bewonersparticipatie in het plangebied Vliertkwartier ten uitvoer te laten nemen zodat bewoners maximaal kunnen participeren in de verdere uitwerking van de plannen; en gaat over tot de orde van de dag. De VOORZITTER: Dank u wel. Het is 17.27 uur en ik stel voor om tot 17.45 uur door te gaan met de eerste termijn. Ik denk niet dat we die afmaken omdat er nog negen sprekers voor de eerste termijn zijn, maar ik wil rond 17.45 uur toch echt even schorsen, anders zitten ze straks met de schalen met broodjes. Mijnheer Kabbouti, u bent in ieder geval nog voor de pauze aan de beurt.

De heer KABBOUTI: Dat is fijn voorzitter, dank daarvoor. In de commissie hebben we een goed debat over dit raadsvoorstel gehad en complimenten van mijn fractie aan het college wat betreft de wijze waarop dit plan tot stand is gekomen en de ambitie die wordt uitgesproken. Zijn we dan klaar? Nee natuurlijk niet, er is altijd wel iets om op te duwen en wat de PvdA betreft, is woningbouw een erg belangrijk onderwerp. We dienen samen met D66 en andere partijen amendement 1 in, the sky is inderdaad de limit. Er zijn nog maar weinig plekjes in onze gemeente waar we echt de hoogte in kunnen en de oproep die we in dit amendement doen is: pak de ruimte die ons gegeven is. Ik onderschrijf daarbij ook echt nadrukkelijk het statement van de heer Van den Kerkhof, de nota Hoogbouw spreekt over 80 meter plus, maar daarmee red je het niet omdat je dan in een onrendabel deel van de hoogbouw komt en je zult echt hoger moeten bouwen. De wethouder gaf in de commissie aan dat de nota Hoogbouw daadwerkelijk als leidraad is gebruikt en ik schrik er wel van dat de VVD nu zegt dat 60 meter voldoende is. Dan laat je wel gouden kansen liggen om de nood op de woningmarkt goed op te lossen. Dan amendement 2 over het transferium, ik heb zojuist al aangegeven hoe we daarin staan. Dit amendement zegt niet meer dan 'zorg dat je dat in beeld brengt

23

en kom met een antwoord op hoe je dat gebied wilt inrichten'. Wat ons betreft, is het prima om dat te onderschrijven en dat is volgens mij helemaal in lijn met de plannen die al op tafel liggen om parkeren in dit gebied op een goede en slimme manier te regelen. Mevrouw WELTEN: Mijnheer Kabbouti, u sprak over de nota Hoogbouw en daarin staat inderdaad dat het mogelijk is om dergelijke hoogtes te bouwen, maar daarin staat ook dat je dat aan tien criteria moet toetsen. Met andere woorden, er staat niet keihard dat dit daadwerkelijk op deze knoop gebouwd wordt, daar zit echt nog wel wat nuancering in. De heer KABBOUTI: Dat is het fijne van ambities uitspreken, dan hoef je je nog niet direct aan allerlei technische zaken te onderwerpen, maar dan kun je gewoon zeggen 'dit is waar we op inzetten'. De inzet van de PvdA en een aantal anderen reikt veel verder dan die van de VVD. Wat betreft de bewonersparticipatie in het Vliertkwartier sluit ik me bij eerdere sprekers aan, de gemeente is een partner in participatieprocessen en dan moet de rolverdeling aan de voorkant duidelijk zijn. De ervaring is dat vaak externen bij de begeleiding van dit soort trajecten worden betrokken, maar het is wat ons betreft een stap te ver om dat nu aan de voorkant als voorwaarde te stellen. Voorzitter, we zijn blij dat we de motie over het Welsh Division monument mee hebben kunnen indienen.

Als we zo'n gebied gaan ontwikkelen, moet je dat monument een waardige manier plek geven. Als laatste onze motie 'Bouwen voor iedereen'. Die moet je eigenlijk in twee stappen zien, amendement 1 gecombineerd met deze motie zorgt ervoor dat we met een herverdeling van het woonprogramma een plus krijgen als we uitgaan van het realiseren van minimaal 54 woningen in de betaalbare categorie. Als je de maximale aantallen aanhoudt, heb je een plus van 400 woningen in de betaalbare categorie en daartoe reken ik de sociale en de middencategorie. Dat zijn cijfers waar we iets aan hebben en we kunnen muggenziften over percentages van 3% en 5%, maar aantallen is wat gerealiseerd moet worden en met de bijsturing die wij noodzakelijk achten en met de druk die op dit moment op die categorieën in de woningmarkt aanwezig is, lijkt het ons niet meer dan logisch dan dat je bijstuurt op die categorieën in een gebied waar je op dit moment zo'n significante bijdrage aan de woningopgave kunt leveren. Het verrast me dan ook dat juist daar waar je meer dan 2000 woningen zou kunnen realiseren, de VVD het standpunt inneemt 'ja maar dan moeten we terughoudend zijn met die betaalbare categorie'.

Met inbreidingsplannetjes van vijftig woningen ga je de oorlog niet winnen, maar met dit soort plannen kun je het verschil maken en met de bijsturing die wij voorstellen kun je ook echt een significante bijdrage aan betaalbare woningen in onze gemeente leveren. Voorzitter, tot zover. Motie 3 Bouwen voor iedereen Ingediend door PvdA, GroenLinks, Leefbaar 's-Hertogenbosch, SP, D66, Bosch Belang, 50PLUS en gewoon ge-DREVEN De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 9 maart 2021; gehoord hebbende de beraadslagingen in de commissie Omgeving van 23 februari 2021 over het voorstel Omgeving Station Oost, reg.nr. 10582280; constaterende dat: • de woningnood in 's-Hertogenbosch enorm groot is; • met name het aanbod van sociale huur-, middenhuur- en goedkope koopwoningen ver achterblijft bij de vraag; • de in 2020 vastgestelde woonvisie onder meer inzet op passend en betaalbaar wonen voor iedereen en een strategisch innovatief woonprogramma; • de woonvisie meerjarig inzet op een woningbouwprogramma met minimaal 30% sociale huur en minimaal 20% midden huur en goedkope koop.

• De woonvisie maatwerk mogelijk maakt ten opzichte van het stedelijk programma op projectniveau; • het gebied 'Omgeving Station Oost' een van de grootste inbreidingsgebieden in onze stad is; overwegende: • de komende jaren de vraag naar betaalbare woningen ongekend groot blijft; • het potentieel aantal woningen in het gebied 'Omgeving Station Oost' een significante bijdrage kan leveren aan het realiseren van betaalbare woningen; 24

• •

het wenselijk is om in dit project maatwerk te leveren in de differentiatie van de categorieën van het woningbouwprogramma door steviger in te spelen op de vraag naar meer betaalbare woningen; dit bijdraagt aan een leefbare en inclusieve buurt waar passend en betaalbaar gewoond kan worden;

spreekt uit dat: • de enorme vraag naar betaalbare woningen in 's-Hertogenbosch vraagt om nu de ruimte te pakken die de Woonvisie biedt en voor het woningbouwprogramma voor het gebied 'Omgeving Station Oost' in te zetten op een gelijk deel aan sociale huur (1/3), middenhuur en goedkope koop (1/3) en dure huur en (middel)dure koop (1/3); verzoekt het college: • te sturen op betaalbaarheid door een gelijke (1/3) verdeling van de categorieën 'sociale huur', 'middenhuur en goedkope koop' en 'dure huur en (middel)dure koop' in het woningbouwprogramma; en gaat over tot de orde van de dag. Mevrouw DE RUITER: GroenLinks is tevreden met het nu voorliggende voorstel waarin grootstedelijk leven in een groene omgeving centraal staat. Er is aandacht voor natuurinclusief bouwen en water en groen. Fietsers en voetgangers staan in dit voorstel centraal en we zien nieuwe vormen van mobiliteit zoals deelmobiliteit. Tevens is er in dit gebied ruimte om te sporten en te bewegen en om te werken. Dat zijn hartstikke mooie ambities waar GroenLinks achterstaat. Qua woningbouwambitie zien we er graag nog een tandje bij want de woningopgave is echt fors, er is een groot tekort aan betaalbare en goede woningen en daarom dient GroenLinks het amendement van D66 over de hoogbouw en de motie van de PvdA over meer betaalbare woningen mee in. Dan ga ik nog even de andere amendementen en moties langs.

Wij steunen amendement 2, 'Omgeving Station Oost; oog voor het transferium'. Wij steunen motie 1 van gewoon ge-DREVEN over het bevorderen van de bewonersparticipatie niet omdat er al een heel goed participatietraject loopt. We dienen het amendement over het Welsh Division monument graag mee in omdat we vinden dat dit toegankelijk en zichtbaar moet zijn. Tot zover voorzitter. De heer SMEETS: In de commissievergadering hebben we hier al een leuk debat over gehad en toen zijn er al complimenten aan het college gegeven voor het vergezicht dat het college creëert voor deze wijk met eigenlijk drie stadsdelen met een eigen karakter. De hoofdlijnen van de combinatie van groen, slimme mobiliteit, balans tussen de trein, de fiets en voetgangers en een transferium spreken ons aan, maar vooral de wezenlijke klap die we hiermee op de druk op de woningmarkt kunnen maken. Het gaat om een significant aantal woningen, we besluiten nog in 2021 over de verdere planvorming, over ongeveer de helft heeft de wethouder bevestigd, en we maken concreet meters. We dienen het amendement van D66, 'De lucht in' mee in omdat die ambitie eigenlijk nooit hoog genoeg kan zijn.

We kennen deze wethouder als iemand die de lat hoog legt, maar laten we vooral die uitdaging blijven houden en wij zijn heel erg benieuwd naar de verdere uitwerking van de kansen die de nota Hoogbouw biedt, 80 of 100 meter of misschien hoger, wat het college daarover kan adviseren. Ik vervolg met de amendementen en moties. Het amendement 'Oog voor het transferium' van de VVD dienen we mee in omdat we denken dat dit erg belangrijk is. Wat betreft de motie van gewoon ge-DREVEN kwamen we in de commissie al tot de conclusie dat we niet op hetzelfde pad zitten, wij vinden dat de participatie bij dit traject, zeker in het coronajaar erg goed van niveau was en wij hebben alle vertrouwen dat dit in de komende uitwerkingen verder wordt doorgevoerd. De waardigheid van het Welsh Division monument behoeft geen enkel betoog. We steunen de motie 'Bouwen voor iedereen' van de PvdA omdat dit inderdaad een project met veel woningen is waar je met een driesplitverdeling voor iedere portemonnee een goede bijdrage kunt leveren en dat je er ook een tik op kunt geven in termen van wachtlijsten en de druk op de markt, de overspannenheid van de markt die we allemaal dagelijks horen. Dank u wel voorzitter. De heer ROOVERS: geeft aan dat de SP haar steun aan dit voorstel afhankelijk maakt van de vraag of motie 3 wordt aangenomen. Wij vinden de woonvisie op zich niet ambitieus genoeg, maar als 25

hij in meerderheid wordt vastgesteld moet hij ook echt serieus worden genomen. Dat betekent dat als je in sommige grote woningbouwprojecten, zoals de Stadsdelta, de percentages van de woonvisie niet haalt, je die in andere grote woningbouwprojecten wel moet halen en dat is wat ons betreft in dit voorstel het geval. Verder vinden wij het een erg mooi voorstel, maar ik wil bij motie 3 nog wel even een vraag stellen. Hij staat hier nu in de vorm van een motie en niet van een amendement, we weten allemaal dat een motie minder dwingend is dan een amendement en ik hoor graag van de wethouder een reflectie over hoe serieus hij de percentages in de motie neemt. Dan de amendementen en de overige moties. Wij steunen amendement 1. Er staat volgens mij niet veel in amendement 2 en ik wacht de uitleg van de wethouder even af. Hetzelfde verhaal bij motie 1, ik wacht de uitleg van de wethouder af. Ik kan me voorstellen dat een extern bureau bijdraagt, zeker omdat we een aantal vervelende ervaringen met bewonersparticipatie hebben gehad en ik wil graag van de wethouder horen hoe dit wordt ingevuld. Motie 2 behoeft inderdaad geen enkel betoog, ik ben blij dat we daar boven staan, en motie 3 heb ik behandeld. Tot zover voorzitter.

De heer HOEBEN: We hebben in de commissie eigenlijk al best duidelijk gemaakt hoe wij tegen dit soort plannen aankijken, we hebben een woningbouwopgave, maar we willen ook kwaliteit, openbaar groen, letten op materiaalgebruik en circulair zijn. Als die voorwaarden plus de woningbouwopgave met de vierkante meters die we ter beschikking hebben, begint te wringen is onze voorkeur inderdaad om toch meer voor de hoogte te kiezen, maar dan moeten de overige criteria wel echt iets toevoegen, zodat de extra mensen die daar wonen beneden ook meer ruimte hebben en daar missen we iets in de voorliggende plannen en overigens ook in amendement 1. Je kunt kwantitatief stellen dat je hoger wilt gaan, maar meer woningen is in onze optiek ook meer groen en meer groen is er in het plan en in het amendement niet. Sterker nog, de reststukjes groen worden niet heilig verklaard, maar die zijn o zo belangrijk voor de natuur, het zijn namelijk de vluchtheuvels voor de biodiversiteit. Groen als identiteitsdrager, zoals het plan zelf schrijft, geeft ons onvoldoende aanknopingspunten want laten we wel wezen, het Aartshertogenpark klinkt erg mooi, maar het is geen park, het zijn groene semiprivate woonstraten en hoven, waardoor de parksfeer wordt doorgetrokken tot aan de gevels. Een parksfeer en dat is nou precies de kern waar het om draait, het is geen park, maar het is een parksfeer.

Dan het transferium, we hadden het er al eerder over. Waar is het XT&Trapport van september 2014 en de visies van het college uit 2016 gebleven? Daar had toenmalig wethouder Van Son, om hem nog maar eens te noemen, een prima verhaal bij. Transferia dienen aan de rand te liggen, de heer Van Creij wees daar ook al even op. In 2020-2025 zouden we streven naar twee transferia aan de randen van de stad en De Meerendonk is als nadrukkelijke voorkeursvariant neergelegd. Wij begrijpen amendement 2, maar we hebben een heel ander verzoek richting het college: stick to the plan. We hebben daarover gesproken, we hebben die keuze gemaakt en het was niet eens onze voorkeur om echt naar twee transferia te gaan, we zagen er liever drie, maar we hebben daar toen een compromis gesloten, 'we gaan richting de twee'. Als je zo veel woningen op een OV-knooppunt toevoegt, moet je kijken of je duidelijk iets aan de parkeernorm moet doen. Wat ons betreft, en dan gaat het weer over kwaliteit, breng je die terug naar nul en ik kan me er wel iets bij voorstellen dat je dan iets doet met een parkeerhub voor de omwonenden en misschien als een transferiumpje voor het station, maar dat ga je niet combineren met de grote centrale transferia die we in 2014 hebben afgesproken.

Zoals het plan nu is opgezet proberen we de woningbouwopgave toch een beetje op een conservatieve wijze te verwezenlijken en dat geeft voor ons gevoel een te hoge druk op Oost. Laten we wel wezen, het bestemmingsplan bood eigenlijk maar ruimte voor 1200 woningen en als je die aantallen gaat toevoegen, moet je ook iets doen aan de kwaliteit. Je moet gaan voor openbaar groen, een park in de buurt en niet alles vol blik zetten. Mevrouw WELTEN: Mijnheer Hoeben, u bepleit al een kleiner transferium en minder autoplekken, maar hoe ziet u het belang van onze Bossche ondernemers? U weet dat deze transferia door de potentiële klanten van de ondernemers worden gebruikt, hoe ziet De Bossche Groenen dat? De heer HOEBEN: Volgens mij was mijn betoog heel duidelijk, we zouden in twee transferia 3250 auto's kwijt moeten kunnen en die zijn in 2016 voor 2020-2025 in De Meerendonk gepland. De Vliert was een tijdelijk transferium, het zou eigenlijk aan de rand moeten liggen, de heer Van Creij wees daar al op. Transferium De Vliert was eigenlijk een compromis en tijdelijk, daar heb ik het over. Dat je iets doet bij Station Oost en voor de bewoners en dat je iets combineert, is prima. Ik kan me 26

helemaal vinden in een parkeerkrat zoals de heer Kagie dat altijd zo mooi omschrijft, maar niet in het combineren van die zaken. Ik vervolg mijn betoog, ik heb nog vijftien seconden. De heer VAN DEN KERKHOF: Ik kom toch nog even terug op het transferium. Ik ben het met u eens dat het beleid voorheen meer was gericht op een transferium aan de rand van de stad, maar dit voorstel heeft ons ook doen inzien dat juist hier slim ruimtegebruik mogelijk is. Ik heb eigenlijk twee vragen aan De Bossche Groenen. Bent u het met mij eens dat Transferium De Vliert voor corona een succes was, de locatie van het transferium dus ook en bent u het ook met mij eens dat dit juist een kans biedt om die transferia 's nachts niet leeg te laten staan. De heer HOEBEN: Ik ben het ermee eens dat dit transferium een succes was omdat het heel dicht bij de binnenstad lag. Het transferium in Deuteren staat vele malen leger, het is eerst De Vliert en als daar veel auto's staan, gaan we naar de andere kant. Het gaat erom dat we het succes van de transferia niet moeten verwarren met het autogebruik richting de binnenstad.

We gaan allemaal autobewegingen naar binnenstedelijk gebied halen, terwijl het nou juist de bedoeling was om die aan de randen van de stad af te vangen met een groot transferium, een prachtig OV-systeem en een kabelbaan, een transferiumboot of wat dan ook over de Zuid-Willemsvaart om vanuit De Meerendonk naar de binnenstad te gaan. Dat was het idee, dat waren de vergezichten en daar wil ik graag aan vasthouden. Ik ga door naar motie 1. Daar kunnen we mee instemmen, maar ik wil wel benadrukken dat bij het huidige monument veel woningen gepland staan. Ik ga inderdaad voor die kwaliteit, maar het monument staat niet tussen de bomen, maar tussen de toekomstige woningen. Motie 2, complimenten voor de heer Van Creij, wij steunen dat dus, goed gezien. De SP zei al dat motie 3 eigenlijk gewoon een amendement had moeten zijn. Als het een amendement is, steunen we dat van harte, maar is het toch een beetje… We horen de wethouder graag. Tot zover. De VOORZITTER: Ik stel voor dat we pauzeren tot 18.15 uur en dan wil ik iedereen wel echt weer aan tafel hebben. We schorsing tot 18.15 uur. Schorsing De VOORZITTER: Dames en heren, ik wil graag de vergadering weer starten. De heer Van Creij? De heer VAN CREIJ: Ja dank u voorzitter. Ik wilde net voordat we gingen eten een vraag aan de heer Hoeben stellen, maar u was erg snel met afkappen.

De VOORZITTER: Ik zag dat u honger had mijnheer Van Creij. Kan het straks? Volgens mij komt u nog aan het woord. Nee, u komt niet meer aan het woord, dan een interruptie. De heer VAN CREIJ: Dank u voorzitter. Ik hoorde de heer Hoeben net zeggen 'meer hoog, meer groen', hoe zit dat in relatie tot de Brabantbadlocatie? Daar praat u toch anders over, kunt u daar meer duidelijkheid over geven? De VOORZITTER: Het gaat vandaag over Station Oost, mijnheer Van Creij. De heer HOEBEN: In het visiedocument is ook het Prins Hendrikpark in de plaatjes opgenomen. Wij beschouwen dat echt als de groene long, nog meer dan het Aartshertogenpark. Wij zien dat echt als het uitloopgebied voor als je bij Station Oost hoogbouw realiseert, daar hebben we het in de commissie ook uitvoerig over gehad. Het gaat nu over een visiedocument en er ligt al een concreet voorstel voor het Prins Hendrikpark. Daar gaan we nog over spreken omdat wij van plan zijn een discussienotitie te schrijven over hoe we daarmee omgaan en dat komt later aan de orde. We hebben dat uit elkaar gehaald om het zuiver te houden, het gaat hier om Station Oost. Mevrouw VAN ZWAMBAGT: Het CDA is erg positief over het voorliggende voorstel, het is ambitieus, interactief en integraal. Het CDA noemt het de nieuwe poort tot de stad, het is nu een weinig aansprekend straatbeeld en dat moet plaatsmaken voor fijn wonen voor iedereen met een 27

grote diversiteit op het gebied van groen, de inrichting, duurzaamheid en moderne mobiliteit, waarbij we wel in het oog moeten houden dat er een goede bereikbaarheid blijft. Ik ga kort in op de amendementen en moties die er liggen. Amendement 1, 'Benut de lucht'. Wij volgen de nota Hoogbouw en wij zijn erg benieuwd hoe de wethouder tegen dit amendement aankijkt met betrekking tot de financiële haalbaarheid van het totale plan, het CDA is niet per definitie tegen. Het CDA dient amendement 2 mee in. Het CDA omarmt een goed transferium omdat het een unieke gelegenheid is om verkeer uit de stad te weren en bezoekers aan te trekken. De oostzijde is en blijft natuurlijk een strategische zijde gezien het verkeer komende vanaf de A2, De Groote Wielen en Rosmalen. Motie 1 over het bevorderen van de bewonersparticipatie. Wij denken dat het nu goed gaat en wij zien op dit moment geen reden om een onafhankelijk adviesbureau in te schakelen. Bovendien spreekt de raad later nog over het toepassen van participatie. Motie 2 over een waardige plek voor de Welsh Division spreekt voor zich, het is belangrijk om een intense plek in de stad in stand te houden en dit verdient een waardige plaats. Motie 3 over bouwen voor iedereen.

Wij zijn niet tegen de voorgestelde indeling, met name met de middenhuur en wij zijn benieuwd naar het antwoord van de wethouder wat betreft de financiële haalbaarheid met betrekking tot hoogbouw in relatie tot de voorgestelde indeling. Tot zover. De heer KAGIE: Een gedurfd voorstel om Station Oost tot en met het BVV-terrein in één visie bij elkaar te brengen. Station Oost is gedateerd, dat is zwak uitgedrukt, het is gewoon een Oost-Duits station. Het BVV-complex is geen Legia Warschau of zo, maar het is wel gedateerd. De gemakkelijkste weg was geweest om dat hele gebied op te knippen, gewoon het transferium omkatten tot woningbouwlocatie en dan heb je gewoon een aantal woningen. Nee, het geheel bekijken. De wethouder sprak over een paradijs realiseren en dan wil ik iets dichter bij de grond blijven, maar een ding, circa 2000 woningen bouwen waarbij we de lucht ingaan, maar vooral oog houden voor de kwaliteitsvraag van de omgeving, de parksetting die daar aan de orde is, verknipt en gefragmenteerd, tot zijn recht laten komen. Als je dertig, veertig of vijftig jaar geleden op de tekentafel naar dit gebied had gekeken, had het station richting het stadion moeten worden opgeschoven, maar dat is een gepasseerd station. Dat zijn wel zaken die bij je naar boven komen op het moment dat je naar het geheel kijkt. De amendementen. 'Benut de lucht voor meer woningen'.

Tachtig plus plus plus. Ja. Geen onduidelijkheid. Als je kijkt naar Den Bosch, is na deze locatie over vijftien tot twintig jaar Avenue2 de volgende voor de hoogbouw tachtig plus plus plus en als je dan kansen wilt pakken om voor iedereen te bouwen en je de komende jaren een antwoord wilt geven op de kansloosheid van de Bosschenaren op de woningmarkt, dan heb je hier de mogelijkheid om een breekijzer te zetten, anders winnen we die oorlog inderdaad nooit om de woorden van de heer Kabbouti even aan te halen. Voorzitter, dan de mix aan woningen, sociaal, goedkope huur, middenhuur, dure huur en middeldure koop. Die mix kun je daar presteren zonder dat je de zaak dermate opsluit dat je zegt 'o daar is een sociale woningbouwflat en daar is het sjiek wonen'. Nee, in het hele gebied die mooie mix. Dan het alternatief voor een succesvol transferium. Niet in de klassieke zin, in de zin van die plakkaten aan asfalt die er nu liggen, dat succesvolle transferium. Dat bedoelen de VVD en anderen niet en ook wij niet, maar even verder kijken.

Ik zit niet in de werkgroep van de heer Van Creij, maar wij zaten hier net wat te spiegelen en als je verder rijdt richting Hoedemakers langs de Stadionweg, kom je ineens bij zo'n hoek bij het kanaal aan en daar ligt natuurlijk gewoon de uitgelezen locatie voor een transferium inclusief verkratting mijnheer Van Creij, daar zijn wij het over eens en nu de wethouder nog. Voorzitter, een onafhankelijk bureau de bewonersparticipatie voor zijn rekening laten nemen. Als wij de bewonersparticipatie gaan uitbesteden aan onafhankelijk bureaus, leren we het nooit. Zelf aan de bak, onder leiding van een bestuurder de juiste participatieslagen maken. Dan motie 2, 'Een waardige plek voor het Welsh Division monument'. Wij hebben de dure plicht om dat voor de komende jaren op een heel mooie waardige manier verder aan te kleden en waardig tot zijn recht te laten komen, zodat nooit wordt vergeten wat zij hebben gepresteerd voor onze toekomst. Voorzitter, dat was het. De heer GERSJES: Zoals in de commissie besproken, zijn wij voor dit raadsvoorstel en stemmen wij ook in met de start van de gebiedsontwikkeling van het gebied Omgeving Station Oost tot een nieuw stedelijk gebied. We gaan ervan uit dat het een levendige stadswijk wordt die een verbinding creëert met de reeds bestaande stad.

We zullen dan ook kritisch en scherp zijn in de nog te ontwikkelen drie deelgebieden, de Stadspoort, het Aartshertogenpark en de Sportboulevard. Nog wel 28

een puntje van aandacht. Wij stemmen in met dit voorstel mits het ambitiedocument zoals dat nu voorligt, wordt aangepast. Er staat namelijk 'concept' boven en we kunnen moeilijk instemmen met een concept, we stemmen liever in met iets definitiefs. Ik wil weten of dit een definitief ambitiedocument of een concept is. Dat hoor ik nog wel even, maar ik neem aan dat het definitief is. Verder heeft de wethouder een brief rondgestuurd met een mooi plakkaat, dit overzicht. Dat gaat eigenlijk gaat over de floor space index, FSI. Daar zit een verschil van zes woningen in en we hebben die woningen wel nodig. Aan de linkerkant staan 2195 en aan de rechterkant 2189 woningen, het is toch € 1,5 miljoen. Dan haak ik in op de amendementen en de moties. Wij hebben de amendementen 1 en 2 mede-ingediend. Bosch Belang kan motie 1 van gewoon ge-DREVEN over het bevorderen van de bewonersparticipatie en het doen van een onderzoek helaas niet steunen omdat er nog van alles mis is in de participatie. Daar volgt de volgende keer ook een raadsvoorstel. In dit ambitiedocument wordt juist wel goed geparticipeerd, althans ik neem dat aan als dat wordt gezegd. We zijn uiteraard positief over motie 2 van de VVD, 'Een waardige plek voor de 53e Welsh Division', dat staat buiten kijf. We zijn ook mede-indiener van de motie 'Bouwen voor iedereen'. Zeker voor iedereen daar in dat nieuwe stadsgedeelte.

Tot zover voorzitter. Mevrouw HERNÁNDEZ: Wij zijn erg positief en wij zien dit als een ambitieus voorstel met visie en dat zien we graag. Wij hebben vanaf het begin van deze periode gezegd dat 50PLUS naar de toekomst toe meer visie wil en ook realisatie. De omgeving Station Oost krijgt een nieuw leven en wij zijn daar allemaal verantwoordelijk voor. Ik herhaal niet alle commentaren die al zijn gegeven, maar ik heb wel twee punten van aandacht waarvan de belangrijkste de leefbaarheid is. Natuurlijk moeten we erg veel woningen bouwen en natuurlijk willen wij omhooggaan en het allemaal goed verdelen, zodat iedereen ruimte voor zichzelf kan vinden, maar ook de leefbaarheid van de buurt moet bewaard blijven. Te veel woningen betekent te veel mensen, te veel auto's, te veel fietsen en te veel van alles, er moet een balans zijn. Mevrouw WELTEN: U hebt het terecht over leefbaarheid. Zegt u dat 1500 tot 2000 woningen in dit gebied te veel is? Mevrouw HERNÁNDEZ: Nee, daar heb ik geen probleem mee, maar wel met de balans en daar ga ik het nu over hebben. Mijn tweede punt gaat over het rekeninghouden met het water en de kwaliteit van de bodem. Ik heb daar in de commissie ook over gesproken. We gaan bouwen en plannen maken en we discussiëren hier over hoeveel en welke percentages worden gebouwd, maar ik hoor maar heel weinig over de watervoorziening en de waterkwaliteit.

Ik denk dat niemand is gebaat bij een wijk die bij iedere stevige regenbui onderloopt of dat waterleidingen knappen omdat de bodem verzakt en mijn advies en verzoek aan het college is om bij dit ambitieuze voorstel goed te kijken dat er voldoende water is en dat de bodem ook geschikt is voordat wij hier letterlijk 'the sky is the limit' uitspreken. Ik ga in op de amendementen en moties. Het is duidelijk dat ik niet achter amendement 1 over de hoogte van de gebouwen sta. Ik had amendement 2 graag mede-ingediend en misschien kwam mijn e-mail te laat, maar ik sta hier volledig achter. Ik hoorde mijn collega van Leefbaar 's-Hertogenbosch praten over de mogelijkheid van een transferium ergens anders in de buurt en dat is ook een idee, maar het gaat in ieder geval om een plus en niet om een min, we moeten de bereikbaarheid van het transferium behouden. Ik kan motie 1 van gewoon ge-DREVEN over de participatie heel goed volgen, ik ben ook voor actieve participatie van de bewoners aan de voorkant van het voorstel en nu is het moment. Ik las in het voorstel dat hierover gedacht wordt, maar ik hoor toch graag van de wethouder dat wij straks niet, zoals bij eerdere projecten, worden geconfronteerd met participatie die niet goed is gegaan. Als dat wordt toegezegd, steun ik deze motie niet. Ik stem vanzelfsprekend voor motie 2 en ik ben een van de mede-indieners van motie 3.

De heer VAN HATTEM: Ik heb nog een paar opmerkingen over het raadsvoorstel. Het is op zich prima dat er in dit gebied een nieuwe ontwikkeling kan komen, daar liggen mooie nieuwe kansen, maar dan moet er ook worden gekeken naar de cultuurhistorische context van het gebied. Als het alleen maar eentonige grote blokkendozen met appartementen worden, moet daar wel met zorg worden gekeken, zeker in deze stad waar cultuurhistorie en architectuur een belangrijke rol spelen. Dat moet ook in dit gebied op een goede manier landen en het moet zeker geen saai eenvormig geheel worden. Dan over de bomen aan de Aartshertogenlaan, dat is toch een belangrijk groen lint. 29

Wij pleiten ervoor om die bomen zo veel mogelijk te behouden, dat hoort echt bij het karakter van dat gebied. Bij het bouwen van appartementencomplexen is het ook belangrijk dat goed wordt gekeken naar de mogelijkheid dat mensen hun eigen auto kunnen blijven rijden en dat daar bij de parkeernorm rekening mee wordt gehouden, zodat het daar niet onmogelijk wordt om een eigen auto te bezitten of bezoekers met een auto te kunnen ontvangen. De PVV wil daar graag oog voor hebben. Dan kom ik bij de moties en amendementen. Wij steunen amendement 1, 'Benut de lucht voor meer woningen', niet omdat hier al uitgegaan wordt van woningbouw boven de 80 meter. Ik begrijp dat onder andere D66 ervoor heeft gepleit om hier een soort landmark te plaatsen, maar daar passen wij voor, wij vinden dat de Sint-Jan de juiste hoogte heeft en daar moeten we zeker niet te veel boven gaan bouwen of eigenlijk helemaal niet boven gaan bouwen en zeker niet op relatief kleine afstand. Dan amendement 2, 'Behoud van het transferium'.