Notulen Commissie Omgeving 17 januari 2023

Commissie OMGEVING Conceptverslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

17 januari 2023 Raadzaal

F.J. van Haren mr. G.L. Pijnenburg H.B. Bos, J. Broekmeulen MSc, MA, drs. L.L.F.M. Ciotti, M.C. Dupuis, J.M.A. van der Els, E.R.F Esser, L.A.J. van Griensven, W.B.G. Hoeben, J.T.M. van Hoek, M.P. Kagie, mw. J.M. Klerks, mw. M.A.J.T. Korver-van Weegberg, A.A.J van der Leest, mw. mr. drs. R. Lipman, mw. ir. V.P.T. Muller-Laumans, mw. drs. E.W.M van Opdorp, mw. W.A.M.H. Parijs, S. Peters, ing. H.G. van de Pol, M.G.H. van Rens, B.F.C. Roovers, mw. E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, ing. J.P. Verhoef BEd, mw. N.R. Verreijt, K.M. Vossen, mw. mr. C.H.A. van den Wildenberg, mw. J.J.M. van den Wildenberg

Collegeleden:

ing. R.A.P. Geers, P. Slikker

Verslaglegging:

P.J. van Hoorn, DemiSec

Afwezig:

-

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 19.00 uur en heet iedereen welkom. De webinar van de provincie over de regionale woondeal is na afloop van deze vergadering digitaal terug te kijken.

2.

Vaststellen van de agenda De voorzitter meldt dat om 21.30 uur wordt bekeken of de agenda vanavond wordt afgehandeld of dat de vergadering op 19 januari a.s. wordt voortgezet. De agenda wordt vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Omgeving van 29 november 2022 Het verslag van 29 november 2022 wordt met inachtneming van de aangeleverde aanpassingen van mevrouw Korver, de heer Hoeben en de heer Van der Els vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties a. Lijst bestuurlijke toezeggingen b. Overzicht openstaande moties De voorzitter meldt dat het college voorstelt motie 3 over de arbeidsmigrantenhuisvesting, motie 18 over de aanpak van energielekken in verhuurde woonruimtes en motie 19 over waterbewust bouwen als afgedaan te beschouwen. Leefbaar 's-Hertogenbosch heeft een toelichting aangeleverd over waarom motie 3 niet als afgedaan kan worden beschouwd. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) licht toe dat in motie 3 wordt gevraagd voortvarend met het beleidskader Huisvesting van arbeidsmigranten aan het werk te gaan maar dat er nu, vier jaar laten, vooral staat welke actiepunten niet zijn uitgevoerd en waarom niet. Daarnaast is er nog geen integraal beleidskader. Wethouder Slikker geeft aan dat in het dictum van de motie wordt gevraagd om een lokaal beleidskader Huisvesting arbeidsmigranten te ontwikkelen en dat het college dit op 6 december 2022 heeft vastgesteld. Bij de stukken voor de raadsvergadering van 31 januari 2023 zit een raadsinformatiebrief en het hele lokale beleidskader waarmee het college aan het dictum van de motie heeft voldaan. 1

De voorzitter stelt vast dat de commissie ermee instemt dat motie 3 op de lijst blijft staan en de moties 18 en 19 wel als afgedaan te beschouwen. Er zijn geen opmerkingen over de lijst met bestuurlijke toezeggingen. Raadsvoorstellen 5.

Bestemmingsplan verbrede reikwijdte De Groote Wielen Noordoosthoek Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) ziet een plan voor bijna 3000 woningen, ook voor mensen met een modaal inkomen, met focus op leefbaarheid. Er zijn nu al 4800 woningen in De Groote Wielen, hier komt in een relatief klein gebied 50% bij en dat betekent dat dichter bij elkaar en hoger wordt gebouwd. Haar zorgen over of deze wijk geen betondorp wordt, of er wel gerecreëerd kan worden en of er niet alleen maar huizen, parkeerplaatsen en wegen komen, zijn tijdens het werkbezoek aan de Noordoosthoek grotendeels weggenomen, er komt veel ruimte voor ontmoeten, groen, water en bewegen, het is dichtbij belangrijke voorzieningen zoals scholen en zorgaanbieders, bijvoorbeeld apotheken en huisartsen, en er komt hoogbouw die in verhouding staat tot het centrumplan en die afloopt richting de polder. Met de bouw van 3000 woningen wordt de bereikbaarheid van De Groote Wielen een nog groter aandachtspunt.

Gelukkig staat de rondweg Groote Wielen in het bestuursakkoord en staat in de voorwaarden van het bestemmingsplan dat per deelgebied moet worden aangetoond dat na realisatie van de beoogde woningen sprake is van een aanvaardbare structurele verkeersafwikkelingregeling, maar ze wil toch weten of de wethouder prioriteit geeft aan de bereikbaarheid van dit deel van de gemeente omdat het mosterd na de maaltijd is als hier pas na de realisatie van de woningen aandacht voor is. Rosmalens Belang wil ook dat inwoners in een omgevingsdialoog worden meegenomen in andere vormen van mobiliteit en de inrichting van de mobility hub. Ten slotte vraagt ze om de differentiatie van het totale plan in het oog te houden, het moet geen wijk worden met alleen koopwoningen of alleen sociale huurwoningen, maar er moet een gezonde mix zijn, zodat iedereen zich hier zal thuis voelen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of mevrouw Verreijt vindt dat er hoog genoeg wordt gebouwd. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) heeft bij het werkbezoek begrepen dat de nu ingetekende hoogte voldoende is om in het beoogde aantal woningen te voorzien. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zou hoger willen bouwen waardoor er meer groen kan worden geplant. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) ziet op de tekening voldoende groen en ze vindt daarom dat niet hoger hoeft te worden gebouwd.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) hoorde mevrouw Verreijt spreken over 3000 woningen, maar hij las dat er 2300 tot 3000 woningen komen. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) weet dat in de stukken over 2300 tot 3000 woningen wordt gesproken en ze wil ook rekening houden met 3000 woningen. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) vindt dit een mooi plan, met een mooie ambitie. Een groene wijk met verschillende buurten met ieder een eigen karakter, maar er is nog wel ruimte voor verbetering en verduidelijking. In de stukken staat dat de huidige buslijn prima functioneert en kan worden doorgetrokken naar de Noordoosthoek, maar deze bus doet er tweemaal zo lang over om in de Noordoosthoek te komen dan een auto en gezien het aantal bewoners en de ligging van dit gebied is een fatsoenlijke OV-aansluiting nodig en die moet zijn gerealiseerd voordat de nieuwe bewoners in de Noordoosthoek gaan wonen. Ze ziet mogelijkheden voor deelmobiliteit in eigendom van de bewoners zelf en niet alleen van commerciële aanbieders omdat het eerste goedkoper kan zijn. De gemeente kan de bewoners hierover informeren en hen bij de uitvoering ondersteunen.

In Q2 van 2023 komt er een verkenning van het vervoer en wordt ook de vervoersbehoefte onder de toekomstige bewoners gepeild, maar dat is geen garantie dat ook in deze behoefte wordt voorzien, daarover moeten aan de voorkant afspraken worden gemaakt. Er komt 40% groen, maar een deel hiervan komt op particulier terrein en ze 2

vraagt of in huur- en koopovereenkomsten een groennorm wordt vastgelegd. Wat betreft de duurzaamheid bij het realiseren van de woningen wordt gerekend met een referentiewoning met een bepaalde energiebehoefte, maar er wordt niet aangegeven hoe groot de energiebehoefte zal zijn en welke maatregelen worden genomen om de energiebehoefte zo klein mogelijk te houden. Het is te gemakkelijk om te verwijzen naar de BENG-norm en zo circulair mogelijk bouwen omdat BENG de wettelijke minimumnorm en 'zo circulair mogelijk' multi-interpretabel is. Ze is benieuwd hoe de ambities worden uitgevoerd en of hierover in de toekomst bij gunning van gronden aan de ontwikkelaars afspraken kunnen worden gemaakt. De mogelijkheid voor extra lokaal beleid is uit de Omgevingswet gehaald en ze wil weten wat de wethouder hiervan vindt. Ten slotte wil ze weten waarom de actuele WHO-adviezen over de luchtkwaliteit terzijde worden gelegd en wordt vastgehouden aan de verouderde wettelijke grenswaarden terwijl het hier gaat om een erg schadelijke vorm van fijnstof met risico's op allerlei longaandoeningen.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is voor deze ontwikkeling omdat er 2300 tot 3000 woningen bij komen waarvan 30% sociale huur en 20% tot 40% middenhuur of betaalbare koop, maar hij zet wel vraagtekens bij de rekkelijkheid van deze uitgangspunten omdat in het slechtste geval maar 20% middenhuur of betaalbare koop wordt. Hij wil starten met de bouw van middenhuur omdat dit tot doorstroming op de woningmarkt leidt. Mevrouw Lipman (CDA) vraagt of de heer Kagie wil beginnen met een concentratie van wat goedkopere woningen en daarna ook de wat duurdere woningen wil concentreren. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil voorkomen dat eerst dure woningen worden gebouwd en pas daarna wordt gekeken wanneer sociale woningen worden gebouwd. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of de heer Kagie weet dat bij het werkbezoek is toegezegd dat de balans tussen goedkopere en duurdere woningen in elke fase wordt gegarandeerd. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is zich daar niet van bewust, maar als dat wel zo was dan had hij dezelfde woorden gebruikt.

De woningbouwambitie voor De Groote Wielen kan alleen worden waargemaakt als de ontsluiting tijdig goed wordt geregeld, maar hij leest 'Voor de Noordoosthoek komt we in Q2 van 2023 met een plan van aanpak Verkeersmaatregelen voor de korte termijn ten behoeve van de woningbouw Noordoosthoek, passend binnen de robuuste verkeersoplossing op de lange termijn' en hij is benieuwd hoe deze korte en lange termijn met elkaar in lijn worden gebracht. Mevrouw Lipman (CDA) vindt de ontsluiting van de wijk erg belangrijk en ze vraagt op welke termijn die wordt gerealiseerd. Verder wil ze weten hoe de hulpdiensten het gebied goed kunnen bereiken en dat geldt ook voor het schiereiland. De heer Van Silfhout (Volt) complimenteert de wethouder omdat hij de indruk heeft dat hier meer betaalbaar wordt gebouwd en hij hoopt dat dit ook wordt waargemaakt en dat er echt 40% middenhuur wordt gebouwd. Tijdens het werkbezoek is een toezegging gedaan over de fasering en de hoeveelheid te bouwen sociale huurwoningen en middenhuurwoningen, maar de werkelijkheid kan anders zijn en hij wil de politieke toezegging dat er per fasering minimaal 20% middenhuur en 30% sociale huur komt omdat mensen minder zeggenschap over de vormgeving van de wijk hebben als deze woningen pas later worden gebouwd.

In de loop der tijd worden de plannen voor de Duurzame Polder concreter, de toekomstige bewoners van dit gebied moeten worden betrokken bij de manier waarop zij aan de energieopwekking in de Duurzame Polder kunnen meedoen en hij hoopt dat hiervoor een burgerberaad wordt georganiseerd. In het voorstel is een driehoek met kwaliteit, aandeel betaalbare huur en aantal woningen opgenomen en hij wil ervoor waken dat sociale huur van mindere kwaliteit is dan andere woningen. Hij deelt de zorg van de Partij voor de Dieren over de busverbindingen en hij wil het verkeersonderzoek naar voren halen. De heer Dupuis (SP) vindt 20% tegenover 40% sociale huur en middenhuur te weinig en denkt dat woningcorporaties met sociale huur en middenhuur en regulering van de woningtoewijzing een oplossing voor de woningnood bieden. De SP maakt zich ook zorgen over de bereikbaarheid en wil weten hoe het zit met de aansluitpunten van de ontsluitingsweg. Hij wil breder naar de verkeersproblematiek in deze hoek van de gemeente kijken, zoals naar een extra brug over 3

de Maas. Het openbaar vervoer is vrij mager, er komt maar één bushalte bij, de buscapaciteit neemt af en ook de aansluiting op de trein wordt minder. Hij wil kijken naar shuttleverbindingen en een station Noord, zodat de ontsluiting met het openbaar vervoer beter wordt. Hij maakt zich ook zorgen over de bereikbaarheid van allerlei sociale voorzieningen zoals scholen, buurthuizen en zorgcentra, die moeten op loopafstand beschikbaar zijn. Er komt een strandje, maar dat zal veel recreanten aantrekken en hij denkt meer aan een beschut park in het midden van de wijk. Ook de waterhuishouding verdient aandacht omdat dit een lager gelegen gebied is en het risico bestaat dat hier een waterafvoerput voor de omgeving ontstaat. Hij wil weten of deze buurt bestand is tegen hevige regenval en hoogwater in de Maas. Zayaz en BrabantWonen hebben plannen om bij de Grintweg te bouwen, maar de toon in dit document is dat dit het laatste deel van de ontwikkeling is. Verstedelijking in het groene gebied is niet nodig als de woningvraag niet verder groeit en dat gebeurt wel als de bedrijventerreinen langs de A2 worden uitgebreid omdat dit werknemers van buiten de gemeente aantrekt die ook moeten wonen.

De heer Vossen (PvdA) onderschrijft de complimenten van Volt richting de wethouder, maar ook de projectontwikkelaars voelen de tijdgeest goed aan omdat er ten opzichte van het vorige plan 240 extra sociale woningen komen. Gedifferentieerd bouwen is belangrijk, maar er komen veel middenhuurwoningen en als die allemaal ongeveer € 1.000 kosten, is er een gat van ongeveer € 250 tussen deze woningen en het woonsegment daaronder. Hij wil daarom ook binnen de middenhuur differentiëren. Hij vindt de plannen voor deelmobiliteit een mooie stap en is blij dat de Partij voor de Dieren ook particuliere deelmobiliteit noemt. De Groote Wielen is niet alleen een bouwconcept, maar ook een concept van samenleven met veel aandacht voor duurzaamheid, natuur en voorzieningen in de nabijheid van de woningen. Er is momenteel veel discussie over de woon-zorgvisie en hoe steden zo kunnen worden ingericht dat ook minder mobiele ouderen hier uit de voeten kunnen. Hij is benieuwd hoe de wethouder dit ziet en of dit plan hier ruimte voor biedt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de PvdA ook wil controleren of de wethouder wel begint met de realisatie van sociale middenhuur. De heer Vossen (PvdA) vindt het een taak van de raad om te controleren of het college voldoet aan de ambities en de doelstellingen.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil weten of de raad samen gaat controleren of er eerst sociale huur- en koopwoningen en middenhuur- en middenkoopwoningen worden gebouwd. De heer Vossen (PvdA) wil sturen op de in het geheel afgesproken cijfers. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt wat de heer Vossen vindt van de bandbreedte van 20% tot 40% middenhuur en betaalbare koop en de meetbaarheid en de toetsbaarheid daarvan. De heer Vossen (PvdA) denkt dat hier wel op kan worden getoetst. Een bandbreedte is juist goed omdat niet bekend is hoe de woningmarkt zich in de toekomst zich ontwikkelt. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vindt het bestemmingsplan ambitieus en stedenbouwkundig weloverwogen en met name de mogelijkheid om de komende jaren mee te bewegen met ontwikkelingen in de maatschappij, de woningbouwmarkt, de milieuwetgeving en de prijsontwikkelingen zijn positief, dat ondersteunt de kwaliteit van de totale wijk. Gewoon ge-DREVEN hecht ook belang aan betaalbaar wonen. In verband met flexibiliteit is het logisch het college te mandateren om besluiten over het woongebied te nemen, maar deze delegatie lijkt een carte blanche waarbij de raad op voorhand buitenspel staat.

Dat is bedenkelijk, maar gelukkig wordt de raad met een raadsinformatiebrief geïnformeerd en hij vraagt de bevestiging van het college dat deze raadsinformatiebrieven ruim voor de uitvoering naar de raad komen, zodat die invloed op de ontwikkelingen kan uitoefenen. Er is in de loop der jaren veel over de oostelijke ontsluiting gesproken. In 1998 is er een studie verricht naar de wegenstructuur bij Rosmalen en De Groote Wielen en de conclusie was dat er buiten de hoofdontsluiting van De Groote Wielen via aansluiting op de Bruistensingel een tweede ontsluiting aan de oostkant van Rosmalen wenselijk is. In 2003 meldde B&W naar aanleiding van de ruimtelijke structuurvisie aan de raad: 'daarom ach4

ten wij het nuttig en noodzakelijk dat de oostelijke omleiding deel gaat uitmaken van de totale verkeersstructuur in het oostelijke deel van de stad'. In 2005 stond in een raadsinformatiebrief over de oostelijke ontsluiting letterlijk: 'concreet betekent dit volgens het beleidsplan dat er een ontbrekende schakel aan de oostzijde, zijnde een verbinding tussen Rosmalen, De Groote Wielen en de A59 in oostelijke richting moet worden gerealiseerd'. In 2014 kwam de locatie Bunders aan de oostkant van De Groote Wielen naar voren en ook hierbij werd aangegeven dat een oostelijke ontsluiting zinvol is. In 2018 heeft ook Rijkswaterstaat bij de planvorming voor De Groote Wielen gevraagd naar de effecten van de plannen op het hoofdwegennet, constateerde dat daar geen invulling aan is gegeven en heeft gevraagd dit alsnog doen. Er is de afgelopen jaren niets gedaan aan de ontwikkelingen aan de oostkant van De Groote Wielen en de bereikbaarheid is op dit moment een conditio sine qua non, er moeten eerst goede plannen voor de ontsluiting van de hele Groote Wielen zijn voor gewoon ge-DREVEN met dit voorstel akkoord gaat. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat in het onderzoek MIRT A2 staat dat er een oplossing aan de westkant, ten oosten van de A2, wordt gezocht en hij vraagt wat gewoon geDREVEN van deze oplossing vindt.

De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) geeft aan dat wordt gezocht naar een oplossing aan de westkant bij de Bruistensingel en dat daarvoor ook geld wordt vrijgemaakt. De MIRT heeft in december 2022 aangegeven pas op de plaats te moeten maken en dat de verwachting is dat het verkeer dat niet over de A2 gaat sluiproutes door Den Bosch, Rosmalen en andere gebieden zal zoeken. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) weet dat Royal HaskoningDHV in 2019/2020 heeft onderzocht of met het huidige aantal woningen een oostelijke ontsluiting zinvol is en dat daaruit kwam dat dit niet zinvol is en dat beter kan worden gekeken naar betere doorstroming van het verkeer op de huidige ontsluitingswegen, 30km-zones, fietsverkeer en openbaar vervoer. Ze vraagt of de heer Verhoef het ermee eens is dat moet worden voorkomen dat er extra auto's op de weg komen. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) zegt dat het onderzoek van Royal HaskoningDHV in eerste instantie tot tachtig varianten heeft geleid die uiteindelijk zijn teruggebracht tot drie serieuze varianten met een ontsluiting aan de westkant richting de Bruistensingel en dat alle onderzoeken van Royal HaskoningDHV toen in een la zijn verdwenen. Er is nu al erg veel verkeer en dat wordt in de toekomst alleen maar meer. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) denkt dat er door het verbeteren van het OV minder extra auto's op de weg komen.

De doorstroming wordt daardoor beter en daar profiteren ook de huidige inwoners van. Ze vraagt of de heer Verhoef daar ook voor is. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) zou het mooi vinden als er minder auto's op de weg zijn en er bijvoorbeeld meer deelmobiliteit en fietsverkeer is. De heer Ciotti (VVD) denkt dat het ambitieuze plan dat voorligt bijdraagt aan een oplossing voor de woningnood. Er komen 2300 tot 3000 woningen waarvan 30% sociale huur en 20% tot 40% middenhuur of betaalbare koop en dat is een gezonde mix. In het bestemmingsplan staat dat er in Q2 2023 een integrale mobiliteitsstudie voor De Groote Wielen komt en hij wil weten of deze studie niet te laat komt en hoe ermee wordt omgegaan als hieruit zwaarwegende bezwaren naar voren komen. De heer Van Griensven (PVV) denkt dat er nog veel aan het plan kan veranderen en dat het daarom geen zin heeft om al details in te vullen. De PVV is het niet eens met alle duurzaamheidseisen zoals die over CO2-neutraal zijn, deelmobiliteit en het ontmoedigen van autoverkeer. De insteek moet zijn dat er voldoende betaalbare woningen voor de Bossche woningzoekenden worden gebouwd zonder al deze randzaken daarbij te betrekken. Mensen zijn verbaasd over het feit dat er onder andere hoogbouw en flexwoningen komen.

Tijdens het werkbezoek werd gezegd dat het de taak van de toekomstige bewoners is om te kijken welke plannen er in de toekomst zijn en hij vraagt de wethouder of het niet de taak van de gemeente is om mensen proactief te informeren over toekomstige plannen. Dat voorkomt veel gedoe achteraf en op die 5

manier weten mensen waar ze aan toe zijn. In een zienswijze staat een voorbeeld van gestuurde bureaucratie vanuit de overheid, in een enquête zou zijn gevraagd of en wanneer de opening van de flexwoningen gevierd zou moeten worden, maar eerst zou de vraag 'wilt u flexwoningen?' of 'wat vindt u van flexwoningen in uw buurt?' moeten worden gesteld. De flexwoningen gaan vijftig jaar mee, dat zijn daarom eigenlijk gewone woningen en hij wil weten waarom deze flexwoningen geclusterd worden gebouwd. Het kost geld om deze woningen te verplaatsen en hij wil de flexwoningen daarom direct op een definitieve plek bouwen. Hij maakt zich zorgen over de bereikbaarheid van het gebied voor de hulpdiensten. Verder wil de PVV voldoende parkeerplaatsen voor huurders die geen eigen oprit hebben. Nu staan op veel parkeerplaatsen laadpalen en zijn er invalidenparkeerplaatsen en parkeerplaatsen voor deelmobiliteit zonder dat de norm anders wordt en dat betekent dat bewoners van huurwoningen zonder eigen oprit hun auto niet meer kwijt kunnen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat wel aan de parkeernorm wordt voldaan omdat er parkeervoorzieningen voor de bewoners op een iets grotere afstand van hun huis komen. De heer Van Griensven (PVV) geeft aan de parkeerplaatsen voor elektrische auto's van het aantal algemene parkeerplaatsen af gaat waardoor niet meer aan de parkeernorm wordt voldaan.

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) denkt dat er in de toekomst steeds meer elektrische auto's zijn en daarom ook steeds meer behoefte aan parkeerplaatsen voor deze auto's. De heer Van Griensven (PVV) vindt dat ook mensen die geen elektrische auto kunnen betalen en die geen eigen oprit hebben een parkeerplaats moeten hebben. Er komt veel groen, maar er moet geen wildgroei ontstaan en hij vraagt wie het groen gaat onderhouden. De heer Van Hoek (50PLUS) spreekt zijn waardering uit voor de vele facetten die in het plan worden behandeld en goed worden toegelicht en met argumenten onderbouwd. Ook begin jaren tachtig werden wijken verdicht en toen de economische situatie verbeterde zijn die wijken met kleine woningen binnen enkele jaren verpauperd omdat mensen meer geld te besteden kregen en naar grotere woningen verhuisden. Dat risico bestaat hier ook met 70% sociale huur en middenhuur en maar 40% groen inclusief de tuinen van de grondgebonden woningen. Het gebied ligt in de Beerse Overlaat dat enkele meters onder water kan komen te staan. Eind jaren negentig was er een plan om de structuur van dit gebied aan te passen met daarin ook een compartimenteringsdijk van Nuland tot Maren-Kessel om deze woongebieden te beschermen en 50PLUS geeft mee dat het college samen met andere overheden moet bezien of het mogelijk is om die compartimentering nu wel aan te leggen.

De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of de heer Van Hoek met zijn opmerking over verpauperde wijken bedoelt dat er nu misschien wijken worden gebouwd die in de toekomst niet meer nodig zijn omdat de bevolkingsgroei zou afnemen. De heer Van Hoek (50PLUS) bedoelde dat nu een sterk versteende wijk met kleine woningen wordt gebouwd en dat veel mensen daar in betere economische tijden zullen wegtrekken naar grotere woningen waardoor de wijk kan verpauperen. Mevrouw Muller (D66) vraagt of de heer Van Hoek zich ervan bewust is dat er een groennorm van 40% is. De heer Van Hoek (50PLUS) vindt 40% groen weinig. Bovendien horen hierbij ook de tuinen van de grondgebonden woningen die voor een behoorlijk deel zullen worden verhard. Mevrouw Muller (D66) kan zich niet voorstellen dat de tuinen van particuliere woningen in die 40% zitten. De heer Vossen (PvdA) vraagt welk percentage groen de heer Van Hoek graag wil en hoe hij dat ziet in relatie tot de huidige woningnood.

6

De heer Van Hoek (50PLUS) denkt voor De Groote Wielen aan een groenpercentage van 45%. De heer Vossen (PvdA) zegt dat er ook ruimte voor woningen nodig is en vraagt wat de heer Van Hoek wil doen om de woningnood wat te verminderen. De heer Van Hoek (50PLUS) zegt dat er woningen moeten worden gebouwd om de woningnood op te lossen en hij wil dat de gemeente zelf woningbouwplannen op grond van de gemeente ontwikkelt en laat uitvoeren. Zo kan de gemeente de prijs beïnvloeden en dat is gunstig voor de toekomstige bewoners en voor de verdere marktontwikkeling. De heer Vossen (PvdA) denk dat daar niet genoeg ambtelijke capaciteit voor is. De heer Van Hoek (50PLUS) ziet dit risico niet, er komt alleen een andere opdrachtgever. Als een projectontwikkelaar niet meer alle woningen bouwt, maar de overheid bijvoorbeeld 40% en de projectontwikkelaar 60% is hetzelfde aantal werknemers nodig. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vindt 40% groen ook erg weinig en ook dat de gemeente zelf kan bouwen. Daarnaast kan hoger worden gebouwd waardoor meer groen kan worden toegevoegd wat bijdraagt aan een fijne woonomgeving. De Noordoosthoek zou een rustige groene wijk worden met aandacht voor diversiteit en ruimtes voor bewegen, ontmoeten en spelen. Dat draagt bij aan de gezondheid en de sociale cohesie.

Verder moet slim met de mobiliteit worden omgegaan en hij vraagt de wethouder beter te kijken naar de opmerking van de commissie MER hierover. Het openbaar vervoer moet vooraf in het bestemmingsplan worden opgenomen en daarna moeten pas woningen worden gebouwd. Ten slotte merkt hij op dat de bewoners in de plannen voor de Duurzame Polder moeten worden meegenomen en dat de Grintweg in het plan ontbreekt. Mevrouw Muller (D66) is voor dit plan en ze juicht het toe dat spaarzaam met de ruimte wordt omgegaan door van de Noordoosthoek een intensief bebouwde wijk met gestapelde woningen met de kwaliteit van De Groote Wielen te maken. Ze hoort graag van de wethouder in hoeverre er speling is wat betreft hoogte. Mevrouw Parijs (Bosch Belang) vindt dit een ambitieus plan en ze deelt de zorgen van 50PLUS over de lage ligging. Bosch Belang ziet graag wat meer hoogbouw waardoor meer ruimte voor groen ontstaat. Verder moet goed naar de ontsluiting en het openbaar vervoer worden gekeken en moet er aandacht voor bijvoorbeeld carpoolen zijn. Reactie college Wethouder Slikker geeft aan dat dit plan drie grote pijlers heeft.

Ten eerste kwaliteit, het wordt een mooie duurzame woonomgeving met veel water en groen en veel mensen uit de omgeving, maar ook uit De Groote Wielen zelf willen om verschillende redenen in de Noordoosthoek gaan wonen, bijvoorbeeld omdat ze groter willen gaan wonen of omdat ze naar een ander type woning willen. De tweede pijler is productie, meer woningen betekent meer verdichting en meer de hoogte in. De derde pijler is meer betaalbare woningen en er wordt gemikt op 30% sociaal, minimaal 20% middelduur en betaalbare koop. Om samen met de raad te kunnen schakelen om te komen tot de beste bouw wordt het een flexibel bestemmingsplan. Het maken van de plannen in dialoog met de omgeving, corporaties en ontwikkelaars is aan het college gedelegeerd, maar ieder plan komt middels een raadsinformatiebrief naar de raad. Daarna mogen ontwikkelaars of corporaties verder met hun plannen en nadat zij een Omgevingsvergunning hebben aangevraagd gaat het proces verder. De positie van de raad is in het delegatiebesluit gewaarborgd en de raad stelt ook een ruimtelijk functioneel kader met veel kwaliteitseisen vast. Vervolgens gaat hij in op verdichting versus kwaliteit. Met 3000 woningen zijn er ruim 32 woningen per hectare, bij 2300 woningen zijn dat er ruim 23 en dat betekent dat het een groene wijk wordt.

De 40% groen is in de bewoonde omgeving en daarnaast is er ruimte voor natuur, ecologische verbindingszones en water, maar de gemeente heeft geen invloed op wat mensen in hun eigen achtertuin doen. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) vraagt of wel kan worden gegarandeerd dat in ieder geval de groennorm van 40% wordt gehaald.

7

Wethouder Slikker geeft aan dat de groennorm in het ruimtelijk functioneel kader voor het hele gebied staat. Daarnaast is er de natuur, het water en de recreatie en dat is terug te zien in de deelplannen. In Q2 komt er een integrale mobiliteitsstudie. De mobiliteit is voorwaardelijk voor de bouw van de wijk en daarbij gaat het niet alleen om autoverkeer, maar ook om deelmobiliteit en openbaar vervoer. In de Noordoosthoek wordt alleen de grond onder de woningen en de wegen verhoogd waardoor deze wijk meer water kan bergen dan andere wijken in Den Bosch. Daarnaast is er een aansluiting op het waterbergingssysteem en afwatering op De Groote Wielenplas en vervolgens op de Maas. In het centrumgebied van De Groote Wielen komen extra gezondheidsvoorzieningen en woonvormen voor ouderen en er zal vanaf het allereerste moment gedifferentieerd worden gebouwd met sociale huur, middeldure en dure woningen maar hij wil geen concrete percentages afspreken. Hij noemt STEK waar 60% sociaal, de 250 flexwoningen, en 40% middelduur wordt gebouwd. Om aan de exacte percentages te komen zou daar zou een aantal flexwoningen door dure woningen moeten worden vervangen. De flexibiliteit van de uitnodigingsplanologie maakt wel dat goed op de percentages kan worden gestuurd.

De heer Van Silfhout (Volt) hoorde tijdens het werkbezoek dat er per plan minimaal 30% sociaal en minimaal 20% middenhuur of sociale koop komt, maar nu zei de wethouder dat er in STEK al 60% sociaal staat en dat dit betekent dat hier sociale woningen door dure woningen moeten worden vervangen. Dit klinkt of de percentages per plan niet helemaal worden gehaald. Wethouder Slikker zegt dat het uitgangspunt een gezonde mix voor alle plannen is. Momenteel stijgen de bouwprijzen en de rentes waardoor het voor ontwikkelaars lastiger wordt om dure woningen te realiseren omdat die minder worden verkocht. Als in het eerste plot daarom meer sociale en middeldure woningen worden gebouwd wordt daar het percentage dure woningen niet gehaald. Het is niet wenselijk om dat niet toe te staan. De deelplannen komen naar de raad waarbij gedifferentieerd bouwen het uitgangspunt is. De heer Van Silfhout (Volt) vindt het juist een pluspunt dat er een minimum is voor het aantal sociale woningen, maar hij hoort geen harde belofte dat dit per deelplan wordt vastgesteld. Wethouder Slikker zegt dat een ondergrens in het ruimtelijk functioneel kader zit, namelijk 20% betaalbare koop, en dat deze ondergrens altijd wordt gehaald. De heer Van Silfhout (Volt) hoorde de toezegging dat de percentages worden bereikt.

Hij leest in de regels: "Er kan worden afgeweken van het in lid b onder 3, sub 1 bepaalde percentage mits in het totale plangebied kan worden voldaan aan de genoemde percentages". Wethouder Slikker herhaalt dat de ambitie is om 70% betaalbaar te bouwen en dat de ondergrens 30-20-50 is waarbij sprake is van differentiatie over het hele gebied, maar hij kan niet garanderen dat dit percentage in ieder plangebied exact wordt gehaald omdat er ook moeten worden gebouwd op basis van hoe de werkelijkheid zich ontwikkelt en hoe rijksfinanciering wordt binnengehaald. Er worden vanaf dag 1 zoveel mogelijk betaalbare woningen gebouwd. De heer Van Hoek (50PLUS) vraagt of de wethouder iets kan zeggen over de compartimenteringsdijk. Dit gebied staat twee uur na een dijkdoorbraak bij Grave onder water en dat kan alleen worden voorkomen door een apart compartiment te maken. Wethouder Slikker geeft aan dat de volledige waterveiligheid van de gemeente 'sHertogenbosch buiten de scope van dit bestemmingsplan valt en hij leidt deze vraag door naar wethouder Geers die bezig is met waterberging. De gemeente werkt samen met corporaties en ontwikkelaars omdat gemeenten over het algemeen niet zelf bouwen. Bovendien ging het in 1995 om grond van corporaties en ontwikkelaars die de gemeente heeft verworven in ruil voor bouwclaims.

De flexwoningen worden in eerste instantie geconcentreerd om snel extra betaalbare woningen te kunnen toevoegen en deze woningen worden later over het gebied verdeeld. De heer Van Griensven (PVV) denkt dat het verplaatsen van de flexwoningen veel duurder is dan eerst de helft van de flexwoningen te plaatsen, daarna de rest van de woningen te bouwen om dan de tweede helft van de flexwoningen te plaatsen.

8

Wethouder Slikker zegt dat dit kan, maar dat er dan eind 2024 maar 85 in plaats van 250 flexwoningen op de Erven staan. Mevrouw Muller (D66) wil weten in hoeverre er speling is wat betreft de hoogte. Wethouder Slikker zegt dat het ruimtelijk functioneel kader dwingend is en dat er in de Noordoosthoek niet extreem hoog wordt gebouwd omdat dit niet bij het poldergebied past. Bij nog meer verdichting ontstaan veel hele kleine eenheden en dat kan wel in de binnenstad, maar niet in dit gebied. De voorzitter geeft de gelegenheid niet-beantwoorde vragen te herhalen. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt naar de Duurzame Polder in combinatie met de Noordoosthoek. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) heeft gevraagd of het in de toekomst, wanneer de gronden in eigendom van de gemeente zijn, mogelijk is om van tevoren afspraken met ontwikkelaars over verduurzaming te maken. Verder wil ze weten wat de wethouder ervan vindt dat de mogelijkheid van lokale eisen voor duurzaam bouwen uit de Omgevingswet is gesloopt en tenslotte wil ze nog weten waarom voorbij wordt gegaan aan de hele hoge concentraties hele fijne fijnstof en wordt vastgehouden aan verouderde wetgeving. De heer Van Griensven (PVV) wil weten hoe het zit met het onderhoud van het groen. Hij heeft ook gevraagd naar de veiligheid; de hulpdiensten moeten de wijken wel kunnen bereiken.

De heer Vossen (PvdA) heeft gevraagd naar differentiatie in de middenhuur. Wethouder Slikker heeft met wethouder Van der Geld gesproken over de participatie van de toekomstige bewoners met betrekking tot de Duurzame Polder. Het Bouwbesluit is leidend, maar er worden per deelplan met de ontwikkelaars wel plusafspraken over duurzaamheid gemaakt. Hij heeft niet de behoefte om te reageren op wijzigingen in de Omgevingswet, lokaal moet worden gewerkt met de kaders die het rijk meegeeft. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) zegt dat het gaat om gronden die in eigendom van de gemeente zijn en ze vroeg of bij toekomstige plannen vooraf, bij de gunning van de gronden, aanvullende afspraken over de duurzaamheid kunnen worden gemaakt. Wethouder Slikker geeft aan dat bij locaties die in eigendom van de gemeente zijn eisen kunnen worden gesteld, maar dat er ook wensen zijn op het gebied van bijvoorbeeld betaalbaarheid, duurzaamheid, circulariteit en levensloopbestendig bouwen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat de commissie MER adviseert percentages te noemen, bijvoorbeeld het gebruik van 25% gerecyclede materialen, en hij vraagt waarom niets met dit advies wordt gedaan. Wethouder Slikker zegt dat geen aanvullende afspraken over circulariteit worden gemaakt omdat het kabinet dit heeft tegengehouden.

De gemeente werkt binnen de regels van het Bouwbesluit en daarnaast wordt geprobeerd om per deelplan aanvullende afspraken met ontwikkelaars te maken. In het bestuursakkoord zijn extra middelen voor het groenonderhoud uitgetrokken. Er zal zowel binnen het sociale segment als binnen het middensegment en het dure segment gedifferentieerd worden gebouwd. De heer Van Hoek (50PLUS) vraagt zich af of de wethouder hier wel invloed op heeft. Wethouder Slikker antwoordt dat om die reden deelplannen met ontwikkelaars, corporatie en de omgeving worden uitgewerkt. De gemeente heeft geen invloed op de bouwprijzen, de rente en de hoeveelheid financiering vanuit het rijk, maar in het ruimtelijk functioneel kader worden wel de kaders vastgesteld waarop het college binnen het delegatiebesluit maximaal gaat sturen.

9

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of in dit document al een compromis staat door de actuele omstandigheden te benoemen terwijl dit document ook de stok richting een projectontwikkelaar moet zijn. Er moeten harde afspraken zijn zodat de gemeente iets heeft om op te kunnen terugvallen. Wethouder Slikker zegt dat de gemeente daar zelf bij is. Begin maart 2023 tekenen de gemeenten, de provincie en het rijk de regionale woondeal met daarin opgenomen de inspanning voor 66% betaalbare woningen in alle gemeenten. Daardoor gaat een projectontwikkelaar niet meer naar een buurgemeente als daar minder betaalbare woningen hoeven te worden gebouwd. Het voordeel van een flexibel bestemmingsplan is dat nu niet de werkelijkheid van over vijftien jaar hoeft te worden vastgesteld, maar dat naar bevind van zaken kan worden geschakeld. In dit plan is fijnstof en luchtkwaliteit niet verankerd, dat is opgenomen in het Schone Lucht Akkoord. Tweede termijn De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de wethouder ook tevreden is met 30% sociaal, 20% middelduur en 50% vrije sector en hij zou dan ook het onderdeel vrije sector wat meer willen differentiëren om het toetsbaar te maken. De heer Van Silfhout (Volt) vindt dure woningen een middel om financieel rond te komen.

Volt wenst geen minimumpercentage dure woningen, maar wel een minimumpercentage betaalbare woningen en wat Volt betreft mag dit meer worden. Als ergens meer sociale of middeldure woningen worden gebouwd, hoeft dat percentage in andere delen van de wijk niet naar beneden te worden bijgesteld, maar dat is dan een plus voor de hele wijk. De heer Dupuis (SP) maakt zich zorgen over de 70% betaalbare woningen omdat dit woningen van maximaal € 350.000 zijn en iemand minimaal tweemaal modaal moet verdienen om dat te kunnen betalen. Met 40% middenhuur kunnen meer mensen daar terecht. Bij sociale voorzieningen wordt vooral gedacht aan gezondheidscentra voor ouderen, maar het gaat ook om basisscholen, buurthuizen en voorzieningen voor jongere mensen met een fysieke beperking. Mevrouw Lipman (CDA) is blij dat in STEK in Rosmalen Knarrenhofjes komen en ze hoopt dat die ook in de Noordoosthoek komen. Er komt nog een integrale mobiliteitsstudie en ze is benieuwd of de grond voor de ontsluiting al in handen van de gemeente is. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vindt dat voorbij wordt gegaan aan allerlei opmerkingen van bezwaarmakers. 40% groen is erg weinig.

De commissie MER zegt dat de ambities niet zijn omgezet in meetbare kaders zoals circulariteit, parkeren en OV en hij vraagt zich af hoe de wethouder naar verslagen van de commissie MER kijkt, hij heeft wel behoefte aan meer meetbare kaders vooraf. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) wil afspraken met ontwikkelaars maken over meer circulariteit en duurzaam bouwen op grond van de gemeente. Het rijk heeft besloten lokaal maatwerk uit de Omgevingswet te halen, maar dat is juist zo belangrijk en dat wil ze samen met andere gemeenten richting het rijk kenbaar maken. Ze begrijpt dat luchtkwaliteit een bredere prioriteit is, maar ze wil meer verduidelijking over hoe hiermee in het plan wordt omgegaan. Wethouder Slikker geeft aan dat het college tevreden is als na realisatie van de hele De Groote Wielen 70% van de woningen in dat gebied betaalbaar is en er 3000 woningen van hoge kwaliteit staan, maar ook als er 2300 woningen van hoge kwaliteit kunnen worden gerealiseerd waarvan 60% betaalbaar is. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt dat de wethouder voorbijgaat aan het feit dat een projectontwikkelaar meer per vierkante meter aan een dure woning verdient en dat er dus al een compromis is. Wethouder Slikker vindt dat er geen compromis is, maar dat het gaat om een ambitie en de realiteit.

Veel ontwikkelaars willen samen met corporaties ontwikkelen omdat de hele markt en alle gemeenten op betaalbare woningen sturen en ook alle inwoners daarnaar vragen. Het college wil woningen voor alle inwoners realiseren, voor mensen die op zoek zijn naar een sociale woning of een middeldure woning, maar ook voor mensen die op zoek zijn naar een duurdere wo10

ning. 70% betaalbare woningen is mooi, maar er moeten wijken zijn waar verschillende mensen samen wonen. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt om het in het vervolg te respecteren dat Volt hier een andere mening over heeft. Wethouder Slikker geeft aan dat in het ruimtelijk functioneel kader ook vierkante meters voor maatschappelijke voorzieningen zijn opgenomen en daarbij gaat het niet alleen om een combinatie van zorg en wonen, maar om alles wat nodig is voor een leefbare wijk zoals zorgcentra en maatschappelijke functies. Hij vindt € 355.000 ook veel geld, dat is de bovengrens van betaalbare woningen en hij is oprecht blij dat het rijk heeft besloten de betaalbaarheidsgrens los te koppelen van de NHG-grens omdat de betaalbaarheid anders per 1 januari 2023 € 405.000 was geweest. Er moet nog grond voor de mobiliteit worden verworven. Het is mogelijk om naast het huidige ruimtelijk functioneel kader extra wensen te verankeren, maar hij denkt dat in dit ruimtelijk functioneel kader voldoende ambities zitten. Op de vraag over OV en deelmobiliteit antwoordt hij dat er in Q2 van 2023 een mobiliteitsstudie naar de raad komt. De voorzitter vraagt of er fracties tegen dit plan zijn en concludeert dat dit het geval is bij 50PLUS en gewoon ge-DREVEN. Vervolgens vraag hij of er fracties zijn die moties of amendementen overwegen.

De heer Dupuis (SP) verweegt met een amendement over de segmentering te komen. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) overweegt te komen met moties over garanties met betrekking tot het openbaar vervoer, het stimuleren van private deelmobiliteit, het onderzoeken van mogelijkheden voor aanvullende eisen op duurzaamheid bij grond dat in eigendom van de gemeente is en communicatie richting het rijk over lokale mogelijkheden voor duurzaamheid in de Omgevingswet. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zal meekijken bij de moties van de Partij voor de Dieren. Dit voorstel gaat als een licht bespreekstuk naar de raad. 6.

Herstelbesluit bestemmingsplan De Groote Wielen - Broekland - Indigoweg Dit voorstel gaat als hamerstuk naar de raad.

7.

Ruimtelijke onderbouwing middengebied Gasthuiskwartier De heer Vossen (PvdA) is positief over de ontwikkeling in het middengebied van het Gasthuiskwartier omdat twee derde van de woningen betaalbaar is en hij vraagt of hier een differentiatie in is. Verder merkt hij op dat in dit gebied in het algemeen meer betaalbare woningen komen, namelijk 45%. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt zich af waar de heer Vossen vandaan haalt dat er meer betaalbare woningen komen omdat ooit sprake van 33 betaalbare woningen en dit 32 worden waarvan maar 21 in het middenhuursegment. De heer Vossen (PvdA) ziet betaalbare woningen in de flats in de Bloemenhof. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat de zusterflat niet bij dit plan hoort. De heer Vossen (PvdA) ziet ook betaalbare woningen in het Gasthuiskwartier fase 1 en in de Bloemenhof. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) benadrukt dat in fase 1 geen enkele sociale woning is opgenomen en hij herhaalt zijn vraag. De heer Vossen (PvdA) ziet middenhuur in de Nieuwstraat en de oude apotheek van het Regentenhuis en ook sociale huur in de Bloemenkamp. Ten slotte vraagt hij de wethouder oog te houden voor de sociale veiligheid. 11

Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) vindt dit een mooi plan, maar er moet wel goed naar de veiligheid worden gekeken. Er komen 42 woningen en 400 werkplekken en omdat daar voldoende parkeerplekken voor moeten zijn, mag de Tolbruggarage niet worden gesloten voordat elders parkeerplaatsen zijn gecreëerd. Mevrouw Lipman (CDA) vindt het een mooi plan. De horeca krijgt veel ruimte en ze vraagt of het aantal vierkante meters horeca in het gebied past. Verder zal met 32 woningen en ongeveer 400 werkplekken de parkeerdruk toenemen en ze wil weten hoe wordt omgegaan met het parkeren van fietsen, scooters, deelscooters en auto's. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt een mix van werken en wonen aantrekkelijk en merkt op dat het goed is om te beginnen met sociale woningbouw. In de binnenstad hoort horeca en hij wil die niet beperken tot daghoreca. De heer Broekmeulen (VVD) is blij dat het middengebied van het Gasthuiskwartier binnenkort wordt ontwikkeld met woningen en werkplekken. Er komt 1600 m² aan horeca, dat is veel en hij wil van de wethouder weten of al met eventuele geïnteresseerde partijen is gesproken of dat er marktonderzoek is gedaan om te checken of er genoeg vraag naar is. Ondanks het feit dat er 32 woningen, 400 werkplekken en veel horeca komen, zouden er geen extra parkeerplaatsen nodig zijn.

De Tolbruggarage wordt in de berekening van de parkeernorm meegenomen, maar die wordt in 2027 gesloten zonder dat er een alternatief voor deze kant van het centrum is. De Bossche VVD wil een parkeergarage bij het nieuwe Design Museum, maar dat museum is in 2027 nog niet klaar en hij pleit daarom voor het openhouden van de Tolbruggarage tot aan die kant van de binnenstad een alternatieve parkeergarage is gerealiseerd. Mevrouw Lipman (CDA) vindt het een eind lopen van het Design Museum naar het centrum en ze vraagt of de bewoners daartoe bereid zijn. De heer Broekmeulen (VVD) zegt dat er een aparte parkeergarage voor de bewoners van het Gasthuiskwartier is. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vraagt wat er gebeurt met de zienswijzen en welke invloed de raad dan nog heeft. De heer Roovers (SP) weet dat uit eerdere discussies kwam dat bij de oude apotheek daghoreca zou moeten komen en hij vraagt of dat ook voor dit gebied geldt. Hij is het er wel mee eens dat in de binnenstad een bepaalde levendigheid hoort. De discussie ging destijds vooral over de aantallen sociale huurwoningen in het gebied, maar er staan nu alleen dure woningen. Toenmalig wethouder Snijders heeft in 2014 toegezegd dat de sociale huurwoningen op het GZGterrein terecht zouden komen, de Bloemenkamp is er later bij betrokken en daar worden eerst zestig woningen gesloopt.

Met de nu voorliggende 32 woningen wordt ook niet de kans aangegrepen om hier in ieder geval symbolisch nog wat sociale huurwoningen te realiseren. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of de heer Roovers waarschuwt voor toezeggingen van het college bij bouwplannen. De heer Roovers (SP) vindt dat de discussie over vlek F destijds een semantische discussie werd, het Gasthuiskwartier werd ineens breder gezien dan alleen het GZG-terrein. Dat was de omweg van het college om ondanks de toezegging van wethouder Snijders geen sociale huurwoningen op het GZG-terrein te hoeven bouwen. De heer Van de Pol (Partij voor de Dieren) vindt 400 werkplekken vrij veel en de sociale veiligheid kan verbeteren met woningen op de begane grond. Er is al een restaurant in het Mariapaviljoen, daarnaast is vrij veel nieuwe horeca gepland en hij wil weten waarom niet is gekozen voor daghoreca met een eindtijd van 22.00 uur. Mevrouw Muller (D66) Memoreert dat in 2021 een motie is aangenomen waarin werd gevraagd in het totale nieuwbouwprogramma van het Gasthuiskwartier te streven naar 20% middenhuur.

12

In het middengebied staan nu 21 middenhuurwoningen gepland en ze vraagt of de wethouder verwacht de 20% middenhuur in het totale plan voor het Gasthuiskwartier te halen. De heer Van Griensven (PVV) ziet in het voorstel geen kansen en risico's en hij vraagt of die er niet zijn, De PVV wil het historische beeld van het gebied bewaren en is daarom blij met het behoud van het zusterhuis, het Stergebouw en het Mariapaviljoen. Hij is verbaasd dat in de kelder van de oude apotheek een kantoorpand in moderne stijl wordt gerealiseerd dat niet bij de omgeving past. De Welstandscommissie en de Rijksdienst voor cultureel erfgoed vinden dit wel passend en hij vraagt of de wethouder niet bang is dat hier een gedrocht zoals het Burgemeester Loeffplein ontstaat. Hij denkt dat het beter is verleden en heden te combineren, bijvoorbeeld door het gebruiken van rode bakstenen met een gele streep in een verder modern gebouw. De historische bouwstijl moet niet alleen zichtbaar zijn vanuit de nieuwe gebouwen, maar ook vanuit de historische gebouwen en hij vraagt of de wethouder de mogelijkheden hiertoe wil laten onderzoeken. De omwonenden zijn bang voor gebrek aan sociale controle als de benedenverdieping van het gebouw alleen door bedrijven en verenigingen wordt gebruikt en hij vraagt naar de mogelijkheid van een dubbele bestemming van de benedenverdieping.

Daarmee kan leegstand worden voorkomen en neemt de sociale controle en de veiligheid in dit gebied waarschijnlijk toe. Hij betreurt het dat er woningen op de historische panden worden gebouwd omdat dit het uitzicht van omwonenden belemmert en afbreuk doet aan de vijfde gevel. Ten slotte merkt hij op dat er genoeg parkeerplaatsen moeten zijn en dat er meer sociale woningen moeten komen. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) merkt op dat het middengebied van het Gasthuiskwartier een plek wordt waar mensen kunnen werken, recreëren, verblijven en wonen. Het wordt een plek voor innovatieve bedrijven die willen samenwerken, maar daarvoor moeten ook genoeg parkeerplaatsen zijn. Er zijn meerdere appartementen voor short en medium stay ingetekend, in verband met een leefbare en stabiele woonomgeving ziet Rosmalens Belang liever geen tijdelijke huurcontracten en uit navraag bleek dat het gaat om reguliere huurwoningen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) heeft er moeite mee dat 16,5% van de 441 op het GZG-terrein te bouwen woningen in de categorie middenhuur vallen en dat er geen enkele sociale huurwoning komt. Hij is verbaasd over plannen voor de horeca in de binnenstad en nog verbaasder over het parkeren.

In het coalitieakkoord staan ambities over een autoluwe binnenstad, differentiëren en andere vormen van openbaar vervoer, maar steeds blijkt dat meer moet worden geparkeerd op een plek waar met veel pijn en moeite 400 werkplekken en 32 woningen worden gerealiseerd. Hij vindt dat er striktere afspraken voor de uitvoering van dit soort plannen moeten worden gemaakt. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) vraagt of De Bossche Groenen vindt dat de gemeente een slag heeft gemist, of de binnenstad bijvoorbeeld alleen nog op de fiets bereikbaar moet zijn. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) verwijst naar het bestuursakkoord, daarin staat hoe wordt omgegaan met de mobiliteit van en naar de binnenstad. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) zegt dat het bestuursakkoord pas uit 2021 is en dat dit plan al jaren geleden is gemaakt. Ze wil weten of de gemeente een slag heeft gemist. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) verwijst naar de door de raad aangenomen motie Autoluwe binnenstad. De heer Van Griensven (PVV) wijst erop dat niet iedereen het bestuursakkoord heeft ondertekend. Het bestuur kan wel iets willen maar als de inwoners er anders over denken moeten er alternatieven komen, anders blijven mensen met de auto komen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) geeft aan dat de meerderheid van de partijen het bestuursakkoord wel heeft ondertekend.

13

De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of de heer Hoeben het ermee eens is dat een onderdeel van de autoluwe binnenstad kan zijn dat er parkeerplaatsen van de straat naar een parkeergarage gaan en dat autoluw iets anders is dan autovrij. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) wil graag van straatparkeren naar garageparkeren, maar de parkeergarage St-Josephstraat zou worden omgezet naar bewonersparkeren en dat is nog niet gebeurd. Reactie college Wethouder Slikker is blij dat het middendeel van het Gasthuiskwartier na vijftien jaar eindelijk wordt ontwikkeld met onder andere wonen, mogelijkheden voor ontmoeting en recreëren, kwalitatief hoogwaardige kleine kantoren en werkplekken en horeca. Het gebied wordt een zwerfgebied dat aansluit op de oude binnenstad en dat veiliger wordt omdat hier ook na 17.00 uur nog mensen rondlopen. Er komt geen nachthoreca, maar horeca die in dit gebied past. Er is al 1200 m² horeca in het Mariapaviljoen en er is uitgerekend wat de extra behoefte aan horeca in dit gebied is en daaruit blijkt dat alleen al de bewoners behoefte hebben aan 441 m² extra horeca. In november 2021 heeft de raad een nieuwe parkeernota vastgesteld en het college heeft daaraan getoetst. Er is gekeken naar de huidige parkeersituatie, de toekomstige parkeerbehoefte, de afstand tot het Centraal Station en parkeergelegenheid op maximaal 600 meter van de werkplekken.

Dat levert een gunstig parkeersaldo van één auto op en de vraag is of de Tolbruggarage daarvoor open moet blijven. De heer Broekmeulen (VVD) heeft uitgerekend dat de afstand van de werkplekken naar het station meer dan 800 meter is en hij wil weten of de berekening wel klopt. Wethouder Slikker heeft van de ambtenaren gehoord dat de afstand van het station tot het hart van het Gasthuiskwartier 800 meter is. De berekening klopt, in de nieuwe situatie geldt bij een afstandsnorm van 800 meter een reductie van 15% en bij een kortere afstand is de reductie 10% en dan is er wellicht één parkeerplaats te weinig. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de doorkijk naar de toekomst is gericht op parkeerplekken voor bestemmingsverkeer of voor verkeer in het algemeen. Wethouder Slikker zegt dat die is gericht op de parkeerbehoefte in verband met de huidige en toekomstige functies en er wordt in de toekomst geen grote extra parkeerdruk in het gebied verwacht. Hij ontraadt het om de Tolbruggarage langer open te houden omdat daardoor toekomstige woningbouwontwikkelingen langer dan nodig tegen worden gehouden. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de toekomstige parkeerbehoefte is afgestemd op een autoluwe binnenstad. Wethouder Slikker antwoordt dat de parkeerbehoefte is afgestemd op de functies in het middengebied.

De heer Broekmeulen (VVD) vraagt waar de mensen die nu in de Tolbruggarage parkeren naartoe moeten als die dicht is en er nog geen vervangende garage is. Wethouder Slikker zegt dat de bezettingsgraad van de Tolbruggarage 20% is, dat die tot 2026 openblijft en dat er in het middengebied van het Gasthuiskwartier geen extra vraag is op grond waarvan de Tolbruggarage open zou moeten blijven. Mevrouw Lipman (CDA) vraagt welke parkeergarage erbij komt. Wethouder Slikker antwoordt dat onderzoek wordt gedaan naar een parkeergarage in het noordelijke deel van de Bossche Stadsdelta in combinatie met het nieuwe Design Museum. Wat betreft de opmerkingen over de monumentale oude panden geeft hij aan dat over smaak niet valt te twisten en dat ook de Kring Vrienden van 's-Hertogenbosch, de Welstandscommissie, de Rijksdienst voor monumenten en de omwonenden hier zeer over te spreken zijn. Ten slotte noemt hij de percentages voor het totale gebied: 26% sociaal, 19% middenhuur en 55% duur.

14

De voorzitter stelt de commissieleden in de gelegenheid aan te geven of er nog openstaande vragen zijn. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) wil weten hoe de wethouder komt tot 19% middenhuur, hij denkt dat dit 16,5% is. Wethouder Slikker zal deze vraag technisch laten beantwoorden. De heer Van Griensven (PVV) vraagt of het plan geen enkel risico kent en om in te gaan op woningen in de onderste delen van de panden. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vraagt of het plan wordt aangepast als uit de zienswijze andere gegevens naar voren komen dan waar nu over wordt gesproken en of de raad hier dan nog een rol in heeft. Wethouder Slikker geeft aan dat geen grote risico's zijn voorzien. Er is ook geen leegstand voorzien omdat er erg veel vraag naar het geplande type werklocatie is. Een zienswijze kan gegrond of ongegrond zijn, er kan altijd beroep worden ingesteld, mensen kunnen inspreken en de raad kan zelf contact met mensen zoeken. Dat betekent dat de raad allerlei instrumenten ter beschikking heeft om invloed uit te oefenen. De voorzitter vraagt of er fracties zijn die tegen dit plan zullen stemmen. Dat is het geval bij de PVV. Vervolgens vraagt hij of er fracties zijn die overwegen moties of amendementen in te dienen. De heer Broekmeulen (VVD) bespreekt dit in zijn fractie. Dit voorstel gaat als een hamerstuk naar de raad.

De voorzitter concludeert dat de agenda vanavond niet kan worden afgemaakt en vraagt of de commissie de vergadering nu wil schorsen of nog één discussienotitie wil bespreken. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) wil agendapunt 8 over de Kanaalboulevard doorschuiven naar 19 januari a.s. en de bespreeknotities vanavond wel behandelen. De heer Van Griensven (PVV) wil vanavond nog één discussienotitie bespreken. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) wil de vergadering op 19 januari a.s. vervolgen. De heer Broekmeulen (VVD) wil de bespreeknotities vanavond nog bespreken. De heer Van Silfhout (Volt) wil agendapunt 8 over de Kanaalboulevard vanavond nog bespreken. Mevrouw Korver (GroenLinks) wil de bespreeknotitie over de pachtgronden wel naar 19 januari a.s. doorschuiven. De heer Roovers (SP) wil vanavond alleen de bespreeknotitie over het Stadshart nog bespreken. De voorzitter stelt vast dat de agendapunten 8, 10, 11 en 12 naar 19 januari a.s. worden doorgeschoven. Schorsing Overige onderwerpen ter bespreking 9.

Bespreeknotitie Verkeersveiligheid Kindcentrum Het Stadshart

15

De voorzitter heropent de vergadering en meldt dat mevrouw J.J.M. van den Wildenberg, de heer Ciotti en de heer Van Silfhout de vergadering hebben verlaten. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) geeft aan dat bij Het Stadshart een kleine parkeerplaats is en ook sprake van tweerichtingsverkeer, veel halende en brengende ouders en veel vrachtverkeer wat tot gevaarlijke situaties leidt. De directeur van het kindcentrum en de medezeggenschapsraad hebben deze knelpunten in oktober 2022 tijdens I&O naar voren gebracht en ook eerder al meerdere malen met het college besproken, maar dit heeft tot nu toe niets opgeleverd. Inmiddels wordt er een jaar met een risicogestuurd verkeersveiligheidsbeleid gewerkt waarbij wordt gekeken naar gedragsmaatregelen, technische aanpassingen en fysieke aanpassingen om de situatie te verbeteren. Niet alleen dit kindcentrum, maar bijvoorbeeld ook De Troubadour en andere basisscholen hebben met een gevaarlijke situatie te maken. De scholen doen wat ze kunnen, maar er zijn ook fysieke aanpassingen nodig. Het Stadshart heeft al nieuwsbrieven over de situatie verstuurd, ouders aangesproken en een hek geplaatst dat wegens bonje met automobilisten weer is verwijderd. Ze wil integraal met de school, de scouting, het kerkbestuur en de bewoners de verkeerssituatie veiliger maken door de parkeerplaats te verwijderen en daar een stadshofje van te maken.

Ze heeft vijf vragen: 1. Vindt u dat verkeersveiligheid rond scholen topprioriteit moet zijn? 2. Deelt u de zorgen van Het Stadshart en omwonenden over de verkeersonveiligheid? 3. Bent u met ons van mening dat de wethouder alsnog met de school in gesprek moet gaan om samen de verkeersveiligheid bij de school te verbeteren? 4. Bent u met ons van mening dat het ontwikkelen van het Kruisbroedershof tot een echt hof urgentie verdient in de uitvoering van het visieplan Zuidwalkwartier? 5. Naast Kindcentrum Het Stadshart heeft ook Kindcentrum De Troubadour, Kindcentrum De Sprong en bijvoorbeeld Kindcentrum De Kruisboelijn last van onveilige verkeerssituaties voor kinderen. Deelt u de mening dat dit vraagt om een meer gerichte aanpak binnen het verkeersbeleid? De heer Van der Leest (CDA) heeft bij Het Stadshart gekeken en zag daar chaos bij de start en het einde van de schooldag en dat is ook het geval bij De Troubadour en de Beekmanschool. Hij ziet crowdmanagement voor zich waarbij moet worden overlegd met de scholen, de weggebruikers, kinderen en ouders. Verder kunnen verkeersbrigadiers worden ingezet. Er is ook een rol voor de gemeente weggelegd, namelijk om de bewustwording van verkeersveiligheid te bevorderen en de gebiedsinrichting bij de scholen te verbeteren, bijvoorbeeld met schoolzones en kiss-and-ridestroken.

Hij vraagt de wethouder verkeersveiligheid op de agenda van het bestuurlijk overleg met de schoolkoepels te zetten, bij de wijkscans ook de verkeersveiligheid bij scholen nadrukkelijk mee te nemen en de schooldirectie bij de wijkschouw te betrekken. Mevrouw Klerks (Volt) vindt dat verkeersveiligheid in het algemeen maar vooral op plekken met kwetsbare verkeersdeelnemers hoge prioriteit moet hebben. Ze deelt de zorgen van Het Stadshart en de omwonenden over de verkeersonveiligheid en ze maakt zich ook zorgen over het feit dat juist ouders boos worden over het ingrijpen in de verkeerssituatie. De gemeente heeft wel invloed op het gedrag door de verkeerssituatie te veranderen, maar minder op de menselijke kant van gedrag. Een goed gesprek is altijd aan te bevelen en zeker in situaties als die van Het Stadshart. In de visie Zuidwalkwartier staat een oplossing, namelijk de parkeerplaats omvormen tot een groen hof en daar wil ze prioriteit aan geven. Ze deelt de mening dat een gerichtere aanpak binnen het verkeersbeleid nodig is en Volt stelt voor een bredere discussienotitie te maken over verkeersveiligheid op plekken waar zwakkere verkeersdeelnemers zijn. De heer Dupuis (SP) vindt de verkeersveiligheid bij scholen een topprioriteit, hij neemt de zorgen van Het Stadshart serieus en vindt dat de wethouder met dit kindcentrum in gesprek moet gaan.