Gebiedspaspoort Tramkade

Circulair en bio-based bouwen.

De indicatieve geluidberekeningen laten zien dat de kavels 8 | Grondstoffensilo’s en 9 | Expeditiehallen hinder ondervinden van het spoor en in mindere mate de Veemarktweg. Geluid dient bij het ontwerp van deze locaties een leidend principe te zijn om vergunningverlening mogelijk te maken. Dit in samenhang met de vereiste dat er sprake moet zijn van een geluidsluwe gevel.

refuse en rethink, reduce, re-use, repair, refurbisch, remanufacture, repurpose, recycle and recover. De praktische kennis en ervaring zijn daarvoor in het gebied aanwezig. Een aantal Eco-Creative Innovators weet als geen ander wat er nodig is om een bestaande structuur een tweede leven te geven. De gemeente stimuleert op haar beurt het gebruik van vrijkomende grondstoffen via een ‘Tweede Kans Bouwmarkt’. Ook de nieuwbouw wordt circulair. Nieuwe materialen zijn in principe hernieuwbaar, biologisch, afbreekbaar en/of herbruikbaar. Nieuwe gebouwen scoren op de

Milieu Prestatie Gebouwen (MPG) substantieel beter dan de geldende grenswaarde van 0,8 per m2 voor een nieuwbouwwoning en 1,0 per m2 voor een kantoor of soortgelijk gebouw. De initiatiefnemer levert een materialenpaspoort die laat zien wat de impact op mens en milieu is. Uitlogende bouwmaterialen (zink, koper ed.) en infiltratiekratten met microplastics worden niet toegepast. Duurzame mobiliteit De Tramkade ligt op slechts 15 minuten lopen van station ‘s-Hertogenbosch. Daarom wordt vol op de voetganger, fietser en het openbaar vervoer ingezet. De

36

Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Tramkade 2024

auto speelt de tweede viool. De maximumsnelheid op wegen rond de Tramkade gaat naar 30km/u. Vanaf 2025 valt het gebied bovendien binnen een ZE-zone voor vrachtverkeer en bestelauto’s. Bewoners en medewerkers parkeren in een kleinschalige collectieve parkeervoorziening in het multifunctionele gebouw (kavel 9 | Expeditiehallen). Het fietsparkeren gebeurt bij voorkeur nog dichter bij huis, in de verschillende gebouwen. De parkeervoorziening biedt een ruime keuze deelmobiliteit. Minimaal 10% van de parkeerplaatsen heeft een laadpunt. De bezoekers parkeren buiten het gebied (zie paragraaf Bereikbaarheid). Milieuaspecten en waarden De milieuaspecten geluid, trillingen, externe veiligheid, bodem, archeologie en natuur en stikstof wegen op de Tramkade het zwaarst mee. Geluid Er wordt rekening gehouden met geluid van spoor en wegverkeer, milieubelastende activiteiten en evenementen. Geluid van spoor en wegverkeer

Het voorgestelde volume op kavel 9 | Expeditiehallen schermt het hart van de Tramkade af van het spoorlawaai en draagt bij aan een fijn verblijfsklimaat. Milieubelastende activiteiten De Tramkade wordt een levendige, dynamische plek. Je vindt hier in de toekomst een cluster rond jongerencultuur met atelierruimte, co-working space, podium en nachtprogrammering.naast een woontoren. Daar kies je als bewoner dan ook voor, maar dat betekent niet dat er geen regels gelden. Initiatieven op de Tramkade mogen de bedrijfsvoering van zittende ondernemers niet belemmeren en er moet sprake zijn van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat voor bewoners in en rond het gebied. Een aantal milieubelastende activiteiten blijft in of rond de Tramkade, zoals het spooremplacement, het World Skate Center, de horeca de Verkadefabriek, Willem Twee en horeca op diverse plekken. In de toekomst komen daar nog een aantal bedrijven, sportvoorzieningen, horeca en overige activiteiten bij. Dat vraagt om nader geluidsonderzoek bij ieder initiatief met, indien nodig, geluidsreducerende maatregelen aan de bron, in de overdracht of bij de ontvanger (extra geluidswering gevel). Het is niet de bedoeling dat er een ‘Wie het eerst komt, het eerst maalt’ situatie ontstaat. Dat betekent dat elk initiatief zal worden beoordeeld in het licht van het ruimtelijke en programmatische eindbeeld

van het Ontwikkelplan. Het kan dus voorkomen dat een initiatiefnemer rekening moet houden met een aanpalende ontwikkeling die wel gepland, maar nog niet vergund is. Dit geldt voor zowel ontwikkelingen binnen het plangebied Tramkade als buiten dit plangebied.

Geluid door evenementen Op de Tramkade is ruimte voor medium evenementen van 750 bezoekers en incidenteel grote evenementen met muziekgeluid tot 2.500 bezoekers. Het effect hiervan is berekend. De conclusie is dat bestaande en nieuwe woningen hoge geluidsniveaus zullen ervaren. Om dat te beperken, zullen er in het kader van het Evenementenbeleid randvoorwaarden met betrekking tot aantal, type, duur, eindtijd, bronvolume, aandeel laagfrequent geluid en andere aspecten worden geformuleerd. In het verlengde daarvan zal vervolgens worden afgewogen of de nieuw te bouwen woningen en andere geluidsgevoelige gebouwen extra geïsoleerd zullen gaan worden. Trillingen Op de kavels 8 | Grondstoffensilo’s en 9 | Expeditiehallen dient rekening te worden gehouden met trillingen van het spoor. Dat kan gevolgen hebben voor de constructie van het gebouw, zoals het toepassen van stijve vloeren met een hoge resonantiefrequentie, het toepassen van extra verticale stabiliteitswanden en het zorgdragen voor een regelmatige structuur van de constructie. Kiest de architect voor een onregelmatige structuur en grote uitkragingen of iets dergelijks, dan moeten er lokaal verstijvingen worden aangebracht. Externe veiligheid De Tramkade ligt binnen het explosieaanfdachtsgebied (200 meter) en gifwolkaandachtsgebied (1.500 meter) van het spoor.

Daarbinnen moeten, in overleg met de gemeente en Veiligheidsregio, maatregelen worden getroffen om voldoende beschermingsniveau te bereiken. Denk daarbij aan de toepassing van scherfvrij glas binnen het explosieaandachtsgebied. Bodem De Tramkade is in het verleden opgehoogd met schoon zand. Wel is er sprake van enkele plaatselijke

verontreinigingen als gevolg van bedrijfsactiviteiten die hier plaatsvonden. Wordt er gebouwd, dan is nader bodemonderzoek nodig. Het wordt druk in de ondergrond en die wordt daarom geordend. Onderzoek moet uitwijzen of het aanwezige riool toereikend is. 37

Daarnaast wordt er gekeken hoe de bodemkwaliteit verbeterd kan worden, zodat die weer meer als een spons werkt. Archeologie De Tramkade heeft een lage archeologische verwachting met uitzondering van het Molengebouw en direchte omgeving waar sporen van een minder bekend Ravelijn aanwezig zouden kunnen zijn. Dat is echter nog niet nauwkeurig onderzocht. Natuur en stikstof Ontwikkelingen binnen de Tramkade kunnen invloed hebben op onder andere het Natura 2000-gebied Vlijmens Ven, Moerputten en Bossche Broek. De sloop-, aanleg- en gebruikersfase van het project mogen geen significante negatieve gevolgen op de instandhoudingsdoelstellingen van de Natura 2000-gebieden hebben. Een berekening met het rekeninstrument AERIUS Calculator moet uitwijzen of de stikstofdepositie, conform de huidige wet- en regelgeving, beneden de 0,00 mol N/ha/jaar blijft. Blijkt het meer, dan dienen er mogelijke oplossingen te worden onderzocht. De provincie zal uiteindelijk beoordelen of de ontwikkeling van projecten in de Bossche Stadsdelta een aantasting van het Natura 2000-gebied betekent. De provincie is het bevoegd gezag om, op basis van een positief resultaat, vergunning te verlenen.

De Tramkade wordt een autovrij dwaalmilieu voor voetgangers en fietsers, waar het om kunst, sport en ontspanning draait. Daar wil iedereen van kunnen genieten. De openbare ruimte moet daarom toegankelijk zijn voor mensen met een beperking. Dat vraagt om de nodige creativiteit, zeker bij de vormgeving van

Bij de inrichting van de openbare ruimte moet rekening worden gehouden met een rijloper voor bevoorrading en hulpdiensten, òòk tijdens evenementen. De bevoorrading op de Tramkade vindt plaats binnen venstertijden waarover in de Tramkade Alliantie afspraken worden

Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Tramkade 2024

fietsparkeren bezoekers autovrije buitenruimte verlegde Boschdijkstraat-Veemarktweg collectieve parkeervoorziening ontsluiting parkeervoorziening

P

Bewoners en medewerkers stallen hun fietsen inpandig. Voor bezoekers worden er openbare stallingen aan de rand van de Tramkade aangelegd. Het autoparkeren voor bewoners en werknemers van de Tramkade concentreert zich in een collectieve parkeervoorziening op kavel 9 | Expeditiehallen die rechtstreeks vanaf de BoschdijkstraatVeemarktweg ontsloten wordt. De capaciteit van 150 tot 175 plekken is gebaseerd op de gereduceerde parkeernorm met deelmobiliteit. In de Tramkade Alliantie worden afspraken gemaakt om het deelconcept in langjarige contracten te borgen.

Bereikbaarheid

het 3D-Park dat zich op hoogte door het gebied slingert. Daarnaast wordt ruimte gereserveerd voor de aanlegplaats van een self-driving ferry die het wandelrondje tussen de oevers van de Dieze

LEGENDA

Doorgaand fietsverkeer en autoverkeer rijden om de Tramkade heen, over de route BosschdijkstraatVeemarktweg die tussen de Tramkade en Verkadefabriek komt te liggen. Deze route wordt ingericht als veilige, goed oversteekbare 30km/u weg die het huidige verkeer aankan. Valt in het kader van de Verkeersstudie Brede Binnenstad de keuze op een inprikkersysteem, dan wordt de weg afgesloten voor doorgaand autoverkeer. Bestemmingsverkeer en hulpdiensten blijven er dan nog wel gebruik van maken.

Bezoekers parkeren in de transferia aan de rand van de stad of in de mobiliteitshub van het Innovatie Kwartier Den Bosch op loopafstand van de Tramkade. De verbinding over het spoor is echter nog niet klaar. De bezoekers van en naar de mobiliteitshub gebruiken tot die tijd de route onder de spoorbruggen.

Uitwerking

38

completeert. Zo’n ferry is een ambitie waar partijen op de noord- en zuidoever samen de schouders onder moeten zetten.

gemaakt.

Autovrij dwaalmilieu voor de voetganger op de Tramkade

Uitwerking

De drie hoge gebouwen hebben elk een eigen thema, vorm en expressie.

De Tramkade wordt een compositie van bestaande en nieuwe gebouwen die in hoogte variëren. Is een gebouw hoger dan 25 meter, dan is het hoogbouw. Er is ruimte voor drie hoge gebouwen die, gezien vanaf de Wilhelminabrug, Orthenbrug en Lage Diezebrug, achter of naast het Molengebouw staan. Het zicht op het kenmerkende torentje blijft zo intact. Daarbij is het belangrijk dat de hoogbouw ten opzichte van elkaar verspringt, zodat bestaande fabrieksgebouwen, luchtbruggen en silo’s zichtbaar blijven en er een gelaagd beeld ontstaat.

De cultuurtoren kavel 6 | Fifties Silo en Meeldoseerinstallatie bouwhoogte circa 50 meter

Hoogbouw

Deze toren staat in het hart van de Tramkade. De begane grond is open en verbindt de twee straatjes die naar de Dieze lopen. Daarboven is ruimte voor een woon- en werkprogramma dat het vrije, experimentele karakter van de Tramkade uitdrukt, bijvoorbeeld in de vorm van gestapelde zelfbouwkavels.

39

Het architectonische icoon ca. 35m

De cultuurtoren ca. 50m

2. Maatwerk In de cultuurhistorische verkenning uit 2023 is het originele industriële weefsel van de Tramkade in kaart gebracht. Dat weefsel vormt de onderlegger van de stedenbouwkundige plankaart en de hoogbouwlocaties daarbinnen. 3. Silhouet De hoogbouw op de Tramkade heeft geen invloed op de visuele ‘schaduw’ (zichtzone) van de Sint Jan. De situering van de torens vormt geen belemmering voor het zicht op het Molengebouw, gezien vanuit de binnenstad en vanaf de Lage Diezebrug. 4. Architectuur Het Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta waarschuwt tegen generieke torens. De situering binnen het originele weefsel, de inpassing van industriële elementen en het experimentele programma maken de hoogbouw op de Tramkade hyper-specifiek.

Het multifunctionele gebouw ca. 50m

Het architectonische icoon kavel 8 | Grondstoffensilo’s bouwhoogte circa 35 meter

De hoogbouw is, en wordt ook in de komende architectonische ontwerpfase, getoetst aan de 10 punten uit de Nota Hoogbouw.

De bestaande silo’s zijn zo’n 18 meter hoog en vormen, mede dankzij de graffity, het beeldmerk van de Bossche Stadsdelta. De buitenste silo’s worden in ieder geval behouden. Daarboven mag een vrije vorm worden toegevoegd waarover men in en buiten onze stad niet uitgepraat raakt.

1. De slankheidsbepaling De slankheidcoëfficiënt is de hoogte gedeeld door de grootste breedte van de toren. Die moet minimaal 2,2 en bij voorkeur 2,6 of meer bedragen. De cultuurtoren heeft een slankheidcoëfficiënt van 2,5 en voldoet aan het uitgangspunt. Bij het multifunctionele gebouw wordt deze vereiste, conform de aanbeveling uit het Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta, vanaf 25 meter hoogte toegepast.

Het multifunctionele gebouw Kavel 9 | Expeditiehallen bouwhoogte circa 50 meter De nieuwbouw loopt van het centrale plein op naar de Veemarktweg. Daar loopt het van de Grondstoffensilo’s op naar de Kunstfabriek / Cultuurplein. Dit getrapte volume schermt af richting het spoor en creëert zicht op de Dieze. De hoogbouw kijkt op deze manier immers langs de silo’s. 40

Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Tramkade 2024

De Nota Hoogbouw is ooit voor nieuwe torens opgesteld. Het architectonische icoon, de spectaculaire combinatie van bestaand én nieuw, voldoet daardoor niet aan de vereiste slankheid. Het cultuurhistorische argument weegt nu zwaarder.

5. De begane grond of ‘plint’ Dat hyper-specifieke karakter zie je het beste terug in de plint van de hoogbouw: De plint van de cultuurtoren is een hoge, industriële onderdoorgang die de twee straatjes van de Tramkade met elkaar verbindt. De plint van het architectonisch icoon bestaat uit de buitenste rijen stoere, stalen silo’s die het beeld blijven bepalen. De plint van het multifunctionele gebouw loopt over in het centrale plein onder de spanten en herbergt de Street Scene. 6. De beëindiging van het gebouw Het dak is de vijfde gevel. Het is geen optelsom van installaties en andere praktische oplossingen, maar draagt bij aan de verbeelding.

de openbare ruimte niet belast. Deze voorziening bevindt zich ondergronds of op de verdieping van het multifunctionele gebouw. Dat is wezenlijk, want alleen zo kan de begane grond een open en levendige uitstraling krijgen. 8. Milieu-aspecten Het architectonische icoon en het multifunctionele gebouw schermen de Tramkade af van het spoor (zie ‘Duurzaamheid en milieu’). 9. Bezonningsaspecten De hoogbouw op de Tramkade heeft invloed op de bezonning in de omgeving. Het voldoet evenwel aan de stelregel in de Nota Hoogbouw van ten minste 2 mogelijke bezonningsuren in de periode 19 februari-21 november (gedurende 9 maanden) bij een zonnestand van meer dan 10. Dit is een strengere norm dan de veelgebruikte TNO norm. 10. Windklimaat Het windklimaat is getoetst en blijkt in het grootste deel van de Tramkade goed. De locatie tussen het multifunctionele gebouw en de Kunstfabriek / Cultuurplein (in de nieuwe bocht tussen Veemarktweg en verlegde Boschdijkstraat) verdient aandacht. Daar zou een windslurf tussen twee torens kunnen ontstaan en dat is ongewenst. Ook de vorm van de opbouw op de Grondstoffensilo’s verdient aandacht. Die bepaalt namelijk niet alleen de expresie van dit architectonische icoon, maar ook het windklimaat in de directe omgeving van het gebouw.

De initiatiefnemer moet het voorlopige en definitieve architectonische ontwerp toetsen aan alle hoogbouwaspecten en de resultaten met de gemeente delen. Die bepaalt vervolgens of er aanpassingen in het ontwerp nodig zijn.

7. De omgevingskwaliteit Het parkeren van de cultuurtoren en het architectonische icoon bevindt zich in de collectieve parkeervoorziening, zodat het de overgang tussen deze gebouwen en

41

Uitwerking

De Tramkade blijft groeien De Tramkade is het resultaat van bouwen, moderniseren, herbestemmen, slopen en uitbreiden. En dat al meer dan 100 jaar! Deze traditie wordt voortgezet, maar dan wel met respect voor de waardevolle fabrieksonderdelen. Eén standaardrecept voldoet niet. Integendeel, er is behoefte aan een ontwerphouding die inspeelt op het eigene van dat ene onderdeel.

Beeldkwaliteit De Tramkade is het archetype van een fabriek: een stoer ongepolijst ‘organisme’ met een eigen raadselachtige logica die voortkomt uit de industriële veevoederproductie. In het Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta staan de belangrijkste uitgangspunten voor behoud en hergebruik:

5 ontwerphoudingen

We behouden wat goed is Onderzoeksbureau Crimson heeft de Tramkade cultuurhistorisch gewaardeerd (Cultuurhistorische Verkenning Fabriekscomplex Koudijs, 2023). Onderzoeksbureau Kroes heeft de Tramkade bouwtechnisch beoordeeld. Conclusie: de kracht van deze fabriek zit niet zozeer in de losse onderdelen, maar juist in het ensemble als geheel. Het is daarom de ambitie om niet alleen de gebouwen, maar ook de silo’s, luchtbruggen en andere verbindende artefacten te behouden en opnieuw te gebruiken.

3D-Park De luchtbruggen en functioneel technische verbindingen tussen de gebouwen zijn beeldbepalende onderdelen en herkenbare herinneringen aan het productieproces. Deze en andere verbindingen tussen gebouwdelen boven de plinten vormen tezamen een 3D-park, historische verbindingen tussen de gebouwen, deels als een historisch artefact en deels als een fysieke verbinding. De verbindingen vormen als het ware een ketting die letterlijk de gebouwen met elkaar verbindt. Op maaiveldniveau is de pergola tussen de bergplaats en de meeldoseerinstallatie een herkenbare en te behouden structuur. Daarnaast vormen de staalconstructies tussen de kaaihallen en de grondstoffensilo een te behouden structuur. Eventueel kunnen deze constructies tijdelijk worden weggenomen ter conservering. De industriële relicten in het openbaar gebied vertellen samen met de gebouwen het verhaal van deze plek en zijn geschiedenis. Deze fysieke relicten bepalen samen met de verhalen de identiteit en zijn daarom van belang om te behouden. Hieronder vallen onder andere bestratingsmaterialen zoals stelconplaten met gebruikssporen maar ook objecten langs de Binnendieze zoals de laadkraan, trechterbeker, meerpalen en een brandweerhuisje. Het geheel, gebouwen uit verschillende bouwfases en installaties met de openbare ruimte met relicten vormt een belangrijk ensemble.

De onderlinge samenhang en kwaliteit is de kracht van het geheel!

42

Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Tramkade 2024

Er zijn vijf ontwerphoudingen geformuleerd en toegewezen aan de verschillende gebouwen. Restauratie, Kleine Transformatie, Medium Transformatie, Grote Transformatie en Erfgoed als Inspiratie. Wat er mogelijk is wordt bepaald door de kenmerken van elk los fabrieksonderdeel, maar ook door de plek en balans binnen het ensemble. Belangrijk is dat de Tramkade herkenbaar blijft als een ensemble en ruimte biedt aan de nieuwe gebruikers.

De openbare ruimte verrast je Tussen de fabriekgebouwen blijft een griilig gevormde buitenruimte over. Het resultaat is een fascinerend labyrint met dwaalroutes, doorsteekjes en verrasingen. De mengelmoes van bestratingen versterkt het informele, doenerige gevoel. We koesteren dat. Alleen waar nodig wordt de bestrating gerepareerd. Oude leidingen, spanten, ketels, rails en graffiti worden zoveel mogelijk behouden.

Overgang binnen-buiten De plint als overgang naar de labyrintische openbare ruimte verdient extra aandacht. Het pragmatische karakter van de fabrieksgebouwen heeft een reeks dichte plinten opgeleverd. Het zorgvuldig kiezen van plekken om het nieuwe gebruik te laten zien en het gebouw te openen is daarom cruciaal. Maar juist op deze plek vraagt dit om een zorgvuldige dans van open en dicht om de verrassing en het rauwe karakter van het oorspronkelijke fabriekscomplex te behouden. Nieuwe gebouwen krijgen een open en uitnodigende plint. De begane grond van nieuwe gebouwen is transparant, minimaal 3,5 meter hoog en flexibel indeelbaar.

43

Uit Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta (2024) Het Molengebouw en Ketelhuis groeiden uit van meelfabriek tot veevoederfabriek. Het is het oudste complex op de Tramkade en rijksmonument. Ontwerphouding

Restauratie Bergplaats en Voorgebouw zijn beeldondersteunend. Ze danken dat vooral aan hun prominente ligging aan het water en als vooruitgeschoven post bij de entree. Ontwerphouding

Kleine transformatie Pakhuis, Schrotensilo en Bulk- of korrelsilo’s zijn beeldondersteunend. Ze waren een cruciaal onderdeel van de fabriek en zijn daarom onmisbaar in het verhaal. Ontwerphouding

Medium transformatie De Grondstoffensilo’s zijn beeldbepalend. De Fifties Silo en Meeldoseerinstallatie zijn beeldondersteunend.

Ontwerphouding

Grote transformatie De Expeditiehallen hebben een lage waardering. De spanten van de oostelijke hal krijgen een rol in de openbare ruimte.

Ontwerphouding

Erfgoed als inspiratie

Welstandscriteria Het Molengebouw is het icoon van het gebied. De restauratie is gebaseerd op een diepgravende cultuurhistorische analyse die resulteert in een respectvolle architectuurbenadering voor het exterieur en het interieur. De grote uitdaging bevindt zich in het westelijke deel van het gebouw, waar zich de oorspronkelijke silo’s bevinden. Die mogen voor een ander gebruik geschikt worden gemaakt. De silo’s moeten daarbij als silo’s herkenbaar blijven.

kavel 9 Expeditiehallen

kavel 8 Grondstoffensilo’s

Welstandscriteria De beide gebouwen worden behouden en gerenoveerd voor het huidige of een nieuw gebruik. Dat gebeurt op een terughoudende manier met subtiele architectonische interventies binnen het huidige volume. De Bergplaats concurreert niet met het naastgelegen Molengebouw; het blijft z’n eenvoudige

kavel 6 Fifties Silo en Meeldoseerinstallatie

zelf. De grote uitdaging in het Voorgebouw zit in de functie. Hier bevonden zich ooit de portierswoningen en hoe mooi zou het zijn als die weer terugkomen! Welstandscriteria De gebouwen en silo’s worden behouden en gerenoveerd voor het huidige of een nieuw gebruik. De basis van het bouwwerk (‘de tafel’) is stoer, authentiek en kan wat aan. Daar bovenop mag een object of volume worden geplaatst. Dat moet meer zijn dan een praktische toevoeging. Het nieuwe object onderstreept het experimentele en duurzame karakter van de Tramkade, zonder het industrieel erfgoed te verdringen. Sterker nog, industrieel en experimenteel versterken elkaar. Welstandscriteria De Grondstoffensilo’s worden behouden. Ze vormen nu reeds het beeldmerk van de Bossche Stadsdelta: (‘Voor eeuwig jong’) en groeien uit tot een icoon in het kwadraat. De bestaande constructie heeft echter zijn beperkingen. Daarom mag er een nieuwe tijdlaag worden toegevoegd, een nieuwe mega-structuur die op en over de silo’s wordt geplaatst. De Fifties Silo en Meeldoseerinstallatie. vragen om een soortgelijke aanpak. Dat is een hoogbouwlocatie op een deels bestaand onderstel.

kavel 5 Pakhuis kavel 4 Voorgebouw

kavel 10 Schrotensilo

kavel 11 Bulk- of korrelsilo

kavel 2 Ketelhuis

kavel 1 Molengebouw

kavel 3 Bergplaats

kavel 7 Brandweerhuisje

Welstandscriteria De Tramkade kent twee dominante richtingen: het Molengebouw en het Pakhuis aan de Spoorhaven. De nieuwbouw volgt die laatste. Het grote multifunctionele gebouw introduceert een nieuwe, grote maat en schaal in het gebied, iets dat in het verleden ook gebeurde. De architectuur is stoer, experimenteel en duurzaam. Het mag best brutalistisch zijn, mits de plint een open en uitnodigend karakter heeft.

5 ontwerphoudingen van de Tramkade 44

Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Tramkade 2024

45

kavel 1 Molengebouw Jong van geest in een historisch jasje Van het eerste multifunctionele gebouw op de Tramkade naar een monument dat klaar is voor een nieuwe toekomst. Oud ontmoet nieuw elkaar op het scherpst van de snede. Dit is het thuis van ‘Jong van geest’. Als vlaggenschip van de Tramkade laat dit gebouw zien hoe betaalbaarheid een plek krijgt in het hart. Het ademt geschiedenis en nodigt een nieuwe generatie uit om te dwalen en geïnspireerd te worden. waardering rijksmonument uit 1909 bouwkundige staat redelijk aanpak restauratie Het Molengebouw bestaat uit vijf bouwlagen en dat was best bijzonder in die tijd. De plattegrond is een U. In de ene poot van de U bevinden zich betonnen silo’s. De andere poot bestaat uit dragend metselwerk met in het midden een staalconstructie en vrij indeelbare

46

Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Tramkade 2024

47

verdiepingsvloeren van hout. De hefinstallatie aan de voorzijde legt de relatie met het water. De interne logistiek verliep via het trappenhuis met torentje en piramidedak in de oksel van de U.

kavel 3 Bergplaats Grandioze eenvoud Deze betonconstructie heeft in het verleden al bewezen van alle markten thuis te zijn. Door eenvoudige, maar doeltreffende ingrepen ontstaat een pure schoonheid. Poor but sexy. Het interessant maken van no nonsense is hier tot ware kunst verheven. Zo ontstaat een ingetogen canvas dat door de nieuwe gebruikers steeds weer anders opgevuld kan worden. Zowel in het gebouw als erop is ruimte voor objecten die hun stempel drukken en steeds kunnen veranderen, maar altijd ondergeschikt zijn aan de grandioze eenvoud van het totale gebouw.

Kernwaarden en transformatiekansen Het Molengebouw is het oudste onderdeel van de Tramkade en vormt, samen met het Ketelhuis, een beschermd rijksmonument. Het gebouw moet nodig opgeknapt worden. Voor het nieuwe gebruik als innovatief werkgebouw zijn waarschijnlijk extra stijgpunten en maatregelen op het gebied van duurzaamheid en veiligheid nodig. Dergelijke ingrepen zijn mogelijk, mits ze een restauratieve insteek hebben met behoud van historisch materiaal en respect voor de historische gelaagdheid, bouwfases en patina. Een nieuwe tijdslaag met eigen materialen kan toegevoegd worden, maar dient zich te voegen en in balans zijn met de historische context.

waardering beeldondersteunend bouwkundige staat redelijk aanpak kleine transformatie De Bergplaats was de eerste echte uitbreiding van het Molengebouw en is in alles ondergeschikt aan het

moederschip. Het bestaat uit twee bouwlagen. De constructie is van gewapend beton dat behoorlijk veel aankan. De buitengevel is uitgevoerd in geel metselwerk met stalen kozijnen, waarvan de meeste door kunststof exemplaren zijn vervangen. De fundering lijkt in goede staat en bestaat uit balken en poeren met een gestorte kelderbak daaroverheen. Kernwaarden en transformatiekansen De Bergplaats is zo’n gewoon, stoer en ingetogen gebouw dat met enkele basic ingrepen weer jaren vooruit kan. Denk aan het verhelpen van lekkages, herstel van enkele betonelementen, het verwijderen van roest op inwendig staal en het terugbrengen van de oorspronkelijke kozijnen. Architectonische interventies zijn hier subtiel binnen het huidige bakstenen volume. Het gebouw zelf blijft ingetogen en blijft zijn ondergeschikte rol behouden ten opzichte van het Molengebouw. Het platte dak leent zich voor een speels object of ‘parasite’ dat het gebouw als geheel net dat

kavel 2 Ketelhuis Briljant van binnen naar buiten Klein, met een prachtige ligging aan zowel de straat, als een intiem pleintje. Dit gebouw opent haar deuren naar alle kanten. Van opstelplaats van kolenketels naar een briljante invulling. Het interieur straalt je tegemoet. waardering rijksmonument bouwkundige staat redelijk aanpak restauratie Ketelhuis met verdwenen schoorsteen

In het Ketelhuis stonden de kolenketels op een stevige, betonnen strokenfundering. De gevels zijn opgetrokken uit metselwerk. Een aantal elementen, zoals de oorspronkelijke fabrieksschoorsteen, is in de loop van de tijd verdwenen. Het trafohuisje is iets later gebouw en hoort ook bij het kavel. Kernwaarden en transformatiekansen Het Ketelhuis is onderdeel van het beschermde rijksmonument. Het is een klein gebouw met zware gebruikssporen. Wat ervan over is dient met zorg te worden bewaard. Het nieuwe is subtiel, speels en zit vooral aan de binnenkant. Een transformatie heeft een restauratieve insteek met behoud van historisch materiaal en respect voor de historische gelaagdheid, bouwfases en patina.

48

Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Tramkade 2024

49

staal gefundeerd. De buitengevel bestaat uit roodbruin metselwerk. De stalen strookvensters en fraaie, gemetselde balkons annex erkers zijn inmiddels van kunststof. Kernwaarden en transformatiekansen Het Voorgebouw krijgt zijn oorspronkelijke functie en uitstraling terug. Het ‘terugrenoveren’ bestaat uit het verhelpen van praktische problemen (windverbanden, vloerbelasting e.d.) en herstellen van de jaren 50 architectuur. Architectonische interventies zijn hier subtiel binnen het huidige bakstenen volume. Die inzet mag met een kunstzinnig object op het dak worden bekroond.

kavel 5 Pakhuis

beetje extra’s geeft. Dat wordt niet te groot, te zwaar of te opdringerig. Het Molengebouw is het onbetwiste moederschip en de Bergplaats blijft daar ondergeschikt aan.

Welkom bij de club Het clubhuis dat ‘s ochtends, ‘s middags, s’ avonds en ‘s nachts bruist en door iedereen op duizend-en-een manieren te gebruiken is. Er gebeurt van alles in deze culturele ontmoetingsplek. De ultraflexibele inrichting maakt het mogelijk om dit gebouw volop te gebruiken.

De deuren staan letterlijk en figuurlijk altijd open. Om plek te maken voor iedereen is er ruimte voor extra volume op het dak. Een rauw en sterk architectonisch gebaar dat samen met het huidige Pakhuis een eenheid vormt. Maar als je dichterbij komt of ’s avonds kijkt dan ben je onder de indruk van de prachtige details. waardering beeldondersteunend bouwkundige staat redelijk aanpak medium transformatie Het Pakhuis wordt vooral gekenmerkt door de overkraging waar eerst de trein en later de vrachtwagen onder reed om geladen te worden. Het oogt als een bakstenen gebouw, maar heeft een stalen constructie en houten vloeren met een dak dat uit BIMsbeton vloerelementen bestaat. Kernwaarden en transformatiekansen De kracht van het Pakhuis zit in de grote open ruimte die op uiteenlopende manieren in te richten en te gebruiken is. De karakteristieke overkraging geeft tegenwoordig rugdekking aan het terras. De kracht en rauwheid van

kavel 4 Voorgebouw Ik zie jou, zie jij mij? Nieuwe opzichters gezocht! Het wonen komt terug met een plus. De menselijke maat staat centraal. Op de begane grond is iedereen welkom in de buurtkamer waar je gastvrij ontvangen wordt. De plint is vriendelijk en de vroegere balkons kunnen teruggebracht worden. Op het dak kan een klein kunstobject met een klein gebruik geplaatst worden. Het Voorgebouw is het uithangbord dat laat zien dat hier gewoond wordt en een voorbode van het gebruik in het naastgelegen Pakhuis. waardering beeldondersteunend bouwkundige staat redelijk aanpak kleine transformatie Het Voorgebouw was oorspronkelijk een portiersloge met woningen daarboven. De stalen constructie is op 50

Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Tramkade 2024

51

prettige van de Fifities Silo en de Meeldoseerinstallatie is dat je er onderdoor kan lopen. Het vormt op die manier een, nu nog wat vieze, kortsluiting tussen de twee straatjes. Kernwaarden en transformatiekansen Het onderscheid tussen beide bouwdelen moet herkenbaar blijven. De Fifites Silo blijft ook in zijn nieuwe gedaante een overgangselement naar het naastgelegen Pakhuis. De nieuwbouw is geïnspireerd op de kleine schaal, horizontale geleding en typische jaren 50 vorm van wat hier ooit stond. De resterende oostgevel met de karakteristieke luchtbruggen naar het Molengebouw worden ingepast. Het zou mooi zijn als dat ook met de kolommen lukt.

Een nieuwe tijdslaag bovenop de oudbouw.

het hoofdvolume worden gekoesterd. Maatregelen op het gebied van bijvoorbeeld brandcompartimentering en geluidsisolatie, die het gebouw toekomstbestendig maken, mogen daar geen afbreuk aan doen. Daarboven mag een extra laag annex tijdslaag worden toegevoegd dat in architectuur en kleurtoon samen opgaat met het stoere en oorspronkelijke karakter van de te behouden onderbouw. Kom je dichterbij, dan zie je de verfijning in het detail en besef je dat er een nieuwe tijd is aangebroken.

kavel 6 Fifties Silo en Meeldoseerinstallatie No guts no glory Is het een gebouw, openbare ruimte of infrastructuur? Of een combinatie van alle drie? Deze plek vraagt in ieder geval om een bijzondere ingreep. De woontoren krijgt een duidelijke en pragmatische opbouw. Het wordt een tafel met daarop een simpele en doelmatige constructie.

52

Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Tramkade 2024

Binnen dit frame is er ruimte voor de expressie van de individuele woning: zelfbouwkavels in de lucht! Alles, dus ook eventuele balkons, liggen binnen de contour van de constructie.

Het eigene van de Meeldoseerinstallatie zit in het infrastructurele karakter. De nieuwe cultuurtoren bouwt daarop voort. Die bestaat uit een industrieel framework dat de bewoners invullen. Het framework met deze gestapelde doe-het-zelf kavels staat over het bestaande portaal met de kenmerkende vulmonden heen. De ruimte daaronder blijft vrij. Het portaal mag eventueel tijdelijk worden verplaatst. Is de toren klaar, dan wordt het portaal weer teruggezet.

waardering beeldbepalende buitenruimte bouwkundige staat redelijk aanpak grote transformatie De Fifties Silo en Meeldoseerinstallatie zijn twee objecten uit verschillende bouwperiodes. De Fifties Silo springt er in alle historische foto’s uit. Het bestond uit stalen kolommen met daarboven stalen cilinders en een gemetselde opbouw met kap. De Fifties Silo is inmiddels grotendeels gesloopt, maar de oostgevel en kolommen staan er nog. De Meeldoseerinstallatie oogt meer als infrastructuur dan als gebouw. Het is een stalen portaal waarop prefab silo’s staan met daartussen stalen damwandprofielen. Het

53

De installaties tussen de Meeldoseerinstallatie en de Schrotensilo hebben geen hoge waarde en mogen worden verwijderd.

kavel 7 Brandweerhuisje Wie het kleine niet eert Bosschenaren houden van kleine huisjes op markante plekken in de openbare ruimte en weten die op een creatieve manier te gebruiken, zodat de hele stad ervan geniet. Dit is er weer een. waardering neutraal artefact bouwkundige staat matig aanpak kleine transformatie Het Brandweerhuisje is een eenvoudig gebouwtje op een magnifieke plek dat vroeger een belangrijke, publieke taak had. Kernwaarden en transformatiekansen Het Brandweerhuisje wordt behouden en krijgt een publieke invulling die bijdraagt aan de interactie en levendigheid op de oever.

kavel 8 Grondstoffensilo’s Het architectonische icoon De combinatie van bestaand en nieuw, een showcase van inventiviteit als symbool voor de ‘Voor eeuwig jong’ gevoel op de Tramkade. waardering bouwkundige staat aanpak

beeldbepalend gebouw matig grote transformatie

De Grondstoffensilo’s bestaan uit 21 cilinders in drie rijen van zeven. Elke cilinder heeft een doorsnede van zo’n 6 meter en is ongeveer 18 meter hoog. Daarboven liggen drie beloopbare transportgangen. Naast de silo’s staat een Elevatortoren. Dat is een staalconstructie met

gevelbeplating, waarvan de begane grond in metselwerk is uitgevoerd. Kernwaarden en transformatiekansen De Grondstoffensilo’s zijn het beeldmerk van de Tramkade. Dat is te danken aan hun prominente ligging aan het water, de repeterende vormen en energieke graffiti. Behoud is het uitgangspunt. Dat vraagt technisch nogal wat, zoals reparatie van de lasbreuken en de betonrand en het vervangen van de schadelijke verf. De doorsnede van de cilinders is groot genoeg om in te wonen. De middelste rij cilinders mag in dat geval eventueel verwijderd worden, mits de Elevatortoren blijft 54

Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Tramkade 2024

staan. Ook mogen er perforaties in de wand worden aangebracht. De eventuele optopping is spectaculair, maar verdringt de cilinders niet uit beeld. Integendeel, oud en nieuw versterken elkaar en creëren een iconisch beeld waarvoor je naar ‘s-Hertogenbosch komt.

kavel 9 Expeditiehallen Het podium, niet de toneelspeler Het grootste gebouw op de Tramkade, niet het opvallendste. Want het zijn vooral de toekomstige gebruikers die het kleur geven. waardering bouwkundige staat aanpak

neutraal redelijk

erfgoed als inspiratie

De Expeditiehallen bestaan uit gelamineerde driescharnierspanten met grote overspanning en een stalen gevelbeplating. Kernwaarden en transformatiekansen De spanten van de oostelijke hal vormen een open dak over het centrale plein. Die van de westelijke hal mogen weg. Daar komt het multifunctionele gebouw met de Street Scene, parkeervoorziening en woningen. De plint met de Street Scene krijgt een open karakter die in het plein overgaat. De getrapte opbouw naar het spoor 55

maken het gebouw tot een vanzelfsprekend onderdeel van het 3D-Park. De veelheid aan functies en expressieve hoofdvorm mogen er niet toe leiden dat het gebouw in tal van verbijzonderingen en frivoliteiten uit elkaar valt. Het multifunctionele gebouw manifesteert zich als één stuk (‘Aus einem Guss’) en lijkt zo op al die andere robuuste, eerlijke en flexibel te gebruiken gebouwen op de Tramkade.

kavel 10 Schrotensilo Industriële lantaarn aan de waterkant Deze bescheiden ogende silo is groter dan je denkt. Het is tijd om die als een reusachtige lantaarn aan de Dieze te laten oplichten.

waardering bouwkundige staat aanpak

beeldondersteunend redelijk medium transformatie

De Schrotensilo is een staalconstructie waarop prefab silo’s zijn geplaatst met daartussen stalen damwandprofielen. De fundering lijkt in orde. De gevel van de begane grond bestaat uit stalen kolommen met daartussen metselwerk en stalen ramen. Daarboven zit een damwandbekleding. Het dak bestaat uit stalen liggers met houten balklaag, GG-delen beschot en bitumnieuze dakbedekking. Kernwaarden en transformatiekansen De horizontale opbouw van de Schrotensilo en de

luchtbruggen naar de Grondstoffensilo’s bepalen het beeld en zijn het behouden waard. De horizontaliteit van de Schrotensilo zit vooral in de hoge, bakstenen plint. De schil daarboven mag vervangen worden, bijvoorbeeld door transparante gevelbekleding die aan de huidige, horizontaal gelede damwandprofielen refereert. Het toevoegen van een kroon c.q. uitkijkpost op de silo behoort tot de mogelijkheden. De installaties in de silo hebben minder waarde en mogen eventueel weg. Dat geldt ook voor de installaties die tussen de Schrotensilo en Meeldoseerinstallatie hangen. De luchtbruggen tussen de Schrotensilo en de Grondstoffensilo’s zijn beeldbepalende onderdelen en blijven behouden. Deze en andere verbindingen tussen gebouwdelen boven de plinten vormen tezamen een 3Dpark, historische verbindingen tussen de gebouwen, deels als historisch artefact en deels als een fysieke verbinding. De lage verbinding kan hierbij een functionele verbinding gaan vormen.

kavel 11 Bulk- of korrelsilo De poort die nieuwgierig maakt De poëzie van staal die toegang tot de Tramkade verschaft. En waar, als je omhoog de constructie inkijkt, de toekomst lonkt.

56

Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Tramkade 2024

waardering bouwkundige staat aanpak

beeldbepalende buitenruimte redelijk medium transformatie

De Bulk- of korrelsilo bestaat als het ware uit drie stalen tafels die tegen elkaar geschoven zijn. Elke tafel is gemaakt van staanders, liggers en vulmonden waar je onderdoor kunt lopen en rijden. De silo’s staan daar bovenop en worden met grove damwanden tegen weer en wind afgeschermd. De dakopbouw bestaat uit verschillende staalprofielen met windverbanden en is deels opengewerkt. Dat heeft op een aantal plekken tot corrosie geleid. Kernwaarden en transformatiekansen Het bijzondere van de Bulk- of korrelsilo zit vooral in de imposante onderdoorgang die je toegang tot de fabriek verschaft. Je wordt daar overdonderd door een woud van stalen staanders, liggers, vulmonden en andere installaties en het is juist die industriële ervaring die behouden dient te worden. De silo’s daarboven hebben minder waarde en mogen eventueel weg. Die ruimte kan worden benut voor combinaties van werken en wonen, mits eventuele perforaties het gesloten, industriële karakter van de schil niet aantasten. De installaties op de Bulk- of korrelsilo vormen een beeldmerk en worden behouden. De realisering van een entree op de begane grond is mogelijk, maar alleen als de doorloop en het doorzicht onder de silo openblijft.

57

DEEL III

VERVOLGSTAPPEN RICHTING REALISATIE Beoogde planning De gemeente kiest voor kavelgewijze ontwikkeling. De doelstelling is om voor elk kavel een plan met de beste prijs/kwaliteit verhouding uit de markt te halen. Om die doelstelling te realiseren, wordt in de komende maanden een selectieprocedure voorbereid. Naar verwachting start de uitvraag in het tweede kwartaal van 2025. Ook zal op dat moment een eerste informatiebijeenkomst hierover worden gehouden. Na de start van de uitvraag krijgen kavelontwikkelaars ruim de tijd om als zelfstandige eindgebruiker of in nauwe samenwerking met eindgebruikers een projectvoorstel met bieding voor te bereiden. Na de selectie, die naar verwachting in het vierde kwartaal van 2025 plaatsvindt, worden met geselecteerde partijen contractuele afspraken over het vervolgtraject gemaakt. Dat vervolgtraject omvat zowel de ontwikkeling van het eigen kavel als de samenwerking met de overige partijen in het gebied. De eventuele oprichting van een Tramkade Alliantie krijgt in die periode vorm.

1

58

Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Tramkade 2024

Voorbereiding selectieprocedure Q4 2024 - Q1 2025

2

Start eerste uitvraag

3

Indienen eerste projectvoorstellen

4

Eerste selectie

5

Start Tramkade Alliantie

6

Start realisatiefase en uitvoering

7

Beheer en exploitatie

Q2 2025

Q3 2025

Q4 2025

2026

2027

vanaf 2030

59

Omgevingsplan Het omgevingsplan voor de Tramkade heeft zijn basis in het bestemmingsplan Tramkade dat in 2005 is vastgesteld met het doel een levendig en veelzijdig gebied te creëren waar (tijdelijk) diverse activiteiten kunnen plaatsvinden. Kunst, cultuur, recreatie en commerciële bedrijvigheid zijn enkele van de functies die worden aangemoedigd binnen dit plan. Deze benadering van het omgevingsplan streeft naar een organische ontwikkeling, zonder een vastgesteld eindplan. Hierdoor worden de toegestane functies bewust ruim omschreven om flexibiliteit bij de invulling van het gebied te bieden. Binnen het huidige omgevingsplan zijn verschillende functies toegestaan, waaronder kunst en cultuur, sociale en maatschappelijke voorzieningen, recreatieve en sportfaciliteiten, kleinschalige bedrijvigheid, zakelijke dienstverlening en horeca. Om de bestaande stadsstructuur te behouden en mogelijke overlast te voorkomen, zijn detailhandel en horeca gereguleerd. Dit houdt in dat de detailhandel ondergeschikt moet zijn aan de hoofdfunctie. Daarnaast zijn er beperkingen op het aantal horecagelegenheden en de totale oppervlakte ervan. Naast de toegestane functies biedt het omgevingsplan ruimte voor diverse evenementen, zoals culturele, educatieve en recreatieve activiteiten.

Om overlast te minimaliseren moeten deze evenementen echter voldoen aan specifieke regels, zoals beperkingen op het aantal bezoekers, geluidsniveaus en de duur van het evenement. Hierbij is rekening gehouden met het woon- en leefklimaat in de omgeving om verstoringen te voorkomen. Echter, het omgevingsplan staat momenteel geen wonen toe op het terrein. Na het vaststellen van het Gebiedspaspoort Tramkade kunnen bouwplannen worden uitgewerkt die leiden tot het indienen van aanvragen voor een omgevingsvergunning. Indien een aanvraag niet past binnen het omgevingsplan, dient het te passen binnen de kaders van het Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta en de uitgangspunten/uitwerking van het Gebiedspaspoort

60

Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Tramkade 2024

Tramkade. Bovendien dient de aanvraag in overeenstemming te zijn met een evenwichtige toedeling van functies aan locaties wat moet worden aangetoond in een motivering. Vervolgens kan de gemeente medewerking verlenen aan de ontwikkeling door het afwijken van het omgevingsplan via een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) op basis van de motivering BOPA.

Grondexploitatie De grondexploitatie Tramkade is een financiële vertaling van de gewenste toekomstige ruimtelijke ontwikkeling van de Tramkade zoals toegelicht in dit Gebiedspaspoort Tramkade. In de grondexploitatie Tramkade zijn onder meer ramingen gemaakt voor het bouw- en woonrijp maken van dit deelgebied. Bijvoorbeeld plankosten en kosten van inrichting openbare ruimte zijn begroot en opbrengsten zijn geraamd (verkoop bestaande gebouwen en verkoop gronden voor nieuwbouw). Uitgangspunt is dat de meeste kavels (gebouwen en installaties), zoals omschreven in het Gebiedspaspoort, worden verkocht in huidige staat, maar wel vrij van huur of andere gebruiksrechten. De grondexploitatie Tramkade is een van de deelexploitaties van de Gebiedsexploitatie Bossche Stadsdelta, die wordt geopend bij de vaststelling van het Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta (reg.nr. 16836032). De grondexploitatie Tramkade heeft een financieel tekort op eindwaarde per 1-1-2034 van € 2,5 miljoen. Het financieel tekort van de grondexploitatie Tramkade is onderdeel van de Gebiedsexploitatie Bossche Stadsdelta. Het tekort van deze grondexploitatie Tramkade zal dan ook gedekt worden binnen deze Gebiedsexploitatie Bossche Stadsdelta.

Op dit moment is er nog geen sprake van een financieel sluitende gebiedsexploitatie Bossche Stadsdelta en is uw raad voorgesteld het verwachte tekort af te dekken uit het Structuurfonds, waarbij wij op dit moment deze bijdrage voorzichtigheidshalve hebben geraamd op maximaal €12 miljoen. Dit tekort proberen wij te verlagen door kansen te benutten en in te zetten op subsidies en bijdragen.

Binnen de totale gebiedsontwikkeling Bossche Stadsdelta hebben we te maken met verschillende soorten kosten: kosten binnen een deelgebied, kosten voor investeringen die de deelgebieden overstijgen en kosten voor investeringen die buiten de gebiedsexploitatie vallen, maar waar vanuit de deelgebieden wel een bijdrage aan dient plaats te vinden. De verbinding over het spoor is daar een voorbeeld van. De financiële dekking van deze kosten bestaat uit subsidies (waaronder de NOVEX en BOL-gelden), exploitatiebijdragen en inzet van gemeentelijke middelen. Daarnaast worden er ook naar rato bijdragen verwacht vanuit de diverse deelgebieden, wanneer deze deelgebieden in bepaalde mate profijt hebben van deze investeringen. Kosten worden zowel toebedeeld aan deelgebieden die de gemeente zelf actief oppakt (gemeentelijke grondexploitatie), als aan deelgebieden die door ontwikkelende partijen worden uitgevoerd (kostenverhaalsprojecten). De systematiek van kostentoedeling en voorts kostenverhaal wordt beschreven in het Financieel Beleidskader Bossche Stadsdelta, zoals opgenomen in bijlage 2 bij het raadsvoorstel Vaststelling Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta (reg.nr. 16836032). De inrichting van de kade langs de Dieze, het park en de ontwikkeling aan de waterkant, zoals in dit gebiedspaspoort beschreven, zijn ambities.

Deze ambities zijn meegewogen bij het bepalen van de omvang van de verwachte bijdrage vanuit het Structuurfonds zoals omschreven in het raadsvoorstel Vaststelling Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta (reg.nr. 16836032). De toekomstige ontwikkelpartners c.q. medeeigenaren zijn verantwoordelijk voor hun eigen kavel en bijbehorende business case en voor hun rol in de beoogde Tramkade Alliantie die zich onder andere richt op de invulling en het beheer van de buitenruimte. In het deelgebied Tramkade zal een bovengrondse

parkeergarage gebouwd gaan worden om te voldoen aan de gestelde parkeernormen. In het vervolgtraject zullen nadere afspraken worden gemaakt met betrokken partijen over realisering, eigendom, beheer en onderhoud van die parkeergarage, inclusief de

bijbehorende kostentoedeling.

Kavelpaspoorten Het uitvraag- en selectieproces voor de kavels vereist zorgvuldige voorbereiding. Een belangrijke vraag is of, en zo ja welke, kavels in eigendom van de gemeente blijven. Die keuze kan invloed op de aard van de ontwikkeling en de betrokkenheid van verschillende partijen hebben. Daarnaast is het belangrijk om, gezien de complexiteit en de impact op de gebiedsontwikkeling, het BOPA-proces (‘buitenplanse omgevingsplanactiviteit’) nauwkeurig te coördineren. Het doel daarbij is om een balans te vinden tussen enerzijds het inspelen op de wensen en belangen van alle betrokkenen en anderzijds het garanderen van een efficiënt en transparant proces met voldoende vaart. De gemeente maakt Kavelpaspoorten voor de kavels die aan de markt worden aangeboden. Kavelpaspoorten bevatten richtlijnen en voorwaarden voor de ontwikkeling van de kavels, inclusief bouwvoorschriften, duurzaamheidseisen en programmatische randvoorwaarden die passen binnen het Gebiedspaspoort Tramkade.

Communicatie en participatie Om te komen tot een goede en interessante nieuwe invulling van het gebied Tramkade, wordt op verschillende manieren en op verschillende momenten participatie ingericht. In het verleden is op het niveau van de Bossche Stadsdelta reeds sprake geweest van interactieve sessies waarbij iedereen kon dromen en vertellen over hoe zij de toekomst van de Tramkade voor zich zagen. Door de jaren heen zijn deze ideeën steeds concreter gemaakt. In begin 2023 is het plan Tramkade van dat moment gepresenteerd aan de omgeving. Zowel georganiseerde stakeholders als omwonenden en gebruikers van de Tramkade hebben kennis kunnen nemen van de plannen en men heeft aan kunnen geven

61

wat zij graag terug zien komen in de buitenruimte. Deze opbrengst is ter inspiratie meegenomen in het verder uitwerken van het gebiedspaspoort. Daarnaast zijn talloze gesprekken gevoerd met de huidige huurders van de Tramkade en potentieel geïnteresseerde organisatie in de toekomstige Tramkade. Ook deze inspiraties en ideeën zijn meegenomen in het opstellen van het gebiedspaspoort. In de vervolgstappen zullen voor de verdere concretisering van de plannen opnieuw gesprekken worden gevoerd zowel met partijen op de Tramkade (huidig en in de toekomst) als ook met omwonenden, de culturele sector, ondernemers uit de stad en andere belanghebbenden. Ontwikkelpartners op de Tramkade worden geacht te participeren in de Tramkade Alliantie. In deze Alliantie worden zaken afgesproken zoals de inrichting van de buitenruimte en de manier waarop het gebied vormgegeven wordt.

62

Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Tramkade 2024

63

64

Bossche Stadsdelta Gebiedspaspoort Tramkade 2024