Conceptbegroting 2024

Indicator Aantal vergunningen voor zonnevelden (cumulatief)

Nulmeting Doelstelling 2024

Ambitie 2026

2

6

10

5

5

21

0

10

50

Bron: afdeling VTH

aantal Vergunningen voor windmolens (cumulatief) Bron: afdeling VTH

Aantal geadviseerde bedrijven over grootschalig zon-op-dak Bron: Afdeling VTH

Wat gaan we er voor doen? • We werken samen met RWS aan het project OER A59 • We werken mee aan de MER-procedure en (aansluitend) de vergunningenprocedure voor de Duurzame Polder • We maken afspraken met ontwikkelaars van wind- en zonneparken over financiële participatie • We continueren de procedure met de resterende projecten van de tender ‘50-hectare-zon-op-land’ • We voeren de aanpak voor bedrijven die grootschalig zon-op-dak willen uit op de bedrijventerreinen. Hierbij onderzoeken we wat netschaarste betekent voor de mogelijkheden voor grootschalig zon op dak, en gaan samen met bedrijven op zoek naar slimme oplossingen. • We richten ons in RES-verband op een nieuwe samenwerkingsstrategie en werken mee aan het opstellen van een regionale PlanMER voor onze opwekopgave voor de periode na 2030.

Extra stappen om van het gas af te gaan Wat willen we bereiken? In 2045 wordt er geen aardgas meer gebruikt in de gebouwde omgeving. Dit betekent dat we voor die tijd aardgas vervangen door duurzame warmtebronnen. Op dit te realiseren ontwikkelen we een duurzaam warmtenet, waarop meerdere buurten aangesloten kunnen worden. Belangrijke randvoorwaarde is de oprichting van een warmtebedrijf voor de ontwikkeling en exploitatie van warmtenetten met een publiek meerderheidsbelang.

89

Indicator Aantal startbuurten

Nulmeting Doelstelling 2024

Ambitie 2026

1

2

2

0

7

7

Bron: Monitoring warmtetransitie

Aantal afgeronde onderzoeksbuurten Bron: Monitoring warmtetransitie

Wat gaan we er voor doen? • We bepalen de rol van de gemeente in de ontwikkeling en exploitatie van warmtenetten • We gaan door met de uitvoering van de PAW-buurt ‘t Zand • We communiceren naar inwoners en partners over de warmteoplossingen voor alle buurten en de bijbehorende planning op hoofdlijnen (zoals bepaald in de TVW 2.0) • We starten met het aardgasvrij gereed maken van buurten die als eerste aangesloten kunnen worden op de geprioriteerde warmtebron (zoals bepaald in de TVW 2.0) • We verkennen samen met de eigenaren van de belangrijkste warmtebronnen (zoals bepaald in de TVW 2.0) hoe wij deze kunnen ontsluiten • We starten met een tracéstudie van de geprioriteerde warmtebron naar de buurten die hier vóór 2035 op aangesloten kunnen worden (zoals bepaald in de TVW 2.0)

Duurzame verstedelijking Wat willen we bereiken? We laten de investeringen op het vlak van woningbouw gepaard gaan met investeringen in sociale, klimaatbestendige, veilige en gezonde wijken en dorpen. Wat gaan we er voor doen? • We actualiseren het Duurzaamheidsakkoord met woningcorporaties en Stedelijk Huurders Platform op basis van de aangescherpte ambities en kaders. We werken hierbij toe naar een meer programmatische en resultaatgerichte aanpak. • Bij ruimtelijke plannen vormt duurzaamheid één van de uitgangspunten. We continueren hierin onze inzet op klimaatadaptatie, groen, gezondheid en circulariteit • We intensiveren onze samenwerking met het rijk, provincie, waterschap en anderen om water goed te integreren in alle gebiedsontwikkelingen, zoals in de Bossche Stadsdelta

Duurzaam gedrag Wat willen we bereiken? We willen dat inwoners en ondernemers duurzame keuzes maken in en om hun huis of bedrijf. Dit doen we door te inspireren en stimuleren. We werken hierbij samen met diverse partners in de gemeente, zoals bedrijven, woningcorporaties, onderwijsinstellingen en bewonersgroepen.

90

Wat gaan we er voor doen? • We nemen actief deel aan het netwerk Club van Duurzaam Doen • We voeren campagnes uit om duurzaam gedrag te stimuleren (al dan niet met subsidie) • We versterken de communicatie naar inwoners en bedrijven via de (sociale) media

Goede afvalzorg Wat willen we bereiken? Onze ambitie is minder restafval, met behoud van kwaliteit van grondstoffen, en hoge klanttevredenheid. Naast de bronscheiding zien wij ook nascheiding als een goede manier om de hoeveelheid restafval terug te brengen. Daarbij blijven we in de koplopergroep van de 100+gemeenten als het gaat om een lage afvalstoffenheffing.

Indicator aantal kg Restafval minicontainers

Nulmeting Doelstelling 2024

Ambitie 2026

189

165

75

208

185

85

288

260

85

7,5

8,0

8,0

Bron: Afvalstoffendienst

aantal kg restafval ondergrondse containers Bron: Afvalstoffendienst

aantal kg restafval verzamelcontainers Bron: Afvalstoffendienst

Klanttevredenheid Bron: Afvalstoffendienst

Wat gaan we er voor doen? • We geven voorlichting over voedselverspilling en bronscheiden van groente, fruit en etensresten. We onderzoeken waar de inwoners behoefte aan hebben voor een betere scheiding van GFT+etensresten. Hiervoor voeren we een pilot uit bij appartementencomplexen en bij woningen die gebruik maken van ondergrondse containers om GFT+etensresten gescheiden in te zamelen. • We onderzoeken de mogelijkheid om via de milieustraat Treurenburg meer te komen tot hergebruik van grondstoffen door aan de voorkant een betere selectie te maken van de herbruikbare en recyclebare grondstoffen voordat deze in de afvalfase belanden. • We gaan plastic, blik en drankenkartons (PBD) bij laagbouwwoningen huis-aan-huis inzamelen. Hiervoor zetten we bij een groot deel van de laagbouwwoningen in de gemeente een minicontainer uit voor PBD. • We zijn met de regiogemeenten in een vergevorderd stadium wat betreft het project nascheidingsinitiatief. Het gaat hierbij om het afval uit dicht stedelijk gebied, waar bronscheiding moeilijk is, te gaan nascheiden. Begin 2024 zal een besluit worden genomen over dit initiatief.

91

Duurzame bodem en ondergrond Wat willen we bereiken? We streven naar een vitale bodem en ondergrond, met een goede balans tussen benutten en beschermen. Dit draagt bij aan een gezonde leefomgeving en biodiversiteit. Wat gaan we er voor doen? • We bevorderen het duurzaam gebruik van de ondergrond ten behoeve van onder andere bodemenergie, waterberging, klimaatadaptatie en ondergrondse infrastructuur. Hierbij zijn ruimtelijke ontwikkelingen leidend • We voeren (meerjarige) saneringen uit bij gemeentelijke projecten • We stimuleren bodemonderzoek en -sanering bij bedrijven.

Verbeteren luchtkwaliteit Wat willen we bereiken? Ons doel is meer gezonde jaren voor iedereen. Schone lucht draagt hieraan bij. Met onze deelname aan het Schone Lucht Akkoord streven we naar een gezondheidswinst van minimaal 50 procent in 2030 ten opzichte van 2016. Wat gaan we er voor doen? • We voeren de maatregelen uit het decentraal uitvoeringsplan luchtkwaliteit uit • We ondersteunen bewonersinitiatieven bij het meten van luchtkwaliteit

Beperken geluidshinder Wat willen we bereiken? Ons doel is een acceptabel geluidsniveau in de leefomgeving van zowel weg- en railverkeer, als van bedrijvigheid, horeca en evenementen. Wat gaan we er voor doen? • Op basis van actuele geluidbelastingkaarten stellen we een Actieplan geluid op • Bij ruimtelijke plannen zorgen we voor een acceptabel geluidsniveau door wegen, spoor en bedrijven • We controleren het geluidsniveau van horeca en evenementen

92

Externe veiligheid Wat willen we bereiken? We willen de risico’s van bedrijvigheid, opslag en vervoer van gevaarlijke stoffen zoveel mogelijk beperken voor inwoners, werkenden en bezoekers van de gemeente. Wat gaan we er voor doen? • Naar aanleiding van nieuwe regelgeving in de omgevingswet stellen we nieuw beleid op met als doel om een en veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit te bereiken en in stand te houden • Bij nieuwe ruimtelijke plannen maken we een afweging met betrekking tot de risico's als gevolg van transport van gevaarlijke bedrijven en risicovolle bedrijven • We werken aan het ondergronds brengen van hoogspanningskabels

Wat kost het? De exploitatie bestaat uit de jaarlijkse lasten en baten. In totaal gaat het om de volgende bedragen (x € 1.000): Omschrijving Rekening Begroting Begroting 2022 2023 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Lasten

64.488

90.699

69.258

69.401

69.665

69.621

Baten

65.275

87.251

70.852

70.882

70.792

70.762

787

-3.447

1.594

1.481

1.128

1.141

Saldo van lasten en baten

Investeringen Zie de bijlage Investeringen bestaand beleid voor een totaal overzicht van de investeringen op basis van bestaand beleid inclusief de toelichtingen. Binnen dit programma staan de volgende investeringen gepland: (Bedragen x € 1.000)

Omschrijving

2024

2025

2026

2027

Duurzaamheid (incl. mobiliteit) Inzamelmiddelen bedrijfsmatig Logistiek zonder papier Nieuw KCA-depot milieustation Treurenburg NIeuwe voertuigen afvalstoffendienst Vervanging afzuigigin lasdampen Vervanging ondergrondse containers

1.231 360 50 200 1.530 50 590

1.231 360 1.530 880

1.231 360 1.530 880

1.231 360 1.530 880

Totaal

4.011

4.001

4.001

4.001

93

Subsidies Binnen dit programma worden de volgende subsidies verleend (bedragen onder voorbehoud van goedkeuring door de gemeenteraad en resultaten van afspraken): Doelstelling/subsidieontvanger Geraamde Geraamde verstrekking verstrekking 2023 2024 Bevorderen initiatieven gericht op het stimuleren van een duurzaam milieugedrag bij inwoners Subsidieregeling Bossche duurzaamheids-activiteiten

21.770

23.860

21.770

23.860

Schoon hemelwater van bestaande particuliere daken afkoppelen via groene daken. Door hemelwater af te koppelen stort het riool minder over, waardoor de oppervlaktewaterkwaliteit verbetert. Uiteindelijk zijn zo ook een minder groot vuilwaterriool en rioolwaterzuivering nodig, wat efficiency in de gehele waterketen betekent. Afkoppelen vormt een onmisbaar onderdeel van doelmatig waterbeheer en van de ambitie om te komen tot een klimaatbestendig, robuust en mooi watersysteem in ’sHertogenbosch. Groene daken bieden een grote bijdrage aan zowel het vasthouden van water als de verbetering van de biodiversiteit en het leefklimaat in de stad. Subsidieregeling aanleg groene daken

106.900

117.160

106.900

117.160

Stimuleringsbijdrage voor natuur- en milieueducatie voor basisscholen

25.030

27.430

Het Groene Pad

25.030

27.430

Versterken netwerk bedrijven en organisaties in 's-Hertogenbosch en in staat stellen om concrete projecten van de grond te krijgen die bijdragen aan onze duurzaamheidsdoelen Club van duurzaam doen

40.000

40.000

40.000

40.000

Verbonden partijen In het Register Verbonden partijen staan de vaste gegevens van iedere verbonden partij waar in de gemeente ’s-Hertogenbosch deelneemt weergegeven. Onder ‘vaste’ gegevens verstaan we die gegevens, die niet ieder jaar wijzigen. Iedere twee jaar zal een check en eventuele update van deze gegevens plaatsvinden. Ook de zware regionale samenwerkingsverbanden waarin de gemeente ’sHertogenbosch participeert staan in dit register. De Verbonden partijen binnen dit programma vindt u op de volgende pagina's, een overzicht van alle verbonden partijen vind u in de paragraaf Verbonden partijen. Dit programma kent de volgende verbonden partijen:

94

Coöperatieve Vereniging Midwaste Milieu UA Geplaatst aandelenkapitaal, Rekening courant, leningen,

Financieel belang Eigen vermogen

Vreemd vermogen

garanties, subsidies e.d.

01-01-2022

31-12-2022

01-01-2022

31-12-2022

Coöperatieve vereniging met uitsluiting van aansprakelijkheid, bijdrage bij toetreding € 30.000, jaarlijkse bijdrage € 40.000

€ 1.700.208

€ 1.776.276 € 41.887.733 € 37.125.879

Resultaat 2022 € 76.068

Risicomanagement: De Coöperatieve Vereniging Midwaste Milieu U.A. is begin 2009 opgericht en heeft als belangrijkste doel het voor haar leden bereiken van de hoogst mogelijke kwaliteit tegen de laagst mogelijke maatschappelijke kosten v.w.b. het inzamelen en verwerken van afval. De coöperatieve vereniging is de juiste entiteit welke past bij de gestelde doelen van de (toekomstige) leden en de toekomstige ontwikkelingen. De coöperatieve vereniging is een rechtspersoon en dus aansprakelijk voor haar doen en laten. De Coöperatieve Vereniging Midwaste Milieu U.A. is een CV met een uitgesloten aansprakelijkheid. Het lidmaatschap van de gemeente ’s-Hertogenbosch van de Coöperatieve Vereniging Midwaste Milieu U.A. betekent dat de gemeente niet aansprakelijk is voor nadelige gevolgen van overeenkomsten die de coöperatie sluit met andere partijen (andere leden en derden). Binnen de coöperatie zijn wij uitsluitend aansprakelijk voor die zaken waarvoor wij zelf een overeenkomst hebben gesloten met de coöperatie.

Omgevingsdienst Brabant-Noord Geplaatst aandelenkapitaal, Rekening courant, leningen,

Financieel belang Eigen vermogen

Vreemd vermogen

garanties, subsidies e.d.

01-01-2022

31-12-2022

01-01-2022

31-12-2022

€ 112,60 gemiddelde kostprijs per uur voor 2024

€ 10.127.000

€ 9.040.000 € 11.380.000 € 10.291.000

Resultaat 2022 € 988.000

Risicomanagement: In de begroting van de ODBN is een paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing opgenomen. De ODBN streeft ernaar om de onderkende risico’s zoveel mogelijk te ondervangen door het treffen van beheersmaatregelen, het afsluiten van verzekeringen en/of buffers te vormen voor niet voorzienbare financiële tegenvallers. Ze hebben de risico’s in beeld gebracht en de “waarde” die aan deze risico’s is verbonden, vastgesteld. Daarmee zijn deze risico’s ook vanuit financieel oogpunt voldoende afgedekt. Belangrijkste risico’s die de ODBN onderkent zijn externe ontwikkelingen als gevolg van bijvoorbeeld landelijke politieke besluitvorming, het niet realiseren van opdrachtvolume en onvoorziene prijsstijgingen. Verder speelt de krapte op de arbeidsmarkt, waardoor het moeilijk is om vrijvallende functies adequaat in te vullen. Ook is de mogelijke onevenredige stijgende tarieven van de inhuur als risico aangemerkt.

95

Risico's Klik hier voor een totaaloverzicht van de risico's. Op dit programma zijn de volgende risico´s van toepassing: Risico

Stortplaats Meerendonk/Vlagheide

Aard

Maximaal bedrag

Kans (1=laag, 5=hoog)

Structureel

PM

4

Na sluiting van een stortplaats wordt deze overgedragen aan de provincie. Zij zijn vanuit de Wet Milieubeheer belast met de eeuwigdurende nazorg voor gesloten stortplaatsen. Op het moment van overdracht dient het benodigde doelvermogen te worden afgerekend. De provincie Noord-Brabant voert elke vijf jaar periodiek onderzoek uit, een zogeheten Asset Liability Management (ALM) studie. Daarbij stelt de provincie vast of de gehanteerde rekenrente (momenteel 5,06%) en daarmee het gehanteerde doelvermogen, passend is om aan haar eeuwigdurende nazorgverplichtingen te voldoen. De resultaten van de laatste vastgestelde ALM-studie, waarbij onder meer de effecten van de langdurig lage rentestand in beeld zijn gebracht, zijn met de vergunninghouders van de stortplaatsen intensief besproken. Een langdurige lage rentestand heeft gevolgen voor de financiering van de eeuwigdurende nazorgplicht van de provincie. Zowel de Provincie als de Exploitanten onderkennen dat alternatieven (waaronder (maar niet beperkt tot): duurzaam stortbeheer, 100-jarige levensduur bovenafdichting, technologische ontwikkelingen/innovaties en afvalmining) mogelijk kunnen leiden tot een beperking van de kosten van de nazorg van de stortplaatsen in de toekomst en derhalve tot een verlaging van het doelvermogen van de stortplaatsen, zonder dat afbreuk wordt gedaan aan de vereisten voor veiligheid en milieu.

Daarom hebben de provincie en de vergunninghouders een overeenkomst gesloten om hier de komende jaren, in aanloop naar de nieuwe ALM-studie (gepland 2023), diepgaand onderzoek naar te doen. Onderdeel van deze overeenkomst is dat, zo lang het onderzoek loopt, de vergunninghouders de stortplaatsen nog niet voor eeuwigdurende nazorg overdragen aan de provincie en dus zelf risicodragend blijven. Tegelijkertijd handhaaft de provincie de rekenrente op het bestaande niveau. Deze afspraak geldt voor een periode van maximaal 5 jaar. Zo lang het doelvermogen niet definitief is vastgesteld, lopen wij het risico dat het reeds in het nazorgfonds gestorte vermogen, samen met de voorzieningen die wij voor beide stortplaatsen aanhouden, ontoereikend is."

Beleidskaders/wet- en regelgeving RIB Visie samenwerken aan een duurzaam 's-Hertogenbosch 2019 RV Regionale Energiestrategie 1.0 RV Duurzame Polder 2020 RV vaststelling Visie energielandschap 2020 RIB transitievisie Warmte 1.0 2021 RIB Duurzaamheidsakkoord 2018 RIB afvalvisie 2020 Nota hogere grenswaarde 2010 RV Nota bodembeheer 2019-2024 en regionale bodemkwaliteitskaart verordening bodemsanering 2009 RIB uitvoeringskader externe veiiligheid 2010 Schoon luchtakkoord 2020 RIB Geurverordening Maasdonk Verordening geurhinder en veehouderij 2008 RV Bouwstenen TVW 2.0 RV Visie Energielandschap

96

Cultuurhistorische kwaliteit Ambitie We willen het Bossche erfgoed duurzaam behouden voor toekomstige generaties en het actief inzetten bij de ontwikkeling van de stad. Erfgoed kan dienen als inspiratiebron voor ruimtelijke kwaliteit en een rol spelen bij het realiseren van de grote opgaven als klimaatadaptatie, duurzaamheid en verstedelijking. Cultuurhistorie geeft karakter en identiteit aan stad en buitengebied (‘een stad die denkt in eeuwen’) en biedt zo kansen om te investeren in de kwaliteit van de leefomgeving. Door erfgoed te verbinden aan sport, cultuur, welzijn en toerisme en recreatie kan het bijdragen aan economische en sociale ontwikkeling. Daarbij maken we de Bossche geschiedenis toegankelijk voor – en samen met – een zo breed mogelijk publiek. Onze aanpak is faciliterend, laagdrempelig, publieksgericht en waar mogelijk digitaal.

Erfgoed duurzaam behouden voor toekomstige generaties Wat willen we bereiken? Erfgoed is op veel plaatsen in onze gemeente aanwezig: historische gebouwen en cultuurhistorie in de buitenruimte, het archeologisch bodemarchief en landschapselementen, maar ook in de vorm van archiefstukken en archeologische vondsten in onze depots. Dit erfgoed is kwetsbaar en we hebben als taak het te behouden voor toekomstige generaties. We zorgen daarom voor (wettelijke) bescherming en duurzaam behoud van waardevolle gebouwen en landschapselementen, zorgvuldig beheer van archeologische objecten en archieven in depots die voldoen aan de wettelijke eisen en het zoveel mogelijk digitaal beschikbaar stellen van zowel collecties als onderzoeksdata.

Wat gaan we er voor doen? • Het Erfgoedcentrum is eind 2023 geopend. In 2024 ronden we het project af met de herinrichting van de buitenruimte rondom het Groot Tuighuis. Dit wordt een zwerfgebied, tevens zal de ruimte worden ingezet voor publieksactiviteiten. • We leggen de komende periode aan de raad een besluit over het realiseren van een nieuwe archiefbewaarplaats (het wettelijk verplichte depot voor archiefstukken) voor (beschikbaar stellen uitvoeringskrediet). Daarnaast ontwikkelen we het eveneens wettelijk verplichte e-depot verder door, door er meer archieven in op te nemen en het te voorzien van een publieksvriendelijke zoeken raadpleegfunctionaliteit • We verbeteren de ontsluiting van de gemeentelijke collectie door het zelf uitvoeren en faciliteren van onderzoek. Daarnaast zorgen we voor documentatie en onderzoek van archeologische en bouwhistorische elementen die door bouwactiviteiten verloren dreigen te gaan. Onderzoeksresultaten worden ingezet ten behoeve van initiatiefnemers en de gemeentelijke organisatie (advisering en ontwikkeling) • We plaatsen beschermwaardige panden, complexen en terreinen op de gemeentelijke monumentenlijst.

We betrekken verduurzaming bij de reguliere advisering en zetten in op het gebruik van erfgoed als inspiratiebron bij ruimtelijke ontwikkelingen • Via het Herbestemmingsteam Monumenten bieden we ondersteuning en inhoudelijk advies (maatwerk) aan initiatiefnemers van herbestemmingsprojecten bij grotere leegkomende monumenten en ander erfgoed. Via een proactieve en integrale aanpak geven we sneller inzicht in het gehele herbestemmingstraject en bieden we een laagdrempelige ingang. Waar mogelijk zetten we subsidie in voor het doen van een haalbaarheidsonderzoek • We subsidiëren in deze bestuursperiode de restauratie van 80 gemeentelijke monumenten en beeldbepalende panden (gemiddeld 15-25 per jaar). Daarnaast leveren we een gemeentelijke bijdrage in de subsidiabele instandhoudings- en restauratiekosten van het iconische rijksmonument de Sint-Jan, in afstemming met provincie en rijk

97

• We maken een inhaalslag met de materiële verzorging van de archieven, conform de aanbevelingen in het rapport Hoogduin (2020). We laten waar nodig de archeologische en bouwhistorische collectie restaureren en conserveren. We vergroten de toegankelijkheid van de collecties door digitalisering en door ontsluiting in collectiebeheersystemen

Erfgoed toegankelijk maken voor meer mensen Wat willen we bereiken? Erfgoed is van en voor iedereen, vertelt iets over identiteit en zorgt voor sociale verbinding. Het voegt kwaliteit toe aan de leefomgeving en is een niet te onderschatten economische factor. Erfgoed krijgt pas waarde als het ook zichtbaar en bruikbaar is. Daarom willen wij onze bronnen en verhalen toegankelijk maken voor meer mensen. Dat zijn onder meer de bewoners en bezoekers van 'sHertogenbosch, onderzoekers, leerlingen en docenten, stadsontwikkelaars en de creatieve (cultuur)makers. We stemmen onze producten, diensten en publieksactiviteiten af op de wensen van deze brede groep gebruikers. Op die manier stellen we iedereen in staat verhalen te vertellen, te leren, te innoveren en te creëren.

Wat gaan we er voor doen? • Vanaf 2024 worden de volgende erfgoedprojecten in de openbare ruimte voorbereid en/of uitgevoerd: planvoorbereiding van een herkenbare liniedijk met hoornwerken in de Henriettewaard; consolidatie, herstel en recreatieve ontsluiting van het fort Crèvecoeur; planvoorbereiding van de Schans Deuteren; herstel redoute De Herven; herinrichting openbare ruimte om het Kruithuis; een opstappunt aan de Binnenhaven; realisatie stadspark bij Sluis Nul waarbij de vestingcontour herkenbaar wordt gemaakt; zichtbaar maken Bastion Deuteren (fase 2 Wilhelminaplein); initiatieffase Waterknooppunt Citadel, ravelijn e.d. (gekoppeld aan Bossche Stadsdelta); onderzoek naar de doorontwikkeling Bastionder (onder meer in relatie tot vaarroutes/bezoekers); onderzoek naar de mogelijkheden voor het zichtbaar/beleefbaar maken van de Engelerschans. Een deel van deze projecten draagt bij aan de zichtbaarheid en het publieksbereik van de Linie 1629 en de Zuiderwaterlinie, dit gebeurt in afstemming met bestuurlijke partners (de Liniegemeenten Heusden, Vught en Sint-Michielsgestel en de provincie Noord-Brabant) • We laten jong en oud kennismaken met de lokale geschiedenis via educatieve programma's en talentontwikkeling. Dat gebeurt in de klas, op locatie, in het nieuwe Erfgoedcentrum en online.

We zoeken hiervoor de samenwerking met Huis73, scholen uit de regio en andere maatschappelijke partners en geven zo invulling aan het programma ‘Bossche Vensters’. We werken nauw samen met vrijwilligers, beroepsopleidingen en wetenschappelijk onderwijs • Naast het ontwikkelen en zichtbaar maken van de fysieke Linie 1629 werken we toe naar het jaar 2029, wanneer we (samen met bestuurlijke en maatschappelijke partners) op een eigentijdse manier stilstaan bij 400 jaar Beleg van 's-Hertogenbosch. Deze bestuursperiode willen we de boodschap bepalen (die past bij onze citymarketingdoelen) en komen tot een organisatie-aanpak en de eerste contouren van de route naar het evenementenjaar • We maken ons erfgoed toegankelijk voor een brede doelgroep. Dat doen we door in te spelen op actuele (gebieds)ontwikkelingen, door oud en nieuw bij elkaar te brengen en door verbindingen te maken met andere thema's zoals sport, cultuur en toerisme. We organiseren tijdelijke (buiten)exposities en leveren een bijdrage aan publieksactiviteiten en evenementen, zoals Open Monumentendag, de Data Week NL en de Bossche Zomer • We zetten in op verdere digitalisering om de toegankelijkheid en het bereik te vergroten. Dat doen we door bronnen aan te bieden als ‘linked (open) data’, door te werken aan betere online zoekingangen (websites/portalen) en vernieuwende presentaties via (route)apps, VR/AR en games.

De Den Bosch Time Machine brengt de geschiedenis tot leven via een digitaal informatiesysteem dat data aan elkaar koppelt en visualiseert. Zo geven we invulling aan ’s-Hertogenbosch als toonaangevende Datastad én Cultuurstad van het Zuiden

98