Document · PDF

Conceptbegroting 2024

Gemeenteraad 14 november 2023, gemeente 's-HertogenboschBij agendapunt: Begroting 202429.953 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Conceptbegroting 2024 Gemeente 's-Hertogenbosch

Inhoud Hoofdlijnen .................................................................................................................................. 3 Bestuurlijke hoofdlijnen ...........................................................................................................................................3 Financiële hoofdlijnen ............................................................................................................................................10

Deel I: Beleidsbegroting ...............................................................................................................14 Programma's ...............................................................................................................................15 Bestuursorganen en -ondersteuning .....................................................................................................................16 Dienstverlening met een kloppend hart voor de samenleving ..............................................................................21 Gezondheid, sociale structuur en maatschappelijke ondersteuning .....................................................................24 Veiligheid................................................................................................................................................................34 Cultureel klimaat ....................................................................................................................................................41 Gelijke kansen op talentontwikkeling ....................................................................................................................51 Verstedelijking en wonen.......................................................................................................................................58 Openbare ruimte, water en

groen .........................................................................................................................70 Bereikbare stad, dorpen en wijken ........................................................................................................................77 Sport en recreatie ..................................................................................................................................................82 Energie, duurzaamheid en milieu ..........................................................................................................................89 Cultuurhistorische kwaliteit ...................................................................................................................................98 Ruimte voor economie en voorzieningen ............................................................................................................102 Werk en inkomen .................................................................................................................................................116 Gelijke kansen op financiële redzaamheid...........................................................................................................122 Beleggingen en overige baten en lasten ..............................................................................................................125

Gemeentelijke belastingen ..................................................................................................................................132 Algemene uitkering gemeentefonds ....................................................................................................................133

Paragrafen ................................................................................................................................ 134 Lokale heffingen ...................................................................................................................................................134 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .........................................................................................................141 Onderhoud kapitaalgoederen ..............................................................................................................................150 Financiering ..........................................................................................................................................................154 Bedrijfsvoering .....................................................................................................................................................157 Verbonden partijen ..............................................................................................................................................160 Grondbeleid .........................................................................................................................................................190

Deel II: Financiën ....................................................................................................................... 200 Overzicht van baten en lasten..............................................................................................................................201 Financiële positie .................................................................................................................................................208 Afdeling Orthen ....................................................................................................................................................227 Bijlagen ........................................................................................................................................................ 228

HOOFDLIJNEN Bestuurlijke hoofdlijnen

Inleiding Met deze begroting zetten we nieuwe stappen op weg naar een aantrekkelijk en toekomstbestendig ’sHertogenbosch. We doen dat in een tijd met veel dynamiek en onzekerheid. We hebben de afgelopen tijd gezien dat grote ontwikkelingen in energieprijzen, inflatiecijfers, zorgen over bestaanszekerheid, de oorlog in Oekraïne en vluchtelingenstromen tot grote uitdagingen voor onze inwoners en gemeente leidden. De val van het kabinet heeft daar nog eens de nodige onzekerheid en dynamiek aan toegevoegd. Tegen die achtergrond en ook de start van een nieuw provinciebestuur, is het van belang om als lokale overheid koers te houden. Op onze ambities uit het bestuursakkoord en in het bijzonder op de hoofdopgaven. Op een solide financieel huishoudboekje. En op het realiseren van impact voor onze inwoners. Gericht op oplossingen voor de vragen van vandaag en het verder bouwen aan de stad en de dorpen voor de generaties na ons. Ook in financieel opzicht is er veel onzekerheid. Onze uitgangspositie is goed en voor het komend jaar is er ruimte om incidenteel te investeren. Aan de hand van de voorjaarsnota sprak uw raad zich al uit over concrete voorstellen die in deze begroting zijn opgenomen. Maar in het structurele meerjarenbeeld hebben we vanaf 2026 te maken met een verlaging van het gemeentefonds waardoor er geen ruimte is voor structureel nieuw beleid.

Het beeld vanaf 2026 is reden tot zorg en we blijven ons dan ook in G40 en VNG-verband inzetten voor een stevige lobby naar het rijk. Om het financiële perspectief voor gemeenten te verbeteren en om helderheid te krijgen op de kaders en instrumenten op de grote opgaven die vragen om een landelijke aanpak. Koersvast op onze ambities Wonen en duurzame verstedelijking We werken stevig door op onze verstedelijkings- en woningbouwambities. Om een groter aandeel betaalbare woningen in nieuwe plannen te kunnen realiseren, maken we afspraken met marktpartijen en woningbouwcorporaties. En we maken ruimte om in de komende twee jaar te investeren in extra flexwoningen. Verdere stappen in de planvorming voor grote verstedelijkingslocaties als de Bossche Stadsdelta en Station Oost zorgen ervoor dat onze woningbouwcapaciteit op orde blijft. Met behulp van een forse rijksbijdrage werken we hier aan duurzame verstedelijking met ruimte voor wonen, voorzieningen, mobiliteit, klimaatadaptatie en de doorontwikkeling van ons station. En met een recente rijksbijdrage van bijna 20 miljoen euro – bovenop de eerdere 96 miljoen – kunnen we aan de slag om groen en water duurzaam in het stedelijk gebied in te passen. Gelijke Kansen We bouwen door op de inzet op Gelijke Kansen, samen met inwoners en andere partners.

We gaan met de community Gelijke Kansen aan de slag om ervoor te zorgen dat iedereen het beste uit zichzelf kan halen. Ook in het dichten van de gezondheidskloof gaan we samen met inwoners aan de slag en willen we meer ruimte bieden voor onconventionele oplossingen. En we maken extra middelen vrij om te investeren in verduurzaming en ventilatie van schoolgebouwen. Bestaanszekerheid Bestaanszekerheid blijft onze aandacht vragen. We houden oog voor de zorgen van inwoners over hun huishoudboekje. We zetten erop in om mensen uit de moeilijkheden te halen en om grotere problemen als gevolg van onvoldoende bestaanszekerheid te voorkomen. Dit kan namelijk doorwerken in effecten op onder andere de gezondheid, woonsituatie en mogelijkheden voor talentontwikkeling en ontplooiing. We houden scherp in de gaten wat de effectiviteit van landelijke maatregelen is en we volgen nieuwe ontwikkelingen op rijksniveau op de voet. Als gemeente zetten we in op werk, vroegsignalering en het aanpakken van problematische schulden. We zien ook dat er nog winst is te halen in het vergroten van de bekendheid en het gebruik van beschikbare hulpverlening voor onze inwoners. Daar zetten we op in. Komend jaar introduceren we ook de Bossche Pas. Met deze pas krijgen alle inwoners toegang tot een breed aanbod in onze gemeente – van gezelligheid tot een helpende hand.

Bovendien kunnen we zo inwoners met een laag inkomen nog beter helpen. Met de Bossche Pas willen we bevorderen dat iedereen kan meedoen in onze samenleving, met bijvoorbeeld korting op sport en cultuur.

Sociale basis in wijken en dorpen We investeren in een meer robuuste sociale basis. Zodat we de druk op het sociaal domein – als gevolg van vergrijzing, sociale ongelijkheid, extramuralisering en de landelijk afgesproken ambities op zorgpreventie – toekomstbestendig kunnen opvangen. Onze inzet is om de incidentele investeringen, zoveel als mogelijk structuurversterkend te laten zijn. We willen werken aan een sociale basis in wijken en dorpen waarin het mogelijk is om mensen zo lang mogelijk in hun eigen leefomgeving te ondersteunen. Om in te spelen op de gevolgen van de vergrijzing, zetten we aan de hand van een Woonzorgvisie in op een toekomstbestendige zorgzame samenleving in onze wijken en dorpen. Inwoners zijn hierover eerst zelf aan het woord in het eerste Bossche burgerberaad. Het komend jaar zetten we extra in op het bevorderen van gezondheid en zorgpreventie voor onze inwoners, onder andere met extra middelen voor respijt- en mantelzorg. We werken bovendien door aan het programma sociale structuur. Dit programma is er op gericht om inwoners te ondersteunen en te stimuleren op meedoen in onze samenleving, naar eigen vermogen. Actieve inwoners die zich inzetten voor een fijne leefomgeving gaan we nog beter ondersteunen. Klimaat en energie Klimaatrecords en weersextremen maken de klimaatverandering steeds duidelijker.

En daarmee ook de noodzaak om verdere klimaatverandering tegen te gaan. We blijven dan ook doorpakken op onze ambities op de energietransitie. Om als gemeente onze bijdrage te leveren aan het terugdringen van CO2-uitstoot. Met een inzet gericht op energiebesparing, de opwek van duurzame energie en stappen om van het gas af te gaan. In het komend jaar staan onder andere nieuwe stappen in de besluitvorming rond de Duurzame Polder, regionale energiestrategie en aardgasvrije buurten op de rol. En uiteraard houden we de ontwikkeling rond energieprijzen scherp in de gaten. In de aanstaande winterperiode blijft het Bossche Bespaarteam in ieder geval beschikbaar voor inwoners met zorgen over hun energierekening. Tot slot bereiden we ons al voor op de gevolgen van klimaatverandering. Door onder andere in te zetten op vergroening en de hoogwateraanpak ’s-Hertogenbosch (HoWaBo). Onderscheidend ’s-Hertogenbosch Er zijn in het komend jaar een aantal belangrijke mijlpalen voor onze Cultuurstad van het Zuiden. Het nieuwe theater aan de Parade zal haar deuren openen, we gaan aan de slag met Huis 73 en we bereiden nieuwe stappen voor rond de verhuizing van het Design Museum voor. We bouwen ook verder aan Datastad Den Bosch met slimme data-oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. Daarnaast ronden we de haalbaarheidsstudie voor het Innovatiekwartier af, samen met onze ontwikkelpartners.

We ontwikkelen het Innovatiekwartier als nationale hotspot voor ICT/data en als ankerpunt in ons economisch ecosysteem. Onderdeel hiervan is het verder bouwen aan een hybride leeromgeving, samen met onderwijspartners en bedrijfsleven. Hier kan de beroepsbevolking van vandaag én van de toekomst relevante digitale vaardigheden ontwikkelen. Verder werken we met onze partners het Economisch Perspectief Brede Binnenstad verder uit. En we maken in het komend jaar een nieuwe brede economische visie. Verantwoord aan de slag We maken onze ambities – nu en in de toekomst – mogelijk door een solide financieel beleid te voeren. In deze begroting kiezen we er onder andere voor om de beschikbare incidentele financiële ruimte zoveel mogelijk te benutten om de structuur van de stad te versterken, met name in het sociaal domein. Daarmee werken we ook aan een op langere termijn (financieel) houdbaar stelsel. Ook storten we 10 miljoen in ons structuurfonds, zodat er ook voor de grote investeringen in de toekomst middelen beschikbaar zijn. Daarnaast houden we 2,1 miljoen aan als een extra financiële buffer in onze algemene reserve. Maar niet alleen de financiële ruimte bepaalt hoe we onze ambities kunnen uitvoeren. Meer en meer is de arbeidsmarkt een belangrijke sleutel. We zien bijvoorbeeld dat zorgaanbieders tegen personeelstekorten lopen.

Het belemmert het preventief werken en het tijdig inzetten van passende hulp, waardoor de instroom in zwaardere vormen van hulp en zorg toenemen. En als gemeente hebben wij zelf ook te maken met de krapte op de arbeidsmarkt. Het is daarom steeds belangrijker om aantrekkelijk te zijn en blijven als werkgever. Omdat we ook nog beter willen inspelen op veranderde uitdagingen in onze samenleving, is gestart met een organisatieontwikkelingstraject.

Ondanks alle onzekerheden kijken we met vertrouwen naar de toekomst. Met slagkracht en ambitie gaan we aan de slag op onze mooie stad en dorpen verder te brengen!

Beleidskaders Naar het Bestuursakkoord. Naar de Begroting 2023. Naar de Jaarstukken 2022.

Begrotingsproces Spoorboekje Begroting 2024 1. Inleiding Het Presidium stelt jaarlijks een tijdschema op voor de behandeling van de begroting, het zogenaamde spoorboekje. Voor u ligt het spoorboekje voor de begroting 2024 waarin u kunt nalezen hoe dit jaar de behandelprocedure van de begroting is. Zoals gebruikelijk staan naast de begroting 2024 de volgende met de begroting samenhangende voorstellen op de agenda: - De verordening op de heffing en invordering van parkeerbelasting; - De belastingvoorstellen. 2. Het tijdschema Het tijdschema voor de behandeling van de begroting ziet er als volgt uit: Datum 29 september 12 oktober 23 oktober 23 oktober 25 oktober 30 oktober 31 oktober 1 november 2 november 13 november

Tijdstip

14 november

14.00u 17.30u 22.00u

19.00u 20.30u 19.00u 19.00u 19.00u 19.00u 12.00u

Activiteit Digitale begroting 2024 beschikbaar voor de raad Sluitingsdatum indienen schriftelijke technische vragen begroting Informatiebijeenkomst begroting 2024 (tijdens Informeren & Ontmoeten) Inspreken begroting (tijdens Informeren & Ontmoeten) Beantwoording schriftelijke technische vragen Begrotingsbehandeling in Commissie Bestuur Begrotingsbehandeling in Commissie Omgeving Begrotingsbehandeling in Commissie Sociaal Begrotingsbehandeling in Commissie Bedrijvigheid Uiterste tijdstip indienen moties en amendementen bij de griffie (later binnenkomende moties worden ter vergadering ingediend en toegelicht). Afsluitende begrotingsbehandeling Diner Afsluiting

3. Toelichting tijdschema Aanbieding van de begroting 2024 Op 29 september krijgt u de beschikking over de digitale begroting (website). Daarnaast zal een PDFbestand van de begroting worden gemaakt. Behandeling technische vragen Om de behandeling van technische vragen zo efficiënt mogelijk te laten verlopen zijn de volgende afspraken gemaakt: - Technische vragen worden per fractie verzameld en tegelijk ingediend; - Technische vragen worden via e-mail ingediend bij de Afdeling M&D/F; - Contactgegevens: Hendrik-Jan Schep; h.schep@s-hertogenbosch.nl, 073-6159809; - Het indienen van technische vragen over de begroting kan vanaf het moment van aanbieden tot de sluitingsdatum 12 oktober; - De schriftelijke beantwoording van de technische vragen vindt uiterlijk 25 oktober plaats, zodat de antwoorden nog kunnen worden meegenomen bij de commissiebehandeling; - Vragen kunnen natuurlijk ook later worden gesteld, maar dan is er geen garantie meer dat het antwoord op 25 oktober beschikbaar is.

Informatiebijeenkomst en inspreekbijeenkomst begroting 2024 De informatiebijeenkomst en de inspreekbijeenkomst over de begroting vinden plaats tijdens de Informeren & Ontmoeten bijeenkomst van 23 oktober. Commissiebehandeling De commissievergaderingen vinden plaats op de volgende data: 30 oktober 2023, 19.00 uur Bestuur 31 oktober 2023, 19.00 uur Omgeving 1 november 2023, 19.00 uur Sociaal 2 november 2023, 19.00 uur Bedrijvigheid De commissiebehandeling wordt gestart met de commissie Bestuur, zodat in deze commissie de grote lijnen uiteengezet kunnen worden waarin in andere commissies gedetailleerd op door kan worden gegaan. Als gevolg hiervan vindt de commissie Bedrijvigheid op donderdag plaats. De commissievergaderingen staan uitsluitend in het teken van de begrotingsbehandeling en de bijbehorende voorstellen. Dat betekent dus dat er in principe geen andere raadsvoorstellen worden besproken. Gelet op de samenhang tussen de begroting en de andere stukken worden deze in de vergadering als één onderwerp behandeld. De commissies behandelen de onderwerpen binnen de begroting 2024 die in hun portefeuille vallen. Het verloop van de vergadering is net als bij een reguliere commissiebehandeling. Na een debat in 2 termijnen geven fracties aan welke punten zij willen bespreken in de raad. Eventuele moties en amendementen worden waar mogelijk aangekondigd.

In afwijking van de normale regeling is de spreektijd per fractie 6 minuten in de eerste termijn en 3 minuten in de tweede termijn. Fracties mogen in dit geval met twee woordvoerders werken en geven zoveel mogelijk aan welke punten zij willen bespreken in de raad. Voor het college geldt een totale spreektijd van 25 minuten (onderling te verdelen tussen de portefeuillehouders) en de helft daarvan in de tweede termijn. Moties en amendementen Bij de behandeling van de begroting in de raad worden in verhouding veel moties en amendementen ingediend. Om andere fracties en het college de gelegenheid te geven zich voor te bereiden, worden moties en amendementen uiterlijk 13 november 12.00 uur aangeleverd via het mailadres raadsondersteuning@s-hertogenbosch.nl. Moties en amendementen die na dit tijdstip worden aangeleverd worden ter vergadering ingediend. Moties en amendementen worden via Notubiz aan de raad beschikbaar gesteld. Voor advies over het gebruik van moties en amendementen en voor ondersteuning bij het formuleren ervan, kunt u zich wenden tot de medewerkers van de griffie. Vooral bij amendementen is het aan te bevelen om vooraf de juridische/financiële correctheid te laten toetsen. Afsluitende begrotingsbehandeling Op 14 november is de afsluitende begrotingsbehandeling. De vergadering start om 14.00 uur.

Deze vergadering is volledig gewijd aan de behandeling van de begroting 2024 en bijbehorende stukken. Gelet op de samenhang tussen de begroting en de andere stukken worden deze in de vergadering als één onderwerp behandeld. Voor de besluitvorming wordt vanzelfsprekend wel een splitsing tussen de onderwerpen aangebracht. De vergadering kent de volgende indeling: - Eerste termijn voor de fracties. De nadruk ligt op de toelichting op eigen moties en amendementen en de bespreking van moties en amendementen van andere fracties. De ervaring leert dat de meeste fracties hun bijdrage beginnen met enige algemene noties om richting te geven aan hun standpunten over moties en amendementen, hiervoor is ook ruimte binnen de vergadering. Iedere fractie krijgt 6 minuten spreektijd, interrupties zijn toegestaan (deze gaan niet van de spreektijd af). Alle raadsleden mogen interrupties plaatsen (dit is niet alleen beperkt tot de woordvoerders). De volgorde van spreken door de fracties wordt zoals gebruikelijk bepaald door de fractiegrootte, te beginnen met de grootste oppositiefractie en vervolgens alternerend met de grootste coalitiepartij. - Na de eerste termijn raad is er een gezamenlijke maaltijd.

Eerste termijn voor het college: reactie college op de inbreng van de raad en de ingediende moties en amendementen. De portefeuillehouder Financiën start met een reactie op de financiële beschouwingen van de raad. In de collegetermijn wordt helder, welke zaken voor het college aanvaardbaar zijn en welke zaken niet. Met het oog op het verhelderen van het collegestandpunt, laat de raadsvoorzitter interrupties van de kant van de raad toe. Voor het college geldt een totale spreektijd van 45 minuten, onderling te verdelen tussen de portefeuillehouders. Tweede en laatste termijn exclusief voor de raadsfracties, spreektijd 3 minuten per fractie. De laatste mogelijkheid om moties en amendementen in te dienen. In de afgelopen jaren is het gebruik gegroeid dat in de eerste termijn de hoofdmoot van de discussie plaatsvindt en dat de tweede termijn gebruikt wordt voor enkele concluderende opmerkingen. Wanneer gebruik wordt gemaakt van de laatste mogelijkheid om moties en amendementen in te dienen, krijgt het college nog de gelegenheid om hierop te reageren. Nadat de fracties hun tweede termijn hebben gebruikt, wordt overgegaan tot de besluitvorming. Fracties kunnen hun stem desgewenst toelichten met een stemverklaring.

Hierbij wordt de volgende volgorde aangehouden: o Amendementen en moties voor alle voorstellen o Voorstel begroting 2024 o Voorstel over de verordening op de heffing en invordering van parkeerbelasting; o De belastingvoorstellen

Met in achtneming van het bovenstaande ziet het vergaderschema er als volgt uit: 14.00 – 18.00 uur eerste termijn raad 15.30 – 15.45 uur pauze 18.00 – 19.00 uur gezamenlijk diner 19.00 – 21.00 uur eerste termijn college 21.00 – 21.15 uur pauze 21.15 – 22.30 uur tweede termijn raad 22.30 – 23.00 uur besluitvorming

Financiële hoofdlijnen In de voorjaarsnota 2024 gaven wij u de volgende kernboodschap mee over de stand van onze gemeentefinanciën: “Vanwege de onzekerheid rondom de financiering vanuit het Rijk blijft het sluitend houden van onze begroting vanaf 2027 een uitdaging. Op dit moment staan wij er financieel goed voor. Voor de jaren 2024 t/m 2026 verwachten wij met incidentele middelen vanuit het Rijk een sluitende begroting aan uw raad te kunnen aanbieden. Daarnaast beschikken wij over ruime risicobuffers, bijvoorbeeld via onze gesloten financieringen. Bovendien is er incidenteel fors geld beschikbaar, met name vanuit surplussen op onze algemene reserve en het Sociaal&Zorgfonds”. Na uw behandeling van de voorjaarsnota is de meerjarenbegroting 2024 opgesteld. In deze financiële hoofdlijnen gaan we nader in op de financiële uitkomst. Deze ligt in lijn met de kernboodschap uit de voorjaarsnota. Voordat we stilstaan bij het nieuwe financiële meerjarenbeeld, nemen wij u eerst mee langs de ontwikkelingen die zich in de afgelopen periode op rijksniveau hebben voorgedaan en die van invloed zijn op onze financiële positie. We zijn in afwachting van de 2e kamerverkiezingen in november Door de val van het kabinet vinden er in november 2023 nieuwe verkiezingen plaats. Veel zal afhangen van het daarna te sluiten coalitieakkoord.

Het is niet uit te sluiten, dat ook op taken en middelen van decentrale overheden bezuinigd gaat worden. De afgelopen periode is duidelijk geworden, dat het overheidstekort oploopt. Ook voorafgaande aan de vorming van een nieuw kabinet kunnen wij als gemeente gaan merken dat het Rijk de uitgaven terug probeert te dringen, bijvoorbeeld door minder ruimhartig de gemeente tegemoet te komen met specifieke uitkeringen. Op basis van de meicirculaire 2023 is duidelijk hoe het Rijk vanaf 2026 invulling wil geven aan het gemeentefonds Het Rijk handhaaft de opschalingskorting (minus 675 miljoen). Wij gingen ervan uit, dat deze niet terug zou komen, maar nu brengen wij ons aandeel hierin alsnog in onze meerjarenbegroting in. Daarnaast heeft het Rijk in eerste instantie incidenteel voor 2026 1 miljard voor de gemeenten toegezegd. Dit bedrag is nu door het Rijk structureel gemaakt. Het genoemde miljard is maar een gedeeltelijke compensatie voor de veel grotere verlaging van het gemeentefond vanaf 2026, waartoe het Rijk eerder besloot. Ons aandeel in dit miljard hadden wij nog niet structureel meegenomen, maar ook hier houden wij in onze meerjarenraming vanaf nu rekening. Dit leidt ertoe, dat we een deel van het volumeaccres 2024 als incidenteel hebben moeten labelen. Deze drie effecten zijn niet apart zichtbaar in de meerjarenraming omdat ze tegen elkaar wegvallen.

Het Rijk berekent de groei van het gemeentefonds vanaf 2027 volgens een nieuwe systematiek Vorig jaar is besloten om de jaarlijkse groei van de algemene uitkering tot en met 2025 vast te zetten en niet langer afhankelijk te laten zijn van de ontwikkeling van de rijksuitgaven (trap-op-trap-af). Doel hiervan is om een stabieler verloop van de uitkeringen te bereiken. De algemene uitkering groeit tot en met 2026 alleen mee met de inflatie. Voor 2026 houdt het Rijk vast aan maximaal de genoemde 1 miljard als compensatie voor de eerder aangegeven veel grotere verlaging. Vanaf 2027 wordt het gemeentefonds geïndexeerd op basis van de ontwikkeling van het bruto binnenlands product. Het principe van trap-op-trap-af komt dus ook na 2026 niet meer terug. In onze meerjarenbegroting houden wij geen rekening met toekomstige stijgingen van de algemene uitkering. Ook toekomstige loon- en prijsstijgingen ramen wij niet. Evenmin nemen wij de volumegroei vanuit het sociaal domein mee. Aangezien deze ontwikkelingen zich altijd lastig hebben laten voorspellen, hanteren wij altijd het uitgangspunt dat deze afgedekt zouden moeten worden uit het toename van de algemene uitkering in een jaar (ook dat ramen wij niet meerjarig in). Dit is altijd een redelijk uitgangspunt geweest.

Nu is het onzeker of vanaf 2026 de stijging van de algemene uitkering voldoende zal blijken te zijn om toekomstige loon- en prijsstijgingen alsmede autonome ontwikkelingen af te dekken. Het grootste risico zien wij bij het Sociaal Domein vanaf 2026 We zien dat gemeenten vooralsnog geen extra algemene uitkering (volumeaccres) ontvangen in 2026. Ook lijkt de nieuw voorgestelde systematiek vanaf 2027 onvoldoende om de stijging van de zorgvraag te compenseren. Daarmee voorzien we bij ongewijzigde opstelling van het Rijk en bij ongewijzigd

beleid van onze kant vanaf 2026 forse tekorten op het sociale domein. In eerste instantie kunnen we hiervoor de reserve Sociaal en Zorgfonds inzetten, maar dat is geen structureel houdbare oplossing. Daarbovenop komt de onzekerheid over de vraag of de hervormingsagenda Jeugd de besparing oplevert waarmee het Rijk rekent. Mocht dat niet zo zijn, dan kunnen we de korting op het budget voor Jeugd niet volledig compenseren en ontstaan eveneens tekorten. Hier tegenover staat de krapte op de arbeidsmarkt. Hierdoor is het twijfelachtig of sowieso aan een oplopende zorgvraag kan worden voldaan. Beperkte financiële middelen enerzijds en te weinig zorgcapaciteit anderzijds dwingen ons tot het maken van keuzes en het zoeken van slimme oplossingen. VNG maakt zich hard voor meer rijksmiddelen De VNG heeft becijferd, dat gemeenten vanaf 2026 structureel € 3 miljard minder krijgen om hun taken uit te voeren. Tijdens de ALV van de VNG is daarom een resolutie aangenomen waarin de kernpunten van de inzet van de VNG zijn verwoord: • Herstel van het accres vanaf 2026 en niet pas vanaf 2027 • Definitief schrappen van de opschalingskorting • Toereikende en stabiele indexering van het gemeentefonds om loon-, prijs- en volumeontwikkelingen op te kunnen vangen, inclusief de stijging van de zorgvraag In onze meerjarenraming houden wij met deze claims van de VNG vooralsnog geen rekening.

Verdere ingroei gemeentefonds nog in beeld We weten, dat een verdere ingroei van de herijking van het gemeentefonds tot de mogelijkheden behoort. Bij onverkorte toepassing van het nieuwe verdeelmodel krijgen we op termijn structureel nog ruim 10 miljoen extra uit het gemeentefonds. De invoering van het nieuwe verdeelmodel zal echter vóór 2026 worden geëvalueerd. Pas daarna besluit het Kabinet over de invulling vanaf 2026. Met deze verdere ingroei hebben we in onze meerjarenraming nog geen rekening gehouden. Financieel beeld Het financieel beeld ziet er als volgt uit (bedragen x € 1.000): Bedragen (*€1.000)

2024

2025

2026

2027

Uitkomst begroting 2023

2.006

523

940

1. Actualisatie: Onontkoombaar

-4.441

-3.171

-3.249

Stand geactualiseerde begroting 2023

-2.435

-2.648

-2.309

2. Voorjaarsnota: structurele nieuw beleid vanaf 2023

-705

Meerjarenbeeld inclusief structurele nieuw beleid voorjaarsnota 2024

-3.140

-3.353

-3.014

3. Begrotingsvoorbereiding 2024

3.140

3.588

3.456

2.600

235

442

-414

Concept uitkomst meerjarenbegroting

Bovenstaande tabel laat zien, dat op basis van onze huidige inzichten de meerjarenraming jaarlijks een beperkt positief resultaat laat zien en in 2027 een beperkt negatief resultaat. De meerjarenraming 2024-2026 liet een positieve meerjaren-uitkomst zien van € 0,9 miljoen in 2026. In de actualisatie 2023 is hier een verslechtering in opgetreden met name door de verwerking van nieuwe CAO. Geraamd tekort werd daardoor € 2,3 miljoen in 2026. Dit tekort nam verder toe bij de Voorjaarsnota tot een tekort van € 3,0 miljoen. Ten opzichte hiervan heeft zich in deze conceptbegroting 2024 voor 2026 een verbetering van ca. € 3,4 miljoen voorgedaan. Het tekort voor

dat jaar wijzigt in een positief saldo van circa € 0,4 miljoen. Deze verbetering wordt met name veroorzaakt door de positieve ontwikkeling van het accres. In 2027 is er sprake van een nadelige ontwikkeling van ca. € 0,8 miljoen t.o.v. het positieve saldo van € 0,4 miljoen in 2026. Deze ontwikkeling wordt met name veroorzaakt door de voorziene kapitaallasten vanuit het investeringsplan en door areaaluitbreiding. Hiermee blijft onze boodschap uit de voorjaarsnota overeind. Vanaf 2027 is het onzeker of afdoende financiële middelen van het Rijk beschikbaar komen. De huidige politieke situatie in ons land maakt deze onzekerheid niet kleiner. Ons college onderkent de noodzaak om hierop voorbereid te zijn. Daarom onderzoeken wij nog deze bestuursperiode, in afstemming met uw raad, de mogelijkheden om te komen tot flexibeler (‘slimmer’) begroten. Niet alleen zijn we hiermee beter voorbereid als er op termijn de noodzaak is om te bezuinigen. Maar ook stelt dit ons als wendbare organisatie beter in staat om de middelen te richten op de opgaven die uw raad het meest belangrijk vindt. Inflatie In deze begroting houden wij rekening met de prijsontwikkeling conform het Centraal Economisch Plan 2023 in de Maartraming van 9 maart 2023 van het CPB.

Dit is overeenkomstig de bij de Voorjaarsnota 2024 door uw raad vastgestelde uitgangspunten voor de begroting 2024 (totale prijsontwikkeling begroting 2024 is 8,6%). Hiermee volgen we de gangbare lijn bij het opstellen van onze begroting. Wij onderkennen, dat de huidige hoge inflatie op onderdelen van de begroting tot een kostenoverschrijding kan leiden. Hier staat tegenover, dat wij aan de andere kant dan ook hogere inkomsten mogen verwachten. Denk hierbij in het bijzonder aan de compensatie die wij via het Gemeentefonds tegemoet mogen zien van het rijk. Voor zover lopende het begrotingsjaar er als gevolg van de inflatie onvermijdelijke budgetoverschrijdingen aan de orde zijn, brengen wij dat in beeld via de managementrapportages. Ook over eventuele extra inkomsten informeren wij u op de gebruikelijke wijze. Nieuw beleid Voorjaarsnota (incidenteel) In de bovenstaand aangehaalde kernboodschap van de voorjaarsnota 2024 gaven wij onder meer aan, dat we fors incidenteel ruimte voorzagen voor nieuw beleid. Ook zagen wij mogelijkheden om incidenteel nieuw beleid te voorzien van dekking vanuit reserves, zoals het Sociaal&Zorgfonds en Grote werken, en vanuit rijksbijdragen. In de voorjaarsnota legden wij u daarom een pakket aan voorstellen incidenteel nieuw beleid voor. Dit pakket is met één uitzondering nu integraal opgenomen in deze begroting. 1.

Voorstellen met dekking vanuit de incidentele ruimte In de voorjaarsnota raamden wij de beschikbare ruimte op 30 miljoen. Deze ruimte stellen we nu definitief vast op € 28,9 miljoen. De reden hiervoor is, dat de incidentele ruimte vanuit het verwachte volume-accres is afgenomen (van € 5,2 miljoen naar € 3,1 miljoen). Daar staat wel tegenover dat we een groter deel van het totale volume accres (€ 10,7 miljoen) structureel hebben kunnen inzetten en daarmee het structurele tekort van € 3,0 miljoen uit de Voorjaarsnota hebben kunnen oplossen. In de algemene reserve is bovendien incidenteel € 1,0 miljoen extra beschikbaar vanuit het overschot van de jaarrekening 2022 en het saldo van deze conceptbegroting 2024. Voor een deel van het incidenteel nieuw beleid is bij de Voorjaarsnota besloten om dit reeds vanaf 2023 beschikbaar te stellen (€ 6,0 miljoen). Het resterende deel van € 22,9 miljoen kan nu vanaf 2024 beschikbaar gesteld worden. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een aanvulling structuurfonds (€ 10 miljoen), investeringen onderwijshuisvesting (€ 7,0 miljoen), flexwoningen (€ 1,4 miljoen), ontwikkeling organisatie, talent en arbeidsmarktcommunicatie (€ 0,9 miljoen). De € 1,1 miljoen die we minder beschikbaar hebben voor incidenteel nieuw beleid brengen we in mindering op de aan te houden extra financiële buffer.

Deze buffer was voor een bedrag van € 3,2 miljoen opgenomen in de voorjaarsnota en stellen we nu bij naar € 2,1 miljoen. 2. Voorstellen met dekking vanuit reserves en rijksbijdragen Voor een aantal posten zagen wij mogelijkheden om deze te voorzien van dekking. Het Sociaal&Zorgfonds zetten wij bijvoorbeeld in voor de structuurversterking sociaal domein (€ 9,0 miljoen) en NOVEX middelen die we van het Rijk ontvangen (€ 6,7 miljoen) gebruiken we om

gedeeltelijk te voorzien in dekking voor de herinrichting knooppunt Zandzuigerstraat, versterken fietsnetwerk en snelfietsroutes, herinrichting Parallelweg en Magistratenlaan, versterking in de HOVstructuur en flankerend pakket maatregelen mobiliteitstransitie. Voor een volledige overzicht van het incidenteel nieuw beleid verwijzen wij u naar paragraaf Financiële begroting/Financiële positie/ Incidenteel Nieuw beleid 2024-2027 Structuurfonds Voor 2 projecten wordt gelijktijdig met deze begroting een voorstel tot definitief opnemen in het Structuurfonds aan uw raad voorgelegd. Een herzien overzicht van de projecten Structuurfonds is opgenomen in deze begroting. Dit is te vinden in de paragraaf Financiële begroting/Financiële positie/Structuurfonds. Woonlasten Een van de uitgangspunten van ons tarievenbeleid is dat de woonlasten in onze gemeente in beginsel niet anders worden verhoogd dan met een inflatiecorrectie. Onder woonlasten worden in dit verband verstaan: OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing. Autonome kostenstijgingen rekenen bij de laatste twee heffingen wel mee. Afhankelijk van de WOZ-waarde stijgen de woonlasten voor woningeigenaren met 7,9% tot 8,1%. De woonlasten voor huurders stijgen met 7,6%. Wij merken hierbij op dat de totale woonlasten van onze gemeente tot de laagste in het land behoren.

De lokale lastendruk voor een bedrijf stijgt ten opzichte van 2023 met 8,38%.

DEEL I: BELEIDSBEGROTING

PROGRAMMA'S

Bestuursorganen en -ondersteuning Ambitie We staan actief in verbinding met ál onze inwoners en partners. Hiervoor leggen we ons oor goed te luister. Ook bij die Bosschenaren die zich minder snel roeren of die we minder automatisch bereiken. De betrokkenheid en deelname bij het collectief van onze democratie mag en moet echt beter. Alleen vanuit wederkerigheid en mede-eigenaarschap komen we samen verder in de aanpak van opgaven en aandachtspunten. Naast het vaste en meer traditionele instrumentarium gaan we daarom ook actief op zoek naar een nieuwe creatieve en meer interactieve instrumenten om inwoners te boeien en te (ver)binden. We beseffen ons zeer dat dit iets anders vraagt van ons als lokale overheid. Zowel van de ambtelijke organisatie, het college alsook de gemeenteraad. Dat we een betrouwbare partner zijn en blijven, staat buiten kijf. We investeren in meer duidelijke besluitvormingstrajecten voor iedereen, we zijn transparant over verwachtingen en daarbij passende rollen en we werken samen op basis van cocreatie met inwoners. Experimenteren en proeftuinen gaan ons daarbij helpen. Deze ambitie raakt iedere opgave, project en programma. Dwars door de gemeente.

Actief en vanuit wederkerigheid in verbinding Wat willen we bereiken? • Met lobby en public affairs zetten we in op partnerschap om vanuit mede-eigenaarschap in gezamenlijkheid projecten en opgaven een stap verder te brengen. We richten ons daarbij op meerdere niveaus: van provincie tot Europa. En van VNG tot B7. • Partnerschap staat ook centraal bij onze regionale samenwerking. Als gemeente kunnen we sommige opgaven niet alleen oppakken. Daar is goede samenwerking met medeoverheden voor vereist. In onze regio, in Brabant en in het land. Onder meer in de regio NoordoostBrabant vervullen we een actieve rol, die ook van ons centrumgemeente verwacht mag worden. Ook continueren we de samenwerking in BrabantStad. • In onze lokale democratie dient iedere stem gehoord te worden. Ook de stem van die groepen die we nu nog te weinig horen en zien. Hiervoor zetten we niet alleen in op een versterking van het meer ‘traditionele’ participatie- en inspraakinstrumentarium. Maar ook experimenteren we met nieuwe vormen. Alleen met elkaar kunnen we het onderling democratisch debat voeren. We gaan vernieuwing hierbij niet uit de weg. • Vanuit verbinding communiceren we met inwoners en partners. Laagdrempelig en vanuit wederkerigheid. We zijn waar de inwoner is en de interactie voorop staat. We leggen ons oor goed te luister. We communiceren met focus op de hoofdopgaven.

• Rond bestuurlijke representatie richten we ons op de betekenis voor en in verbinding met de Bossche samenleving. Ons uitnodigingsbeleid rond grote(re) en kleinere evenementen richt zich op de impact voor en nabijheid van inwoners. En op het imago van de stad. Inhoudelijk staat ook hier de slagkracht op de hoofdopgaven voorop.

Indicator Percentage inwoners dat het (helemaal) eens is met de stelling: “De burgemeester en wethouders leggen hun besluiten duidelijk uit”.

Nulmeting Doelstelling 2024

Ambitie 2026

nieuwe nulmeting Omnibusenquête in najaar 2023

30%

44%

48%

49%

Bron: Omnibusenquête (O&S)

Percentage inwoners dat het (helemaal) eens is met de stelling: ”Inwoners worden vooraf voldoende betrokken bij het maken van gemeentelijke plannen". Bron: Omnibusenquête (O&S)

Wat gaan we er voor doen? • Met lobby inzetten op partnerschap en creëren van mede-eigenaarschap. In 2024 doet we dat door: · We voeren onze lobby-aanpak uit op de hoofdopgaven uit het bestuursakkoord. · We hebben een robuuste aanwezigheid in bestuurlijke netwerken zoals de VNG en de G40. We onderhouden onze netwerken, waarmee onze belangen beter vertegenwoordigd zijn bij hogere overheden. · Onze informatievoorziening vanuit, en richting politiek Den Haag ontwikkelen we door. · We zetten ons strategisch uitnodigingsbeleid op evenementen voort. We koppelen dit aan onze hoofdopgaven en actuele lobbykansen. • Partnerschap en samenwerking binnen regionale samenwerkingsverbanden. Dat doen we in 2024 door: · Voor de komende jaren is focus aangebracht binnen de Regio Noordoost-Brabant (RNOB) met een gezamenlijke Prioriteitennota. In 2024 starten we de gesprekken voor een nieuw samenwerkingsconvenant voor de periode vanaf 2025. · BrabantStad heeft twee nieuwe partners verwelkomd Roosendaal en Oss. We blijven ons inzetten op een krachtig netwerk voor grootstedelijke vraagstukken en zetten BrabantStad in als lobby-netwerk richting het Rijk en EU. • Ieders stem is belangrijk in een democratie. In 2024 doet we dat door: · Samen met onze inwoners verkennen hoe we ieders stem kunnen horen en betrekken bij opgaven en projecten.

Zowel de meer traditionele instrumenten, als ook de vernieuwende betrekken we daarbij. · Het Bosch Burgerberaad Woonzorgvisie af te ronden en de van dit beraad gekregen aanbevelingen op een zorgvuldige wijze mee te nemen in de verdere besluitvorming over de woonzorgvisie. · De tijdens het Bosch Burgerberaad Woonzorgvisie opgedane kennis en ervaring als (participatie)instrument duurzaam te borgen in de gemeentelijke organisatie om voor een eventueel volgend beraad aan te kunnen wenden. · Werken aan een voorstel voor participatie. • Bestuurlijke representatie vanuit betekenis en verbinding. In 2024 doet we dat door: · Versterken van de persoonlijke bestuurlijke inkleuring binnen representatie. · Bij bestuurlijke representatie wordt het algemeen gemeentelijk belang, het politiekbestuurlijke belang en/of het imago van de stad gediend. Daarbij maken we qua intensiteit onderscheid, met oog voor de hoofdopgaven én de kleine gebaren met grote effecten. We wegen de belangrijke, maar ook de zachte stemmen. Dat doen we door ook in 2024 o.a. netwerken verder op te bouwen of te versterken, om te verbinden en om verdere invulling te geven aan bestuurlijke lobby. En door in gezamenlijkheid rond opgaven of onderwerpen sessies te initiëren. • Communicatie vanuit verbinding en wederkerigheid.

In 2024 doen we dat door: · We doen onderzoek hoe we op een effectieve en persoonlijke manier in contact blijven met de inwoner. Dit doen we door buiten naar binnen te halen met omgevingsanalyses , (persoonlijk) dialoog en aanvullende persoonlijke onderzoeken via O&S · We richten een nieuwe gemeentesite in waarin de verschillende doelgroepen en grote opgaven een eigen plek en meer aandacht krijgen. · We zoeken op nieuwe (digitale) kanalen naar interactie en mogelijkheden. Dit om benaderbaar te zijn en ruimte voor inbreng mogelijk te maken.

Wat kost het? De exploitatie bestaat uit de jaarlijkse lasten en baten. In totaal gaat het om de volgende bedragen (x € 1.000): Omschrijving Rekening Begroting Begroting 2022 2023 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Lasten

14.613

17.037

16.117

16.026

16.161

15.784

Baten

3.341

2.790

1.740

-11.273

-14.248

-14.377

-14.287

-14.421

-14.044

Saldo van lasten en baten

Investeringen Zie de bijlage Investeringen bestaand beleid voor een totaal overzicht van de investeringen op basis van bestaand beleid inclusief de toelichtingen. Binnen dit programma staan de volgende investeringen gepland: (Bedragen x € 1.000)

Omschrijving Geo-Informatie: innovatieve investeringen Totaal

2024

2025

2026

2027

Subsidies Binnen dit programma worden de volgende subsidies verleend (bedragen onder voorbehoud van goedkeuring door de gemeenteraad en resultaten van afspraken): Doelstelling/subsidieontvanger Geraamde Geraamde verstrekking verstrekking 2023 2024 Belangenbehartiging van bewoners in de wijk.

98.600

107.080

Wijkraden

98.600

107.080

Verstrekken subsidie Nationaal monument kamp Vught

22.350

24.240

Nationaal monument kamp Vught

22.350

24.240

Verbonden partijen In het Register verbonden partijen staan de vaste gegevens van iedere verbonden partij waar in de gemeente ’s-Hertogenbosch deelneemt weergegeven. Onder ‘vaste’ gegevens verstaan we die gegevens, die niet ieder jaar wijzigen. Iedere twee jaar zal een check en eventuele update van deze gegevens plaatsvinden. Ook de zware regionale samenwerkingsverbanden waarin de gemeente ’sHertogenbosch participeert staan in dit register. De Verbonden partijen binnen dit programma vindt u op de volgende pagina's, een overzicht van alle verbonden partijen vind u in de Paragraaf Verbonden Partijen Dit programma kent de volgende verbonden partijen:

Stadsgewest Geplaatst aandelenkapitaal, Rekening courant, leningen, garanties, subsidies e.d.

Financieel belang Eigen vermogen 01-01-2022

Vreemd vermogen

Resultaat

31-12-2022

01-01-2022

31-12-2022

€ -1.733.000 € -1.733.000

€ 2.500.000

2022 nihil

Risicomanagement: Het takenpakket van het Stadsgewest is beperkt tot het beheer van de gesloten stortplaats Vlagheide te Schijndel. Bij Begroting 2020 is besloten om € 4,5 MIO van het negatief saldo af te rekenen met de gemeenten die hiervoor een voorziening hadden getroffen. Het resterende negatief saldo (eind 2022 € 1,733 MIO) wordt gefinancierd met een lening van de gemeente ’s-Hertogenbosch. Het bestuur verwacht de lening af te kunnen lossen uit teveel opgebouwd doelvermogen in het nazorgfonds voor de eeuwigdurende nazorg van stortplaats Vlagheide. De overdracht van de nazorg aan de Provincie vindt niet eerder plaats dan 2029. Het opgebouwde doelvermogen bij de Provincie bedraagt € 16,9 MIO (stand eind 2022). Vanaf 2021 is sprake van een dekking van de lasten van de exploitatie uit een bedrag (€ 1,11 voor 2024) per inwoner van het Stadsgewest ’s-Hertogenbosch, het resterende negatieve saldo groeit niet meer.

BrabantStad Geplaatst aandelenkapitaal, Rekening courant, leningen, garanties, subsidies e.d. De bijdrage is begroot op € 84.610 per partner.

Financieel belang Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Resultaat

01-01-2022

31-12-2022

01-01-2022

31-12-2022

n.v.t

n.v.t.

n.v.t

2022 n.v.t

Risicomanagement: Het bestuurlijk netwerk BrabantStad is een samenwerking van de B7 steden en de provincie Noord-Brabant. Er is geen sprake van een afzonderlijke rechtspersoon. Afspraken in het netwerk worden gezamenlijk gemaakt, op basis van gelijkwaardigheid. Dit is altijd onder voorbehoud van de beschikbaarheid van eigen middelen, capaciteit en lokale besluitvorming. De financiële risico’s zijn beperkt.

Risico's Klik hier voor een totaaloverzicht van de risico's. Op dit programma zijn geen risico´s van toepassing.

Beleidskaders/wet- en regelgeving Raadsbesluit raadscontrole 2014 Gemeenschappelijke regelingen Raadsbesluit regionale samenwerking 2012 Raadsbesluit Kaders verbonden partijen 2011

Dienstverlening met een kloppend hart voor de samenleving Ambitie Vanuit het Bestuursakkoord en onze visie op (publieke) dienstverlening geven we invulling aan onze gemeentelijke dienstverlening. Hierbij hechten we groot belang aan het in verbinding zijn met onze inwoners en ondernemers. Nu digitale dienstverlening steeds meer de norm wordt in de maatschappij, wordt een goede borging van het menselijke aspect ook steeds belangrijker. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat de behoefte aan persoonlijk contact met de overheid en ondersteuning bij dienstverlening blijft bestaan. Mensen willen, zeker bij complexe en ingrijpende gebeurtenissen, nog altijd graag geholpen worden door echte mensen met echte emoties. Aan ons om hierin duidelijk te krijgen wat de behoefte van onze inwoners en ondernemers daadwerkelijk is en onze dienstverlening hierop in te richten. We vinden het belangrijk dat we als de overheidsorganisatie die het dichtst bij de burger staat goed bereikbaar zijn, helder en begrijpelijk communiceren en transparant zijn over onze processen en afwegingen. Hiermee laten we het vertrouwen ontstaan dat inwoners op de door hun gewenste manier met ons in contact kunnen komen en we samen komen tot passende dienstverlening.

We doen dit door in onze dienstverlening de mens centraal te zetten, in te zetten op continu leren en verbeteren en hierbij slim gebruik te maken van data en nieuwe technologische mogelijkheden.

Een goed bereikbare en faciliterende dienstverlening Wat willen we bereiken? • We zijn goed en snel bereikbaar • We gebruiken in onze communicatie eenvoudige en begrijpelijke taal • We zijn transparant over onze processen en maken deze zo eenvoudig mogelijk • We staan open voor en gebruiken opgehaalde feedback om onze dienstverlening continu te verbeteren. Hierbij maken we optimaal gebruik van nieuwe ontwikkelingen

Indicator Percentage inwoners dat (zeer) tevreden is over de telefonische bereikbaarheid.

Nulmeting Doelstelling 2024

Ambitie 2026

72%

73%

75%

82%

83%

85%

nvt

nulmeting

Wordt bepaald na nulmeting

Bron: Omnibusenquête (O&S)

Percentage inwoners dat (zeer) tevreden is over de mogelijkheden van dienstverlening via internet (bv. afspraken maken of aanvragen indienen) Bron: Omnibusenquête (O&S)

Percentage inwoners dat (zeer) tevreden is over persoonlijke contacten met de gemeente Bron: nvt

Wat gaan we er voor doen? • Toegankelijke dienstverlening · Om onze inwoner en ondernemers zo goed mogelijk te bedienen gaan we aan de slag om onze communicatiekanalen beter bij elkaar te brengen. We onderzoeken of onze huidige kanalen voldoen aan de klantvraag en experimenteren we met de inzet van nieuwe kanalen. · We geven invulling aan toegankelijke en begrijpelijke dienstverlening door het creëren van ondersteuningsmogelijkheden voor (kwetsbare) inwoners. Hiervoor werken we samen met o.a. met de wijkpleinen, het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) en het servicepunt op het stadskantoor.

• Bereikbaarheid en dienstverlening: We maken gezamenlijke afspraken om onze interne en externe bereikbaarheid te verbeteren. • Dienstverlening met de mens centraal: We blijven werken aan vereenvoudiging van onze dienstverlening door waar mogelijk gebruik te maken van landelijke standaarden, en methodieken ter ondersteuning van procesverbetering. • Inzet op continu leren en verbeteren: · Als onderdeel van het programma Dienstverlening brengen we gemeente breed het belang van dienstverlening en specifiek houding en gedrag van onze medewerkers onder de aandacht. · Er zijn doorlopende en/of periodieke kwaliteits- en tevredenheidsonderzoeken. Deze onderzoeken voeren we uit bij inwoners en ondernemers. De resultaten gebruiken we om verbeteringen in de dienstverlening te realiseren. · Bij het verbeteren van processen gebruiken we gemeente brede methodieken vanuit het klantreis principe en de inzet van serviceformules; hiermee stellen we de standaard vast, rekening houdend met de behoefte en verwachtingen van onze inwoners en ondernemers.

• Datagedreven dienstverlening: · We zetten in op het gebruik van data en nieuwe technologische mogelijkheden, zodat wij passende, proactieve dienstverlening kunnen bieden aan onze inwoners en ondernemers. Voorbeeld hiervan is het analyseren van de contactmomenten van het GCC, waarbij middels textmining terugkerende onderwerpen in kaart worden gebracht. · De nieuwe website biedt ons de mogelijkheid om de digitale dienstverlening te blijven doorontwikkelen. Hier maken we optimaal gebruik van.

Wat kost het? De exploitatie bestaat uit de jaarlijkse lasten en baten. In totaal gaat het om de volgende bedragen (x € 1.000): Omschrijving Rekening Begroting Begroting 2022 2023 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

Lasten

6.405

6.308

7.717

7.716

7.678

7.676

Baten

2.811

2.438

4.059

Saldo van lasten en baten

-3.594

-3.869

-3.658

-3.656

-3.618

-3.617

Subsidies Binnen dit programma worden geen subsidies verleend.

Verbonden partijen In het Register Verbonden partijen staan de vaste gegevens van iedere verbonden partij waarin de gemeente ’s-Hertogenbosch deelneemt weergegeven. Onder ‘vaste’ gegevens verstaan we die gegevens, die niet ieder jaar wijzigen. Iedere twee jaar zal een check en eventuele update van deze gegevens plaatsvinden. Ook de zware regionale samenwerkingsverbanden waarin de gemeente ’sHertogenbosch participeert staan in dit register. Meer informatie over de verbonden partijen vindt u in de paragraaf verbonden partijen. Dit programma heeft geen verbonden partijen.

Risico's Klik hier voor een totaaloverzicht van de risico's. Op dit programma zijn geen risico´s van toepassing.

Beleidskaders/wet- en regelgeving Bestuursakkoord 2022-2026

Gezondheid, sociale structuur en maatschappelijke ondersteuning Ambitie We willen dat onze inwoners zich zo goed en zo lang mogelijk zelfstandig kunnen redden in hun eigen woning en mee kunnen doen in de maatschappij. En we geloven in meer gezonde en gelukkige jaren voor onze inwoners. Dit doen we door de gezondheidsverschillen tussen groepen inwoners te verkleinen. We zorgen ervoor dat (meer) inwoners in een kwetsbare positie hun gezondheidspotentieel beter inzetten. Te veel inwoners geven aan dat ze gezondheidsproblemen ervaren en de gezondheidsverschillen tussen groepen inwoners zijn te groot. Daarom investeren we blijvend in een gezonde leefstijl, een gezonde leefomgeving en dat iedereen die dat wil, kan meedoen. We investeren in een sterke sociale structuur binnen onze wijken en dorpen, waarbij we inzetten op het tegengaan van eenzaamheid, (meer) ruimte voor ontmoeting, sterke sociale netwerken, groen, sport en spel. Hierdoor zetten we in op meer preventie en houden we de stijging van zorgkosten zoveel mogelijk binnen de perken. De sociale structuur bestaat uit de vele (in)formele netwerken, verenigingen, scholen en sport- en wijkaccommodaties binnen onze gemeente. Inwoners hebben een sterke sociale steunstructuur van mantelzorgers, sociaal netwerk en vrijwilligers.

Vanuit deze basis zijn inwoners, van jong tot oud, in staat om elkaar te ontmoeten, activiteiten te ontplooien en om te zien naar elkaar. We helpen de inwoners voor wie dat niet vanzelf gaat. Als er (tijdelijk) extra ondersteuning nodig is, zorgen we voor maatwerk: niet meer en langer dan noodzakelijk en niet minder of korter dan nodig. We werken daarbij minder vanuit systemen en meer vanuit de leefwereld van inwoners. Via het persoonlijke contact met de inwoner, versimpelde en verkorte (her)indicaties en het samenspel met de zorgaanbieders, worden hulp en ondersteuning sneller en persoonlijker geboden. We zorgen dat alle activiteiten en voorzieningen voor iedereen bereikbaar en toegankelijk zijn.

Sociale structuur Wat willen we bereiken? • • •

Inwoners hebben een sterk sociaal netwerk waardoor zij het gevoel hebben mee te tellen en mee te kunnen doen in de samenleving. Minder inwoners voelen zich eenzaam door de sluitende aanpak tegen eenzaamheid. Mensen met dementie wonen zo lang mogelijk prettig en zelfstandig thuis met ondersteuning.

Indicator Percentage mantelzorgers dat de mantelzorg (zeer) belastend vindt.

Nulmeting Doelstelling 2024

Ambitie 2026

14%

<14%

11%

38%

>38%

11%

<11%

73% (18-64 jarigen) en 65% (65plussers)

omhoog

Bron: enquête Sport en Welzijn (gemeente 's-Hertogenbosch)

Het aandeel inwoners dat zich inzet als vrijwilliger Bron: enquête Sport en Welzijn ( gemeente 's-Hertogenbosch)

Het aandeel inwoners dat zich (zeer) ernstig eenzaam voelt. Bron: GGD, ouderenmonitor, volwassenmonitor

Het percentage inwoners dat het (helemaal) eens is met de stelling 'ik heb het gevoel mee te tellen in de samenleving'

Bron: volwassenmonitor en ouderenmonitor (GGD) en enquête Sport en Welzijn (gemeente 's-Hertogenbosch)

Wat gaan we er voor doen? • We stellen een actieplan dementievriendelijke gemeente op en voeren dit uit. • We onderzoeken de mogelijkheden van een regionale logeervoorziening voor respijtzorg om mantelzorgers te ontlasten • Netwerken van bestaande vrijwilligersinitiatieven (Netwerk Informele Ondersteuning (NIO), Senioren Platform, e.a.) en nieuwe bewonersinitiatieven, worden beter ondersteund, door de gemeentelijke organisatie en door de wenselijkheid te verkennen van een op te starten coalitie van en voor bewonersinitiatieven waaronder ook besturen van sociaal culturele accommodaties • Voor het toekomstgericht vrijwilligerswerk versterken we het ondersteuningsaanbod vanuit SSport, Galant en Huis73. We dagen verenigingen en organisaties uit om een gastvrij te zijn voor die inwoners die niet vanzelfsprekend hun weg naar hen vinden en werken aan nieuwe partners die hier ook aan meedoen, zoals erfgoed, energiewerkgroepen. • Een aanjaagteam van uitvoerende sleutelpersonen vanuit o.a. wijkpleinen, Koo-belteam, NIO, Seniorenplatform e.a. voorziet de versterking van verbindingen tussen informele en formele inzet van concrete acties zodat vindbaarheid en toegankelijkheid over en weer verbetert.

• In de inkoop basisondersteuning wordt ingezet op de versterking van vrijwillige en informele en formele inzet om mogelijk te maken dat inwoners beter de weg vinden naar bestaande activiteiten en passende ondersteuning. • We richten de openbare ruimte en het groen in onze wijken/dorpen in zodat deze meer uitnodigt voor ontmoeten en contact, er meer ontmoetingsplekken in de openbare ruimte zijn en laagdrempelige ontmoetingsplekken in de buurt (toegankelijker) worden gemaakt • We geven uitvoering aan het meerjarenprogramma Sociale Structuur: waarderen, stimuleren, benutten en toekomstbestendig maken van bestaande vrijwillige inzet. • Als gemeentelijke organisatie werken we vanuit vertrouwen om laagdrempelig en ontschot in te spelen op bewonersinitiatieven. • We gaan verder met de interventies voor de sluitende aanpak eenzaamheid.

Maatschappelijke ondersteuning Wat willen we bereiken? • • •

Inwoners kunnen zich zelfstandig redden en benutten hun zelfoplossend vermogen. Wanneer dat (tijdelijk) niet lukt, is er professionele hulp op maat Inwoners met een hulpvraag worden zo snel als mogelijk geholpen, waarbij de wachttijden zo kort mogelijk zijn Iedereen heeft een eigen (t)huis met zorg, ondersteuning en begeleiding

Indicator Het aandeel inwoners met een Wmo-voorziening per 1.000 inwoners

Nulmeting Doelstelling 2024

Ambitie 2026

73 Vergelijkbaar Vergelijkbaar met met 100.000100.000300.000 300.000 gemeenten gemeenten

Bron: CBS

Het percentage inwoners met een Wmo-voorziening dat aangeeft: ‘Door de ondersteuning kan ik mezelf beter redden’

87%

>87%

Bron: cliëntervaringsonderzoek Wmo

Het aantal (dreigend) dakloze mensen

N.v.t.

Nulmeting 40% lager 2023: dan de bekend eind nulmeting in september september 2023 2023

Bron: Telmeting op basis van ETHOS light, Hogeschool Utrecht

Wat gaan we er voor doen? • We blijven inzetten op de realisatie en borging van de Voorziening Langdurig Verblijf (VLV) op lange termijn voor mensen met LVB, psychische- en/of verslavingsproblematiek. • We geven samen met onze partners uitvoering aan het regioplan Integraal Zorgakkoord (IZA). Het regioplan beschrijft hoe we de komende jaren de transformatie van zorg naar gezondheid in Noordoost-Brabant vormgeven • We intensiveren de samenwerking met de gecontracteerde aanbieders huishoudelijke hulp door middel van proeftuinen. We komen hiermee tot praktische oplossingen om de huishoudelijke hulp duurzaam beschikbaar te houden voor de inwoners die het ècht nodig hebben. • We verbeteren de wachttijden tot de dienstverlening in de zorg op basis van de ervaringen van inwoners, professionals en andere gemeenten. • De formatie op Toezicht en Handhaving Jeugd en Wmo is uitgebreid van 1 naar 3,5 fte. Daarnaast gaan we de opsporing en aanpak van Zorgfraude meer regionaal op schaal van Noordoost Brabant vormgeven. • We werken aan de implementatie van de woonzorgvisie en de uitkomsten van het burgerberaad op het thema Wonen en Zorg. • We werken aan de ‘zachte landing’ van inwoners die uitstromen uit een voorziening voor beschermd wonen of maatschappelijke opvang en die zelfstandig in de wijk gaan wonen.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/13245622/2