Concept verslag Commissie Omgeving 28 oktober 2025

Commissie OMGEVING Conceptverslag Datum: Locatie:

28 oktober 2025 Raadzaal

Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv) Commissieleden:

Collegeleden:

F.J. van Haren mr. G.L. Pijnenburg H.B. Bos, ir. J.M. van Boxmeer, J. Broekmeulen, M.C. Dupuis, J.J.M. Gersjes, L.A.J. van Griensven, B.B.R. den Hartog, A.W.J.A. van Hattem LLB, A. Hernández, W.B.G. Hoeben, ing. J.Th.M. van Hoek, B.B.G.M. van den Hoven, M. Janssen, M.P. Kagie, L.M.M.F. van der Kallen, J. Kanters, M.A.J.T. Korver-van Weegberg, W.M. van de Leemput, A.A.J. van der Leest, mr. S.J.M. Peters, M.G.H. van Rens, B.F.C. Roovers, E.Th. Rozenberg, E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, drs. ing. G.M.M. Verbruggen, ing. J.P. Verhoef BEd, N.R. Verreijt, M. Craste bc, ing. R.A.P. Geers, P. Slikker

Afwezig:

drs. P.E. Kagie, T.A.J. Heijmans, ir. P.K. Schuurmans, mr. C.H.A. van den Wildenberg

Verslaglegging:

E.J. Wendt, DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 19.00 uur en heet iedereen welkom. De heer Van Silfhout zal iets later komen. De heer Gersjes vervangt mevrouw Van den Wildenberg. De heer Schuurmans heeft zich ziekgemeld.

2.

Vaststellen van de agenda De agenda wordt ongewijzigd vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Omgeving van 23 september 2025 Het verslag wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties Het college stelt voor om de volgende moties als afgedaan te beschouwen: Motie 4, 11, 12, 13, 14, 23 t/m 26, 28, 29, 31, 40, 41, 42, 45, 47 t/m 50, 57, 60 worden als afgedaan beschouwd. • •

•

Motie 10 Extra staanplaatsen woonwagenbewoners De heer Van Griensven (PVV) wil deze motie aanhouden tot er meer duidelijk is over de locaties. De commissie stemt hiermee in. Motie 39 Toegangsregime parkeergarages op Binnenstadsring De heer Hoeben (De Bossche Groenen) stelt dat de afdoening van het eerdere verzoek tot mogelijk maken van kentekenparkeren dat verwerkt wordt in het IABB nu er nog een parkeervisie moet komen en de IABB geen inhoud heeft. Hij stelt voor deze motie open te laten staan tot na bespreking van de parkeervisie. De commissie stemt hiermee in. Motie 37 Gemeentelijke visie op OV Binnenstad in Balans met hulp van een Binnenstadsfonds De heer Van der Leest (CDA) vindt dat te weinig tegemoet is gekomen aan de bewoners van de binnenstad tijdens de werkzaamheden. De commissie stemt hiermee in.

Motie 10, 37 en 39 worden niet als afgedaan beschouwd. De lijst van openstaande moties wordt gewijzigd vastgesteld.

1

Op de motie Driesprong van gewoon ge-DREVEN reageert wethouder Roy Geers met een stand van zaken. Er is contact gelegd met belanghebbenden om een gezamenlijk wensbeeld op te stellen. Hiermee zijn de eerste stappen gezet. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) waardeert de snelheid van handelen. De voorzitter stelt vast dat de lijst van bestuurlijke toezeggingen geen vragen oproept. 5.

Werkplanning De voorzitter geeft aan dat deze is bijgewerkt aan de hand van de nieuwe raadsplanning. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vraagt of het mogelijk is ter voorbereiding op bespreking van het Maatregelenpakket Oostzijde 's-Hertogenbosch in de commissie van 25 november a.s. in I&O een uitleg te krijgen, om de commissie te ontlasten. Wethouder Roy Geers is daar zeker toe bereid en zal deze overweging aan het presidium aanbieden.

Raadsvoorstellen 6.

Conceptbegroting 2026 Portefeuilles: Ruimtelijke Ordening en Stedenbouw, Wonen, Grondzaken, Mobiliteit & bereikbaarheid De heer Peters (PvdA) wijst op de gevolgen voor Den Bosch van de politieke chaos die in Den Haag heerste en waar in de afgelopen kabinetsperiode de crises elkaar opvolgden. De PvdA is trots dat het in Den Bosch wél lukt om over de verschillen heen te stappen. Anders dan elders wist Den Bosch (betaalbaar) door te bouwen en er werden grote projecten in de steigers gezet. na bouwen-bouwen-bouwen zal in de komende jaren splitsen-splitsen-splitsen het nieuwe motto moeten zijn. Het aantal gezinswoningen is te groot voor een maatschappij met steeds meer een- en tweepersoonshuishoudens. PvdA en GroenLinks komen met een voorstel hiervoor. De heer Van Griensven (PVV) vraagt of splitsing verplicht of vrijwillig gaat gebeuren. De heer Peters (PvdA) geeft aan dat een huurderswisseling het moment is om dit aan te pakken, bij voorkeur op basis van afspraken met de corporaties. De heer Van Griensven (PVV) vraagt of aanpassing van één huis niet leidt tot aanpassingen in een hele straat. De heer Peters (PvdA) bepleit een individuele aanpak. De ene woning is ook geschikter dan de andere. Hier een ambitie op zetten, is een manier om woonruimte vrij te spelen en de voorraad te laten aansluiten bij de behoeften.

De heer Van Griensven (PVV) zou als politiek vooraf geïnformeerd willen worden. De heer Peters (PvdA) wil dat niet per individuele woning, maar wil wel de afspraken over de ambitie rondom splitsing planmatig benaderd zien. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) wijst op de vorig jaar aangenomen motie Beter Benutten Bestaande Bouw, die heden als afgedaan is beschouwd. Dit wordt dus al meegenomen in de prestatieafspraken met de corporaties. De heer Peters (PvdA) erkent dit maar wil er wel zicht op houden en dit concreet maken. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt waarom de fractie hier na vier jaar regeren mee komt.

2

De heer Peters (PvdA) geeft aan dat benutting van de bestaande voorraad vaker is geagendeerd. De fractie wil de bestaande plannen nog opplussen omdat er meer kansen liggen in de bestaande voorraad dan nu worden benut. Het is geen nieuw thema. De heer Van Hoek (50PLUS) heeft diverse vragen. Hij wil weten of wordt gedacht aan voordeurdeling of een eigen voordeur voor iedereen, of sprake is van verkamering, of men eigen sanitair en andere voorzieningen heeft. Ook vindt hij dat de raad hierbij betrokken dient te worden. De voorzitter geeft mee dat ideeën voor de begrotingsbehandeling niet altijd tot in detail hoeven te zijn uitgewerkt. De heer Peters (PvdA) stelt dat los van de details de ambitie wel realistisch zou moeten zijn en betrokken kan worden bij de prestatieafspraken met de corporaties. De raad zet de koers uit en hij is er niet voor om per woning te worden geïnformeerd. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) kan zich niet voorstellen dat het voorstel nog concreter kan worden dan de motie al vraagt. De heer Peters (PvdA) komt verderop in zijn bijdrage met een concrete voorbeelden. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vraagt via de voorzitter een toelichting van de wethouder op deze eerder in deze begrotingscyclus aangewakkerde splitsingsdiscussie. De heer Peters (PvdA) bepleit een slimmere toewijzing. Alleenstaanden kunnen nog steeds reageren op eengezinswoningen.

Dat is zonde in tijden van woningnood. Woningdelen zou bij de toewijzing meer gefaciliteerd en gestimuleerd moeten worden. Vrienden zouden als groep aangemeld moeten kunnen worden. Dan hoeft de woning niet eens gesplitst te worden. In grotere gezinswoningen zouden deze groepen voorrang kunnen krijgen. Veel mensen zijn door de woningnood veroordeeld tot duur huren in de vrije sector. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat het veranderen van spelregels kan leiden tot verschuivingen op de bestaande wachtlijsten. De heer Peters (PvdA) erkent dit, maar als door slimmer gebruik van de voorraad meer mensen per woning kunnen worden gehuisvest, wordt de wachtlijst ingekort. Uiteindelijk is het nemen van die maatregelen onvermijdelijk, ondanks dit gevolg. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) vraagt of – gestimuleerd en gesteund - vertrekken van de ouderen uit een woning, met achterblijven van de kinderen een mogelijkheid zou zijn. De heer Peters (PvdA) vindt dit een goed voorbeeld van slimme ideeën waarover kan worden nagedacht. Mevrouw Janssen (PVV) brengt de positie van alleenstaanden met co-ouderschap ter sprake. De heer Peters (PvdA) beschouwt dit als een vrij specifiek en nog niet uitgewerkt thema, maar stelt dat zo'n situatie dan in ogenschouw genomen moet worden.

Spreker merkt op dat de Wet betaalbare huur de prijzen in de vrije sector nog altijd niet altijd binnen de perken houdt. Het voorstel tot oprichting van een huurteam werd eerder dit jaar door een grote raadsmeerderheid gesteund. In andere steden gaan studenten als vrijwilliger bij het huurteam aan de slag. Aan de wethouder de vraag naar de lokale stand van zaken. De heer Den Hartog (PvdA) vervolgt de bijdrage van zijn fractie. Uit universitaire studies blijkt dat vrouwen de openbare ruimte wel tot tien keer minder veilig ervaren dan mannen. In ontwikkeling van de openbare ruimte is het vrouwelijk perspectief vergeten. Aan de wethouder de vraag hoe Den Bosch hier rekening mee houdt in de stedelijke ontwikkelingen. De voorzitter beschouwt dit als een vraag voor de wethouder Openbare ruimte, die op 30 oktober a.s. de begrotingsvergadering bijwoont. 3

De heer Den Hartog (PvdA) geeft aan dat zijn fractie blijft zoeken naar oplossingen voor alle jongeren die te veel huur betalen en de vrouwen die zich op straat onveilig voelen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) stelt dat van de autoluwe binnenstad, het grote succes van D66 uit de vorige periode, met het aannemen van deze begroting weinig tot niets over is. Autoluw is 'autoluwer' geworden. Felicitaties aan de VVD, maar voor een aantal fracties is er werk aan de winkel. De heer Van Rens (D66) ziet in de begroting best wel wat zaken die worden opgepakt en beschouwt het glas eerder als halfvol dan als halfleeg. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) ziet in de begroting dat de Magistratenlaan als eerste een upgrade moet krijgen. Het college geeft hiermee aan dat de plannen al zijn gemaakt en dat de upgrade over meerdere jaren wordt uitgesmeerd. Het weren van het doorgaand verkeer kan pas nadat de upgrade van de Magistratenlaan een feit is. Voor 2026 gaat in dit aanvalsplan niets gebeuren. De heer Van Rens (D66) citeert uit de begroting dat afronding van de werkzaamheden aan de Kanaalboulevard in 2025 plaatsvindt en dat wordt begonnen met de knip en de gemaakte afspraken. Dit zijn grote stappen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) refereert aan de technische beantwoording, die laat zien dat de Magistratenlaan over meerdere jaren wordt uitgesmeerd.

Het gedeelte Parallelweg houdt mede verband met de bouw van de nieuwe wijk. Het geheel schuift naar achteren. De tijd dringt. De autosteden uit het verleden vol parkeergarages, en vierbaansbinnenstadsringen, zoals de VVD die graag ziet, zijn door de tijd ingehaald. Zie Eindhoven en Tilburg. Den Bosch neemt moties aan over '30, tenzij' en parkeerreserveringssystemen, maar kan niet voorkomen dat kinderen op weg naar school worden aangereden. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt wat volgens de fractie de voorbeeldsteden voor de VVD zijn. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) had het over het verleden, toen werd gedroomd over vier banen heen en vier banen terug om Den Bosch heen en een centrum vol garages en inprikkers richting binnenstad. Die steden hebben pas op de plaats gemaakt, maar den Bosch mijmert nog over die situatie. De heer Broekmeulen (VVD) neemt hier afstand van. Zijn fractie stemt in op maximale mobiliteit, waarbij de eigen vorm van mobiliteit ieder kiest. De VVD heeft nooit voor vierbaansringen rondom Den Bosch gepleit. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) geeft aan dat de VVD in het verleden altijd betoogde dat de Binnenstadsring nodig was om het verkeer richting parkeergarages te transporteren. Daar heeft een aantal partijen het autoluwe model tegenover gezet. Dat is in 2013 en 2018 gelukt.

De toen genoemde voorbeeldsteden zijn alleen gemigreerd naar minder en smallere rijbanen. Het is jammer dat de situatie waartoe in 2013 is besloten nog niet is bereikt. De heer Broekmeulen (VVD) verwijt de heer Hoeben een fantasiebeeld te schetsen, waar een eenbaansweg richting parkeergarages iets anders is dan vierbaans door de stad heen 'vroemen'. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) is bezorgd over de aangereden schoolkinderen. Waar de wethouder de bestuurlijke toezegging over KC Het Stadshart als afgedaan beschouwt, maken leerlingen van De Troubadour zelf verkeersborden en smeken ze om een veilige schoolroute. De vraag is wanneer de raad zijn rol pakt en zich houdt aan de afspraken. De raad bepaalt, maar laat goede afspraken uit zijn handen glippen. Er wordt een motie, mogelijk omgevormd tot bespreeknotitie, over veilige schoolroutes aangekondigd. De Alliantie ziet het meeste heil in de aankoop van het Sparrenburgbos. Het college heeft hier andere ideeën bij, maar de vraag is of de raad beheersafspraken met wellicht tien verschillende 4

eigenaren wil maken of een openbaar centraal beheerd bos of park in eigendom van de inwoners wil realiseren. Via een motie wordt een reservering van ten minste € 750.000 voor de eventuele aankoop bepleit, mocht het gaan spannen rond de verkaveling. De heer Bos (GroenLinks) stelt dat bij dit dilemma de vraag hoort of de gemeente een eigenaar moet financieren die de regels heeft overtreden. Bekeken zou moeten worden wat straf- of bestuursrechtelijk mogelijk is om de ontwikkelaar op herstel te laten overgaan. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) is geen jurist, maar vindt de huidige versnippering al groot en ziet die verder toenemen. Een budget reserveren is nodig om in elk geval íets te kunnen in het belang van Rosmalen. Het bestuur moet deze plek in het belang van de gemeente borgen. Er is € 15 miljoen over, er wordt flink in het Structuurfonds gestort. Daar kan een beetje af voor zo'n belangrijke plek. Het wantrouwen richting Vrienden op de Fiets is onnodig. Andere gemeenten herkennen dit als een sociaal netwerk zonder commercieel oogmerk. Dit bestuur trekt de vergelijking met een B&B. Samen met Leefbaar 's-Hertogenbosch, PvdD, VVD en CDA wordt een motie ingediend. Over de voortgang rond het Zuid-Willemsvaartpark wordt mogelijk een motie ingediend.

De heer Van Boxmeer (De Bossche Groenen) benoemt de bespreeknotitie over wonen, in het bijzonder het gebruik van leegstaande panden. Gevraagd wordt hoe met het bestaand vastgoed (lijst van de gemeente) wordt omgegaan en wat de visie is. Ook privaat eigendom wordt meegenomen, panden die meer dan tien jaar leeg staan. Eigenaren moeten worden geprikkeld. Een bespreeknotitie wordt aangekondigd. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of het gaat om leegstand als gevolg van wegtrekkende retail. Dan zou het bij Bedrijvigheid horen. De heer Van Boxmeer (De Bossche Groenen) zal zijn betoog in die commissie herhalen. De heer Roovers (SP) roept de wooncrisis in herinnering waarmee Nederland – en Den Bosch – kampte toen deze collegeperiode startte. Een crisis die niet door massale vernietiging van woningen door een natuurramp of oorlog werd veroorzaakt, maar door bewust gekozen beleid, gevoed door marktdenken en een vastgoedlobby. De ooit sterke woningmarkt is onder de kabinetten Rutte gereduceerd tot een noodoplossing voor de lagere inkomens. Frames als 'scheefwonen' geven de huurders de schuld van de politieke keuzes. Het percentage te bouwen sociale huur is in de vorige periode van 25% naar 30% gebracht. Een goede stap, maar niet voldoende, de wachttijd is twaalf jaar. Het percentage verhogen is vanuit de behoefte van de inwoners noodzakelijk.

Het aantal langdurig leegstaande woningen is gestegen naar 350. Het college noemt dit laag naar Brabantse maatstaven. De Bossche woningzoekende heeft er niets aan dat het in Tilburg nóg hoger is. De SP vraagt om maatregelen tegen langdurige leegstand, waarbij het aanschrijven van de eigenaren een eerste stap is. Aan kantoren en winkels staat 67.000 m2 leeg. Ook hier is niet relevant dat dit vergelijkbaar is met andere steden. De gemeente moet een wooninvulling of andere invulling onderzoeken. Ook wordt gevraagd om het besluit in te trekken om het Cementrum te verkopen. Dit vanwege de strategische waarde. De jaren van antikraak hebben de bewoonbaarheid aangetoond. Als wonen er echt niet kan, ligt een sociale functie voor de hand. De heer Van Hoek (50PLUS) wijst op de eigenaren van al die leegstaande vierkante meters, die hun eigen plannen en belangen zullen hebben. De heer Roovers (SP) vindt het recht om panden leeg te laten staan minderwaardig aan het sociale recht op wonen. Dat de mogelijkheden van een gemeente hierin beperkt zijn, erkent hij. Als het college als enig argument geeft dat de percentages vergelijkbaar zijn met andere gemeenten is dat te weinig. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of de SP een actieve houding richting eigenaren voorstaat. De heer Roovers (SP) stelt dat het begint bij actief benaderen.

In het kader van bestemmingsplanwijziging is onteigening mogelijk, als uiterste stap. Als de samenleving is 5

veranderd waardoor men minder naar kantoor gaat en het bedrijfsvoordeel van grootschalige winkelpanden verdwijnt, is het logisch om ombouw naar woningen te overwegen, gezien de wooncrisis. Dat hoeft niet per se kwaadschiks. Juist omdat het bedrijfsvoordeel van winkelmalls niet meer werkt, zullen eigenaren willen meewerken. De heer Dupuis (SP) verwacht dat tijdens de bouw van het nieuwe station de nodige hinder. De passerelle zou te krap zijn. De vraag is of een nieuw, duur station (€ 40 miljoen) de oplossing is. De SP ziet niet alleen drukte op het station zelf, maar in het hele stationsgebied. Door spreiding de druk verlagen, is een ander scenario. Er zijn weinig kleine stations in de omgeving, op het oosten na. Een Station Noord zou de druk op het Bosch Station kunnen verminderen. Tijdens de spits is er veel bedrijvigheid aan de westkant. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) onderschrijft dat een Station Noord kan helpen en zelfs onderdeel van de Omgevingsvisie is. Gevraagd wordt of de SP ziet hoe dit scenario versneld kan worden. De heer Dupuis (SP) stelt het college voor met de spreidingsmogelijkheden te beginnen. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) meent te weten dat voor een Station Noord een extra spoor richting Utrecht moet worden aangelegd, wat honderden miljoenen kost. Daarin moet de gemeente met provincie, ProRail, NS en andere partijen samenwerken.

Veel partijen willen dit, maar de vraag is hoe dit kostbare project kan worden aangezwengeld. De heer Dupuis (SP) reageert dat dezelfde processen gelden als in het overleg over het Centraal Station. Noord betreft een gebied met minder verdichting, waar de druk op de binnenstad kan worden verminderd. Het derde element is de wil tonen om die kant uit te gaan. De heer Van Rens (D66) vraagt of de SP voorstelt dat de gemeente Station Maaspoort helemaal zelf gaat regelen in plaats van het afgesproken traject via de Omgevingsvisie. De heer Dupuis (SP) stelt dat de vragen dezelfde zijn als die bij Centraal Station spelen. De discussie blijft over openbaar vervoer en piekbelasting gaan met dezelfde gesprekspartners. Maaspoort is een van de alternatieven die de SP voorstelt voor de prioriteit op Centraal Station. Dat zou voor het Centraal Station kunnen leiden tot minder grote ingrepen. De heer Van Hoek (50PLUS) stelt dat de SP zich hier mengt in de bedrijfsvoering van ProRail. Dat bedrijf zit niet te wachten op een trein die elke anderhalve kilometer moet stoppen. De heer Dupuis (SP) geeft aan dat voor de invulling van Bosch Centraal ook met NS en ProRail wordt gesproken, dus dat gebeurt ook hier. In de ruimtelijke ordening wordt met andere partijen afgestemd, met name de rijksoverheid en dienstverleners als NS en ProRail.

In het kader van de spreiding is sluiting aan de kopse kanten van de perrons mogelijk, zodat de centrale passerelle wordt ontlast. De piek op de centrale passerelle wordt geforceerd, terwijl dat niet voor iedereen de ideale route is. De animo voor de trein is afgenomen. Verlies bij de NS leidt tot prijsstijgingen. Investeringen moeten effectief en efficiënt zijn. De treinbereikbaarheid in Noordoost-Brabant is sober. De gemeente moet daarvoor lobbyen. Groot inzetten op een duur nieuw station is niet de enige oplossing. Via een motie wordt het college gevraagd meer spreidingsmogelijkheden voor reizigers te laten verkennen. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) merkt op dat Den Bosch trots mag zijn dat het blijft bouwen, wat voor Nederland allang geen vanzelfsprekendheid meer is. De projecten voor ouderen zorgen voor de gewenste doorstroming. Bouwen, betaalbaar, voor jongeren is ook belangrijk, zodat zij in Den Bosch een toekomst kunnen opbouwen. Bouw van sociale huur tot duurdere koop zorgt samen voor doorstroming. Inbreiden waar het kan, uitbreiden waar het moet, altijd met respect voor het karakter van wijken en dorpen. De haalbaarheid van de bouwopgave baart zorgen, omdat stikstofregels en capaciteitsproblemen kunnen leiden tot vertraging of stilvallen van projecten. Via flexibele woningbouw, ombouw en tijdelijk gebruik van locaties dient het college de bouw op orde te houden.

Groen, natuur en ontmoeting bepalen ook de leefbaarheid. Daarbij past de motie over inclusieve parken en natuur. Het Sparrenburgbos moet behouden blijven en bij voorkeur een 6

upgrade krijgen tot een aangenaam verblijfsbos. De versnippering is een punt van zorg, maar biedt ook kansen tot samenwerking aan een duurzame toekomst in een alliantie. De Noordoosthoek van de Groote Wielen is een voorbeeld van wat er spaak kan lopen, in dit geval op bereikbaarheid. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt of de fractie onderschrijft dat er te weinig onderhoud plaatsvindt voor de gewenste prettige leefomgeving. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) onderschrijft dit. De voorzitter geeft aan dat dit in de commissie van 30 oktober a.s. thuishoort. De heer Van der Kallen (Rosmalens Belang) vervolgt het betoog namens zijn fractie. Hij benoemt de oostelijke ontsluiting als cruciaal voor de bereikbaarheid en verkeersveiligheid voor Rosmalen en omliggende dorpen. Dit project vraagt om structurele borging in de begroting. Aandacht wordt gevraagd voor de Vlietdijk, die het centrum van Rosmalen verbindt met de Groote Wielen. Afsluiting is onacceptabel totdat de oostelijke ontsluiting volledig is gerealiseerd en de verkeersstromen aantoonbaar zijn gestabiliseerd. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt hoe de aangenomen motie wordt uitgevoerd nu er geen geld is opgenomen in het Structuurfonds. De heer Van der Kallen (Rosmalens Belang) wacht eerst het pakket af dat in december naar de raad komt.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat net als bij het Design Museum onduidelijk is waar men mee instemt. Als Rosmalens Belang dit zo'n beetje het allerbelangrijkste vindt, zou men de wethouder moeten bevragen op het reserveren van het budget. De heer Van der Kallen (Rosmalens Belang) stelt dat het Design Museum ook nog niet zeker is. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) roept in herinnering dat de Vlietdijk ooit de fietsroute naar het centrum van Rosmalen zou worden. Nu klinkt de noodzaak de weg open te houden tot de oostelijke ontsluiting klaar is. Gevraagd wordt hoe dat is te rijmen met de afspraak dat hoogwaardig openbaar vervoer zou worden bekeken. Er zijn andere mogelijkheden dan autoverkeer. De heer Van der Kallen (Rosmalens Belang) stelt dat de Vlietdijk op dit moment cruciaal is voor auto's en fietsers. Als alles aantoonbaar verbeterd is, kan over een fiets- of busroute worden gesproken. De uitgangspunten van STOMP worden ondersteund, maar mobiliteit vraagt ook om maatwerk in de dorpen en buitenwijken, waar de auto vaak onmisbaar is voor werk, zorg, sport en verenigingsleven. Mits goed afgestemd op de lokale behoeften kan deelmobiliteit aanvullend zijn. Ongebruikte voorzieningen als de deelscooterhubs moeten worden vermeden. Aan het college de vraag naar de kosten van de ongebruikte hubs en kansen voor hergebruik.

Bij nieuwe initiatieven dienen vooraf afspraken met aanbieders over betrokkenheid te worden gemaakt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt het normaal dat van aanbieders wordt verwacht dat zij blijven totdat in de infrastructuur is geïnvesteerd. De heer Van der Kallen (Rosmalens Belang) onderschrijft dit en verwijst naar de wethouder. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) verbaast zich over het veelvuldig propageren van deelmobiliteit, waar helaas niets van is terechtgekomen. Aan de fractie de vraag wat er anders gedaan had moeten worden. De heer Van der Kallen (Rosmalens Belang) verwijst naar de wethouder.

7

De fractie wijst op gevaarlijke situaties op de fietspaden in dorpen en wijken, door ontwikkelingen in het verkeer én achterstallig onderhoud. Dit raakt scholieren en forensen. Terwijl de achterstand groeit, blijven onderhoudsbudgetten onbenut. De fractie vraagt via een motie om gemeentebrede prioriteit voor herstel en onderhoud van fietspaden, versnelde aanpak van knelpunten en volledige inzet van middelen. De heer Kanters (Volt) schetst dat Den Bosch bijdraagt aan het oplossen van de woningnood met veel grote woningbouwprojecten. In alle plannen is er aandacht voor vergroening en de 330-300-doelstelling, lokale bereikbaarheid en maatschappelijke voorzieningen, duurzame bouw en aanleg van collectieve warmtevoorzieningen waar mogelijk. De binnenstad wordt autoluwer, zij het niet zo autoluw als gewenst, maar leefbaarder voor bewoners. Via knips worden doorstroomassen uitstroomassen. Via het mobiliteitsbeleid tot 2040 wordt aan een inclusief, gezond en bereikbaar 's-Hertogenbosch gewerkt. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of het autoluwer maken van de binnenstad alleen is bedoeld om het voor bewoners van de binnenstad prettiger te maken. De heer Kanters (Volt) geeft aan dat het vooral om de leefbaarheid voor de bewoners gaat. Er liggen risico's op de loer. De kwetsbaarheid van kwetsbare verkeersdeelnemers neemt toe.

De Bossche Mix houdt nog steeds vast aan 30% sociale huur, juist de categorie met de grootste tekorten en langste wachttijd. Alleen bij 35% of 40% sociale huur verandert dat wezenlijk. De participatie in Den Bosch behoeft verbetering. Tijdens I&O vertellen soms meerdere sprekers hoe goed het gaat, de eerste experimenten met een burgerberaad zijn positief, tegelijk wordt participatie te vaak ervaren als een checkbox. In plaats van burgers te vertellen wat ze moeten doen, moet Den Bosch ze vertellen wat het wil bereiken en zich laten verrassen door hun inzicht. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) vraagt hoe Volt aankijkt tegen een app waarmee bewoners gebiedsgericht kunnen participeren in plannen over de eigen buurt. De heer Kanters (Volt) voelt meer voor uitbreiding van het burgerberaad, tot een permanent gremium dat zelf met onderwerpen komt. Een app kan daaraan bijdragen. Het burgerberaad mag uitgroeien tot een volwaardige toevoeging aan de Bossche gemeente. Het burgerberaad en de app zouden zeker samen kunnen gaan. De heer Kanters (Volt) merkt op dat het STOMP-principe verlies leidt op onderdeel Mobility as a Service vanwege het niet meer aanwezig zijn van deelscooteraanbieders. Het STOP-principe is minder wenselijk. Kennelijk is de deelscooter hier economisch niet rendabel. De gemeente vindt dit een belangrijke trede in de verkeersladder.

Daar moet een oplossing voor komen. Gedacht kan worden aan een coöperatieve samenwerking tussen wijkraden om het deelvervoer te beheren. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt Volt om bij bespreking van de mobiliteitsvisie met een haalbaar en betaalbaar plan te komen. De heer Kanters (Volt) zegt dit toe. De heer Roovers (SP) erkent dat de deelmobiliteit op scooters is verdwenen, maar de winst die op deelmobiliteit met auto's is te halen, is veel groter. Dat scheelt parkeerruimte. De fractie wil de auto meenemen in de discussie. De heer Kanters (Volt) zou zich conformeren aan onderzoek dat aantoont dat deelscooters niet exploitabel blijken. Deelauto's en deelscooters hebben verschillende doelgroepen. De informatievoorziening omtrent huisvesting van migranten laat ernstig te wensen over. Accurate en actuele cijfers bieden meerwaarde. Verkapte slavernij ligt op de loer. Een reëel risico is dat schoon drinkwater binnenkort niet meer vanzelfsprekend is. Enexis waarschuwt voor capaciteitsproblemen en mogelijke stroomuitval, wellicht al in de komende winter. De plannen voor ruim 5000 woningen zijn een compliment waard, maar de woningnood wacht niet. De vraag is dus waar de volgende 5000 woningen worden gebouwd. 8

De raad moet zijn voorbereid op de uitdagingen van morgen en de echte problemen die de inwoner ontmoet. Volt wil daaraan bijdragen via burgerinitiatieven, echte participatie, innovatie in mobiliteit en circulaire bouw. De heer Rozenberg (CDA) complimenteert het college met de sluitende begroting 2026. Het CDA beschouwt veiligheid als basisvoorwaarde voor leefbaarheid. Mobiliteit moet bijdragen aan een veilige en toegankelijke leefomgeving. De huidige begroting biedt kansen dit verder te versterken. Het CDA wil nadrukkelijker aandacht voor veilige en goed onderhouden fietsroutes, vooral op drukke trajecten en waar auto en fiets elkaar kruisen. Voor sociale en fysieke veiligheid is verlichting essentieel, zeker in de buitengebieden en met name voor scholieren en vrouwen. De fractie pleit voor structurele invoering van herkenbare schoolzones met snelheidslimieten van 30 km per uur, snelheidsremmers en gedragsbewustwording. Hoofdwegen worden toegerust met fietspaden die breed genoeg zijn voor e-bikes. Hardrijders beteugelen moet met meer flexibele camera's, in aantal aan te passen op de noodzaak. Van de twee reeds beschikbare flexflitspalen is het effect over 2023 en 2024 duidelijk zichtbaar. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) onderschrijft de noodzaak van opschalen op handhaving, maar weet dat dit stadhuis wijst naar OM, politie en anderen.

Staat het CDA aan de zijde van Leefbaar 's-Hertogenbosch als het gaat om het proactief aanjagen van de wethouder op dit onderwerp? De heer Rozenberg (CDA) bevestigt dat de fractie daar een voorstander van is. Het kost de gemeente eigenlijk niets. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt waar de fysieke extra ruimte van de fietser moet worden gewonnen. De heer Rozenberg (CDA) wil niet zozeer de ruimte voor auto's verminderen, als wel gerichte maatregelen rondom de scholen nemen die niet te veel kosten. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) heeft de motie '30, tenzij' al gesteund, maar wijst op wegen die ruimtelijke ingrepen vragen om ze veiliger te maken. als het goedkoper móet, kan worden gedacht aan minder ruimte voor de auto. De heer Rozenberg (CDA) denkt aan parkeerverwijzings- en reserveringssystemen. Rechtstreeks naar de gereserveerde parkeerplaats rijden voorkomt congestie in de binnenstad en maakt de stad autoluwer. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) is blij dat de aangenomen motie eerder deze avond op de lijst is gehandhaafd, maar vraagt de fractie om in deze begroting te zoeken naar manieren om daar werk van te maken. Het college wil er niet aan. De heer Rozenberg (CDA) wil vooral werk maken van het parkeerreserverings- en verwijzingssysteem, waar men al eerder op aandrong.

De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt of er een relatie is te leggen met het meer inzetten van flitscamera’s en het verbeteren van de veiligheid op de wegen nabij de rotonde op de Rompertsebaan en Sint Teunislaan. De heer Rozenberg (CDA) wil daar waar waarneembaar de veiligheid in het geding is omdat te hard wordt gereden, actie ondernemen. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt naar mogelijkheden om camera's in te zetten op 'racebaan' de Rijnstraat in plaats van een hele weg te herinrichten. De heer Rozenberg (CDA) wil de camera's daar inzetten waar te hard wordt gereden om de veiligheid te verhogen.

9

Mevrouw Samshuijzen (PvdD) is blij met de voorgenomen verbreding van fietspaden vanwege de verschillende snelheden, maar vraagt waar de fysieke ruimte wordt gevonden. De heer Rozenberg (CDA) geeft aan dat de breedtes in Fietsnetwerk 3.0 zijn aangegeven. Als er ruimte bij moet, is dat de consequentie. Per geval zal worden bekeken of de auto moet inschikken. Bij nieuwe infrastructuur of omleidingen leidt bewegwijzering regelmatig tot verwarring. Heldere, actuele en tijdige bewegwijzering draagt bij aan de verkeersveiligheid. De parkeerapp dient toegankelijker te worden voor senioren en mensen die minder handig zijn met de mobiele telefoon. Op de deelscooterhub en fietsparkeren dient gereflecteerd te worden. Als geen nieuwe provider voor deelscooterhubs wordt gevonden, zouden scooterhubs moeten worden hergebruikt voor fietsparkeren met ook ruimte voor e-bikes. In nader te bepalen delen van de stad dienen duidelijk gemarkeerde fietsparkeervakken te worden aangewezen omwille van een overzichtelijke en toegankelijke openbare ruimte. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) geeft aan dat niet elke scooterhublocatie geschikt is als fietsparkeerplek, bijvoorbeeld vanwege decentrale ligging. De heer Rozenberg (CDA) wil allereerst dat wordt gezocht naar een provider voor de deelscooter. Verder dienen - waar mogelijk - de hubs gebruikt te worden als fietslocatie.

De heer Van der Leest (CDA) wil bij de forse investeringen in verstedelijking die de begroting aankondigt meer aandacht voor gefaseerd bouwen. Geen grootschalige uitbreiding ineens, maar een straatje erbij, zodat scholen, zorg en winkels kunnen meegroeien. Bebouwing dient aan te sluiten bij de schaal en identiteit van de gemeenschap. In elke fase is samenhang met voorzieningen en de sociale infrastructuur, ontmoetingsplekken, groen en mobiliteit van belang. Participatie is vanaf de planvorming een wezenlijk onderdeel, zodat nieuwbouw bijdraagt aan gemeenschappen in plaats van dat het losse enclaves worden. Het college dient starters in de dorpen te steunen met CPO-projecten die de voorkeur hebben boven het bouwen van huurwoningen. Bij nieuwe gebiedsontwikkelingen in de dorpen dient voor lokale inwoners een gefaseerd ontwikkelkader van een aantal woningen per jaar gehanteerd te worden. Leefbaarheid, sociale binding en niet alles in een keer realiseren zijn aandachtspunten. De nieuwe Mariaschool die in 2026 verrijst in Vinkel zou met de sportzaal en het verenigingsgebouw onder één dak gevestigd moeten worden. In de commissie Sociaal komt het CDA hierop terug. De oude locatie kan worden herontwikkeld door de woningcorporatie, die al in gesprek is met betrokken partijen, waaronder de gemeente.

De heer Van Hoek (50PLUS) vraagt of het CDA de continuïteit van de bouwwerkzaamheden in Vinkel niet te optimistisch inschat. De heer Van der Leest (CDA) geeft aan dat zoekgebieden zijn opgenomen in de Omgevingsvisie, waarover met het college wordt gesproken. De heer Van Hoek (50PLUS) geeft aan dat de proceduretijd sowieso een jaar of acht is, waarmee nog niet is begonnen. De heer Van der Leest (CDA) vraagt juist daarom nu aandacht voor de dorpen. De heer Verbruggen (D66) vindt 'gefaseerd bouwen' klinken als 'vertragen'. De heer Van der Leest (CDA) stelt dat de dorpen qua schaal niet geschikt zijn voor 500 woningen in één keer. De heer Verbruggen (D66) benoemt dat de door het CDA bepleite CPO-projecten veel ambtelijke inzet vragen. De heer Van der Leest (CDA) wijst voor dorpen op de meerwaarde in sociale binding en saamhorigheid.

10

De heer Bos (GroenLinks) stelt dat vijf à honderd woningen per dorp erbij geen zoden aan de dijk zet in het woningprobleem. De heer Van der Leest (CDA) heeft wél ambitie. De gefaseerde aanpak kan voor bijvoorbeeld Nuland-Oost tot duizend woningen jaarlijks leiden. Continu bouwen blijft belangrijk. In de stad gaat het om andere aantallen. Het CDA vraagt aandacht voor het tot stilstand komen van Willemspoort-Zuid vanwege de stikstofnorm en netcongestie. Gevraagd wordt hoe de gemeente beter kan anticiperen via vergunningen en wetgeving. De heer Van Griensven (PVV) is tegen knips op de Binnenstadsring. De voorrangssituatie ter hoogte van de voormalige Zusterflat is onduidelijk. De gevaarlijke situatie op de kruising Bosscheweg-Rekken in Vinkel wordt benoemd. De oostelijke ontsluiting van Rosmalen zou naar en in samenwerking met Oss gerealiseerd kunnen worden. Hierbij zou de fietsveiligheid verbetering behoeven. Het Design Museum blijft bij voorkeur op de huidige locatie. De collectie waar het om gaat, wordt verdeeld over de locaties van het Noordbrabants Mseum en locaties elders. Dan is een miljoeneninvestering in een nieuw pand zinloos. De kosten van bouw lopen steeds verder op door duurzaamheids- en klimaateisen. Daarmee stoppen en goed geïsoleerd en betaalbaar bouwen is het alternatief van de fractie. Verder dient op het succes van het CPO-bouwen te worden voortgeborduurd.

Mevrouw Janssen (PVV) zet vraagtekens bij het creëren van JOP's, met name in Empel. Binnenkort wordt een nieuw beleidsplan uitgerold, waarop nu misschien al wordt vooruitgelopen. De voorzitter meent dat dit onder commissie Sociaal, wethouder Vermin, valt. Mevrouw Janssen (PVV) brengt ter sprake dat de ondernemers verenigd in Bourgondisch 'sHertogenbosch aangeven dat de zero-emissiezones hen tegenwerken. De fractie wil bij de begroting een verplichte mkb-ondernemerstoets voor ieder raadsvoorstel. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) steunt de inbreng van diverse fracties, maar noemt het splitsingsvoorstel van de PvdA-GroenLinks weinig spectaculair: een telefoontje naar de corporatie zou volstaan. Voor starters en senioren wordt gewezen op de lange wachtlijsten. De heer Bos (GroenLinks) merkt op dat belemmerende regels en budgetten kunnen worden aangepakt om het benutten van de bestaande voorraad te versnellen. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) weet niet of deze regelgeving al is onderzocht. Afspraken maken met de woningbouw is niet voor morgen maar voor gisteren. Desondanks steunt hij het idee. De mobiliteitsdiscussie spitst de fractie toe op de leegstaande plekken voor elektrische auto's. via een motie wil hij laten onderzoeken of hier optimaal gebruik van wordt gemaakt.

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) merkt op dat dit geen parkeerplaatsen meer zijn maar laadplekken die zijn onttrokken aan de voorraad parkeerplaatsen. Als ze de hele dag vol staan, kan men er niet tanken. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) wil die laadplekken daar niet, omdat ze leeg staan. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) merkt op dat de parkeerplaatsen bij de winkelcentra, op een enkel piekuur na, niet worden benut. De vraag is dan ook voor welk probleem de fractie een oplossing zoekt. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) trekt twee keer per dag een volle parkeerplaats aan. Het college is voortvarend in de planvorming aangaande de Rijnstraat, waar mogelijk een rotonde komt. Ook de aanpak van de Geulweg komt de veiligheid ten goede. De verkeersveiligheid in de binnenstad baart wel zorgen. De fatbikes leveren veel gevaar op voor voetgangers. Gevraagd wordt of er budget is om de bestrating op de Markt op te knappen. 11

Het dag en nacht werkende knipperlichtsysteem bij een oversteekplaats op de Graafseweg is zinloos, net als dat op de Sint Teunislaan, dat vanwege disfunctioneren reeds is verdwenen. De bedoeling is dat het aangaat als een voetganger oversteekt. Nu het dag en nacht aanstaat, is het effect weg. De vraag is of er een alternatief komt, want het is niet voor niets geplaatst. Schorsing De voorzitter heropent de vergadering. De heer Broekmeulen (VVD) benoemt de wooncrisis als harde realiteit die veel groepen treft. Plancapaciteit en ambitie ontbreken niet, maar de provincie bevestigt in haar recente rapport de problemen op stikstof, netcongestie, onrendabele toppen, drinkwatergebrek en te weinig gekwalificeerd personeel. De bouwstagnatie komt niet door onwil maar door diepe oorzaken: Willemspoort door stikstof, De Vliert, Bossche Stadsdelta en Groote Wielen een hoog risico door netcongestie en het stationsgebied geldt als middenrisico. Aan de wethouder de vraag hoe hij deze problemen probeert te mitigeren. De huidige aanpak stapelt op en maakt daarmee kwetsbaar. De vraag is daarmee hoe realistisch de ambities zijn. De vraag is of het voor marktpartijen interessant blijft om in te stappen. De middenhuur blijft achter ondanks de belangrijke functie ervan. Kijkend naar wat er wel kan, is de aanpak natuurversterkend ontwikkelen een stap, maar er moet meer.

Om de doorstroming op gang te helpen zijn seniorenwoningen nodig en is begeleiding en ontzorging in de verhuizing nodig. Het vrijmaken van eengezinswoningen vraagt een financiële stimulans. In plaats van grote risicovolle woningbouwplannen moet op enig moment naar kleinere plannen worden gekeken, zoals strategische uitleglocaties bij wijze van risicospreiding. De heer Van Hoek (50PLUS) benoemt als risico dat bouwplannen niet winstgevend blijken en daarmee niet bijdragen aan het Fonds Grote Werken, het Structuurfonds voor bovenwijkse projecten. De heer Broekmeulen (VVD) deelt deze zorg. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) onderschrijft het risico in het niet halen van de overkoepelende doelstelling. De vraag is of in plaats van de korte uitleg van de wethouder over mitigeren van de risico's deze een winstwaarschuwing aan het einde van deze bestuursperiode zou moeten afgeven waarom de doelstelling al dan niet wordt gehaald. De heer Broekmeulen (VVD) wil graag beide. Mobiliteit is een belangrijk thema omdat het de inwoners de kans biedt optimaal mee te doen aan de samenleving. Mobiliteit blijft cruciaal voor leefbaarheid, economie en leefomgeving. Omdat die bereikbaarheid onder druk komt te staan, zijn slimme oplossingen geboden. In de optimale mobiliteitsmix kiest elke inwoner zelf het vervoermiddel dat het beste bij de reis past.

De reis dient zo kort en veilig mogelijk te zijn. De indicatoren van reistijd in de begroting vormen een goede basis. Nieuwe fietsroutes worden toegejuicht. Deze gaan niet ten koste van andere vervoersmiddelen als de auto. De aanpak van de verkeersveiligheid rond scholen wordt toegejuicht, op snelheid wordt aangedrongen. De komst van meer mogelijkheden voor snelladen wordt toegejuicht. Zorgen zijn er over de uitwerking van de plannen voor de verkeersstructuur. De knip op de Zuid-Willemsvaart wordt nog dit jaar afgerond, terwijl over de Magistratenlaan nog te weinig duidelijk is. De doorstroomassen zouden op orde zijn voordat op de Binnenstadsring werd ingegrepen. Bij uitbreiding van het STS is uitgangspunt goed overleg met stakeholders. De plannen voor oostelijke ontsluiting, hard nodig vanwege de komst van vele woningen, worden met grote interesse tegemoetgezien. Op lange termijn zou een fietsbrug over de Maas het overwegen waard zijn. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de VVD de zorg deelt over varianten met minder parkeerplekken, zoals in de Tolbrugstraat en de Tramkade. De heer Broekmeulen (VVD) pleitte al eerder voor een parkeergarage aan die zijde van het centrum. In de Integrale Aanpak Brede Binnenstad wordt het aantal parkeerplaatsen in ieder geval gehandhaafd. De VVD wil daarna bezien of meegroeien aan de orde is.

12

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wijst op de keuze voor één verdieping parkeren in de Tolbrugstraat en vraagt steun aan de VVD om te kiezen voor twee verdiepingen. De heer Broekmeulen (VVD) vindt dat bespreekbaar, maar kent de financiële consequenties nog niet. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) heeft moeite met het toekennen van parkeerminuten per woning in plaats van per personen, wat jongeren, die toch al langer op zolder zitten dan gewenst in plaats van uit te vliegen, verder belemmert relaties aan te gaan. Vergelijkbaar met de afvalstoffenheffing is een model per bewoner in plaats van per wooneenheid te overwegen. De Bossche Markt verdient aandacht vanwege voetgangers en fatbikes die elkaar in de weg zitten: een aanpak als in Rosmalen – voetgangersgebied - of betere handhaving zijn opties. Bij grote ruimtelijke projecten van de Bossche Stadsdelta tot Design Museum ziet de fractie groeiende risico's. De begroting noemt stijgende bouwkosten, stikstof en netcongestie. De prioritering blijft onduidelijk. Via een realistische investeringsplanning met scenario's moeten echte keuzes worden gemaakt, inclusief kostenraming. Zo nodig moeten ambities worden bijgesteld. De ontwikkeling van de stad moet hand in hand gaan met groen, veiligheid, identiteit en betrokken inwoners.

Naast de bestaande burgerparticipatie dient een app te worden ontwikkeld voor gebiedsgerichte participatie. Dit versterkt het gevoel van trots. De heer Van Rens (D66) benoemt de verkeersveiligheid rondom scholen als aandachtsgebied. De fractie steunt de plannen voor 70% betaalbare woningbouw. In Q4 2025 en Q1 2026 wordt verder gewerkt aan afronding van de Kanaalboulevard en de autoluwe binnenstad, stappen die D66 goed blijft volgen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) benoemt de Magistratenlaan als fundamenteel onderdeel van de autoluwe binnenstad, dat al sinds 2018 wacht op uitvoering. De heer Van Rens (D66) geeft aan dat volgens de begroting hiermee nu aan de slag wordt gegaan. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) haalt uit wat is opgeschreven niet zonder meer het vertrouwen dat het ook echt gebeurt. Hij citeert: "Realisatie kan zich over meerdere jaren uitstrekken aangezien niet alle knelpunten nu al optreden." De heer Van Rens (D66) heeft vertrouwen in het college en deze commissie en gemeenteraad dat die hier druk op blijven uitoefenen. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of voor D66 belangrijk is wat de concrete maatregelen zijn en of die afdoende zijn. De heer Van Rens (D66) stelt dat is afgesproken dat zaken worden uitgevoerd.

De heer Broekmeulen (VVD) vraagt wat volgens D66 nog nodig is op de Magistratenlaan en wat de consequenties zijn als dat niet wordt bereikt. De heer Van Rens (D66) ziet het collegevoorstel tegemoet. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat D66 verwijst naar gemaakte afspraken, maar in deze bestuursperiode zou het gaan gebeuren. Nu zit men in de onderzoeksfase. De heer Van Rens (D66) geeft aan dat het college bezig is met het uitvoeren van gemaakte afspraken en hij vertrouwt de raad dat die bewaakt dat dit wordt doorgezet. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) haalt uit de begroting juist signalen dat het met de voortgang nogal tegenvalt en de zaak op de lange baan belandt. De IABB bestaat nog slechts uit de eerste fase. Het gaat dus aantoonbaar niet de goede kant op.

13

De heer Van Rens (D66) verwijst naar de Verkeersstructuur 2030 als vastgesteld document, met een langjarige planning. Delen hiervan staat in de begroting 2026. Ook daarna verwacht D66 boter bij de vis voor vervolgstappen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) merkt op dat er geen geld is gereserveerd en de planning pas voor een deel is opgezet. Er worden nog geen concrete stappen gezet. De heer Van Rens (D66) hecht aan de gemaakte afspraken. Een raadsbesluit is een raadsbesluit. College en ambtenaren voeren dat uit. Voor 2026 wordt daar nu geld bij gelegd. D66 gaat ervan uit dat zij ook in 2027 De Bossche Groenen aan haar zijde vindt voor de bijdrage voor dat jaar en de jaren daarna. De heer Van Rens (D66) leest dat de nota Verdichting eraan komt, die gaat helpen om de stad goed te kunnen ontwikkelen. In de Citadelpoort, het Paleiskwartier, de Vlierpoort en Station Oost, waar de hoogte in wordt gebouwd, biedt die houvast. Een kleinere stap in de verbetering van Den Bosch is het zelf laden met de kabelmat, zodat iemand een elektrisch voertuig voor de eigen deur kan opladen. Deze pilot wordt nu definitief en draagt hopelijk bij aan versnelling van de energietransitie. Over de Onderwijsboulevard is in 2020 een motie aangenomen dat die groen en autoluw moet worden. Concrete vervolgstappen ná 2021 worden gemist.

Mevrouw Samshuijzen (PvdD) is blij dat het HOV op weg is als alternatief voor de ruimte opslokkende auto's. Hopelijk wordt de planning van december 2026 gehaald. Onduidelijk is nog hoe wordt voorkomen dat de bussen in de file komen te staan. Overleg met Arriva en de provincie heeft nog niet tot concrete doorstroommaatregelen geleid. Voor tijdige uitvoering moeten afspraken voor de zomer zijn gemaakt. Als iedereen meer natuur wil, moet daar ruimte voor worden aangewezen. De veehouderij neemt de helft van het land in beslag in Nederland. Dat is onhoudbaar en moet anders. In Den Bosch gebeurt dat al, bijvoorbeeld in de Noordoosthoek van De Groote Wielen. Als veehouderij kan worden ingeruild voor natuur of woningen, heeft de fractie liever een dak boven het hoofd dan een biefstuk op het bord. Concrete locaties voor natuurontwikkeling worden meegenomen in het programma Groots Vergroenen. Gevraagd wordt naar de planning en middelen en de uitvoering. De oude plannen - De Groene Delta II - moeten ook niet worden vergeten, deze mogen niet verzanden en moeten worden afgemaakt. Ook hier de vraag naar de planning en uitvoering. De vraag is of de Dungense Polder nog wordt gerealiseerd nu de provinciale subsidie is vervallen en of er andere wegen worden gezocht. Ruimte biedt de fractie graag aan Vrienden op de Fiets. In 2015 is al uitgesproken dat geen omgevingsvergunning nodig was.

Leden slapen tegen kostprijs bij andere leden. Zonder winstoogmerk of omgevingsoverlast is nog steeds de dure omgevingsvergunning nodig. Dat voelt niet eerlijk en staat haaks op de Bossche gastvrijheid. Vandaar het initiatief van vijf fracties hier werk van te maken. De heer Van Hoek (50PLUS) wil een paar maanden voor de verkiezingen niet uitweiden over de verschillen tussen zijn partijvisie en die uit het bestuursakkoord. De begroting focust op nieuwe ontwikkelingen in wonen, mobiliteit en andere zaken. Het fundament is ook belangrijk, dat is wat er al is. Aan de beheersplannen (wegen, gebouwen, groen, riolering, afval) wordt relatief weinig aandacht besteed. Als een areaal is uitgebreid, moeten de middelen worden opgehoogd. Dat gebeurt niet altijd. De verleiding moet worden weerstaan op dergelijke gesloten begrotingen te beknibbelen, zoals bij een nieuwe weg putten uit de reserve wegbeheer. Hier is nieuw gevoteerd budget voor nodig. In Amsterdam zijn beheersbudgetten onjuist besteed, waardoor men nu miljarden nodig heeft voor achterstallig onderhoud die er niet meer zijn. De rooskleurige financiële situatie van Den Bosch is met name te danken aan de verkoop van het energiebedrijf. Nu sprake is van een energietransitie zou Den Bosch een eigen energiebedrijf kunnen beginnen met alleen groene energie, dat op enig moment weer kan worden verkocht.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) signaleert dat in de IABB te vaak van heldere moties naar bespreek- en startnotities wordt gegaan en dit in het kader van integraliteit.

14

In dat streven naar integraliteit worden in de praktijk slechts beperkt meters gemaakt. Noodzakelijke investeringen (Magistratenlaan, Parallelweg) worden jarenlang opgeschoven. Voor de rondweg staat er alleen geld in het Structuurfonds voor het laaghangend fruit. Voor een goede lobby richting Den Haag moet Den Bosch ook zelf kleur bekennen. Geen kleur bekennen op parkeren, terwijl de ov-concessie Den Bosch door de vingers is geglipt en de dorpen verder geïsoleerd raken, met in het weekend na 19.00 uur geen bus meer, maar straks wel een Bravoflex-proef. Voor deelmobiliteit zijn er wel hubs, maar geen scooters. Met STOMP in vijftien minuten door de gemeente, dat wordt flink stappen en trappen. In de aanpak van verkeersonveiligheid laat dit stadhuis het totaal afweten. Fatbikes en GTI's terroriseren overige weggebruikers. Mensen liggen ervan wakker, de burgemeester gaat op de foto met de volgende 100-jarige. Wonen is een kerntaak. Jongeren moeten het huis uit kunnen, een gezin starten en ouderen moeten kunnen doorstromen naar een passende woning. Voor het uit de tijd lopen van plannen heeft de fractie bij herhaling gewaarschuwd. De wethouder stelt dat de totale capaciteit telt. Ook dat toont aan dat de doelstelling – 10.500 woningen tot 2030 - niet wordt gehaald. De wethouder heeft zijn successen breed uitgemeten, maar heeft de raad hier niet voor gewaarschuwd.

Ook dat hoort hij te doen. De heer Bos (GroenLinks) vraagt naar de vergelijking met andere gemeenten. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) ziet de complexiteit van de woningbouwopgave. Als een doelstelling wordt bepaald, is het niet aan derden om te bepalen waarom het de wethouder niet is gelukt die te halen. Het is aan de verantwoordelijk portefeuillehouder om halverwege een doelstelling kleur te bekennen en aan te geven hoe realistisch zijn doel was om per jaar 1100 woningen te bouwen terwijl in de afgelopen jaren de teller stokte bij 900. De heer Bos (GroenLinks) bedoelt het niet als excuus, maar benadrukt dat Den Bosch in een lastige tijd veel voor elkaar heeft gekregen. Daarnaast is lokaal geïnvesteerd in een stikstofplan om ook zo de woningbouw uit het slop te halen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) stelt dat het begint bij kleur bekennen. Dat vraagt van de portefeuillehouder aan het eind van deze bestuursperiode, halverwege de doelstelling, een stevige analyse van waarom hij zijn doel niet haalt en op welke elementen daarvan de raad wel en geen invloed heeft. Vanuit die analyse wil de fractie direct meedenken over prioriteiten. Onvermijdelijk zal in de analyse ook moeten staan dat Den Bosch in de Bossche Stadsdelta vooral met een museum bezig is.

De heer Bos (GroenLinks) stelt dat in de afgelopen periode hard is gewerkt aan meer kansen op de woningmarkt voor iedereen. Er is gebouwd waar mogelijk, met de nadruk op betaalbaar wonen. Voor grote projecten zijn lijnen uitgezet. Met energie en lef wordt gewerkt aan een stad die betaalbaar wonen en levendige groene wijken biedt. Die grote projecten kosten tijd. Jaren moeten wachten op een betaalbaar huis kan niet. Door grote woningen te splitsen, extra woonlagen toe te voegen en aan te bouwen, kan worden versneld. Uit bestaande voorraad is potentieel te halen. PvdA en GroenLinks komen met een voorstel voor een quickscan naar het maximale potentieel van optoppen, splitsen en aanbouwen op de korte en middellange termijn. Ook willen de indieners weten welke regels of budgetten dat tegenhouden. De komende jaren moet misschien meer worden gedaan dan eerder als ambitie werd gesteld. De heer Verbruggen (D66) vraagt of de quickscan de eerste stap is binnen de eerder vastgestelde Parapluverordening Woningsplitsing, Verkamering en Parkeren. De heer Bos (GroenLinks) geeft aan dat dit behalve in de parapluverordening ook in de woonvisie tot uitdrukking komt. Tegelijkertijd is er meer te halen op de korte termijn en dat moet uit de quickscan blijken. De heer Verbruggen (D66) vraagt of indieners hiermee niet op de stoel van de corporaties gaan zitten.

De heer Bos (GroenLinks) ziet zich naast de corporaties zitten en helpt ze waar mogelijk. 15

Ook op het terrein van verkeer is lef getoond. De gemeente houdt zich bereikbaar, maar weegt de leefbaarheid zwaar mee. Het principebesluit over de verkeersstructuur in de Brede Binnenstad is een goed voorbeeld. Men moet van de binnenstad kunnen genieten zonder dat het verkeer erdoorheen raast. In Vinkel is met het Molenpad weer een kwetsbare groep toegang gegeven tot de molen. Klein van schaal, groot in betekenis. In de Begroting 2026 had meer over de grote lijn mogen staan. Daarom de vraag naar opwaardering van de Magistratenlaan en de eerste knips. De mobiliteitsvisie en parkeervisie zijn van de dynamische raadsagenda verdwenen. Een besluit over de Driesprong als voetgangersgebied is misschien wel de climax van het verkeersbeleid van deze periode. Hopelijk neemt de wethouder dat gevoel weg. Mevrouw Korver (GroenLinks) betreurt dat afspraken met aanbieders van deelmobiliteit eenzijdig zijn opgezegd. Wel zijn stappen gezet in particuliere deelmobiliteit rondom auto's. Landelijk en ook in Den Bosch wordt de ov-fiets goed gebruikt. Het aantal ov-fietsen zou Den Bosch graag uitgebreid zien worden, bijvoorbeeld ook op ov-hubs, naar Utrechts voorbeeld. De fractie stipt het belang van duurzaam bouwen aan. De fractie is blij met de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed en het fonds van € 1 miljoen in de begroting.

Een voorbeeld van laaghangend fruit bij de Klimaat Impact Analyse (KIA). In de afspraken met werkgevers zou de gemeente erop aandringen dat zij afspraken over duurzame elektrische mobiliteit maken met werknemers. Graag ontvangt zij een stand van zaken hiervan. Den Bosch kan trots zijn dat het als eerste gemeente in Nederland de regie terugpakt in het stikstofdossier door natuurversterkend te ontwikkelen. De hulp van rijk en provincie zijn wel nodig. De motie om de groennorm waar mogelijk te verhogen, is gelukkig aangenomen. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt wat de fractie, met nóg meer (ov-) fietsen gaat doen aan de 'overtolligheid en rommel' vanwege de vele fietsen in Den Bosch. Mevrouw Korver (GroenLinks) merkt op dat VOOR Den Bosch zeer anders tegen fietsen aankijkt dan GroenLinks. Zij gaat zelf dagelijks per trein naar het werk en stapt dan met velen op een ov-fiets. Die fietsen worden gestald en weer teruggebracht. Nog nooit heeft zij een ovfiets ergens in de bosjes zien liggen en vraagt zich af waar de heer Gersjes op doelt. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) heeft het over het grote aantal fietsen dat her en der wordt gestald. Meer fietsenstallingen zou dat oplossen. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) levert zijn vertrouwelijke ABC waarop hij ludiek terugblikt op deze eerste termijn. Het is een samenvatting, een aantal zaken zijn al aan de orde geweest.

En zaken van woningnood tot waterberging. De heer Verbruggen (D66) kan uit de bijdrage niet opmaken hoe de fractie deze begroting politiek beoordeelt en of de fractie ermee instemt of niet. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) is algemeen gesproken zeer tevreden over de begroting. Op onderdelen wordt het wat scherper. In deze commissie gaat het vooral om zaken waarover de fractie zich eerder positief uitliet. Reactie college Wethouder Slikker merkt op de vragen over woningbouw op dat de gestelde ambities geen sinecure zijn en dat Den Bosch niet mag klagen over de productie, 95% van de ambitie, waar dat elders in Nederland tussen de 70% en 80% ligt. Een harde garantie op die 10.000 woningen kan de wethouder niet geven. Wel hoopt hij er zelfs nog boven te komen, gezien de hoeveelheid plannen – 6000 zacht, 6000 hard, veel in voorbereiding en extra ambitie op de bestaande voorraad die ook extra plekken oplevert. Den Bosch is geen eiland. De provincie moet wel meewerken aan natuurversterkend ontwikkelen waardoor de stikstofproblematiek wordt omzeild en het rijk maakt hopelijk werk van de aanpak van netcongestie. De kostendelersnorm voor samenwonen, de vennootschapsbelasting voor corporaties; het zijn zaken waar de raad, het college en de ambtenaren niet alleen kunnen bepalen. Wél wordt met corporaties echt goed samengewerkt.

Hierdoor neemt als bij een ontwikkelaar een plan in de middenhuur uitvalt een corporatie dit

16

over. Rijkssubsidies binnenhalen lukt ook goed, van € 96 miljoen NOVEX-gelden, € 7,5 miljoen SBI tot € 20 miljoen voor de WBI en WoMo-middelen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat voor de NOVEX-middelen moet worden voldaan aan bepaalde bouwvolumes. Volgens de nieuwe planning komen die in gevaar. Wethouder Slikker erkent de deadlines en de inspanningsverplichting die ermee samenhangt, maar het rijk dient ervoor te zorgen dat gemeenten die deadlines kunnen halen. Zo is vertraging als gevolg van stikstof onderwerp van gesprek met het rijk in de voortdurende lobby. Dit geldt ook voor Enexis. De kans dat dit in Brabant op korte termijn misgaat, is niet groot, tenzij Den Bosch haar planning niet kan waarmaken. Als rijk en provincie niet leveren of bouwers geen personeel vinden en Enexis de capaciteit niet kan vergroten, dan lukt het ook in Den Bosch niet. De wethouder gaat er echter nog steeds van uit dat de 10.000 woningen nog haalbaar zijn. De wethouder onderschrijft dat de grosso modo 1000 woningen per jaar niet genoeg zijn, gezien alleen al de 10.000 acuut woningzoekenden in de sociale huur en dat ingrijpen in de bestaande voorraad zeer gewenst is. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wijst de wethouder erop dat op jaarbasis de voorspelde aantallen op dit moment niet worden gehaald: 300 in het eerste halfjaar van 2025, gemiddeld per jaar 900.

Dan is 1000 consistent onhaalbaar. Met dit ritme komt Den Bosch er aan het einde 1500 tekort. Daarom de vraag of de wethouder zich geroepen voelt aan het eind van zijn bestuursperiode, halverwege de doelstelling, een grondige schriftelijke analyse te geven waarom het mogelijk niet lukt. Wethouder Slikker deelt het pessimisme niet en kijkt niet in de glazen bol van Leefbaar 'sHertogenbosch. Het Dashboard Wonen toont actueel alle cijfers, via de P&C-cyclus wordt de raad geïnformeerd en er zijn veel politieke vragen over dit onderwerp. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) meent dat juist de wethouder in een glazen bol kijkt door te doen alsof de papieren capaciteit wordt verzilverd. Spreker kijkt terug naar wat gemiddeld is gedaan en dat is inconsistent. Zo doorgaan betekent dat het niet wordt gered. Dat is geen pessimisme, maar weging van resultaten. In de P&C-cyclus en het Dashboard Wonen staat niet waarom en hoe het eventueel niet gaat lukken. Wethouder Slikker stelt dat de raad vrij uitgebreid wordt geïnformeerd via de productiecijfers, de cijfers over vergunningverlening, de discussies over natuurversterkend ontwikkelen en de lobby met Enexis. De inzet bij het rijk is ook bekend. Of een nieuw kabinet die problemen gaat oplossen of niet, is op deze dag voor de verkiezingen niet te voorspellen. De vindbaarheid van het huurteam is goed met zestig meldingen dit jaar.