Concept verslag commissie Omgeving 2022-05-24

Commissie OMGEVING Conceptverslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

24 mei 2022 Raadzaal

F.J. van Haren mr. G.L. Pijnenburg H.B. Bos, L.L.F.M. Ciotti, J.J.E.L. van Creij, M.C. Dupuis, E.R.F Esser, J.J.M. Gersjes, mw. J.M.C. van Gool, L.A.J. van Griensven, mw. W. de Groot, W.B.G. Hoeben, J.T.M. van Hoek, M.P. Kagie, mw. R.F. van der Kallen, mw. J.M. Klerks, C.E.J.J. Koningstein, mw. M.A.J.T. Korver-van Weegberg, mevrouw. R. Lipman, mw. V.P.T. Muller-Laumans, mw. W.A.M.H. Parijs, H.G. van de Pol, M.G.H. van Rens, B.F.C. Roovers, mw. E, Samshuijzen, A.C. van Silfhout, J.P. Verhoef, mw. N.R. Verreijt, K.M. Vossen

Collegeleden:

R.A.P. Geers

Verslaglegging:

mw. P.J. van Hoorn (DemiSec)

Afwezig:

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 20.30 uur en heet iedereen welkom. Hij legt uit hoe het sprekerspasje van de commissieleden werkt en vraagt via de voorzitter te spreken.

2.

Vaststellen van de agenda De agendapunten 5 en 6 worden als een geheel behandeld. De agenda wordt vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van 15 februari 2022 Het verslag van 15 februari 2022 wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Openstaande moties en bestuurlijke toezeggingen De voorzitter meldt dat het college voorstelt de moties 'Aantrekkelijke fietsen', Beeldbepalende bomen Boschveldweg', 'Zelfbewoningsplicht' en 'Natuurcompensatie bij de A59' als afgedaan te beschouwen. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) legt een stemverklaring af. Gewoon ge-DREVEN vindt dat de diepere zin van motie 3, 'Aantrekkelijkheid fietsvoorziening voor verder weg gelegen dorpen en wijken' feitelijk wel is afgedaan, er heeft een onderzoek plaatsgevonden, maar dat deze motie nog steeds actueel is. Gezien hoe op dit moment de landelijke discussie over de inrichting van rotondes voor fietsers leeft en hoeveel acties en reacties er recent over de fietsonveiligheid op de Kruisstraat waren, is nog veel onderzoek nodig. Technisch gezien is deze motie afgedaan maar het onderwerp is zeker niet afgerond en gewoon ge-DREVEN komt hier zeker op terug. De heer Van Silfhout (Volt) zegt dat de af te voeren motie over zelfbewoningsplicht alleen op nieuwbouw is gericht en dat vanavond de opkoopbescherming op de agenda staat. De voorzitter stelt voor dit mee te nemen in de behandeling van het raadsvoorstel, dan kan de wethouder inhoudelijk reageren. Er zijn geen opmerkingen over de lijst met bestuurlijke toezeggingen.

Raadsvoorstellen

1

5. 6.

Jaarverslag en Jaarrekening 2021 Actualisatie Begroting 2022 De heer Roovers (SP) licht de prestaties op het gebied van de sociale woningbouw uit het jaarverslag toe. In de woonvisie staat dat 30% van de nieuwbouw sociaal is, dat ging in 2021 over 300 woningen en dat is gelukt, maar 182 daarvan zijn tijdelijk. Het college schaart deze onder die doelstelling, maar tijdelijke woningen zijn geen permanente oplossing voor een structureel probleem. De SP heeft daar bezwaar tegen en komt daarom met een motie die oproept om de tijdelijke woningen niet mee te nemen in de berekening van het aantal opgeleverde sociale huurwoningen. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) merkt op dat in het Actieplan Duurzame mobiliteit staat dat de gemeente samen met inwoners en bedrijven wil zorgen voor klimaat- en energieneutrale mobiliteit die leefbaar en gezond voor iedereen is. In het jaarverslag staat dat alle seinen op groen staan, er worden veel nieuwe laadpalen geplaatst, er wordt deelmobiliteit gerealiseerd en er worden campagnes over duurzame mobiliteit uitgevoerd. Het is goed dat hier aandacht voor is, maar de Partij voor de Dieren vraagt zich af in hoeverre hiermee duurzame mobiliteit gerealiseerd wordt.

De tot nu toe gerealiseerde deelmobiliteit bestaat vooral uit elektrische scooters en het vervangen van fietsen en niet zozeer uit minder autogebruik, waardoor juist meer in plaats van minder energie wordt gebruikt. De tot nu toe gerealiseerde deelmobiliteit in de vorm van bijvoorbeeld Greenwheels is erg duur vergeleken met eigen autobezit en is lang niet overal bereikbaar. Daardoor is deelmobiliteit in de vorm van elektrische auto's niet voor iedereen bereikbaar. Als er kwalitatief goed openbaar vervoer is, hoeft er geen probleem te zijn, maar dat is in delen van de gemeente zoals in De Groote Wielen, Vinkel en Nuland niet het geval en de vraag is daarom in hoeverre er daadwerkelijk minder auto's rondrijden. De Partij voor de Dieren ziet voordelen in elektrische auto's wat betreft uitstoot en luchtkwaliteit, maar ze vergroten wel de energievraag, terwijl er nog een enorme opgave is wat betreft voldoende hernieuwbare elektriciteit. Momenteel wordt nog vooral grijze elektriciteit gebruikt en personenvervoer middels elektrische auto's is ook om veel andere redenen niet per se duurzaam.

Alleen als er geen duurzame vervoersvorm is, biedt een elektrische auto uitkomst en de Partij voor de Dieren vraagt zich af in hoeverre de gemeente zichzelf een schouderklopje moet geven ten aanzien de mobiliteit en het realiseren van zo veel laadpalen als er vraagtekens gezet kunnen worden bij de hoeveelheid auto's die hierdoor daadwerkelijk van de weg worden gehaald. De Partij voor de Dieren vraagt zich af of de mobiliteit met het huidige beleid daadwerkelijk duurzamer wordt of dat er ook andere paden bewandeld moeten worden. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) citeert uit de commissie Bedrijvigheid van 23 mei jl.: "'s-Hertogenbosch groeit, is populair en volop in ontwikkeling als gemeente om in te wonen, als Cultuurstad van het Zuiden en als toonaangevende datastad, maar gecombineerd met een oververhitte woningmarkt en schaarse ruimte zorgt dit voor uitdagingen. Met het toevoegen van 800 woningen verspreid over de gemeente, waarvan een groot deel sociale huur, zijn we op de goede weg". De Bossche Groenen vraagt zich af of dit wel zo is. Bijvoorbeeld in het KPNcomplex worden in opdracht van Zayaz sociale woningen gebouwd, maar daar kwamen 905 reacties op één appartement, een studio van € 600 kale huur. Deze commissie moet hier de komende raadsperiode nog eens goed over praten: wat wordt voor wie en in welke categorie gebouwd.

We willen een autoluwe binnenstadsring, toen we daartoe in 2009 besloten, hadden we 22.000 voertuigbewegingen per etmaal op het Brugplein. Nu gaan we een Diezebrug bouwen die 28.000 voertuigbewegingen aan kan en aan moet sluiten op deze autoluwe ring. De 28.000 voertuigbewegingen die de Diezebrug moet kunnen afhandelen zijn gebaseerd op de verkeersmodellen van het Brugplein en kijkend naar de 3 herinrichtingwerken rondom de binnenstadsring die inmiddels gerealiseerd zijn, kunnen we concluderen dat het project autoluwe binnenstadsring aan het mislukken is. De Bossche Groenen wil hier nog eens goed over spreken. De Bossche Groenen stemt in met het jaarverslag en de jaarrekening met dien verstande dat het hierbij gaat om de onderwerpen van de commissie. Het is goed dat de TONKmiddelen ad € 1,7 miljoen naar armoede en schulden gaan en dat de resterende € 1,5 miljoen in de algemene reserve wordt gestort. De Bossche Groenen stemt ook in met het vaststellen van de jaarrekening voor Orthen. De heer Ciotti (VVD) is over het algemeen tevreden over de Jaarstukken 2021, de doelstellingen zijn ondanks corona gehaald, dat had geen effect op de gebiedsontwikkelingsprojecten. De Omgevingswet is al meerdere keren uitgesteld, dat heeft geleid tot een nadeel van € 800.000 2

en de vraag aan de wethouder is of die kan toelichten waarvoor deze kosten zijn gemaakt. Er zou compensatie van het rijk komen voor de extra kosten als gevolg van het uitstel van de Omgevingswet en hij vraagt welke inspanningen de wethouder gaat doen om deze compensatie te waarborgen. De doelstelling wat betreft het percentage inwoners dat tijdig op de hoogte wordt gebracht van verkeershinder is niet gehaald, ook liet de kwaliteit van de informatievoorziening te wensen over en hij vraagt of de wethouder kan toelichten hoe dit kan en wat hij gaat doen om dit in de toekomst te voorkomen. Ook qua klanttevredenheid over het groenonderhoud is de doelstelling niet gehaald door personeelsuitval vanwege de coronapandemie. Dat is begrijpelijk, maar het is wel van groot belang dat dit goed naar de inwoners wordt gecommuniceerd en hij wil weten hoe de wethouder het lage rapportcijfer verklaart en in welke mate hierover met de inwoners is gecommuniceerd. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) bedankt het college voor de mooie jaarrekening, mede door de financiële injecties vanuit Den Haag ziet het er voor Den Bosch goed uit.

Gewoon geDREVEN is tevreden wat betreft ruimtelijke ordening en stedenbouw, de invloed van corona op de bouwopgave was gering, er zijn ongeveer 800 woningen aan de voorraad toegevoegd en andere projecten zoals Willemspoor, het GZG-terrein, het KPN-complex en het eerste deel van De Groote Wielen naderen hun voltooiing, maar er staat weinig over het vervolg in het jaarverslag en hij wil weten welke nieuwe gebieden naast de Spoorzone en de Tramkade in ontwikkeling of in planvorming zijn. In de jaarrekening wordt gesproken over een bereikbare stad waar een bereikbare gemeente moet staan al was het verkeersbeleid de laatste jaren vooral gericht op de binnenstad. De voortgang van de fietssnelwegen valt tegen, de snelfietsroutes naar Tilburg en Zaltbommel zijn vertraagd, die naar Eindhoven heeft te maken met een nieuwe bestuursovereenkomst en hij hoopt dat lessen worden geleerd uit het fiasco van de F59. In het jaarverslag en de jaarrekening staat niets over de spoorwegonderdoorgang bij Orthen en gewoon ge-DREVEN is benieuwd naar de stand van zaken. Ten slotte vraagt gewoon geDREVEN zich af hoe structureel de rijksbijdrage van € 3,1 miljoen is, zeker gezien het nieuws dat er in 2023 miljarden moeten worden bespaard en er bezuinigingen dreigen. Gewoon geDREVEN stelt daarom voor een schaduwbegroting voor latere jaren te hanteren.

De heer Van Griensven (PVV) ziet dat in het jaarverslag bij Wonen vrijwel alle indicatoren op 'ja' staan maar er zijn minder woningen gebouwd dan de doelstelling was en het aantal woningzoekenden is toegenomen en hij vraagt hoe het college de Bossche woningzoekenden los van de geplande opkoopbescherming aan meer betaalbare woningen gaat helpen. De PVV komt op voor de Bossche woningzoekenden en vraagt of het college bereid is om, nu bouwprojecten stilliggen, de voorrang voor statushouders te laten varen en de woningen voor de eigen inwoners van Den Bosch beschikbaar te stellen. Mevrouw Korver (GroenLinks) is blij met de resultaten die in 2021 zijn behaald, ondanks corona heeft de gemeente het prima gedaan, maar GroenLinks is wel verbaasd over sommige zaken. In een aantal programma's worden indicatoren uit 2020 genoemd en er zijn onderdelen waarover geen verantwoording wordt afgelegd of waarbij staat dat alle inspanningen zoals afgesproken zijn geleverd terwijl de doelen niet zijn gehaald, zoals bij 'Evenwichtige woningmarkt'. GroenLinks wil bij het bespreken van de Begroting 2023 goed naar invulling van de indicatoren kijken, maar stemt wel in met het raadsvoorstel.

De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) is erg geschrokken van de toelichting van de accountant op de jaarrekening omdat die aangeeft dat de gemeente in het kader van Europese aanbestedingen voor meer dan € 4 miljoen aan fouten heeft gemaakt en hij vraagt om welke portefeuilles dat gaat en in hoeverre er inmiddels maatregelen zijn genomen om ervoor te zorgen dat de gemeente de volgende keer niet weer voor € 4 miljoen aan fouten maakt. VOOR Den Bosch gaat akkoord met de jaarrekening Orthen, het overhevelen van de TONK-middelen naar Armoede en schulden en de jaarrekening De heer Van Silfhout (Volt) ziet een doorkijk naar één jaar, terwijl andere gemeenten verder terugkijken en hij vraagt in een volgend jaarverslag wat verder terug te kijken. Het jaarverslag spreekt zich zelf soms tegen, waar het in de ene zin gaat over sociale huurwoningen én tijdelijke woningen gaat het in de volgende zin over sociale huurwoningen waaronder tijdelijke woningen en hij wil weten hoe dit moet worden gelezen. Volt zal de motie van de SP over dit onderwerp steunen en komt in de volgende commissievergadering met een discussienotitie over een 3

brede definitie van sociale huur. Verder merkt hij op dat de indicator voor het verlagen van de zoektijd voor woningzoekenden op 'gehaald' staat terwijl het aantal woningzoekenden is toegenomen en hij vraagt om verheldering hierover. Bij mobiliteit gaat het over het elektrificeren van het wagenpark met als indicator het aantal geplaatste laadpalen, maar 80% van deze palen wordt op elk willekeurig moment niet gebruikt en hij vraagt of de wethouder kan aangeven of er een betere indicator voor mobiliteit en de elektrificatie van het autonetwerk moet komen. De reserve van het Grondbedrijf is sterk gestegen en hij vraagt of de gemeente een meer actief grondbeleid kan voeren en daarvoor op de reserves kan interen nu die zo groot zijn. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) ziet dat de gemeente bij wonen aan de verliezende hand is, in 2018 zijn er 1081 woningen gebouwd, in 2019 waren dit er 1023, in 2020 700 en in 2021 745. Dat betekent dat de doelstelling de afgelopen twee jaar niet is gehaald. Daarnaast is in Q3 en Q4 van 2021 een historisch laag aantal bouwvergunningen verleend, namelijk 58 en 75, terwijl dat er in Q2 van 2021 nog 328 waren. Hiermee stevent de gemeente af op een dieptepunt in de bouwproductie in 2023 en daarna, terwijl er geen winstwaarschuwing is afgegeven.

Hij wil weten hoe de stand van zaken is met betrekking tot de uitgifte van nieuwe bouwvergunningen en die van de woningbouwproductie in 2022. Leefbaar 's-Hertogenbosch ontvangt deze stand van zaken graag voor 31 mei a.s., al is het maar om de nieuwe wethouder een realistisch beeld mee te geven. Er loopt nog een aantal projecten waar de gemeente waarschijnlijk uit de pas gaat lopen gezien de nieuwe realiteit wat betreft grondstoffen e.d. en een daarvan is Sluis 0. Dat project is geen keuze maar noodzakelijk in verband met de deplorabele staat ervan en daarmee met een risico voor de waterhuishouding in Den Bosch. Leefbaar 's-Hertogenbosch heeft gevraagd hoe het staat met de € 9 miljoen die hiervoor geraamd is, het antwoord was dat dit bedrag grof wordt overschreden. Deze realiteit bestaat op tal van fronten en daarop moet worden geanticipeerd. De heer Van Hoek (50PLUS) complimenteert de wethouder en zijn ambtelijke medewerkers voor het batig saldo en stemt in met de besteding hiervan. Veel zaken die vanuit deze jaarrekening en dit jaarverslag kunnen worden doorgetrokken zijn ongewis, ze lijken meer op nattevingerwerk, en die zullen zeker aan bod komen bij de actualisatie en de komende begroting. Ten slotte merkt hij op dat er veel projecten op stapel staan waar waarschijnlijk behoorlijk wat bij moet worden geraamd en hij denkt dat het goed is als daarop wordt geanticipeerd.

Reactie college Wethouder Geers geeft aan dat ook een tijdelijke woning wordt meegeteld in de berekeningen omdat daar iemand woont die hiermee een dak boven zijn hoofd en een thuis heeft. De heer Roovers (SP) is het ermee eens dat tijdelijke woningen op de korte termijn een oplossing bieden, maar meer dan de helft van de in het sociale segment opgeleverde woningen zijn tijdelijk en er zijn maar 118 reële woningen in het sociale segment opgeleverd. Dat is aan de lage kant en hij hoopt op verbetering. Wethouder Geers vindt dit niet aan de lage kant. De afgelopen jaren zijn veel plannen om extra woningen te bouwen aan de gemeenteraad voorgelegd. De gemeente bouwt zelf geen woningen, maar dat doen corporaties en ontwikkelaars die weer afhankelijk zijn van diverse bouwbedrijven en dat geldt ook voor de gemeente als die het zelf zou doen. De afgelopen jaren waren er meer dan genoeg woningen in aanbouw om de ambitie te bereiken, maar de levering van bouwmaterialen zoals een chip in een cv-ketel leidde ertoe dat aan het eind van 2021 ongeveer 300 woningen naar 2022 zijn overgeheveld en dat betekent dat er in 2022 een veel hogere bouwproductie wordt gerealiseerd, ook in de sociale huursector. De heer Roovers (SP) concludeert dat er de komende jaren geen hoop op verbetering is.

Wethouder Geers zegt dat die hoop er wel degelijk is omdat de raad plannen voor bijna 6000 woningen op verschillende locaties heeft vastgesteld. De afdeling SO heeft 180 verschillende projecten in voorbereiding en die worden de komende jaren gerealiseerd. De heer Van Silfhout (Volt) hoorde de wethouder zeggen dat hij het aantal opgeleverde woningen niet laag vindt, maar vervolgens allerlei redenen noemt waarom dat wel laag is.

4

Wethouder Geers geeft aan dat in 2021 een productie is gedraaid die in overeenstemming is met de ambities in de woonvisie en dat de percentages die daarin staan voor sociale huur zijn gehaald. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) hoorde dat een tijdelijke woning wordt meegeteld, maar een sociale woning die wordt verkocht gaat niet van het aantal sociale woningen af. Dat betekent dat de woningbouwproductie laag is, die het probleem niet oplost en dat het woonprobleem alleen maar erger wordt omdat tijdelijke woningen die er uiteindelijk af gaan nu worden meegeteld. Wethouder Geers heeft de afgelopen vier jaar geprobeerd De Bossche Groenen op dit vlak te overtuigen, maar dat bleek onmogelijk te zijn. De Bossche Groenen heeft veel bouwplannen weggestemd en hij stelt voor om in de nieuwe coalitieperiode hierover een debat te organiseren. De woningbouwcorporaties en de gemeente hebben maximaal ingezet om de woningbouwproductie zo hoog mogelijk te krijgen en dat vraagt hij ook van De Bossche Groenen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt waarom de doelstellingen de afgelopen twee jaar niet zijn gehaald. Het zal niet allemaal aan De Bossche Groenen hebben gelegen. Wethouder Geers zegt dat het laatste inderdaad gelukkig niet het geval is.

Leefbaar 's-Hertogenbosch gaf aan dat er geen winstwaarschuwing is afgegeven, maar in de raadsinformatiebrief 'Sneller bouwen aan 's-Hertogenbosch' staat wel degelijk dat er door de wet over het gasloos bouwen in 2020 en 2021 een bouwdip zou ontstaan en dat daarvoor tijdelijke woningen zouden worden gerealiseerd. Die zijn ook gerealiseerd maar daarmee is niet het volledige gat gedicht. Er is de afgelopen jaren maximaal ingezet om de productie zo hoog mogelijk te houden en dat blijft een belangrijke opgave. Het college wil de voorrangsregels voor statushouders niet laten varen omdat het rijk de gemeente verplicht om statushouders te huisvesten en dit een goede manier is om statushouders op een humane manier te ontvangen. Daarnaast moet de productie zo hoog mogelijk blijven, zodat voor zo veel mogelijk mensen wordt gebouwd. De heer Van Griensven (PVV) concludeert dat de Bosschenaar, ouderen en jongeren, die op zoek is naar een nieuwe woning maar moet verrekken omdat statushouders voorgaan. Wethouder Geers neemt afstand van deze bewoordingen omdat ze niet kloppen en hij geen mensen laat verrekken, er wordt voor iedereen gebouwd en dus ook voor statushouders. In antwoord op de vraag waarom het aantal woningzoekenden is toegenomen geeft hij aan dat corporaties een regionaal woonsysteem hebben waardoor de ingeschrevenen niet alleen uit Den Bosch, maar uit de hele regio komen.

Er zijn de afgelopen tijd stappen gezet in deelmobiliteit en elektrisch rijden, maar er zijn de komende tijd nog meer stappen te zetten om ervoor te zorgen dat iedereen op een vervoermiddel naar keuze op de plek van bestemming kan komen. De vraag over het accountantsverslag hoort in de commissie Bestuur thuis. De heer Van Silfhout (Volt) wil weten of ook cijfers uit voorgaande jaren in het jaarverslag kunnen worden opgenomen. De voorzitter stelt voor ook deze vraag door te schuiven naar de commissie Bestuur. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of dit ook geldt voor de vraag over het Grondbedrijf. Wethouder Geers zegt dat het rendement dat met het Grondbedrijf is behaald betekent dat er de afgelopen jaren veel gronden voor woningbouw en voor bedrijfsbestemmingen zijn verkocht. De reserve is hoger geworden omdat er projecten met hogere risico's zijn. De Noordoosthoek van De Groote Wielen kent veel uitgaven voor het goed op de rit krijgen van de bereikbaarheid en de raad heeft aangegeven bij Station Oost en omgeving een derde sociaal, een derde middenhuur en een derde vrije sector te willen en dat betekent dat de opbrengsten van zo'n gebied lager zijn en het risico hoger. Dat de reserves groter worden betekent daarom niet dat een ander beleid kan worden gevoerd, Den Bosch voert op dit moment een actief grondbeleid, waarbij de financiën goed in de gaten worden gehouden.

5

De heer Ciotti (VVD) laat weten dat zijn vragen niet zijn beantwoord en hij herhaalt ze. De Omgevingswet is meerdere malen uitgesteld, dat heeft geleid tot een nadeel van € 800.000 en hij vraag waar deze kosten in zitten. Er zou compensatie van het rijk komen in verband met de extra kosten door het uitstel van de Omgevingswet en hij wil weten welke inspanningen de wethouder doet om deze compensatie te waarborgen. De volgende vraag is of de wethouder kan toelichten waarom de doelstelling wat betreft de informatievoorziening over verkeershinder richting de inwoners niet is gehaald en wat hij gaat doen om dit in de toekomst te voorkomen. De klanttevredenheid over het onderhoud van het groen is laag en dat komt door personeelsuitval door corona, maar hij wil wel weten hoe het komt dat dit rapportcijfer zo laag is en in welke mate hierover met de inwoners is gecommuniceerd. Wethouder Geers geeft aan dat het rijk de Omgevingswet uitstelt, maar dat dit niet betekent dat het projectteam dat zich met de Omgevingswet bezighoudt, stilstaat. Dat betekent dat er geld nodig blijft omdat de gemeente er klaar voor moet zijn als de Omgevingswet wel wordt ingevoerd. De gemeente heeft via de G40 en de VNG gepleit voor compensatie van het rijk.

Bij het vorige uitstel was sprake van een tegemoetkoming en voor dit uitstel moet daar nog naar worden gekeken, maar de gemeente kijkt naar de mogelijkheden. In 2016 heeft de gemeenteraad nieuw beleid vastgesteld waarin de openbare ruimte op een andere manier werd beheerd. Nu blijkt dat dit leidt tot een lagere kwaliteit, dat merken de mensen en die reageren daarop waardoor het cijfer lager is geworden. In het nieuwe bestuursakkoord worden hier stappen in gezet. Hij moet het antwoord op de vraag over het niet halen van de doelstelling van informatievoorziening naar de inwoners schuldig blijven. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vraagt hoe het zit met de spoorwegonderdoorgang bij Orthen. Wethouder Geers heeft hier op dit moment geen concreet antwoord op en adviseert dit soort technische vragen ambtelijk te stellen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt waarom het aantal uitgegeven vergunningen in het derde en vierde kwartaal van 2021 zo laag was en hoeveel dit er begin 2022 waren. Wethouder Geers heeft hier geen concrete verklaring voor, maar hij maakt zich nog geen zorgen omdat het aantal verleende vergunningen altijd fluctueert. Er wordt nu gewerkt aan de vergunningverlening van de eerste fase van een EKP-Noord en daarbij gaat het direct om 400 woningen.

Het beleid van de afgelopen jaren was om in te zetten op grote kansrijke projecten om zo grote slagen te kunnen maken. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de wethouder zich geen zorgen maakt over de ambtelijke capaciteit om dit allemaal te verwerken. Wethouder Geers maakt zich geen zorgen over een lager aantal vergunningenverleningen, hij verwacht niet dat daardoor een dip ontstaat. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of het met de capaciteit wel goed zit. Wethouder Geers zegt dat de organisatie de afgelopen jaren efficiënt is ingericht, dat ervoor is gezorgd dat bouwplannen sneller worden behandeld en dat kansrijke projecten met betaalbare woningen voorop worden gezet. Tweede termijn De heer Van Silfhout (Volt) citeert uit het jaarverslag, bij de indicator over de verschillende doelstellingen op het gebied van het woonbeleid staat: "Denk aan de toevoeging van sociale huurwoningen, de plaatsing van tijdelijke woningen''. Daar wordt een duidelijke scheiding gemaakt tussen die twee, maar in de beantwoording van die indicator staat: "In 2021 zijn circa 300 sociale huurwoningen opgeleverd waarvan 182 tijdelijke woningen". Hij vindt dit creatief met cijfers en dat is jammer, als de indicator niet aansluit bij het antwoord vraagt hij zich af wat er staat en hij vindt dat er 'nee' of 'gedeeltelijk' had moeten staan.

6

Wethouder Geers geeft aan dat mensen die in een tijdelijke woning wonen wel ontzettend blij met die woning zijn en zij een dak boven hun hoofd en een thuis hebben. De heer Van Silfhout (Volt) vindt tijdelijke woningen zeker belangrijk, het gaat hem om de manier waarop het wordt gecommuniceerd, er moeten wel goede dingen worden gecommuniceerd. De voorzitter heeft een motie van de SP over tijdelijke woningen genoteerd. De heer Van Griensven (PVV) komt waarschijnlijk met een motie over voorrang bij woningtoewijzing. Mevrouw Parijs (Bosch Belang) is voor. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) is voor het raadsvoorstel. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) stemt in met het voorstel. Mevrouw Muller (D66) stemt ook in. De heer Ciotti (VVD) stemt voor. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) is ook voor. Mevrouw Lipman (CDA) stemt ook voor. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) neemt het terug in de fractie. De heer Van Silfhout (Volt) stemt voor. Mevrouw Korver (GroenLinks) stemt voor. De heer Roovers (SP) komt met een motie. De heer Van Hoek (50PLUS) is het eens met het voorstel. De heer Van Griensven (PVV) komt met een motie. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) stemt voor. De heer Vossen (PvdA) stemt voor. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) stemt voor. De actualisatie begroting gaat als hamerstuk en de jaarrekening als bespreekstuk naar de raad. 7.

Verbeteren slaagkansen van starters en middeninkomens op de koopwoningmarkt met de opkoopbescherming Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) steunt dit voorstel omdat met opkoopbescherming huisjesmelkers kunnen worden geweerd en de voorraad betaalbare woningen wordt beschermd, maar ze plaats wel twee kanttekeningen. Er zijn ook partijen die een woning via het puntenstelsel voor een redelijke prijs willen verhuren en dat draagt juist bij aan de betaalbaarheid van woningen en de doorstroming, zeker als binnenkort op de middenhuur een puntenstelsel wordt toegepast. Deze ontwikkeling wordt met de invoering van de opkoopbescherming uitgesloten. De VNG en het ministerie hebben dit onderzocht en die geven aan dat die niet houdbaar is, maar er komt nieuwe wetgeving waarover nog geen jurisprudentie is en Rosmalens Belang stelt daarom voor om via de hardheidsclausule van de huisvestingsverordening dergelijke verzoeken alsnog te vergunnen. Zo kan de juridische houdbaarheid worden getoetst en krijgen sociale verhuurders wel de mogelijkheid om een koopwoning te verhuren zonder de hele verordening ter discussie te stellen. In de verordening staat dat een eigenaar na een jaar in de woning gewoond te hebben die woning voor maximaal twaalf maanden mag verhuren en ze vraagt of dit 7

eenmalig is, of er een tussenperiode is of dat dit jaarlijks mag. Als het laatste het geval is, mag iemand in de praktijk zijn woning continu verhuren. Ze wil weten welke beperkingen en mogelijkheden de wethouder ziet met betrekking tot de door haar genoemde twee punten. De heer Roovers (SP) vraagt al jaren om opkoopbescherming en zelfbewoningsplicht en hij is blij dat dit er eindelijk is. De SP steunt dit voorstel daarom van harte, maar hij heeft wel een aantal kanttekeningen. De WOZ-waarde van € 250.000 en transactiewaarde van € 300.000 zijn wat laag omdat de gemiddelde verkoopprijs in april 2022 € 429.000 was. De gemeente wil niet te veel het eigendomsrecht raken en dat mag ook niet, maar dat gebeurt met dit voorstel toch al en dan kan het beter goed gebeuren. Hij proeft hierin nog geen radicale wijzigingen in het woonbeleid die nodig zijn om de gigantische wooncrisis het hoofd te bieden. De SP zal voor dit voorstel stemmen, maar ook proberen het plan te verbeteren door via een amendement de grenzen op te rekken. Verder wil hij weten in hoeverre het risico bestaat dat met het invoeren van deze regeling beleggers panden leeg laten staan om ze alsnog te verhuren als deze regeling is afgelopen. De heer Vossen (PvdA) is zich bewust van de complexiteit van de woningmarkt.

De middelen van de gemeente vormen slechts een van de sturende factoren, ook onder andere de crisis in Oekraïne, de werknemerstekorten en de stikstofcrisis hebben invloed op de woningmarkt. Een woning is om in te wonen en de opkoopbescherming is een mooie stap om de woningmarkt een beetje minder grillig te maken. In het stuk staat dat een huis met een WOZ-waarde tot € 260.000 en een transactiewaarde van ongeveer € 355.000 onder dit voorstel valt, maar huizen worden tegenwoordig gemiddeld voor 5% meer dan de vraagprijs verkocht en dat betekent dat een woning met een vraagprijs van ongeveer € 338.000 bij een gelijkblijvende marktdynamiek onder dit voorstel valt. Gezien het huidige aanbod gaat het hierbij om minder dan 30% van het woningaanbod. De PvdA vraagt zich ook af of met de huidige systematiek het beoogde doel wel wordt gehaald. De gemeenteraad heeft de bevoegdheid om evenwichtige en onrechtvaardige effecten van de woningschaarste voor starters en middeninkomens te bestrijden en dan moet de gemeenteraad zichzelf de vraag stellen of deze doelgroep met de voorliggende kaders wel wordt bereikt en de PvdA vraagt welke speling er zou kunnen zijn. De heer Van de Pol (Partij voor de Dieren) is erg blij met dit voorstel.

De Partij voor de Dieren is groot voorstander van opkoopbescherming, maar deelt de kanttekeningen van de SP en de PvdA, de vraag is of de transactiewaarde van € 355.000 voldoende is of dat dit bedrag hoger moet zijn. Hij is het ook met Rosmalens Belang dat eens dat goed naar de gereguleerde huur moet worden gekeken, zeker als dat ook voor duurdere woningen gaat gelden. De Partij voor de Dieren zal met het voorstel instemmen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of de Partij voor de Dieren een motie of amendement om de woningwaarde te verhogen zou steunen. De heer Van de Pol (Partij voor de Dieren) zegt dat dit mogelijk is, maar dat hij dit in de fractie zal bespreken. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) sluit zich aan bij de woorden van de SP. Mevrouw Lipman (CDA) is positief over dit voorstel omdat het onwenselijk is dat beleggers betaalbare koopwoningen opkopen en aan de markt onttrekken door de woningen voor vaak hoge huren te verhuren. Het CDA is het wel eens met Rosmalens Belang dat naar het effect van de gereguleerde huur moet worden gekeken. Jongeren kunnen in Den Bosch geen woning meer kopen terwijl zij ook een kans moeten krijgen om in Den Bosch te wonen en die kans wordt met deze regeling groter. Het CDA stemt voor het voorstel. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vindt het jammer dat deze regeling pas per 1 juli a.s.

in werking treedt en hij vraagt waarom dit niet al eerder is gebeurd omdat al langer bekend is dat deze wetgeving per 1 januari 2022 zou ingaan. Hij wil weten hoe wordt omgegaan met eventuele lopende bezwaren tegen WOZ-beschikkingen.

8

De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vindt het een goed voorstel. Er is kennelijk genoeg geld en doordat het een revolverend fonds is, is de dekking voor de toekomst ook gegarandeerd. Gewoon ge-DREVEN gaat akkoord met het voorstel. Mevrouw Muller (D66) merkt op dat opkoopbescherming bijdraagt aan een eerlijke kans voor burgers om een woning te kunnen kopen. D66 steunt dit voorstel omdat sprake is van schaarste op de woningmarkt en als er een amendement komt om de woningwaarde te verhogen ziet D66 dat graag tegemoet. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is voor deze maatregel vanwege de nijpende situatie op de woningmarkt, maar er moet wel rekening worden gehouden met de capaciteit van de lokale overheid en de ambtenaren, onder andere om te handhaven. Er moet in beeld zijn hoe deze maatregel kan worden omzeild, zodat daadkrachtig kan worden gehandhaafd. De heer Ciotti (VVD) maakt zich zorgen over de ontwikkelingen op de woningmarkt, met name voor starters en middeninkomens wordt het steeds moeilijker om een passende woning in Den Bosch te vinden en de VVD vraagt zich af of deze maatregel effectief genoeg is. Op 5 januari 2022 waren er maar 27 koopwoningen van € 350.000 of minder op Funda beschikbaar.

Er moet iets gebeuren om starters en middeninkomens te helpen met het vinden een betaalbare woning en hij vraagt hoe effectief deze maatregel is als het om een beperkt aantal woningen gaat en hoe de wethouder er de komende jaren voor wil zorgen dat opkoopbescherming effectief blijft meegroeien met de huizenprijzen en in het bijzonder met de definitie van betaalbare woningen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of ook de VVD het bedrag wil verhogen om de maatregel effectiever te maken. De heer Ciotti (VVD) kijkt met interesse uit naar het amendement van de SP. Mevrouw Korver (GroenLinks) is blij met dit voorstel dat in lijn is met het verkiezingsprogramma van GroenLinks, het draagt bij aan een betaalbare woning voor iedereen. GroenLinks is ook blij met de neiging om het bedrag te willen verhogen. GroenLinks gaat akkoord met het voorstel. Mevrouw Parijs (Bosch Belang) vraagt zich af hoe deze regeling wordt gecontroleerd en of daar wel capaciteit voor is, maar Bosch Belang is wel blij met de opkoopbescherming.

De heer Van Griensven (PVV) vindt dat opkoopbescherming starters ten goede kan komen, maar de woningcorporaties vallen niet onder de opkoopbescherming en hij vraagt of het college kan uitsluiten dat de corporaties de komende jaren massaal de goedkope koopwoningen overnemen en daar een toenemend aantal statushouders in huisvesten, waardoor de Bossche woningzoekenden alsnog weinig kans op fatsoenlijke huisvesting maken en zo niet hoe het college dit oplost. Verder wil hij weten hoe wordt voorkomen dat woningen vijf jaar aan familieleden worden verhuurd om ze daarna alsnog aan anderen te verhuren. De heer Van Silfhout (Volt) geeft aan dat de grens voor opkoopbescherming in Utrecht een WOZ-waarde van € 440.000, in Amsterdam van € 512.000, in Den Haag van € 355.000 en in Eindhoven van € 350.000 is, Den Bosch zit daar ver onder en hij vraagt de wethouder daarop te reflecteren. Op de website van de VNG staat dat een waterbedeffect geen reden mag zijn om de hele gemeente aan te wijzen, dat gebeurt in Den Bosch wel en hij vraagt zich daarom af of deze regeling wettelijk standhoudt. De heer Van Hoek (50PLUS) zal zich niet tegen deze verordening verzetten, maar merkt wel op dat deze verordening geen enkele woning aan de woningvoorraad toevoegt. 50PLUS ziet hierin geen oplossing voor de woningnood, de gemeente is afhankelijk van ontwikkelaars en corporaties en daar moet iets aan gebeuren.

Als de overheid zelf weer een speler op de woningmarkt wordt, kan die bepalen wat er wordt gebouwd en voor welke prijzen wordt gebouwd, verhuurd en verkocht. Reactie college

9

Wethouder Geers heeft laten uitzoeken in hoeverre het mogelijk is dat een koper van een sociale huurwoning die woning verhuurt. Daarbij spelen twee wetten een rol en de kans dat dit juridisch houdbaar is, is niet groot. Daarmee ontbreekt een stukje kracht op de woningmarkt om via zo'n systeem goedkope huurwoningen toe te voegen, zeker als het puntenstelsel ook voor de middenhuur gaat gelden. Hij vindt het een goed voorstel om via de hardheidsclausule te kijken naar de mogelijkheden om te kijken of dit de toets van een rechter kan doorstaan. Op die manier komt er jurisprudentie en als het wordt toegestaan, kan dit in een verordening worden verankerd. Het zou mooi zijn als de raad oproept om de hardheidsclausule te gebruiken. In de verordening staat 'voor een periode van ten hoogste twaalf maanden', maar in de toelichting op de wet staat dat de eigenaar daarvoor en daarna in de woning woont en dat betekent dat iemand niet een woning steeds weer voor twaalf maanden kan verhuren. De VVD vroeg of de woningprijs kan meegroeien met de woningmarkt. De woningprijs is vastgeklikt op de WOZ-waarde 2020 met prijspeil 2019 en dat betekent dat de prijs in de toekomst kan meegroeien.

De opkoopbescherming is vooral in het leven geroepen vanwege de enorme run op betaalbare woningen in de Randstad en uit onderzoek blijkt dat het fenomeen buy to let in Den Bosch op dit moment geen hele grote vormen aanneemt. Dat betekent echter niet dat de schaarse woningvoorraad van betaalbare woningen niet moet worden beschermd. Voor het bepalen wat betaalbaar is, is vooral gekeken naar welke voorraad moet worden beschermd en waarbij het beste kan worden aangesloten. Den Bosch hanteert de grens die ook het rijk als betaalbaar aanmerkt, namelijk de NHG-grens. Dat sluit ook aan bij de huisvestingsverordening en de doelgroepenverordening. Daarmee bestaat er een vaste lijn en wordt aangesloten bij andere definities die andere overheden hanteren, waardoor er minder risico is als dit instrument wordt getoetst. Het is de vraag of deze regeling de toets van de rechter doorstaat en daarom moet de te hanteren grens en het gebied waarin deze regeling wordt toegepast vooraf worden onderbouwd. Het college wil deze regeling op de hele gemeente Den Bosch toepassen: als die bijvoorbeeld in Hambaken wordt toegepast, worden er huizen in de Instrumentenbuurt of andere wijken opgekocht en als heel Den Bosch wordt uitgesloten gebeurt het in Rosmalen, Nuland of Vinkel.

Het verhogen van de grens betekent dat het onderzoek moet worden aangevuld en dat deze regeling voorlopig niet in werking kan treden omdat dit onderzoek relevant is voor de toets van de rechter. Als de raad een andere prijsgrens wil dan adviseert hij het nu voorliggende voorstel wel in te voeren met daarbij de opmerking over niet al te lange termijn te evalueren. De heer Roovers (SP) heeft geen antwoord gekregen op zijn vraag over het risico van leegstand gedurende de vier jaar dat de maatregel op een woning van toepassing is. Wethouder Geers denkt dat dit risico vrij beperkt is omdat het nogal kostbaar is om een woning te kopen en die vier jaar leeg te laten staan. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) heeft geen antwoord gekregen op zijn vraag hoe wordt omgegaan met woningen met een WOZ-waarde waartegen bezwaar is gemaakt en waarom er niet sneller is geacteerd omdat de wet al per 1 januari 2022 in werking is getreden. Wethouder Geers antwoordt dat de WOZ-waarden van 2020 zijn gehanteerd. De bezwaartermijn daarvan is afgelopen en alle bezwaarmakers hebben inmiddels een definitieve beschikking ontvangen. Er zijn gemeenten die deze regeling per 1 januari 2022 hebben ingevoerd, maar daar ligt een onderzoek onder waarin nog veel achtergronden ontbreken.

Het ministerie heeft pas heel laat de kaders van de wetgeving doorgegeven en de gemeente Den Bosch, met de gemeenten Breda en Tilburg overlegd en heeft een gedegen onderzoek gedaan. Dat onderzoek is drie maanden geleden naar de raad gestuurd, maar er was niet eerder een raadsvergadering. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt of de wethouder het niet erg kort dag vindt om iedereen nu nog over deze regeling te informeren omdat die al per 1 juli ingaat. Wethouder Geers geeft aan dat de communicatie klaarligt en dat de meeste vastgoedpartijen weten dat dit speelt. De heer Van Silfhout (Volt) benadrukt dat de WOZ-waarde in Eindhoven € 350.000 is. De VNG zegt dat er een acute reden voor deze regeling moet zijn, maar de wethouder gaf geen acute reden, hij zei alleen dat nog geen sprake van buy to let is. Spreker is daarom bang voor de juri-

10

dische basis en hij wil dat hier nog eens naar wordt gekeken en dat wordt aangetoond dat dit noodzakelijk is. Wethouder Geers geeft aan dat in alle wijken en dorpen van de gemeente Den Bosch betaalbare woningen aanwezig zijn en dat het vreemd zou zijn als in de ene wijk wel in de andere wijk geen bescherming van toepassing zou zijn. De heer Van Griensven (PVV) heeft gevraagd wat er gebeurt als de wooncorporaties massaal goedkope woningen opkopen om ze daarna te verhuren; hoe jongeren dan toch een huis in Den Bosch kunnen kopen. Verder heeft hij gevraagd hoe wordt voorkomen dat woningen kunnen worden verhuurd nadat ze vijf jaar aan familieleden zijn verhuurd of dat dit acceptabel is. Wethouder Geers antwoordt dat de corporaties de afgelopen jaren woningen konden opkopen en dat ze dat niet massaal gedaan hebben. Hij verwacht daarom niet dat dit in de toekomst gebeurt. Dit moet wel mogelijk blijven omdat de corporaties via een puntenstelsel woningen voor een sociale huurprijs verhuren. Er is niet bekend of er mensen zijn die een woning kopen, daar familie in laten wonen en die woning daarna aan anderen verhuren. Er is terecht gevraagd naar de capaciteit om de regeling te handhaven. Er wordt gekeken of het mogelijk is om te handhaven aan de hand van data van het kadaster en de gemeentelijke basisadministratie.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de infrastructuur daarvoor al aanwezig is. Wethouder Geers geeft aan dat hiermee al ervaring is opgedaan. Er is nog wat verfijning nodig, maar het wordt in ieder geval geen handwerk. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of tijd kan worden gekocht door de regeling nu ongewijzigd in te voeren en daarna snel een evaluatie uit te voeren, zodat de gemeente naar het bedrag kan kijken en aanpassingen kan doen. Wethouder Geers verwacht niet dat er na een paar maanden al een duidelijk beeld is van wat de opkoopbescherming doet en hij stelt voor de opkoopbescherming zoals die nu voorligt in te voeren en over jaar te kijken wat het effect daarvan is en of het gehanteerde bedrag nog steeds acceptabel is. Mevrouw Parijs (Bosch Belang) vraagt wat de consequenties zijn als een koper zich niet aan de regels houdt. Wethouder Geers geeft aan dat hier een bestuurlijke boete op staat. Mevrouw Muller (D66) vraagt hoeveel vertraging er zou zijn als de WOZ-waarde moet worden verhoogd. Wethouder Geers geeft aan dat dit voorstel met gezwinde spoed is opgesteld en er ook snel een onderzoek is gedaan omdat de behoefte hieraan bij de raad en de wethouder erg groot was.

Het onderzoek bleek drie maanden te duren en als de raad per direct een andere woningwaarde wil, moet dat onderzoek opnieuw worden gedaan en dat betekent dat dit ver na het zomerreces klaar is. De voorzitter meldt dat de SP met een amendement komt. De heer Roovers (SP) twijfelt of hij dit amendement gaat indienen, misschien komt de SP met een motie over de evaluatie. Hij neemt het terug in de fractie. Mevrouw Parijs (Bosch Belang) is voor deze opkoopbescherming en vindt het een hamerstuk. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) komt met een motie over een hardheidsclausule. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) neemt het terug in de fractie.

11

Mevrouw Muller (D66) is in principe voor, maar neemt het wel terug in de fractie omdat er misschien een motie of amendement wordt ingediend. De heer Ciotti (VVD) neemt het terug in de fractie. De heer Van de Pol (Partij voor de Dieren) is in principe voor het voorstel, maar neemt het wel terug in de fractie in verband met eventuele moties. Mevrouw Lipman (CDA) is ook in principe voor het voorstel, maar neemt het ook terug in de fractie in verband met eventuele moties of amendementen. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) is voor het voorstel. De heer Van Silfhout (Volt) is voornemens een amendement in te dienen als de SP dat niet doet. Mevrouw Korver (GroenLinks) is voor het voorstel. De heer Van Hoek (50PLUS) vindt het een hamerstuk. De heer Van Griensven (PVV) is voor en hij kijkt graag naar de aangekondigde moties. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) is voor en als er moties of amendementen komen bespreekt hij die in zijn fractie. De heer Vossen (PvdA) neemt het terug in de fractie en komt met een amendement over een evaluatie om mogelijk de woningwaarde omhoog te brengen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) neemt het terug in de fractie. Dit onderwerp wordt als bespreekstuk doorgeleid naar de raad. 8.

Aanpassen verordening Startersleningen De heer Vossen (PvdA) is het ermee eens dat de woongekte op korte termijn moet worden opgelost, maar er moet ook oog voor de lange termijn zijn. Volgens cijfers van de NVM is in het laatste kwartaal van 2021 80% van de bestaande woningen boven de vraagprijs verkocht en starters die geen grote erfenis, een hoog inkomen en/of de jubelton hebben, ervaren steeds meer een oneerlijke markt. De PvdA onderstreept daarom het belang van deze regeling, maar is zich er wel van bewust dat dit middel slechts een druppel op de gloeiende plaat is. De PvdA is blij met deze verordening, maar zet er ook vraagtekens bij omdat de huidige systematiek van hypotheekfinanciering een eigen inleg van starters vraagt, terwijl mensen van 25 tot 35 jaar gemiddeld € 5.500 aan spaargeld hebben. Daarom is het de vraag of deze financieringssystematiek wel bij deze tijd past, de eigen inleg is namelijk vaak hoger dan het spaargeld reikt. De gemeente draait aan veel knoppen om de onrechtvaardigheid op de woningmarkt enigszins te verzachten en de Starterslening is daar een van. De Bossche PvdA pleit voor duidelijke monitoring van de inzet van dit instrument, zodat de starters niet tussen de wal en het schip vallen.

Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) onderstreept de moeilijkheden van koopstarters en de urgentie volledig, maar is kritisch over de aangedragen oplossingen. De Starterslening is in essentie het injecteren van meer financiële middelen in vastgoed en dat heeft een prijsopdrijvend effect. In het raadsvoorstel wordt verwezen naar een onderzoek van het kadaster uit 2019, maar er zijn ook diverse andere onderzoeken die het tegengestelde uitwijzen. Verder is er kritiek op het onderzoek van het kadaster; de woningmarkt is momenteel veel krapper dan in de periode, 2008 tot 2018, die door het kadaster is onderzocht. Daarnaast is in dit onderzoek alleen gekeken naar de prijzen van met Startersleningen gekochte woningen, terwijl Startersleningen ook impact hebben op de vraag naar vergelijkbare koopwoningen die zonder Starterslening worden gekocht. Door meer financiële middelen beschikbaar te stellen voor de aanschaf van koopwoningen wordt de subjectieve waarde hoger terwijl de objectieve waarde hetzelfde blijft. Met dit voorstel krijgen starters meer financiële mogelijkheden, maar dit zal vooral leiden tot prijsstijgingen, waardoor de kloof tussen bestaande huizenbezitters en starters alleen maar 12

groter wordt. De Partij voor de Dieren ziet liever andere manieren om starters te helpen, bijvoorbeeld de opkoopbescherming. Als met de Starterslening de objectieve waarde van een huis hoger wordt door middel van verduurzaming biedt dit meer perspectief omdat het mes dan aan twee, drie of zelfs vier kanten snijdt: de verkoopprijzen worden niet opgedreven, huizen die in verband met achterstallig onderhoud niet aantrekkelijk of toegankelijk zijn voor starters komen binnen het bereik van starters, investeringen en verduurzaming worden terugverdiend door besparingen en er worden meer huizen verduurzaamd. De Partij voor de Dieren is benieuwd of de Startersleningen op deze manier kunnen worden afgekaderd. Mevrouw Muller (D66) las in de stukken dat de Starterslening geen prijsopdrijvend effect heeft. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) heeft dit ook gelezen, maar het onderzoek van het kadaster is uitgevoerd in een tijd dat de woningmarkt anders was en er is alleen gekeken naar woningen die met behulp van de Starterslening zijn gekocht. Er zijn veel andere onderzoeken die aantonen dat de Starterslening wel een prijsopdrijvingeffect heeft.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat er hiermee meer mensen op woningmarkt komen, waar al sprake is van schaarste en hij vraagt of de gemeente voldoende capaciteit voor de Starterslening heeft en welke risico's de gemeente in de rol van hypotheekverstrekker loopt. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) leest in deze verordening niet om hoeveel Startersleningen het gaat en hij vraagt wat de gemeente doet als maar 25 tot 30 starters van deze Starterslening gebruik kunnen maken terwijl wel 300 starters er gebruik van willen maken. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) weet dat iemand met een modaal salaris van € 38.000 per jaar een woning van € 185.000 kan kopen en dat er in Den Bosch momenteel één woning voor dat bedrag te koop staat. Voor een woning voor een bedrag rond de NHG-grens moet iemand minimaal € 70.000 per jaar verdienen en de Starterslening biedt de mogelijkheid om diezelfde woning te kunnen kopen met een jaarinkomen van € 66.000. Rosmalens Belang juicht de Starterslening toe, zeker onder de huidige voorwaarden omdat het hiermee voor starters mogelijk wordt om een woning te kopen. De heer Van Silfhout (Volt) is licht positief over dit voorstel, maar heeft wel dezelfde zorgen als de Partij voor de Dieren. De overheid verruimt de leennormen voor jongeren en starters en dat leidt tot steeds meer kosten.

Er zijn bijvoorbeeld steeds meer leaseauto's en een starter heeft meer kosten naast de hypotheek dan vroeger die niet worden meegenomen in de toekenning van deze lening. Volt is daarom bang dat starters in de problemen komen. De heer Roovers (SP) sluit zich in grote lijnen aan bij de woorden van de Partij voor de Dieren en Volt, ook de SP maakt zich zorgen over het prijsopdrijvende effect. In het onderzoek van het kadaster staat eigenlijk geen antwoord op de vraag of de introductie van zo'n maatregel een prijsopdrijvend effect heeft. Op deze manier worden met publiek geld onnatuurlijke huizenprijzen gefaciliteerd en in plaats van systeemkritische oplossingen aan te dragen, wordt gekeken hoe met publiek geld de symptomen van een falend systeem kunnen worden gefaciliteerd. De SP is kritisch over dit voorstel en neigt ernaar om tegen te stemmen. De heer Van Hoek (50PLUS) heeft moeite met het nu voorliggende voorstel, hij ziet een verordening die geen enkele woning aan de woningvoorraad toevoegt en die waarschijnlijk een prijsopdrijvend effect heeft. Daarnaast is de vraag of het goed is dat mensen een huis kunnen komen dat ze eigenlijk niet kunnen betalen, Het gaat om een aflossingstermijn van dertig jaar en dat blijft doorwerken.

De meeste woningen in de laagste prijsklasse hebben nogal wat onderhoud nodig en de gemeente zou met bijvoorbeeld een subsidie renovatie en verduurzaming kunnen steunen. Op die manier worden starters wel geholpen en worden daarnaast verduurzamingsdoelen bereikt. 50PLUS zal met belangstelling naar een eventuele motie of amendement van de Partij voor de Dieren kijken. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) is het ermee eens dat de Starterslening een prijsopdrijvend effect kan hebben en als hierover een motie wordt ingediend zal De Bossche Groenen daar met interesse naar kijken.

13

De heer Ciotti (VVD) vond dit in eerste instantie een sympathiek voorstel, maar hij sluit zich aan bij de kritiek die werd geuit en de VVD wil dat verder uitzoeken. De heer Van Griensven (PVV) was ook positief, maar hij hoort ook zaken waarbij de PVV kanttekeningen zet. Het aanbod van woningen is lager dan de vraag en dan is de vraag wie in aanmerking komt. Misschien kan het geld beter in de algemene middelen worden gestopt om in tijden van crisis de hele Bossche samenleving te helpen. Hij kijkt uit naar de aangekondigde amendementen en moties. Mevrouw Muller (D66) gelooft niet in het prijsopdrijvende effect, maar als onderzoeken anders uitwijzen wil ze zich daar graag in verdiepen. De gemeente heeft ervaring met Startersleningen, al 243 starters hebben dankzij deze Starterslening een woning kunnen kopen die ze anders niet hadden kunnen kopen en dat betekent dat deze aanpak werkt. Het is moeilijk om op de woningmarkt te komen en D66 vindt het belangrijk dat ook starters een woning kunnen kopen. Het is wel jammer dat de Starterslening niet voor iedere starter beschikbaar is en D66 vraagt zich af of iedere starter evenveel kans op deze Starterslening heeft en hoe wordt gewaarborgd dat starters gelijke kansen hebben.

De heer Koningstein (Bosch Belang) deelt de zorgen over de financiële verplichtingen van de starters in de zin van de energierekening, maar niet met betrekking tot leaseauto's omdat die worden meegenomen bij een hypotheekaanvraag. Hij begrijpt de zorgen over het prijsopdrijvingseffect wel, maar deelt die zorg niet omdat dit effect met 25 tot 30 Startersleningen zeer beperkt zal zijn. De heer Van Silfhout (Volt) geeft aan dat het niet alleen om leaseauto's gaat, maar ook om onder andere swapfietsen en Netflixabonnementen. Die waren er niet bij eerdere Startersleningen. De heer Bos (GroenLinks) vindt dat de combinatie van hoge huizenprijzen en de flexibele arbeidsmarkt waarin starters te lang geen uitzicht op vast werk hebben ervoor zorgt dat starters op drijfzand leven. Een Starterslening biedt starters de mogelijkheid om een huis te kopen en GroenLinks is in beginsel positief over dit voorstel, maar wacht de beantwoording van de wethouder af. De Starterslening is maximaal € 30.000 en dat is het gemiddelde van eerdere aanvragen en is gebaseerd op een onderzoek uit de periode tussen 2012 en 2018. Hij vraagt of de wethouder denkt dat dit maximum gezien de stijgende prijzen op de woningmarkt afdoende is.

In de verordening staat dat het college binnen acht weken een reactie op een aanvraag geeft, maar banken hanteren een kortere termijn om tot een besluit over een hypotheek te komen en hij vraagt of het college de termijn kan verkorten. Reactie college Wethouder Geers geeft aan dat de Starterslening in het verleden positieve effecten had. Het gaat om een revolverend fonds, mensen die een Starterslening krijgen lossen die af, waardoor er budget blijft om nieuwe Startersleningen uit te geven. De huizenprijzen zijn flink gestegen en bovendien wordt er vaak overboden. Het voordeel van starters is dat hun inkomen over het algemeen stijgt en dat betekent dat de financiële ruimte om de Starterslening af te lossen in de loop der tijd groter wordt. Mensen mogen de Starterslening wel voor verduurzaming gebruiken, maar die is daar niet voor bedoeld, die is bedoeld om starters een extra kans op de woningmarkt te geven. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) vraagt of de Starterslening ook alleen voor verduurzaming kan worden ingezet, zodat een woning door verduurzaming objectief meer waard wordt. De Partij voor de Dieren overweegt een amendement hierover in te dienen. Wethouder Geers zegt dat hierover een amendement kan worden ingediend. Een lening om te verduurzamen is wel een ander soort lening.

Er is voor gekozen om starters een extra kans op de woningmarkt te geven en niet om de verduurzaming te helpen. De heer Van Silfhout (Volt) is het ermee eens dat het inkomen van een starter stijgt, maar door de problemen op de woningmarkt wordt een starter wel steeds ouder en dan is het de vraag of het inkomen nog zo sterk stijgt.

14

Wethouder Geers denkt dat dit wel het geval is. Het onderzoek waarnaar wordt verwezen is een onderzoek van het kadaster en ook de SVN geeft aan geen prijsopdrijvend effect te zien. De heer Van Hoek (50PLUS) blijft erbij dat het goed zou zijn dat iemand een lening van de gemeente kan krijgen om een woning te verduurzamen omdat daardoor geen geld in de prijs van de woning wordt gestopt, maar de energiekosten dalen. Doordat die lasten lager worden, kan een starter de woning wel kopen en dat betekent dat hij op deze manier ook wordt geholpen bij het kopen van een woning. Wethouder Geers zegt dat het probleem is dat starters op dit moment de woningmarkt niet op kunnen komen. Hij wil met deze Starterslening de starter extra financiële ruimte geven om een huis te kunnen kopen. De heer Van Hoek (50PLUS) geeft aan dat als een starter niet echt geholpen is als die met een Starterslening een woning koopt waaraan voor € 50.000 onderhoud moet worden gepleegd, maar hij geen geld heeft om de woning op te knappen. Als starters in het onderste segment van de woningmarkt een woning met achterstallig onderhoud kunnen kopen voor een prijs die ze zelf kunnen betalen dan zou de gemeente subsidie kunnen verlenen om aanpassingen te doen.

Wethouder Geers denkt dat iedereen die een woning koopt de verantwoordelijkheid heeft om deze te kunnen betalen en als iemand bijvoorbeeld een woning zonder keuken koopt dan moet hij wel geld hebben om die keuken te kunnen plaatsen. Het blijft belangrijk dat iemand het huis dat hij koopt kan betalen en de gemeente kan met de Starterslening de kans dat iemand een woning vindt wat vergroten. De behandeltermijn van de aanvraag van een Starterslening heeft ermee te maken dat de SVN de aanvraag moet toetsen en hij zal nagaan of de termijn van acht weken een termijn van rechtswege is en of de werkelijke behandeltermijn korter is. Hij komt schriftelijk terug op de vraag van GroenLinks over het maximumbedrag van € 30.000. Ten slotte geeft hij aan dat er bij het team Wonen capaciteit is voor de uitvoering van de Starterslening. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt hoe de wethouder aankijkt tegen het risico van de gemeente als verstrekker van een Starterslening. Wethouder Geers acht dit risico niet zo groot omdat de ervaring is dat de meeste leningen relatief snel worden terugbetaald. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt wat er gebeurt als 200 mensen gebruik van de Starterslening willen maken. Wethouder Geers geeft aan dat dan wie het eerst komt het eerst maalt. De heer Roovers (SP) dient waarschijnlijk een voorstel mede in.

Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) komt met een amendement over dat de som geld alleen voor verduurzaming kan worden gebruikt. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) wacht het amendement van de Partij voor de Dieren af. Het voorstel lijkt in de goede richting te gaan en hij neemt het terug in de fractie. De heer Vossen (PvdA) is voornemens om voor te stemmen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) neemt het terug in de fractie. De heer Van Griensven (PVV) neemt het terug in de fractie. De heer Van Hoek (50PLUS) neemt het terug in de fractie en kijkt met belangstelling uit naar het amendement van de Partij voor de Dieren. De heer Bos (GroenLinks) neemt het terug in de fractie. De heer Van Silfhout (Volt) neemt het terug in de fractie. 15

De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) neemt het terug in de fractie. Mevrouw Lipman (CDA) stemt voor. De heer Ciotti (VVD) neemt het terug in de fractie. Mevrouw Muller (D66) stemt voor. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) overweegt een amendement over de toevoeging wie het eerst komt, het eerst maalt. Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) is voor, De heer Koningstein (Bosch Belang) is voor. Dit onderwerp gaat als bespreekstuk naar de raad. De voorzitter vraagt of de notitie over het Molenpad Vinkel naar de commissievergadering van juni a.s. kan worden doorgeschoven omdat de vergadering anders niet om 23.00 uur kan worden afgerond. De heer Van Hoek (50PLUS) heeft begrepen dat dit de afspraak in het fractievoorzittersoverleg was en hij voegt zich daarnaar. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) heeft vanmorgen nieuwe informatie gekregen die cruciaal kan zijn voor verdere behandeling van dit stuk. Er ligt een uitspraak van de Raad van State uit 2015 en als dat waar is, hoeft niet meer over dit onderwerp te worden gesproken. De voorzitter vindt deze vraag in juni a.s. net zo relevant als nu. Er bestaan verder geen bezwaren om deze notitie in juni a.s. te behandelen. 9.

Ontwerpbegroting conceptbeleidsplan en jaarstukken Heesch West De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) was altijd voor de realisatie van Heesch West, maar wel onder de juiste voorwaarden en afspraken en gewoon ge-DREVEN heeft moties en amendementen ingediend om het beheersbaar te maken. De drie cruciale punten waren de verkeersafwikkeling, windmolens en de milieucategorisering. Gewoon ge-DREVEN is blij dat Leefbaar Nuland niet naar de Raad van State gaat en vertrouwen in de gemeenschappelijke regeling heeft uitgesproken. De wethouder in Oss heeft gezegd dat gronden moeten worden onteigend om de Cereslaan te kunnen aanleggen. Cereslaan-West is een zelfstandig deelplan binnen de gemeenschappelijke regeling Heesch West, dat was eerder niet het geval en hij vraagt hoe de wethouder dit ziet. Bij de behandeling van het bestemmingsplan heeft de gemeenteraad unaniem een motie aangenomen waarin staat dat, als er een bedrijf met milieucategorie 5.1 komt, dit bedrijf uit het grondgebied van de gemeenschappelijke regeling, Den Bosch, Bernheze of Oss moet komen en dat de achterblijvende bedrijfslocatie met categorie 5.1 vervalt. In het beleidsplan staat echter dat dit al passend is gewaarborgd via beleid en de verantwoordingscyclus, maar dat was niet de vraag in de motie en hij vraagt een reactie van de wethouder hierop.