Bijlage overzicht participatie en communicatie Citadelpoort

Overzicht participatie en communicatie Citadelpoort Periode vanaf vaststelling ontwikkelplan Bossche Stadsdelta, 8-10-2024 VERSIE 4-12-2025 Pagina Datum

Communicatie/ Participatie

Naam bijeenkomst

Omschrijving

05-022024

Participatie

Spoorzonebijeenkomst

03-042024

Participatie/overleg

Binnenstadondernemers

11-042024

Participatie

Introductiesessie participatief ontwerpproces

07-052024

Participatie

Werksessie 1 participatief ontwerpproces

22-052024

Participatie/overleg

Binnenstadondernemers

Bijeenkomst voor alle projecten in de Spoorzone, waaronder ook Citadelpoort Algemene toelichting stand van zaken projecten Spoorzone (o.a. Citadelpoort) Toelichting op het participatief ontwerpproces en aanmelden voor vervolg Legosessie 1, bouwen aan voorkeursontwerp. Uitkomst 6 varianten voor ontwerpteam Gemeente. Algemene toelichting stand van zaken projecten Spoorzone (o.a. Citadelpoort)

Bijlages

Opmerking

2024 Geen verslag beschikbaar. Uitnodiging verstuurd naar alle bewoners in de Spoorzone. Geen verslag beschikbaar

•

•

Verslag participatief ontwerpproces, introductiesessie 11 april 2024 .pdf Verslag werksessie 1 Citadelpoort

Alle bewoners in het gebied genodigd middels een bewonersbrief.

Geen verslag beschikbaar

Legosessie 2, toelichting vanuit ontwerp en terugbrengen van 6 voorkeuren naar 2 voorkeursvarianten Bespreken voorkeursvariant en opbouwen advies voor wethouder

•

Verslag participatief ontwerpproces Citadelpoort 30 mei 2024

•

Verslag participatief ontwerpproces Citadelpoort 24 juni

Aanbieden participatief advies aan wethouder

Locatie: Stadhuis

•

Advies aan College participatief ontwerpproces Citadelpoort .pdf

Participatie

Inloopbijeenkomst

Combinatie van project Citadelpoort en Lage Diezebrug

•

19-092024

Participatie

Cultuurbijeenkomst

•

24-092024

Participatie/overleg

Binnenstadondernemers

Bijeenkomst voor cultuursector voor projecten in de Bossche Stadsdelta Algemene toelichting stand van zaken projecten Spoorzone (o.a. Citadelpoort)

Verslag inloopbijeenkomst Citadelpoort en Lage Diezebrug 9 september 2024 Geen verslag beschikbaar Presentatie bijeenkomst cultuur 19 sept 2024.pdf Geen verslag beschikbaar

29-102024

Participatie/overleg

Spoorzone wijkraden

30-052024

Participatie

Werksessie 2 participatief ontwerpproces

24-062024

Participatie

Werksessie 3 participatief ontwerpproces

08-072024

Participatie

09-092024

Wijkraden: Zandbewoners, Paleiskwartier, Boschveld,

Veemarktkwartier, BLB, Den Bosch Partners 2025 12-032025

Participatie/overleg

Binnenstadondernemers

26-032025

Participatie/overleg

Spoorzone wijkraden

16-042025

Participatie

Spoorzonebijeenkomst

21-052025

Participatie

Sessie in Design Museum

03-062025

Participatie/overleg

Spoorzone wijkraden

26-062025

Participatie

Sessie in Design Museum

Algemene toelichting stand van zaken projecten Spoorzone (o.a. Citadelpoort)

Bijeenkomst voor alle projecten in de Spoorzone, waaronder ook Citadelpoort Tekeningen maken met Basisschoolkinderen: ontwerp je eigen Design Museum

Geen verslag beschikbaar

Wijkraden: Zandbewoners, Paleiskwartier, Boschveld, Veemarktkwartier, BLB, Den Bosch Partners Geen verslag beschikbaar. Uitnodiging verstuurd naar alle bewoners in de Spoorzone. •

20250702 Tekeningen Basisschool de Beekman groep 6.pdf Wijkraden: Zandbewoners, Paleiskwartier, Boschveld, Veemarktkwartier, BLB, Den Bosch Partners

Tekeningen maken met Basisschoolkinderen: ontwerp je eigen Design Museum

•

20250604 Tekeningen Basisschool de

Beekman groep 7.pdf 22-102025

Participatie/overleg

Spoorzone wijkraden

Wijkraden: Zandbewoners, Paleiskwartier, Boschveld, Veemarktkwartier, BLB, Den Bosch Partners

Nieuws rondom het project werd standaard gemaild naar stakeholders en direct betrokkenen, waaronder deelnemers participatief ontwerpproces. Daarnaast wordt gebruikt gemaakt van de projectpagina op de website, de nieuwsbrief Citadelpoort, nieuwsbrief Spoorzone en de wijkkrant.

Verslag introductiesessie participatief ontwerpproces 11 april 2024 Aanwezig: Bewoners van Citadellaan, Orthenseweg, Willem van Nassaulaan, Zuid Willemsvaart, Soniusstraat, Vogelstraat en de binnenstad. Belanghebbenden uit de cultuursector en van de Kring Vrienden. Afvaardiging van BrabantWonen, Design Museum en de roeivereniging Gemeente: Mike van der Geld (wethouder), Raoul Beckers (projectmanager Citadelpoort), Hanneke Straver (stedenbouwkundige), Andries Geerse (stedenbouwkundige) Linda Janssen (communicatieadviseur), Puck Schotel (adviseur sociaal domein), Hester Dijkman (jurist ruimtelijke ordening en stedenbouw), Robert van Zandvoort (projectleider Lage Diezebrug), Leo Koster (projectleider maatschappelijk vastgoed), Femke van Hest (strategisch adviseur cultuur), Jannemiek Verhoeven (bestuurscommunicatieadviseur), Paul Voncken (ontwerper openbare ruimte), Darja Boers (adviseur omgevingsmanagement). Voorzitter: Maarten Pieters

Welkom Deze introductiesessie is een aftrap van een aantal werksessies om gezamenlijk op stedenbouwkundig niveau te ontwerpen. Presentatie wethouder Mike van der Geld We gaan op deze locatie een belangrijke plek in de stad maken. Waar komen we vandaan?

In 1918 was er sprake van een zogenaamde triangel. De stad is sinds 1918 gegroeid zoals op deze oude foto’s te zien is. Na 1968 is er een grote sprong gemaakt van binnen de vesting naar buiten de vesting. Dit is kenmerkend voor de stad. Met de komst van het Paleiskwartier is weer zo’n sprong gemaakt, namelijk over het spoor. Nu is dit een belangrijk onderdeel van de stad.

Met de plannen in de Bossche Stadsdelta maken we wederom een sprong, namelijk over het water. Hierbij krijgt het nieuwe waterplein een prominente plaats. De nieuwe Diezebrug wordt hierin een belangrijke verbinding. We gaan met jullie in gesprek over deze nieuwe ontwikkeling. Het is een voorloper op de ontwikkeling voor de hele stad. We kunnen niet meer zoveel uitbreiden, dus we gaan inbreiden. Hierbij is ook ruimte voor water en natuur. We moeten nieuwe woningen bouwen zodat we alle inwoners een betaalbare woning kunnen bieden.

6 maart 2018 8 december 2020 31 januari 2023 31 januari 2023 9 mei 2023 12 december 2023

: Raad heeft besloten over ontwikkelrichtingen in de Spoorzone : Vaststelling door Raad gebiedsperspectief Bossche Stadsdelta : Besluit door de Raad herhuisvesting Design Museum in Bossche Stadsdelta : Amendement parkeergarage Bossche Stadsdelta : Afronding haalbaarheidsfase Bossche Stadsdelta : Besluit Raad realisatie Lage Diezebrug

BrabantWonen heeft op … het sloopbesluit genomen over de woningen aan de Citadelhof. Enexis is verzocht om het Middenspanningsstation te verplaatsen naar een andere locatie buiten de Citadelpoort. Toekomst: Eind 2024

: Vaststelling Gebiedspaspoort door de Raad

Het doel van deze sessies is om samen op zoek te gaan naar een stedenbouwkundige invulling van de Citadelpoort. Het is letterlijk puzzelen met de verschillende belangen. Het resultaat van de sessies zal een advies zijn aan College Burgemeester en Wethouders (B&W). Het College weegt integraal alle belangen en neemt vervolgens een besluit. Dit wordt vervolgens voorgelegd aan de Gemeenteraad. De Raad neemt een zelfstandig besluit op basis van eigen overwegingen.

Wethouder van der Geld vraagt aan de aanwezigen om op dit vraagstuk te puzzelen en te komen met een advies. Bij voorkeur een eensluidend advies. Hoe eenduidiger dit advies is, hoe moeilijker het wordt om dit te negeren. We willen hier een nieuw stuk binnenstad creëren; geen monotone wijk. Er zijn vanuit eerdere besluitvorming verschillende kaders voor de ontwersessies gesteld: - Er komen tenminste 185 woningen - Er komt een goede mix voor het niet-wonen programma tussen commercieel (winkels, horeca, etc.) en niet-commercieel - Design Museum wordt er gehuisvest. - Er komt een ondergronds parkeergarage. - De roeivereniging heeft een plaats in de Bossche Stadsdelta en in de Citadelpoort als dat gaat lukken. - Ravelijn als groen evenementenplein (buiten bouwvlak). - Het moet financieel haalbaar zijn.

Vragen uit de zaal: Hoe moet ik de ‘invulling’ begrijpen? Op de maquette staan verschillende gebouwen in legosteentjes. Hiermee gaan we aan de slag, met lego bouwen, zoeken naar een optimale invulling van het gebied. Beslissing van de Gemeenteraad is er al. Er is wel inspraak maar geen uitspraak. De invulling van de Gemeenteraad zijn de kaders. Hoe – is waar we naar op zoek gaan. Het Ravelijn ligt er bijvoorbeeld al, is historisch erfgoed. Is het reëel dat wij als bewoners nog mee kunnen praten als de kaders al zo vast liggen? Hiervoor zijn stedenbouwkundigen aanwezig die hierover in gesprek willen gaan. De gemeente is nog zoekende naar de beste oplossing. We kijken graag na afloop samen terug op dit proces. We hopen dat iedereen die hieraan meewerkt met een open geest redeneert wat het beste is voor de stad. Is het denkbaar en verdedigbaar dat als er een klein tekort is, dit wel bespreekbaar is als er veel kwaliteit wordt toegevoegd? Uiteindelijk moet dit een sluitende exploitatie worden. De gemeente staat open voor goede ideeën. De Muntel is een beschermd stadsgebied. Nu wordt er een andere visie in de markt gezet. Hoe kan dat? Het is nog niet bekend of dit ontwerp gaat schuren. Deze reactie is begrijpelijk, maar jullie worden uitgenodigd om hier met open vizier in te gaan. Dit soort dilemma’s moeten we met elkaar bespreken.

Raadslid van de SP: Is er een enkele mogelijkheid om het Citadelhofje te behouden? Het Citadelhofje is onderdeel van de aanloop en de besluitgeschiedenis. Raadslid van de SP: Waarom wordt alleen naar dit gebied gekeken en niet naar de overkant van de weg? Daar kunnen meer woningen gebouwd worden. Jammer. Er is veel vraag naar woningen. We willen het maximale maken van het gebied. De Bossche Stadsdelta is op een dusdanige manier opgeknipt om het beheersbaar te houden. Het gebied van de

Citadelpoort is in eigendom van de gemeente en BrabantWonen. Aan de overkant komt ook woningbouw. Maar deze gronden zijn niet van de gemeente. Wethouder Van der Geld wenst iedereen veel succes en bedankt iedereen alvast voor hun inzet. Maarten Pieters stelt zich voor, als onafhankelijk voorzitter om de avonden te begeleiden. Omdat het bestuur het belangrijk vindt dat er serieus geluisterd wordt, er iets mee gedaan wordt, en teruggekoppeld wordt wat niet kan.

In deze introductiesessie geven we een toelichting op de ontwerpstudies die door onze stedenbouwkundigen zijn gedaan. Vervolgens leggen we uit hoe we de vervolgsessies organiseren. We houden hierbij rekening met de volgende bouwstenen:

Reactie uit de zaal: Ik ben het helemaal eens met de bouwstenen en de sfeer. Maar gepaste beslotenheid is lastig. Ik kan niet garanderen dat dit niet in de krant komt. Maarten Pieters: Er zijn in totaal 3 bijeenkomsten. We zijn bezig met een studie. Aan einde komt er hier een advies uit. Dit vraagt een bepaalde vertrouwelijkheid tot dit proces is afgerond. Als er tussentijdse tekeningen naar de media worden gestuurd, helpt dit niet in het proces. Maar we nodigen jullie wel uit om hierover te praten met mensen in de buurt. Een raadslid van de SP: ik kan alleen meedoen als we over het behoud van het Citadelhofje kunnen spreken. Ik kan er niet aan meewerken als dat weg gaat. Wethouder Van der Geld: Ik denk niet dat het kan binnen deze kaders, maar als je denkt dat het wel kan, dan zie ik dit graag. De plaatjes uit de presentatie worden gemaild. Een aantal hiervan zijn op de informatiebijeenkomst op 5 februari ook getoond.

Toelichting Hanneke Straver – Stedenbouwkundige In het gebied waar de Aa, de Dommel en de Dieze samen komen, ligt het hart van het waterplein. Het meest in het oog springende onderdeel is de Citadel. De Lage Diezebrug wordt verlegd en daarmee krijgt het Ravelijn weer meer ruimte. Het Oeverpark komt aan beide zijden van de oevers. Hier kan men wandelen en recreëren. Het is het hart van het gebied. Rondom het waterplein maken we nieuwe en oude fabrieken. Niet letterlijke fabrieken maar fabrieken die ruimte bieden voor wonen, werken, cultuur, sport en bijvoorbeeld een avondje uit. De Citadelpoort is het gebied ‘De stadspoort’. Niet een letterlijke stadspoort maar de plek waar je de nieuwe binnenstad, het gebied en de levendigheid binnen komt. Het Oeverpark komt aan beide zijden van de Dieze. Aan de zuidoever (Tramkade en omgeving) ligt de nadruk op recreatie op en aan het water. Aan de noordzijde loopt het Oeverpark van de Citadel tot aan de Ertveldse Plas. Het wordt een stoer park, om te wandelen met laarzen en/of er komt een vlonderpad. Het is ook onderdeel van een ecologische verbindingszone.

Op de zuidoever liggen drie oude fabrieken: Tramkade, Verkadefabriek en IJzergieterij. We gaan uit van de bestaande industriële bebouwing. Hier bouwen we op door en ontwikkelen we levendige, stedenbouwkundige ensembles. Iedere fabriek krijgt een eigen plek waar mensen elkaar ontmoeten en verblijven. Op de noordoever is weinig om op door te bouwen en vormt het industriële DNA vooral een inspiratiebron. Er komen twee nieuwe fabrieken: Ecofabriek en Insteekhaven. Die vormen, net als op de zuidoever, stedenbouwkundige eenheden elk met een eigen opzet, vormgeving en identiteit. Vanuit de nieuwe fabrieken loop je zo het park in.

In de stadsentree komen de programma’s wonen, sporten, werken en cultuur en dat is het gebied waar we samen aan gaan puzzelen. We zijn bezig met het opstellen van het ontwikkelplan. Dit komt binnenkort ter inzage.

Hierbij een link naar de pagina waar het plan te vinden is en naar het plan zelf:

Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta - Gemeente ’s-Hertogenbosch Ontwikkelplan Bossche Stadsdelta (s-hertogenbosch.nl) De Lage Diezebrug verschuift ongeveer 35 m. Hij wordt smaller, en er komt meer ruimte voor voetgangers en fietsers. Het plot van de Citadelpoort wordt daardoor groter. De kruising wordt tevens compacter. De infrastructuur wordt meer ingericht voor voetgangers en fietsers, waardoor je ook makkelijker over kunt steken.

Vraag uit de zaal: Waar blijft de hoofdstroom? Deze vraag hangt samen met hele mobiliteitsvisie. Uiteindelijk is het de bedoeling dat verkeer vanaf de Zandzuigerstraat eerder voor de Magistratenlaan kiest. Dit is een complexe opgave op stadsniveau. Het Design Museum moet een aantrekkelijke publieke plek opleveren. We maken daar ook een nieuwe parkeergarage, voor de toekomstige bewoners maar ook voor bezoekers van het Design Museum. Maar alleen ruimte maken is niet genoeg. We puzzelen hoe we dit een plek gaan geven. Daar gaan we op studeren. Deze kaders zijn harde kaders voor het programma.

Daarnaast moeten we zorgen voor een goede overgang naar de andere buurten. En we moeten kijken hoe we ervoor zorgen dat de Citadel en het Ravelijn goed in het geheel passen. Gemeente heeft een aantal voorstudies gemaakt. Hierin is ook geput uit de aandachtspunten die op 6 december 2023 en 5 februari 2024 zijn opgehaald. Natuurlijk zijn de kaders als uitgangspunt genomen. Dit roept wellicht vragen op, maar daarover gaan we in gesprek. Variant Haalbaarheidsstudie

Concept-ontwerp uit de haalbaarheidsanalyse Ter inspiratie: In deze studie blijft de roeivereniging op dezelfde plek en zijn nieuwe functies zoals wonen, design museum en ander programma hierachter gepositioneerd. Er wordt een plein gemaakt bij de aanlanding van de brug, waar de entree van het Design Museum wordt gesitueerd. De roeivereniging blijft gebruik maken van het bestaande gebouw en steiger. Echter, wordt het wel drukker in het gebied. Het parkeerterrein vervalt en voor het halen &

brengen van boten moet een andere oplossing worden gezocht. De oever blijft vooral in gebruik van de roeivereniging. De bebouwing met wonen en overig programma verschillen in hoogte. Op de kop van het plangebied is een hoogteaccent getekend, om de kop richting Orthen te markeren. Deze ligt voorbij de bebouwing aan de Willem van Nassaulaan, waardoor deze niet direct voor de woningen aan de Citadellaan staat en de schaduw grotendeels op openbare ruimte valt. De bebouwing is lager tussen dit hoogteaccent en het Design Museum en spiegelt de bestaande hoogte aan de Orthenseweg. Hanneke: de toren vinden wij vanuit stedenbouwkundig oogpunt een goed idee omdat als je vanuit buitenaf binnen komt rijden, dit een mooi markeringspunt geeft. Ruimtelijk gezien is dit een interessant idee. Dit kunnen we realiseren als we de kruising verplaatsen. We bouwen dan wat lager aan de Citadellaan. Variant De Nieuwe Haven

We hebben ook gekeken wat er gebeurt als je het hele gebied open gooit. Er wordt een nieuwe haven gecreëerd waardoor het ravelijn meer in het water komt te liggen. Aan de haven komt een nieuw gebouw waarin de roeivereniging en het Design Museum gecombineerd worden. De roeivereniging ligt op waterniveau. Dit vraagt nog wel aandacht bij hoogwater. Er ontstaat een publieke functie op de kop van de brug en is er ruimte voor meer groen en water er omheen. Er ontstaat tevens meer ruimte voor de woningen en het bijbehorende plintprogramma. Ook hier zie je een hoogteaccent op de kop van het plangebied, maar deze is meer getrapt.

Variant De Groene Stadsentree

In deze studie wordt ingezet op het doortrekken van het Oeverpark richting de Muntel. Het woon- en bijbehorende plintprogramma wordt qua massa op een vergelijkbare manier vormgegeven als in de vorige studie. Groene daktuinen zouden ervoor kunnen zorgen dat het Oeverpark nog verder het gebied ingetrokken wordt. Het museum krijgt de ruimte en wordt vormgegeven als een paviljoen(s) in het park en er zijn hier ook mogelijkheden om buiten kunst tentoon te stellen. De roeivereniging krijgt een plekje elders in de Bossche Stadsdelta. Variant The Hangover

Je zou ook een groene stadsentree kunnen maken met behoud van de roeivereniging. In deze variant zit het Design Museum boven de roeivereniging en heeft tegelijkertijd ook ‘voet aan de grond’. Hier krijgen museum en roeivereniging wel meer hoogte dan in de vorige

variant en zal een steiger aan de oever gerealiseerd worden. Er zijn nog veel meer combinaties te bedenken en het is de bedoeling dat deze varianten vragen opleveren. Daarom gaan we hierover in gesprek. Laten we bijvoorbeeld kijken wat er gebeurt als we de toren lager maken.

Samen aan de slag In de werksessies gaan we samen aan de slag met een maquette en lego op schaal. We werken met verschillende kleuren blokjes. Alle blokjes moeten op het witte vlak in de maquette een plaats krijgen. We lichten dit tijdens de werksessies verder toe.

Reactie uit de zaal: De plannen zijn prachtig. Ik mis de aansluiting op de bestaande bebouwing. Het idee van een poort vind ik goed. Hanneke: we gaan ook kijken naar bezonning. Dat maken we dan ook inzichtelijk. We gaan op open manier het gesprek aan met elkaar.

Ravelijn Het Ravelijn is onderdeel van de Citadel, van de vestingwerken. Het ligt er nog. Als de brug wordt verplaatst wordt het Ravelijn weer zichtbaar. Het wordt ingericht als grasveld waar evenementen kunnen worden georganiseerd. Voor alle evenementen worden paspoorten gemaakt binnen de gemeente. Op deze locatie kun je denken aan muziek of bijvoorbeeld een festival met foodtrucks. Reactie uit de zaal: Hiervoor is toch al ruimte bij op de Tramkade? Er is behoefte aan meer ruimte voor evenementen. Vraag uit de zaal: Hiernaast ligt een woonwijk. Wat geef je terug aan de wijk? Bijvoorbeeld: bij de bouw van een woontoren in New York wordt de begane grond hiervan ingericht voor de omgeving. Wat doet de gemeente hierin?

Op de begane grond komt een zogenaamd plintprogramma. Dit is een verdeling van 50-50% tussen commercieel en niet-commercieel. Wat dat precies gaat worden gaan we later bespreken. Vraag uit de zaal: Komt er ook groen? Ja, er komt een groot oeverpark voor huidige en nieuwe bewoners en ook voor een breder publiek uit de binnenstad. Ook het Ravelijn wordt een publieke ruimte. Vraag uit de zaal: Het is nu een vierbaans weg. Hier maken ook hulpdiensten gebruik van. Deze moeten er allemaal langs. Hoe gaat dit? Dit verkeersvraagstuk moet idd opgelost worden. Reactie uit de zaal: Er ligt nu ineens een plan op tafel: we gaan het gebied veranderen, met een toren. Vanuit het bestuur hebben wij een opgave gekregen. Er heeft inmiddels veel inspraak plaats gevonden. Als gevolg daarvan gaan we nu samen aan de slag binnen de kaders van de opdracht. In deze sessies spreken we niet over alles buiten de kaders. Sommige zaken komen pas later aan de orde. Bijvoorbeeld over wat we wel en niet toestaan in de publieke ruimte. Vraag uit de zaal: Hoe zit met mensen de mogelijkheid voor nieuwe bewoners om boodschappen te doen? Er zitten supermarkten in de buurt. In de hele Bossche Stadsdelta komt 45.000m2 nietwonen programma, 50-50% commercieel-niet-commercieel. Er komt bijvoorbeeld horeca, leisure, sporten , maatschappelijke voorzieningen etc. In vervolgsessies komen al dit soort zaken aan de orde.

Vraag uit de zaal: Kunnen jullie goed inschatten wat de schaduwwerking gaat zijn? Naar aanleiding van varianten kunnen wij vrij snel een bezonningsstudie doen. Niet ter plekke tijdens de sessies maar daar komen we dan in de volgende sessie op terug. In de werksessies gaan we aan verschillende tafels puzzelen. Aan het einde kijken we waar de overlap zit. We kiezen welke varianten we gaan modelleren. Hierin gaan we wel proberen te trechteren. De sessie daarna kunnen we laten zien wat de voordelen en nadelen zijn per variant.

Voor de werksessies willen we graag vandaag een meedenkgroep vormen van ongeveer 30 mensen in totaal. We vragen we of je alle drie de keren wil deelnemen. Het is een proces en daarom vragen we dit commitment. We willen goed ophalen wat er leeft. Van de bijeenkomsten worden verslagen gemaakt. Eind juni of begin juli organiseren we een inloopavond. Dan kunnen we ook over andere onderwerpen spreken. Geef aan als je tijdens deze avond onderwerpen besproken wil hebben. Als er dilemma's ontstaan, geven we een advies met dilemma’s aan het bestuur. Uiteindelijk maakt het bestuur een integrale afweging en neemt een besluit. B&W brengt hun besluit naar de gemeenteraad. Uiteindelijk besluit de gemeenteraad over de gekozen variant. Uiteindelijk nemen we alles op in het Gebiedspaspoort. Dit wordt uiteindelijk voorgelegd aan de Gemeenteraad. Daarna volgen de vraagstukken als ‘Wat komt er in de plinten en buitenruimte?’ Dat volgt in de toekomst.

*De inloopbijeenkomst vindt plaats op maandag 1 juli. Het gaat om 3 werksessies, 3 avonden van ongeveer 2,5 uur. Maandag 1 juli presenteren we de resultaten aan het brede publiek. Vraag uit de zaal: Wordt een grondexploitatie doorgerekend? Ja, dat wordt tussen de werksessies door planeconomen berekend. Vraag: Hoe democratisch verloopt het proces van de varianten? Stel dat iemand zich helemaal niet kan vinden in bepaalde varianten? Het is de bedoeling dat we de rode draad vinden uit de gesprekken. We make verslag van de werksessies. Maarten vult aan: de wethouder heeft opgeroepen om te proberen om tot 1 advies te komen. Dit hele proces is een hele uitdaging voor de gemeente. Ik hoop echt dat we met elkaar tot een stevig advies kunnen komen. Reactie uit de zaal: Er zitten hele mooie elementen in. Laat het maar zo spoedig mogelijk komen. Vraag: In hoeverre komt de roeivereniging er wel of niet? Dat is een variabele in deze studie. Daar vormen we met elkaar een gezamenlijke mening over. Vraag: Er staat in het kader niet met zoveel woorden dat het Ravelijn onbebouwd blijft. Klopt dat? Het Ravelijn zit niet in het ‘witte vlak’ waarmee we gaan puzzelen. Het Ravelijn ligt er al en wordt weer zichtbaar gemaakt door verplaatsing van de brug. De Gemeenteraad heeft uitgesproken dat er een evenementenplein moet komen.

In de volgende sessie geeft de gemeente toelichting op het Ravelijn en de historie.

Aanmelden voor de werksessies kan na afloop van deze presentatie. Dank voor jullie aanwezigheid!

Verslag werksessie 1 Citadelpoort dinsdag 7 mei 2024 Aanwezigen Leden roeivereniging de Hertog, BrabantWonen, Design Museum (alleen aanwezig tijdens het plenair gedeelte van de sessie), leden Kring Vrienden, ondernemers, bewoners van Orthenseweg, Citadellaan, Soniusstraat, Frederik Hendriklaan, Willem van Nassaulaan, Vogelstraat, ZuidWillemsvaart, Antoon der Kinderenlaan en Kogelbloemstraat.

Inleiding De voorzitter heeft de avond geopend en aanwezigen welkom geheten. Hij stipt het belang aan op focus om te werken naar één variant als advies aan het bestuur. De voorzitter heeft het programma, de kaders en de werkwijze toegelicht.

Presentatie Ravelijn Rianne de Beer van de afdeling Erfgoed geeft, naar aanleiding van verzoek van deelnemers vorige keer, een presentatie over de geschiedenis van het gebied, waarbij specifiek ingegaan wordt op het Ravelijn. De volledige presentatie van de avond is als bijlage toegevoegd.

Varianten om uit te werken De kaders en werkwijze zijn kort toegelicht, waarna de deelnemers aan verschillende tafels aan de slag zijn gegaan met Lego. De deelnemers werden verdeeld in vier groepen, waarin bewoners en belanghebbenden vertegenwoordigd waren. In deze groepen zijn diverse varianten gemaakt. Deze avond is er gewerkt aan varianten waarbij de roeivereniging ín het gebied blijft (ofwel in bestaande gebouw danwel in nieuwbouw). Daarbij heeft de roeivereniging aangegeven dat zij voldoende binnen én buitenruimte nodig hebben. Tijdens de plenaire terugkoppeling zijn alle varianten door de groepen toegelicht inclusief uitleg van de belangrijkste ideeën achter de gebouwde variant. Daarna is aan de groep gevraagd welke varianten de groep graag uitgewerkt wil zien. Hieronder staat eerst een overzicht van zes varianten, die door de externe stedenbouwkundige uitgewerkt worden in een digitaal 3D model. Deze varianten worden uitgewerkt zoals de inspiratiebeelden die eerder zijn getoond en op dinsdag 7 mei op de tafels lagen. Aan het einde van het verslag staan de vier varianten die niet verder uitgewerkt worden. Naast het 3D model wordt er ook gekeken naar bezonning en straatbeelden vanuit bepaalde hoeken. Ook wordt er gekeken naar de financiële haalbaarheid van de varianten. Deze varianten worden in werksessie 2, op donderdag 30 mei besproken.

Groep 1 - Variant 1

Uitleg bij deze variant: Woningen bij het kruispunt, niet te hoog. Kant van de Citadellaan niet te hoog. Hoogteaccent aan de kant van de Gamma, gespiegeld aan het voorgestelde volume naast het voormalige GGD gebouw. Soort poortidee. Design Museum boven op de Roeivereniging aan het water.

Groep 1 – Variant 2

Uitleg bij deze variant: Trapsgewijs woningbouw op laten lopen, 2 woontorens van verschillende hoogte (50 en 70m). Naar de stad toe steeds hoger. Geen hoogbouw direct aan de Citadellaan. Roeivereniging geeft aan dat de boten op deze manier het water niet in kunnen. Groep 2 – Variant 1

Uitleg bij deze variant: Design Museum aan de zijde van de Antoon der Kinderenlaan. Groene ecologische zone tussen de gebouwen door, waardoor alles verbonden wordt. Het Design Museum krijgt een onderdoorgang, net als bij het Rijksmuseum. BrabantWonen geeft aan dat de woningen te weinig zon krijgen, vanwege de getrapte opbouw met de hoogste bebouwing op het zuiden. Horeca op het evenemententerrein. Roeivereniging blijft waar deze nu zit. Groep 3 – Variant 3

Uitleg bij deze variant: Roeivereniging onder een groen plein, dat tevens een voorplein is voor het Design Museum. Het Design Museum komt aan het water, naar het monumentale benzinestationnetje. Rondom het Ravelijn komt extra water. De roeivereniging geeft aan dat als we de roeivereniging laten zakken, dat ze verwachten dan water binnen krijgen. Dit heeft te maken met

de wisselende waterstanden. Uitdaging hoe we roeivereniging droog houden. Het toevoegen van water rondom het Ravelijn werd door de zaal positief ontvangen. Groep 4 – Variant 2

Uitleg bij deze variant: Ontstaan vanuit het idee om zo min mogelijk hoogbouw te realiseren omdat een hoogte van vier lagen aansluit bij de omgeving. Het gevolg is dat het programma volledig uit moet worden gesmeerd. Er worden overwegend 4 etages gebouwd, een deel 6 etages omdat het anders niet past, geen hoogbouw. De roeivereniging ligt aan het water met daarbovenop woningen. Design Museum komt aan de zijde van de Antoon der Kinderenlaan, maar de vraag is wel of het niet te geïsoleerd komt te liggen, dus zou ook aan de andere kop van het plan kunnen. Groep 4 – Variant 3

Uitleg bij deze variant: Design Museum met daaronder de roeivereniging aan het water. Roeivereniging vindt het bij deze variant belangrijk dat zij zichtbaar zijn als vereniging. De roeivereniging wil een duidelijke identiteit hebben. Evenementen en geluid wordt afgeschermd door het Design Museum. Getrapte woningbouw, laag aan het water en een accent op de hoek Vogelstraat/Ortenseweg (toren net zo hoog als de Amazones, 50 meter). Het accent trapt af richting de Citadellaan/Muntel. Hierbij wel aandacht voor de zon op het terras van Chez Minee. De zichtlijn Antoon der Kinderenlaan en Vogelstraat is belangrijk dus toren niet daarvoor plaatsen. De voormalige Vaaltweg wordt teruggebracht door een stedelijk plein te maken tussen het Design Museum en de woningbouw.

Aandachtspunten bij varianten Er moeten keuzes gemaakt worden in: -

De hoogte in en open ruimte of de laagte in en compact en dicht De hoogte in naar de stad toe of juist andersom De hoogte in langs de zijde Orthenseweg i.p.v. de hoogte in (toren) op kop/bij kruispunt met de Vogelstraat Design Museum aan het water of de kop/bij kruispunt met de Vogelstraat Ravelijn wel/niet nog meer omgeven door water

Verder zijn er zorgen geuit over mogelijke inkijk in de bestaande woningen aan de Citadellaan. Hiervan is gezegd dat inkijk vanaf balkons e.d. later bij de uitwerking van de architectuur aan de orde komt. In deze fase gaat het om de vraag of en in welke hoeveelheid (hoogte) nieuwbouw langs de Citadellaan mogelijk is. Ten slotte zijn er opmerkingen gemaakt over het belang om de verkeerskundige afwikkeling in het ontwerpproces te betrekken en is de wens geuit om hierover informatie te krijgen. Hetzelfde is gevraagd met betrekking tot de financiële haalbaarheid van de verschillende varianten.

Varianten die niet verder uitgewerkt worden. Hieronder is een overzicht van alle varianten die op dinsdag 7 mei gemaakt zijn, maar niet verder uitgewerkt worden in een 3D model. Deze varianten vielen met name af omdat zij in basis vergelijkbaar waren met andere varianten die wel worden uitgewerkt dan wel niet onderscheidend genoeg werden bevonden.

Groep 3 – Variant 1

Groep 3 – Variant 2

Groep 3 – Variant 4

Groep 4 – Variant 1

Verslag bijeenkomst 30 mei 2024 Citadelpoort Inleiding en terugblik Gertjan Arts (programmamanager Spoorzone): De vorige keer is er wat discussie geweest over de kaders voor het participatief ontwerpproces. Dit kwam omdat er tussentijds nog wat gesprekken hebben plaatsgevonden. De kaders liggen nu vast. Het betekent dat als er dilemma’s uitkomen, deze besproken en benoemd worden. Deze worden ook voorgelegd aan het college. We werken toe naar een advies aan het college. Uiteindelijk is het aan het college en de raad om een besluit te nemen. Mike van der Geld is verantwoordelijk wethouder maar kan hier vandaag niet bij zijn omdat hij net vader is geworden. Pieter-Paul Slikker zal hem tijdelijk vervangen. Verslag van de vorige bijeenkomst is toegestuurd. Roeivereniging De Hertog heeft hier per e-mail een reactie op gegeven met het verzoek om dit aan te passen in het verslag. Het verslag van de vorige keer wordt niet aangepast, maar deze opmerkingen worden toegevoegd aan dit verslag. Opmerkingen Kring Vrienden op vorige verslag: Er is tussentijds een wijzing geweest van de uitgangspunten over de vestiging van de roeivereniging, meegedeeld aan het begin van de eerste werksessie. Daarop zijn de mensen van het Design Museum weggegaan. Vanuit de Kring Vrienden bestaan ook bezwaren tegen het veranderen van de spelregels tijdens de wedstrijd.

Opmerkingen Design Museum op vorige verslag: Tijdens de bijeenkomst werd plotseling aangegeven dat de kaders gewijzigd zijn. Daarom de volgende wijziging: “Varianten om uit te werken De kaders en werkwijze zijn kort toegelicht, met een toevoeging ten opzichte van de bijeenkomst van 11 april: Deze avond mag er uitsluitend gewerkt worden aan varianten waarbij de roeivereniging ín het gebied blijft (ofwel in bestaande gebouw dan wel in nieuwbouw) Daarna zijn de deelnemers aan verschillende tafels aan de slag zijn gegaan met het ontwerpen d.m.v. Lego. De deelnemers werden verdeeld in vier groepen, waarin bewoners en belanghebbenden vertegenwoordigd waren. In deze groepen zijn diverse varianten gemaakt.”

Doel bijeenkomst 30 mei 2024 Doel van deze bijeenkomst is om te trechteren en te komen tot een klein aantal varianten waar verder op gestudeerd kan worden. Daarbij kunnen dilemma’s benoemd worden.

Toelichting verschillende aspecten Verkeer Er is een rotonde ingetekend op de tekeningen. Hierover wordt momenteel het gesprek gevoerd binnen de gemeente en met de raad, in het kader van de mobiliteitsaanpak. Een besluit over de mobiliteitsaanpak is noodzakelijk om de kruising te kunnen herinrichten en een rotonde te kunnen maken.

Is de nieuwe Lage Diezebrug geschikt voor het vele verkeer? De nieuwe brug is geschikt voor het huidige doorgaande verkeer en wordt ingericht als een 30km/u brug.

Milieuaspecten Er is indicatief gekeken naar geluid, wind, bezonning en gezondheid voor de ontwerpvarianten. Geluidsluwe zijden kunnen creëren voor de woningen is een belangrijk onderwerp. Er kan in het 3d model getoond worden wat de bezonning is gedurende het jaar. Deelnemers konden bij Rahul (WLTC) de bezonning van de verschillende varianten bekijken.

Financiën Per variant is een globale berekening gemaakt. Sommige varianten vallen veel duurder uit dan andere varianten. De euro -tekens geven aan wat de meerkosten zijn. Grofweg geeft een euroteken een tekort op de grondexploitatie van 1miljoen aan. Dit geldt voor de grondexploitatie. Het toevoegen van extra programma kan ervoor zorgen dat er een betere financiële dekking is.

Om varianten beter haalbaar te maken kunnen bijvoorbeeld meerdere woningen worden toegevoegd. Om een miljoen extra opbrengsten te genereren, moeten 30 extra woningen worden gerealiseerd. Dit zijn 7 grijze lego-blokjes. Kosten worden o.a. bepaald door wel of niet toepassen van complexe bouw, toevoeging van extra water, verplaatsen/inpassen van de roeivereniging. Tijdens deze werksessie kan bekeken worden of extra woningen in het programma kunnen worden opgenomen.

Toelichting Kring Vrienden historische betekenis Kring Vrienden heeft verzocht een paar historische plaatjes te mogen laten zien. De aanwezigen vinden dit prima en Kring krijgt gelegenheid deze te tonen. Plaatje uit 1794. Van 1739-1874 heeft deze situatie bestaan. Veel water, veel vestingwerken. Het Ravelijn lag rondom in het water. Vanuit Kring Vrienden hebben we de hoop dat het Ravelijn vrij gelegd kan worden. Mogelijk wordt het tweede Ravelijn zichtbaar bij de aanleg van de Lage Diezebrug. Vanuit Kring Vrienden wordt ervoor gepleit om zoveel mogelijk water terug te brengen rond het Ravelijn. Hierdoor bestaat volgens de Kring Vrienden de kans om een deel van het verhaal beter te vertellen.

Uitwerking varianten uit werksessie 1 Variant 1

Toelichting Andries Geerse: Deze variant lijkt erg licht, maar het hele programma zit erin. Het is een heel slim ontwerp. Geen groot gebouw op de kop, max 25m. Hoge toren richting Ravelijn. Museum royaal neergezet met daaronder roeivereniging op water niveau. Oranje is wonen. Paars museum, roze Roeivereniging. Vragen bij deze variant • Wat en voor wie is het driehoekige plein aan de Orthenseweg? • De toren is 50 meter, kan dat ook 70 meter zijn? Algemene vragen • Kan er water rondom het Ravelijn worden gebracht? • Zie je kansen voor extra programma? • Waar ligt de ingang van het Design Museum? • Waar ligt de ingang van de centrumgarage? Qua milieu eisen het volgende: Geluid + Design Museum/roeivereniging reduceert de geluidsbelasting van het evenemententerrein op de bebouwing aan de Citadellaan. - Geluidsbelasting van twee wegen waardoor geen geluidsluwe gevel kan worden gerealiseerd. Gezondheid + Openbaar groen stimuleert ontmoeting en verblijf.

Variant 2

Toelichting Andries Geerse: Deze variant is vrij radicaal. Aantal forse gebouwen, maar slank naar de stad toe. Museum dwars op de Aa. Compositie is moeilijk met geluid en wind. Een toren recht op de grond veroorzaakt valwinden. Dat hebben we in het ontwerpmodel terug laten komen. Plus: Klein gebouwtje weg gelaten voor ruimte aan de kant van de Muntel. Vragen bij deze variant • Wat en voor wie is de openbare ruimte tussen de gebouwen? • Is het Ravelijn goed zichtbaar vanuit het noorden? • Hoe laat de roeivereniging de boten in het water? • Kan een kop gemaakt worden in de as van de Willem van Nassaulaan? • Kan de footprint van de hoogbouw groter? De huidige footprint is klein om goede, betaalbare woningen te maken. Algemene vragen • Kan er water rondom het Ravelijn worden gebracht? • Zie je kansen voor extra programma? • Waar ligt de ingang van het Design Museum? • Waar ligt de ingang van de centrumgarage? Qua milieueisen het volgende: Geluid + Design Museum/roeivereniging reduceert de geluidsbelasting van het evenemententerrein op de bebouwing aan de Citadellaan. - Geluidsbelasting van twee wegen waardoor geen geluidsluwe gevel kan worden gerealiseerd. - Woonbebouwing dicht bij evenemententerrein. Gezondheid + Openbaar groen stimuleert ontmoeting en verblijf.

Wind - Losse hoogbouw (zonder voet) veroorzaken windbelasting op maaiveld.

Variant 3

Toelichting Andries Geerse: Dit is een uniek model. De roeivereniging blijft op de huidige plek. Hoogtepunt ligt aan de kant van de stad, hierdoor liggen de terrassen wel allemaal op het noorden. Museum is helemaal naar de rotonde geplaatst. Deze variant kleurt een beetje buiten de lijntjes – Het Design Museum staat deels op de weg en op het Ravelijn is plintprogramma toegepast. In het ontwerpmodel hebben we het programma op de plot geprobeerd op te lossen. Vragen bij deze variant • Kunnen het plintprogramma op het Ravelijn en het Design Museum ingepast worden in het plangebied? • Wat en voor wie is de openbare ruimte? • Is het Ravelijn hier goed zichtbaar vanuit het noorden? • Hoe kom je vanuit de binnenstad bij het Design Museum? • Kunnen Design Museum en woningen ook één blok worden? Algemene vragen • Zie je kansen voor extra programma? • Waar ligt de ingang van het Design Museum? • Waar ligt de ingang van de centrumgarage? Qua milieueisen het volgende: Geluid + Design Museum op meest belaste locatie qua wegverkeerslawaai (geen geluidsgevoelige functie). + Mogelijkheid om een geluidsluwe gevel aan de ‘binnenzijde’ tussen de woningen te realiseren. - Geen afschermende werking van bebouwing naast het evenemententerrein richting woningen aan de Citadellaan. - Woonbebouwing dicht bij evenemententerrein. Gezondheid + Openbaar groen stimuleert ontmoeting en verblijf

Variant 4

Toelichting Andries Geerse: Hier is begonnen aan het water. Museum ligt aan de Citadel. Hier is sprake van een echte Citadelpoort. Deze variant heeft grote financiële consequenties, vanwege de complexe bouw, een roeivereniging onder de grond en extra water. Maar heeft ook interessante kwaliteiten. In het ontwerpmodel: poort is iets beter ontworpen zodat het iets minder kost. Bij deze variant is de vraag hoe de roeivereniging kan functioneren. Vragen bij deze variant • Wat en voor wie is het groene plein boven de roeivereniging? • Kan de woonbebouwing een kop maken in de as van de Willem van Nassaulaan of is het juist goed om deze vrij te houden van bebouwing? • Kan de oude Vaaltweg hier teruggebracht worden? • Hoe laat de roeivereniging de boten in het water? Algemene vragen • Zie je kansen voor extra programma? • Waar ligt de ingang van het Design Museum? • Waar ligt de ingang van de centrumgarage? Qua milieueisen het volgende: Geluid + Design Museum reduceert de geluidsbelasting van het evenemententerrein op de bebouwing aan de Citadellaan. + Mogelijkheid om een geluidsluwe gevel aan de ‘binnenzijde’ van het woonblok te realiseren (indien de gevel aan de rotonde gesloten is). Een dergelijk woongebouw vraagt om nader geluidsonderzoek. Gezondheid + Openbaar groen stimuleert ontmoeting en verblijf

Variant 5

Toelichting Andries Geerse: Deze variant sluit aan bij de bouw van de Muntel. Het programma past als je alles 4 lagen hoog maakt, net zoals de woningen er tegenover. Het museum staat op de kop. In deze ontwerpvariant is gekeken of het kan als museum aan het water zit. Nadeel: alles is bebouwd, waardoor er weinig openbare ruimte overblijft. Weinig ambitie. De woningen staan wel dichtbij het evenementen terrein, het museum schermt niks af. Blokken zijn diep. Vragen bij deze variant • Is de ruimte tussen de gebouwen openbaar? • Hoe kom je van de Citadellaan bij het Ravelijn of de Ecofabriek? • Kan het Design Museum ook aan het water zitten? • Hoe werkt de logistiek rondom het Design Museum en de roeivereniging? Algemene vragen • Kan er water rondom het Ravelijn worden gebracht? • Zie je kansen voor extra programma? • Waar ligt de ingang van het Design Museum? • Waar ligt de ingang van de centrumgarage? Qua milieueisen het volgende: Geluid + Design Museum op meest belaste locatie qua wegverkeerslawaai (geen geluidsgevoelige functie). + Mogelijkheid om een geluidsluwe gevel aan de ‘binnenzijde’ van het woonblok te realiseren. - Woonbebouwing dicht bij evenemententerrein. Gezondheid + Openbaar groen stimuleert ontmoeting en verblijf. + Openbaar groen ligt op een luwe plek (afgeschermd van geluid en fijnstof).

Variant 6

Toelichting Andries Geerse: Het museum is neergezet op eenzelfde manier als variant 2. De roeivereniging zit op waterniveau. De Vaaltweg wordt hierin hersteld. In dit model zou je meer water terug kunnen brengen, met een beetje passen en meten. Hoogtepunt zit op de kop en bouwt langzaam af. Deze variant lijkt op de inspiratiemodellen (gepresenteerd in sessie 1), uitgewerkt door het stedenbouwkundig team. De toren is hier 50m. Het programma lijkt mooi te passen. Vragen bij deze variant • Wat en voor wie is de openbare ruimte tussen de gebouwen? • Kan de toren op de hoek volledig terugliggend en hoger zijn? • Kan de oude Vaaltweg hier teruggebracht worden? Algemene vragen • Kan er water rondom het Ravelijn worden gebracht? • Zie je kansen voor extra programma? • Waar ligt de ingang van het Design Museum? • Waar ligt de ingang van de centrumgarage Qua milieueisen het volgende: Geluid + Design Museum/roeivereniging reduceert de geluidsbelasting van het evenemententerrein op de bebouwing aan de Citadellaan. + Mogelijkheid om een geluidsluwe gevel aan de ‘binnenzijde’ tussen de woningen te realiseren. - Geluidsmaatregelen nodig bij woningen nabij rotonde. Gezondheid + Openbaar groen stimuleert ontmoeting en verblijf. + Openbaar groen ligt op een luwe plek (afgeschermd van geluid en fijnstof)

Varianten van het stedenbouwkundig team Variant Haalbaarheidsanalyse

Variant Nieuwe Haven

Variant Groene Stadsentree

Variant The Hangover

Analyse eerste reactie varianten werksessie 2 (na het plakken van de stickers) Andries en Hanneke bespreken met de deelnemers de reacties op de post-its bij de posters. Hieronder volgen de analyses op hoofdlijnen. Zie voor details de bijlage bij dit verslag. Variant 2 valt op met veel groene briefjes. De groep ziet overeenkomsten met variant 1. Deze worden aan één tafel uitgewerkt. Andries: Bij groene stadsentree is sprake van veel groen. De roeivereniging geeft aan dat deze variant buiten de kaders valt. De variant blijft hangen, maar wordt niet verder uitgewerkt. Variant 6 heeft veel enthousiaste reacties. Hier zitten ook parallellen met variant 4 en het inspiratiemodel ‘Nieuwe Haven’. Deze varianten worden aan één tafel uitgewerkt. Variant 3 heeft zowel positieve als negatieve reacties. Dit was één van de varianten die qua grondexploitatie het beste uit de bus kwam, daarom wordt deze ook uitgewerkt. Deze variant kent paralellen met het inspiratiemodel van de haalbaarheidsanalyse. Beide varianten worden meegenomen in de groep. Variant 5 wordt niet verder aan de tafels uitgewerkt, maar blijft wel hangen. Hangover variant valt af. Reactie uit de zaal: We zitten nog op schetsniveau. Sommige vraagstukken vragen verdere uitwerking, zoals bij verkeer. Hoe draaien we de garage uit? Er zijn een heleboel details die we nog niet weten. Er is vooral sprake van 4 dilemma’s: -

Hoogbouw versus laagbouw. Dit heeft relatie met de hoeveelheid openbare ruimte die gemaakt kan worden. Locatie Design museum Inpassing van de roeivereniging Waar zitten de hoogte accenten?

Design museum zit het liefst op een zichtlocatie aan het water. “We zijn ervan overtuigd dat we deze plek nodig hebben. Een zichtlocatie is heel belangrijk. Belangrijk dat het gebouw onmiddellijk zichtbaar is verschillende kanten. In hoogte maar ook in een opvallende architectuur van het gebouw. Aan het water is belangrijk omdat we een eigen wereld kunnen maken. Een volledige museum experience.” Een reactie uit de groep: we hebben hier een beperking meegekregen. We mogen namelijk niet praten over programma op het Ravelijn. Dat beslaat een heel groot vlak. Het zou uitstekend te combineren zijn: de roeivereniging aan het water, op het Ravelijn. Reactie uit de groep: museum op de kop of aan het water? Vraag die voorligt: waar gaan we vanuit? Gaan we nu in alle varianten uit van een museum aan het water? Houden we een optie op de kop over? Dit wordt aan de tafels verder besproken en uitgewerkt. Reactie uit de groep: roeivereniging en museum moeten allebei ruimte hebben in hetzelfde gebied. Niet op elkaar. We gaan ook niet kijken buiten het gebied. Zijn de functies te combineren? Zo niet, dan moeten we hier niet mee verder gaan. We kunnen het dilemma hier niet oplossen. Ook zijn er voorbeelden van combinatie van verschillende functies in Nederland. Dit kan een onderzoeksvraag zijn voor verdere uitwerking.

Reactie Design Museum: Het is heel ingewikkeld om te stapelen. Niks is onmogelijk, maar het is wel heel erg moeilijk. Reactie uit de zaal: Gaan we nog verder met de variant ‘Groene stadsentree’. Deze had veel positieve reacties (groene briefjes). De roeivereniging komt telkens weer terug als dilemma. Dat moeten we dan ook zo benoemen. Dit is misschien wel een beter plan als de roeivereniging ergens anders een mooie plek krijgt. Deze variant blijft hangen, maar wordt niet verder uitgewerkt aan de tafels.

Terugkoppeling werksessie per tafel Aan 3 tafels is verder gewerkt aan verschillende varianten.

Tafel 1: Variant 4, 6 en Nieuwe Haven Deze variant gaat uit van twee bouwvolumes. Een sculpturaal gebouw aan het water voor het Design Museum en de roeivereniging. Door de lego wordt het volume vrij vierkant en hoekig, hier mag nog wat meer speelsheid in ontstaan. De roeivereniging zit aan de kant van de Citadellaan met een loods in de diepte van het gebouw, zodat beide functies een front aan het water krijgen. De steiger voor de roeivereniging ligt in de Aa, langs de Citadellaan. Het Design Museum krijgt een terras tegenover de Citadel. Het tweede volume is een gesloten bouwblok met een verhoogde binnentuin. Onder de binnentuin is extra plint programma gerealiseerd. Een iconisch hoogteaccent van circa 50m staat op de hoek van de Orthenseweg en Vogelstraat en markeert de entree naar de Brede Binnenstad. Het hoogteaccent mag nog meer ‘gekneed’ worden dan de lego toelaat, zodat een goede overgang gemaakt kan worden naar de omliggende bebouwing. De Oude Vaaltweg kan in dit ontwerp behouden blijven en er wordt extra water langs het Ravelijn gemaakt. Dilemma’s en vragen: -

-

Roeivereniging zit onder het museum. Dilemma: hoe functioneert dit samen goed? Met het museum als publieke functie, gaan dan de bezoekers van het museum dan gebruik maken van bijv. de steiger. Kunnen de twee functies naast elkaar bestaan. Wil je hier 2 aparte gebieden voor creëren? Het DM en Roeivereniging allebei een aparte ‘smoel’ zonder dat ze teveel in elkaar vermengen. Los van elkaar functioneren. Kastanjebomen moeten wijken voor het water Hoe hoog moet het accent zijn om een kop te maken?

Tafel 2: Variant 3 en Haalbaarheidsanalyse Museum ligt naast het Ravelijn. Ravelijn is hierin een soort museumplein. Aantal varianten waarbij het museum en de roeivereniging beide aan het water liggen. Dilemma:

-

Je wil als roeivereniging de boten niet helemaal naar het water dragen. Heel dicht op het Ravelijn (niet wenselijk aldus Kring Vrienden) Waarom benut het het Ravelijn niet? De Kring Vrienden is het hier niet mee eens. Het is een no-go om iets op het Ravelijn te bouwen.

Paar suggesties om op het Ravelijn te bouwen.

Tafel 3: Variant 1 en 2 Het hele gesprek ging naar variant 2. De vraag hierbij is: kun je hier water aan toevoegen? Nee, niet teveel. Het is een Campus achtige oplossing. Het museum kan lekker draaien, de roeivereniging draait steeds een beetje mee. Dit komt omdat het woonprogramma compact langs de Orthenseweg ligt. Er komt steeds meer groen bij. Er komt geen extra programma bij. Er is lekker wat ruimte over gehouden. Er is niet gekeken naar wonen versus geluid van het verkeer. Er komt in de toekomst vast een knip in het verkeer. Uitgesproken mening: met veel groen prachtige horeca gelegenheden. In deze variant zitten niet echt dilemma’s. Is deze variant van tafel als de gemeente andere keuzes maakt met betrekking tot mobiliteit? Technisch is er veel mogelijk, maar dan wordt het een technische oplossing waar mensen in gaan wonen. Afwaarderen van de weg betekent minder geluid. In deze variant zijn we uitgegaan van afwaarderen. We zijn verder gegaan met originele variant. Waarom geen andere variant wonen? Mag wel wat te zien zijn als je aan komt rijden. Museum moet wel wat ruimte hebben. Je moet kunnen draaien. Het gebouw heeft een soort dubbele oploop. Er wordt een relatie met het Ravelijn gezocht. De exacte hoogte van het gebouw is niet echt bekeken. Wel dat deze rank moet zijn.

Vervolg We hebben nu 3 varianten. En er is nog een variant waar we niet aan gebouwd hebben, maar die we wel in beeld willen houden. Variant 5, de platte variant, lijkt niet realistisch. Deze is niet interessant om aan te puzzelen, maar wel interessant om in beeld te houden. Is dat voor iedereen zo? Verschillende geluiden. We houden deze er nog even bij, maar werken hier niet verder aan. Voor de volgende keer gaan we verder met 4 varianten. We laten dan ook een aantal bezonningsstudies zien. Gemeente gaat hiermee aan de slag. Volgende keer gaan we de verdere dilemma’s goed benoemen. Bijvoorbeeld: - Functies museum aan het water - Functies RV aan het water ➔ Dit dilemma volgende keer bespreken. Oplossen of het gaat als dilemma naar het bestuur. Wat doen we met de variant ‘roeivereniging uit het gebied’? Als we er helemaal niet uitkomen, dan zoeken we buiten het gebied. Dat kan resteren als een dilemma. Oftewel: het programma is te groot

voor het plot. Of we gaan verkleinen of functies moeten wijzigen. Wel benoemen dat het programma op elkaar gedrukt wordt door het blijven van de roeivereniging. Andries: we gaan bij de uitwerking van de varianten hier nog verder op inzoomen. We laten zien hoe de twee samen kunnen of het is aan jullie om te zeggen of dat past. Ik verwacht wel argumenten pro en contra. Wij gaan de dilemma’s uitlichten en nemen jullie hierin mee. De volgende bijeenkomst is 25 juni een avond dat het Nederlands elftal voetbalt. Niet iedereen kan dan aanwezig zijn. Gezamenlijk besluiten we dat het maandag 24 juni wordt: 18.30 uur inloop, start 19.00 uur. Volgende keer maken we een advies aan college. De varianten (en de dilemma’s) waar we nu aan werken worden aan het college aangeboden. Het bestuur kan besluiten om de ambtenaren het nog verder te laten uitwerken.

Verslag werksessie 4 Participatief ontwerpproces Citadelpoort - CONCEPT Datum: 24 juni 2024 Welkom Deze avond kijken we vooral naar 2 varianten die overgebleven zijn. We voeren hierover het gesprek. Daarna gaan we over tot het vormen van het advies. We maken dit advies ter plekke. We proberen de punten kort en bondig te formuleren. Het verslag van de vorige bijeenkomst is rondgestuurd. Het Design Museum heeft hierop het volgende opgemerkt per mail: In het verslag van de 3de werksessie staat het openingswoord van GertJan Arts als volgt genoteerd: “Gertjan Arts (programmamanager Spoorzone): De vorige keer is er wat discussie geweest over de kaders voor het participatief ontwerpproces. Dit kwam omdat er tussentijds nog wat gesprekken hebben plaatsgevonden. De kaders liggen nu vast.” Een betere tekst zou kunnen zijn: “Gertjan Arts (programmamanager Spoorzone): De vorige keer is er veel gedoe ontstaan over de kaders voor het participatief ontwerpproces. Dit kwam omdat de gemeente de spelregels had aangepast na tussentijdse gesprekken met de roeivereniging. De kaders liggen nu vast.” Verderop staat: “[Dit is misschien wel een beter plan als de roeivereniging ergens anders een mooie plek krijgt.

Deze variant blijft hangen, maar] wordt niet verder uitgewerkt aan de tafels.” Beter zou zijn: … “in tegenstelling tot wat in de aankondiging en in de voorbereiding is gecommuniceerd, is het nu juist niet de bedoeling om dit uit te werken aan de tafels.” Tenslotte: verzoek om aan het einde van deze sessie om een evaluatie formulier in te vullen zodat de gemeente kan leren van dit participatief ontwerpproces. De wethouder is niet aanwezig maar de ambtelijk opdrachtgever, Gertjan Arts, is wel aanwezig. Toelichting Andries Geerse uitgewerkte varianten Belangrijk om in het eindverslag te vermelden dat alle varianten mee gaan in de verslaglegging. We proberen deze keer wel om richting een of twee varianten te koersen. Varianten na werksessie 2 Tafel 1: stadsblokvariant met een hoogteaccent (50m) op de kop van de Orthenseweg. Museum en roeivereniging in een gecombineerd gebouw aan het water.

Tafel 2: Roeivereniging in bestaande gebouw. Museum ernaast. Laagbouw aan de zijde van de Muntel, hoogbouw Orthenseweg.

Tafel 3: Hoogbouw aan de kant van de stad en een parkje aan de Citadellaan. Museum en roeivereniging in een gecombineerd gebouw aan het water.

Variant 6: platte variant. Alle bebouwing in circa 5 lagen, uitgesmeerd over het gebied.

Groene stadsentree. Roeivereniging heeft elders een plek gekregen, dus nemen we niet mee. We hebben een aantal positief beoordeelde elementen hieruit meegenomen in de verdere uitwerking.

• Tafel 2: Roeivereniging in bestaande gebouw. Museum ernaast. Laagbouw aan de zijde van de Muntel, hoogbouw Orthenseweg.

We hebben een aantal ingrediënten hieruit meegenomen in de verdere uitwerking. Een aantal van bovenstaande modellen vindt het ontwerpteam minder kansrijk: Tafel 2: museum ten noordwesten van de bestaande roeivereniging blijkt in de uitwerking niet te passen. Beide functies zitten zo dicht op elkaar, dat deze niet goed kunnen functioneren. De groep kwam tijdens werksessie 2 eigenlijk tot dezelfde conclusie en onderzocht of één van beide functies buiten het gebied geplaatst kon worden. Dit is echter buiten de kaders van het participatief ontwerpproces. Indien de roeivereniging in het bestaande gebouw gehandhaafd blijft vallen we daarom terug op de variant uit de haalbaarheidsanalyse. Aan deze variant zitten een aantal voor- en nadelen: - Bebouwing komt erg dicht op elkaar + Roeivereniging hoeft niet te verhuizen - Beperkte ontwerpvrijheid Design Museum Variant 5: Deze variant kent ook een aantal voor- en nadelen: - Groot deel van het plangebied bebouwd - Weinig openbare ruimte - Design Museum niet herkenbaar

+ Geen schaduw door hoogbouw Groene stadsentree: - Geen roeivereniging. + Veel openbare ruimte + Veel groen. Vragen uit de zaal: Wat gebeurt er met het bezinepompje? Antwoord: Benzinepomp is een rijksmonument, dus blijft staan. Het ‘loodsje’ kan in sommige gevallen wel weg. Als de conclusie is dat er met minder programma meer mogelijkheden zijn, is dan ook overwogen om andere zaken te schrappen? Antwoord: Nee, alle uitgewerkte varianten hebben 185 woningen, een museum en een roeivereniging. Het ontwerpteam ziet twee modellen als kansrijk, deze zijn verder uitgewerkt.

Het stadsblok Museum en roeivereniging zijn geïntegreerd in één gebouw. Beide functies krijgen een front aan het water, tegenover de Citadel. Het museum opent zich verder richting het Ravelijn en het woonblok. Het Design Museum moet de ruimte krijgen om museum te kunnen zijn, zodat het ook een interessante vorm kan krijgen. De footprint is hierin vergroot ten opzichte van de haalbaarheidsanalyse: circa 2000m2. De roeivereniging heeft 2 lagen in het gebouw. Half verdiept liggen de boten met daarboven (aan de Citadellaan) het clubhuis. De steiger voor de roeivereniging ligt aan de Citadellaan, waardoor boten recht erin en recht eruit kunnen. De roeivereniging en het museum liggen op 3.5m NAP, zodat er maximaal watercontact is en dat het meestal droog is. Eenmaal in de circa 8 jaar moeten (volgens berekeningen) schotten geplaatst worden vanwege wateroverlast. Dit gebeurt op meer plaatsen in de stad, bijvoorbeeld bij Bolwerk. Langs het Ravelijn wordt extra water gerealiseerd, zodat het verdedigingswerk weer in het water komt te liggen. De woonbebouwing is vormgegeven in een gesloten bouwblok met een toren op de kop van de Orthenseweg (50m). De toren loopt af richting de Muntel. Door de toren los te ‘knippen’ en een straatje toe te voegen kan het woonblok ook gefaseerd worden uitgevoerd.

Aan de zijde tegenover het Design Museum is ruimte voor markers, zodat zij maximaal contact maken met het museum. De commerciële ruimten lopen door onder het volledige bouwblok en daarop komt een binnentuin. Deze kan openbaar toegankelijk zijn. Vraag: kan er een trailer met 6 kano’s komen? Antwoord: hiervoor moet het tankstation gebruikt worden. De benzinepomp gaat sluiten, maar het gebouwtje gaat niet weg.

De Verbeterde Groene Stadsentree De opzet voor het Design Museum en de roeivereniging is hetzelfde als bij ‘Het Stadsblok’. Met als enige verschil dat in dit model gekozen is voor zoveel mogelijk groen en er daarom geen extra wordt gerealiseerd rondom het Ravelijn. Dit kan eventueel later wel toegevoegd worden. De woonbebouwing is vormgegeven in een haakvormig gebouw. Het hoogteaccent (70m) ligt richting het water en gaat een relatie aan met het museum/roeivereniging. Op de kop van de Orthenseweg komt een kleiner accent (circa 35m) dat afloopt richting de Muntel. In dit model blijft het hoogteaccent 70m, zodat ruimte ontstaat om een parkje te maken aan de Citadellaan. Aan het parkje liggen grondgebonden woningen en appartementen in de torens. Onder de toren, aan de zijde van het museum, is ruimte voor ateliers. Vraag: hoe breed is straatje tussen de torens? Antwoord: straatje, ongeveer 8m, in de rooilijn van de Willem van Nassaulaan. Het kan lang duren voordat we de toren gaan maken. Dus het hoogste blok krijgt ook een volwaardige gevel. Alternatief: een blinde gevel op de kop en het accent wordt hier daarna tegenaan gebouwd.

Bezonning Het Stadsblok heeft vooral effect voor woningen aan de Vogelstraat. Later op de dag op de woningen aan de Antoon der Kinderenlaan. De Verbeterde Groene Stadsentree heeft meer effect met een toren van 70m. Vooral voor de nieuwbouw op de eco-fabriek, het voormalige GGD blok en de woningen aan de Citadellaan. Windhinder Het Stadsblok is minder gevoelig wat betreft wind. Bij de Verbeterde Groene Stadsentree

moeten we bekijken of het park wel een prettig windklimaat krijgt. Mogelijk zijn hiervoor aanpassingen aan de toren noodzakelijk. De effecten van wind moet getoetst worden a.d.h.v. een 3d simulatie. Dit was in deze korte periode niet mogelijk. Roeivereniging De roeivereniging moet eerst tijdelijk ergens gehuisvest worden en kan daarna terugkeren. Indien er minder verkeer rijdt over de Lage Diezebrug, kan er efficiënter ontworpen worden en kunnen extra woningen worden toegevoerd.

Het ontwerpteam aan het woord. Reacties vanuit het ontwerpteam van de gemeente. William Jans Beide varianten hebben voldoende ruimte voor openbare ruimte. Goede aansluiting naar de Dieze en de Muntel. Door een nieuwe steiger langs de Citadellaan, van ongeveer 60 meter lang, ontstaat er een bijzondere plek voor de Citadellaan. Hanneke Straver Het participatief ontwerpproces was best spannend om aan te beginnen. We waren nieuwsgierig welke varianten uit de groep zouden komen en of we samen tot één of twee modellen zouden kunnen komen. Het proces heeft ons veel opgeleverd en nieuwe inzichten gegeven. Zo heeft, de hoogbouw op de kop een ontwikkeling doorgemaakt met een ‘knieval’ richting de Muntel. De variant waarbij hoogbouw richting het water geschoven is, heeft een mooi parkje opgeleverd. Ook zijn wij tevreden over de combinatie van het museum en de roeivereniging, met beide een smoel aan het water. In de uitwerking komen ongetwijfeld nog dingen naar boven, bijvoorbeeld wind, die ervoor zorgen dat we nog moeten schuiven. Maar met deze modellen hebben we een mooie basis te pakken. De inbreng van Kring Vrienden heeft ervoor gezorgd dat er nog meer aandacht is voor historische lijnen. In het Stadsblok zit dit er meer nadrukkelijk in. Hier kunnen we bij de uitwerking, ook bij de Verbeterde Groene Stadsentree, nog verder mee puzzelen.