Bijlage 7_SP_BKP_220621
Tekst van het document
LANDGOED COUDEWATER Stedenbouwkundig plan & Beeldkwaliteitplan 21 juni 2022
21 juni 2022
02
L A N D G O E D C O U D E WAT E R Stedenbouwkundig plan en beeldkwaliteitplan
STEDENBOUWKUNDIG PLAN
1.
LO C AT I E
2.
HISTORIE
3.
P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R
4.
DEELGEBIEDEN
BEELDKWALITEITPLAN
1. BENADERING BEELDKWALITEITPLAN
2. ESSENTIES EN RANDVOORWAARDEN
3. LANDGOEDONDERDELEN
4. OVERZICHT BEOORDELINGSCRITERIA
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
03
INLEIDING Het Stedenbouwkundig plan en Beeldkwaliteitplan is in
Coudewater van de voormalige GGZ-locatie met
opdracht van VOF Land van Coudewater opgesteld door
monumentale en nieuwe gebouwen tot een bijzonder
Inbo in samenwerking met HilberinkBosch architecten
groen woon-werkgebied te transformeren.
en OSLO landschapsarchitectuur. Deze drie bureau’s
.n
TOTSTANDKOMING
Landgoed Coudewater heeft als doel om landgoed
cOudewater
a n 04 . R /1 o 2/ s 20 s 18 e 08 m :2 @ 5: v 40 a n
v -P
a
u
l.
zijn ook de architecten van het tenderplan.
gemeenteraad vastgesteld. Voorafgaand aan de tender
nu kenmerken, en de elementen die in de toekomst
is in opdracht van GGZ Oost-Brabant i.s.m. Gemeente
gerealiseerd zullen worden. Het tweede deel, het
Den Bosch een Ontwikkelstudie (2018) opgesteld
Beeldkwaliteitplan, beschrijft in woord en beeld aan
door Buro Lubbers. Bij dit Stedenbouwkundig plan
de hand van drie planessenties de beeldkwaliteit van
en Beeldkwaliteitplan zijn de uitgangspunten van de
openbare ruimte en gebouwen.
structuurvisie en ontwikkelstudie in acht genomen.
e
In 2016 is de gemeentelijke Structuurvisie door de
stedenbouwkundige componenten die het landgoed
J
beschrijft de historie van het landgoed en de
a
n
Het eerste deel, het Stedenbouwkundig Plan,
w
a
n
ro
o
ij
Het Stedenbouwkundig Plan en Beeldkwaliteitplan
Ontwikkelstudie HistOriscH landgOed l
STRUCTUURVISIE LANDGOED COUDEWATER
oktober 2016
De beoogde stedenbouwkundige, landschappelijke en
Na de tenderfase, waarin de structuurvisie en
architectonische kwaliteiten van de locatie worden
ontwikkelstudie als onderlegger dienden voor het plan,
DUURZAAMHEIDSVISIE
toegelicht en de ruimtelijke kaders worden beschreven.
is er geruime tijd genomen om verder onderzoek te
De duurzaamheidsambities zijn geborgd in de
Binnen de kaders is voldoende flexibiliteit bij de
doen om tot het stedenbouwkundig plan te komen.
Duurzaamheidsvisie Landgoed Coudewater van Royal
uitwerking op bouwplanniveau.
Haskoning DHV, welke als bijlage bij het Met name het in kaart brengen van de bestaande
Stedenbouwkudig plan en Beeldkwaliteitplan gevoegd
bomen en het onderzoeken van de verschillende
wordt.
mogelijke functies voor de bestaande gebouwen, in
De uitvoering van duurzaamheidsambities op Landgoed
combinatie met de parkeeropgave, hebben veel
Coudewater vergt een gebiedsgerichte aanpak. De
aandacht gekregen. Ook zijn er op een drietal
aanwezigheid van zoveel prachtige grote hoge bomen
momenten bewonersavonden gehouden, waar
verhinderd bijvoorbeeld grootschalige inzet van
omwonenden en geïnteresseerden input konden
zonnepanelen. In het visiedocument is geborgd hoe de
leveren voor het plan. Daarnaast zijn er een honderdtal
gebiedsgebonden aanpak zal worden uitgevoerd. Zo
plenaire en bilaterale vergaderingen geweest met
wordt er een NL Green gebiedslabel certificaat gehaald,
belanghebbenden. Al deze nieuwe informatie heeft tot
worden woningoplossingen mee ontworpen en wordt
de uitwerking van het Stedenbouwkundig Plan geleid.
een hoge GRP-score gehaald op woningniveau.
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
17 januari 2018
STEDENBOUWKUNDIG PLAN
05
LOCATIE Landgoed Coudewater is gelegen tussen Rosmalen,
Rosmalen
Maliskamp en Berlicum. Het plangebied grenst met een boszone aan de noordzijde aan de A59. Verder wordt het ingekaderd door de Berlicumseweg, de Wetering en het kampenlandschap tussen Coudewater en Maliskamp. Het plangebied is herkenbaar vanaf de snelweg, waar
A59
komend vanaf de A2, aan de linkerzijde het kantoor van Heijmans en aan de rechterkant de Kliniek te zien is. De Kliniek zal echter gesloopt worden.
Golfclub
Vanaf de snelweg en vanuit Rosmalen rijdt men over de Berlicumseweg richting het plangebied. Aan de Berlicumseweg ligt ook de Wamberg, een
Landgoed Coudewater
monumentaal landgoed. Vanaf de Berlicumseweg gaat men via de “entree” van het gebied de Peter de Gorterstraat op. Deze straat is en blijft de hoofdontsluiting van het landgoed. Het landgoed wordt via inprikkers op de Peter de Gorterstraat ontsloten. De intentie is om via bruggen over de Groote Wetering voor langzaam verkeer het landgoed te verbinden met het gebied rondom de Wamberg.
Berlicumseweg
Wamberg
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
06
Z I C H T VA N A F D E A 5 9 O P K A N T O O R H E I J M A N S E N K L I N I E K
BERLICUMSEWEG
ENTREE AAN BERLICUMSEWEG
P E T E R D E G O R T E R S T R A AT
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
WA M B E R G
07
HISTORIE Coudewater is een eeuwenoud landgoed waarvan
de ‘vrije natuur het kranke gemoed kalm
Coudewater steeds aangepast, veranderd of
Op het uitdijende landgoedterrein zijn in latere
de geschiedenis teruggaat tot 1434. In dat jaar
en aangenaam stemt’. De zieken werden in
uitgebreid. Veel gebouwen zijn weer afgebroken.
uitbreidingen met behuizing voor bewoners veel
stichtte Vrouwe Milla de Campen een Birgittijns
nette gebouwen gehuisvest met veel betere
Van de cour is behalve het oude hoofdgebouw
grootschaliger, wijdlopige en in één bouwlaag
dubbelklooster - een klooster voor paters en
hygiënische omstandigheden dan in de benauwde
Mariënwater niets behouden gebleven. Bij de
gebouwde paviljoens ontstaan volgens een
een klooster voor de nonnen - op het land van
binnensteden.
realisatie van de latere uitbreidingen is steeds het
pragmatische opzet. Waarbij de gebouwen minder
uitgangspunt gebleven om paviljoens vrij in het
los in het groen werden gecomponeerd en meer gekoppeld werden aan nieuwe rechte paden.
Peter de Gorter. Het klooster Coudewater, ook wel Mariënwater genoemd, kende rustige tijden tot
Medio negentiende eeuw ontstond in Engeland
groen te plaatsen zij het dat de gebouwen groter
1566, toen de broeders en zusters ten tijde van de
het cottage-systeem als ordeningsprincipe voor
werden en het groen kleiner van schaal.
beeldenstorm naar Den Bosch moesten vluchten.
gestichten en ziekenhuizen: verspreid in een weldadige groene omgeving liggen verschillende
In 1629 werd ‘s-Hertogenbosch veroverd
paviljoens voor behandeling en behuizing. Het
door Frederik Hendrik. Na de verovering
was de intentie om het gesticht te bouwen volgens
verordonneerden de Staatse protestanten alle
dit principe. Dat is nog steeds herkenbaar aan
katholieke geestelijken de stad uit. Ook het klooster,
de monumentale gebouwen uit die periode: de
toen bijna 2 eeuwen oud, werd zwaar onder druk
‘directeurswoning’ Wetering, de ‘dokterswoning’
gezet. De broeders vertrokken in 1652 en de zusters
Parkzicht, de ‘damesvilla’ De Loofaert en de
uiteindelijk in 1713 waarmee het klooster ophield te
‘herenvilla’ Milla de Campen.
bestaan. Vanwege de grote toeloop van patiënten werden Het klooster werd door de Staten van Holland
relatief grote gebouwen neergezet met het oude
verkocht, waarna het een particulier landgoed
klooster Mariënwater als hart. Hierdoor ontstond
werd. Een van de eerste eigenaren brak de
een omsloten cour met een kapel in het midden.
meeste gebouwen af. Alleen het voormalige
Binnen het complex werden de paviljoens voor
vrouwenklooster bleef bestaan. In 1870 kwam
de mannen (links), en vrouwen (rechts) strikt van
het landgoed in het bezit van de Maatschapij
elkaar gescheiden door een muur.
Coudewater. Van begin af aan was het de bedoeling de mensen In 1870 stichtten de geneesheren Van de Bogaert
in de gezonde buitenlucht op het land te laten
en Pompe het psychiatrisch ziekenhuis, ’t gesticht
werken, omdat dit als bijzonder heilzaam werd
Coudewater. In navolging van Amerika, Duitsland en
beschouwd. Van lieverlee werd Coudewater een
Frankrijk werd het in die tijd heilzaam geacht om
zelfvoorzienende kolonie met landerijen en vele
krankzinnigen in landelijke oorden te verplegen.
werkplaatsen.
Daar zouden ze tot rust kunnen komen omdat
Al naar gelang de behoefte en tijdgeest is ‘t Gesticht
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
08
HISTORISCHE KAARTEN Op de kaart van het Beleg van den Bosch uit 1629 is in de linkerbovenhoek het klooster Coudewater te zien, wat op dat moment al bijna 200 jaar oud is. Landschappelijke elementen op deze kaart, zoals de ‘Engelse brug’, de ‘Ingelandse Stroom’ en het ‘voetpad naar Berlicum’ zijn terug te vinden op de topografische kaart van 1870. Op de minuutplan staat het particulier landgoed nog steeds als ‘klooster’ Koudewater aangegeven. Het gebied erachter
1629- BELEG VAN DEN BOSCH
MINUUTPLAN 1811-1832
1870 -TOPOGRAFISCHE KAART
CIRCA 1900 - GESTICHT VOOR KRANKZINNIGEN
heet het ‘Het Koude Water’. Op de topografische kaart van 1870 is goed te zien hoe het omringende landschap in elkaar zit. Het natte Bossche Broek loopt tot aan het landgoed Coudewater. Het gebied wordt beschermt door de dijk van Hintman naar Berlicum. Op deze dijk is de Berlicumseweg gelegen waar het landgoed op ontsloten is. De beek Grote Wetering passeert de dijk via een sluis tot de Engelandse Stroom die uitmondt in de rivier de AA. Op de plattegrond van circa 1900 is het ‘Geneeskundig Gesticht voor Krankzinnigen Coudewater’ weergegeven. Het hoofdhuis Marienwater, de vijverpartij op het voorterrein en de Grote Wetering die dan nog over het landgoed stroomt zijn zichtbaar. Maar de bebouwing is fors uitgebreid met bebouwing rond een cour achter het hoofdhuis en losjes geplaatste paviljoens ter weerszijden van het voorterrein.
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
09
LANDSCHAP Coudewater maakt onderdeel uit van de Hooge
door houtwallen. Het oostelijke deel was heide
Heide, een kleinschalig agrarisch landschap
en later bos bestaande uit een gemend loof- en
met houtwallen, bosjes en oude boerderijen,
naaldbos. Grenzend aan de weg van Den Bosch
tussen Rosmalen, Nuland, Vinkel en Berlicum.
naar Nijmegen - de huidige A59 - is in later tijden
Bij Coudewater komen in een klein gebied
weer bos ontstaan. Met de houtwallen en het bos
verschillende landschappen bij elkaar: het
op de achtergrond is een reeks van prachtige
landgoed, het kampenlandschap en de boszone.
‘boskamers’ ontstaan.
BO
KAMPENLANDSCHAP
LANDGOED
een hogere zandrug en een lager gelegen beekdal.
naar het klooster leiden, slingerende paden,
Bij een vernauwing in het beekdal, op de hoger
boomgroepen, solitaire bomen en kronkelende
gelegen zandrug is klooster Coudewater gesticht.
waterpartijen. Het groen is de drager van het
Ten oosten van Coudewater ligt, in het beekdal, een
landgoed. Een groot deel van de monumentale
kampenlandschap. Toponiemen op de minuutplan
bomen van de gemeente ‘s-Hertogenbosch staat op
zoals Gagelkamp en Maliskamp verwijzen naar het
het landgoed Coudewater.
EG
monumentale bomen die vanuit de omgeving
EW
De Peter de Gorterstraat ligt op de overgang van
MS
Landschapsstijl met, tussen de lanen met
ICU
Het historisch landgoed is ingericht in de Engelse
NE
O SZ
RL
verschillen in de geomorfologische ondergrond.
2.1 Landschap bomenbestand van de gemeente ‘s-Hertogenbosch staat Het plangebied van de structuurvisie maakt deel uit van de op Landgoed Coudewater. Dit zorgt voor een bijzonder Hooge Heide. In een klein gebied komen hier verschillende waardevolle, groene en monumentale kwaliteit. echter, landschappen bij elkaar. Die aaneenschakeling van elk gebouw A59 heeft nu zijn eigen onderbeplanting en tuin. Dit ROSMALEN verschillende landschappen is kenmerkend voor de komt de continuïteit en samenhangMALISKAMP in de groenstructuur Hooge Heide. De verschillen tussen de landschappen niet ten goede. Daarnaast is met name aan de randen zijn een gevolg van de geomofologie van het gebied. Het van het historisch landgoed het groen door achterstallig grootste deel van het plangebied ligt op een zandrug. onderhoud te ver doorgeschoten, zodat een besloten T Hierop is in het verleden een bos aangeplant. De peter ruigte is ontstaan. A aan de oostzijde is het AMet name Rvolledig de gorterstraat is een markante overgang van de hoger landgoedkarakter verdwenen. T RS gelegen zandrug naar het lager gelegen beekdal. Bij TE wordt gevormd door gemengd loofR een vernauwing van het beekdal, op de hoger gelegen De boszone O zandrug, is Landgoed Coudewater gebouwd. Het beekdal en naaldbos en maakt deel uit van de ecologische EG D zelf wordt gekenmerkt door een kampenlandschap: een Hoofdstructuur.
Langs de peter de gorterstraat liggen R E coulissenlandschap met houtwallen, dijkjes en singels.ET boskamers die in gebruik zijn als weide of als volkstuin. P In 2013 is hier onderzoek gedaan naar de aanwezigheid voor een goede waterhuishouding zijn de percelen gericht op de groote Wetering, de ruggengraat van het beekdal. van dassen en hun leefgebied. In de boszone is een De typische lineaire vergezichten over het beekdal heen dassenburcht gevonden. verderop is nog een kleinere zijn duidelijk zichtbaar tussen de peter de gorterstraat en dassenburcht. Ook de graslanden en bosranden in dit de Wamberg. gebied en in het kampenlandschap maken deel uit van TERING E WdeEdassen. het leefgebied GROOTvan Deze geomorfologie deelt het plangebied in drie landschappelijke eenheden: het Landgoed (het historische Hoewel het kampenlandschap als landbouwgrond Landgoed Coudewater), de Boszone (het gebied tussen wordt gebruikt en het een deel van haar kleinschalig de rijksweg a59 en de peter de gorterstraat) en het karakter heeft verloren, is de lineaire structuur van dit Kampenlandschap. coulissenlandschap nog heel herkenbaar. Langs de groote Wetering aan de zuidzijde van het plangebied ligt Het historisch landgoed is ingericht in engelse een ecologische verbindingszone. Door de betrekkelijk landschapsstijl.
Kenmerkend zijn de afwisseling van gazons hoge grondwaterstanden is het kampenlandschap in het en monumentalehoofdstructuur boomgroepen en3 landschappelijke de lanen, de dragers Landschappelijke met eenhedenverleden grotendeels vrij gebleven van bebouwing. van het landgoed. Het grootste deel van het monumentale
BE
Die verschillende landschappen zijn ontstaan door
de aanwezige of potentiële kwaliteiten van bodem, water, natuur, landschap, cultuurhistorie of van de extensieve recreatieve mogelijkheden van het gebied of de omgeving. In de beschrijving van de ontwikkelvelden hierna komt naar voren hoe de beoogde stedelijk ontwikkeling plaatsvindt in samenhang met en evenredig aan de beoogde groene en blauwe landschapsontwikkeling. 2. aNaLyse
Landschappelijke hoofdstructuur met de 3 landschappelijke eenheden
6
STRUCTUURVISIE COUDEWATER Nuland
kampenandschap. Het woord ‘kamp’ is afkomstig van het Latijnse ‘Campus’, wat ‘veld’ betekent. Het is een coulissenlandschap met houtwallen en dijkjes
A59
met rechthoekige, op sommige plekken smalle,
Eikenburg
kavels gericht op de Groote Wetering voor een
historisch landgoed
bebouwing. Er zijn fraaie vergezichten tussen de
de snelweg A59 is gelegen op hogere gronden.
‘s-Hertogenbosch
Groote Wetering
lagergelegen beekdal
Coudewater
hoge waterstanden ligt hier hoegenaamd geen
De boszone tussen de Peter de Gorterstraat en
Vinkel
Maliskamp
goede afwatering. Door de lage ligging met relatief
houtwallen van noord naar zuid over het beekdal.
hogergelegen zandrug
Rosmalen
Hooge Heide Wamberg
A2 De Brand
Een deel van het gebied, gelegen aan de Peter
Aa Máximakanaal
de Gorterstraat is later ontgonnen, getuige het
Berlicum
toponiem op de minuutplan ‘ De nieuwe Erven’.
Geomorfologie omgeving Coudewater met de hoger gelegen stuifzandruggen en het lagergelegen beekdal van de Grote Wetering. Coudewater is onderdeel van Hooge Heide; een kleinschalig agrarische landschap met houtwallen, bosjes en oude boerderijen, tussen Rosmalen, Nuland en Berlicum
Deze ontginningen werden van elkaar gescheiden
21 Geomorfologie omgeving Coudewater met de hoger gelegen dekzandruggen en STRUCTUURVISIE lager gelegen beekdal van de Grote Wetering COUDEWATER
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
kortetermijneffec de ecologische w hoofdstructuur e behoud van het
Boszone De bestaande in de boszone ervoor gekozen de dassenburch hier ongemoeid kampenlandscha secundair foerag het effect op het foerageergebied de gorterstraat daarmee het lee
In de boszone is ten opzichte van Coudewater en Hierdoor blijft ee Dit doet recht aa
10
ENGELSE LANDSCHAPSSTIJL De Engelse landschapsstijl deed in
met grote waterpartijen en lange
Tegelijkertijd had de zelfvoorzienende
Nederland haar intrede in de tweede
zichtlijnen, die ook diep de omgeving
samenleving die het gesticht was
helft van de achttiende eeuw in
in reiken. Het is niet duidelijk wanneer
behoefte aan agrarische landerijen. Op de
navolging van Engeland. Deze stijl is
de Engelse landschapsstijl haar intrede
kaart van rond 1900 zijn aan de oosten de
een reactie op de strakke geometrische
doet op Coudewater, maar op de
westrand van het terrein van het
en formele Franse tuinstijl. Opkomende
minuutplan van 1811-1832, dus in de
Gesticht de moestuinen gelegen. Het
waardering voor de natuur in de
tijd dat Coudewater particulier landgoed
bosgebied aan de noordoostzijde met
filosofie, literatuur en kunsten was
was, zijn kronkelende waterpartijen op
waterpartijen en slingerende paden werd
de basis om parken en tuinen meer
het voorterrein te zien. In de oksel van
omgezet naar agrarische gronden.
natuurlijke en landschappelijk in te
de waterpartij op het voorterrein is een
gaan richten. De tuinstijl kenmerkt
ijskelder gelegen, typerend voor een
Op het oudste gedeelte van het landgoed
zich door geïdealiseerde landschappen
landgoed en nog steeds aanwezig, die
is de Engelse landschapstijl op luchtfoto’s
met slingerende paden, vijvervormen
glooiend is afgedekt met grond uit de
uit de eerste helft van de twintigste eeuw
als kronkelende beken, solitaire
waterpartij. Op de topografische kaart
fraai waarneembaar: Een losse plaatsing
bomen in een uitgebreid assortiment,
van 1870 zijn tevens slingerende paden
volgens het cottage-systeem van de
hoogteverschillen, Rododendronpartijen
te zien. Achter het hoofdgebouw ligt een
gebouwen tussen weelderig groen met
aan de randen, gebouwen die losjes in
besloten bos met daarin waterpartijen
vele solitaire bomen in een uitgebreid
het groen geplaatst worden, etcetera. De
en slingerpaden. De beslotenheid en
assortiment.
Engelse landschapsstijl is een spel van
kleinschaligheid doet vermoeden dat
De historische rechte lanen met
verleiding en enscenering: Gebouwen
het hier gaat om de vroege Engelse
monumentale bomen zijn bewaard
worden nooit rechtstreeks benaderd,
landschapstijl die dateert van grofweg
gebleven. Het landgoed kent met haar
maar via gekromde paden. Pas dichterbij
1760 tot 1800.
rechte historische lanen en daartussen
onthult het gebouw zich geheel, en
Landgoed in Engelse Landschapsstijl
door de slingerende paden van de
intussen gloort in de verte alweer een
Op de tekening van rond 1900 van het
Engelse landschapsstijl een gelaagdheid
glimp van een ander interessant punt en
‘Gesticht voor Krankzinnigen’ zijn de
die het park een nog grotere rijkdom en
wordt de bezoeker verleid om verder te
ronde en glooiende vormen van de
spanning geeft.
dwalen.
Engelse landschapsstijl nog steeds duidelijk zichtbaar. Deze ‘natuurlijke’
Er wordt onderscheidt gemaakt in een
setting werd gekoesterd en versterkt
vroege landschapstijl die gekenmerkt
vanwege de heilzame werking van een
wordt door kleinschaligheid en
groene omgeving op de psychiatrische
beslotenheid en een late landschapsstijl
patiënten.
met meer openheid en grootschaligheid,
Directeurswoning Wetering en damesvilla Loofaert
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
11
TWINTIGSTE EEUW In de tijd dat het Gesticht bestond hebben er altijd
zien als een overgangsgebied met kwaliteiten die
veranderingen en uitbreidingen plaatsgevonden.
voortkomen uit de Engelse Landschapsstijl. Het gaat
Niet alleen in gronden maar ook in bebouwing.
dan niet zozeer om de gebogen paden maar wel
Oude gebouwen werden afgebroken vele nieuwe
om ruimtelijkheid tussen de gebouwen met fraaie
gebouwen werden opgericht in een stijl die paste
boomgroepen.
Herenvilla Milla de Campen met op de achtergrond de boerderij
bij de tijdgeest. Herenvilla Milla de Kampen is gebouwd in 1910 in het min of meer orthogonale
In het noordoostelijk deel van het landgoed werden
grid van de moestuinen en velden. De tuin rondom
tussen de jaren 60 en 80 van de vorige eeuw grote
het gebouw kreeg een meer formele inrichting. Aan
eenlaagse en wijdlopige paviljoens gebouwd, zoals
de Peter de Gorterstraat werd de boerderij gebouwd
Birgitta, Carillon, Sonnevanck en Beemden. Deze
en aangevuld met verschillende bijgebouwen en
gebouwen staan niet meer los in het groen, staan
schuren. In het tussenliggende gebied verscheen
dicht bij elkaar en missen ruimtelijke kwaliteit.
gebouw Emma met de kapel. De lanen werden
De buiteninrichting tussen de gebouwen is
met een boog, begeleid door een rond lopende
gefragmenteerd en verhoud zich op geen enkele
waterpartij met kleine bruggetjes, aan elkaar
wijze tot de kwaliteit van het historische deel van
verbonden en het voorterrein van Emma kreeg
het landgoed. Het landgoedkarakter is hier niet
een en meer landschappelijke inrichting. Gebouw
voelbaar.
Emma ligt net een beetje uit het lood. Het geheel geeft een zachte overgang tussen de strenge
Aan de Peter de Gorterstraat heeft schaalvergroting
moestuinen en het landschapelijke karakter van de
plaatsgevonden met de bouw van de hoge
Engelse landschapstuin.
gebouwen de Kliniek aan de zuidzijde en de
Herenvilla Milla de Campen, klooster Emma, de kapel en de boerderij
Bijenkorf aan de noordzijde in een van de In oostelijke en noordoostelijke richting vonden
boskamers. In een andere boskamer is het
ook uitbreidingen plaats. De stedenbouwkundige
grootschalige gebouw de Vonder gebouwd.
structuur is vooral een pragmatische geweest: grenzend aan het historische landgoed en dito lanen is een nieuw ontsluitingspad gemaakt met rechte delen en met 135 graden hoeken min of meer zigzaggend over het terrein. De bebouwing werd hier pragmatisch aan georiënteerd. Aan de oostzijde werden nog relatief kleine paviljoens gebouwd, zoals Dennen en Willibrorda, die nog steeds ruim in het groen lagen. Ook dit gebied is te Luchtfoto 1982 met rechtsonder paviljoens Birgitta, Carrillon, Beemden en Sonnevanck.
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
12
LANDGOED IN TRANSITIE Coudewater heeft een geschiedenis van bijna 600 jaar
2000
en onderging in die lange tijdspanne een aantal ingrijpende transities. Bijna 3 eeuwen was het een klooster. Daarna gedurende ruim 150 jaar een particulier landgoed en vanaf 1870 een psychiatrisch
1950
centrum.
Gedurende haar lange bestaan breidde het landgoed telkens uit en is het constant aangepast aan
1900
veranderend gebruik. Door de eeuwen heen was het
1800
een komen en gaan van nieuwe gebouwen in een eindeloos proces van aanpassing.
1800 Met name in de laatste 150 jaar in de tijd van het psychiatrisch centrum is er heel veel gebouwd, weer afgebroken en weer gebouwd. Vanaf 1900 zijn de landerijen die bij het landgoed hoorden ook steeds meer getransformeerd en toegevoegd tot het bebouwde ensemble met wisselende ruimtelijke kwaliteiten als gevolg.
Wat is gebleven is het hart met het park in de Engelse landschapsstijl, de fantastische bomen, het fraaie slingerende padenpatroon en de rustieke
20 20
70
Ni e
as
r to
, ter wa
de
m
ou tC ch
ns
f we
sti
e eld
eu
Ge
Be
sch
tri hia yc Ps uis
en
mp
nh
Ka
ke
Zie
de
ed go nd
illa
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
18
66
r la lie cu rti pa gin be rs, ste zu ek sch rtr Bo Ve en 13 ers rik D 17 d oe end br kH ek eri rtr Ve Fred g 52 16 Bele 29
16
15 M we rou
rv
oo rd
landgoed.
ste
transformeren naar volwaardige onderdelen van het
loo
onderdelen met weinig ruimtelijke kwaliteit te
gk
karakteristiek van het landgoed te versterken en
tin ch Sti
transitie. Daarmee is er ook een kans om de groene
34
Ook nu staat het landgoed weer voor een nieuwe
14
waterpartijen.
13
HISTORISCHE STRUCTUREN Rosmalen Dwars door het landgoed stroomt de Grote Wetering. Deze beek is in de jaren ‘70 van de vorige eeuw verbreed en aan de rand buiten het landgoed gelegd. Een restant van de oude loop is in de vorm van
Peter de Gorterstraat
waterpartijen op het landgoed bewaard gebleven. De dijk (Berlicumseweg) is nog steeds goed waarneembaar.
Tegelijk met de verlegging van de Grote Wetering is de weg van Rosmalen naar Berlicum verbreed. Een bocht in de dijk is daarbij afgesneden en het kruispunt met de Loofaert is verlegd. Het hierdoor afgesneden stukje polder is bij het landgoed getrokken en het oude tracé
historische lanen
van de Loofaert ligt als bijna onzichtbaar paadje op het landgoed.
WAT E R Water is een belangrijk onderdeel van het landgoed. De omvang van de waterpartijen is niet groot, maar ze dragen in belangrijke mate bij aan de beleving van het park in Engelse Landschapsstijl.
dij
k oude Wetering
De zwierige vijverpartij aan de voorzijde van Mariënwater en de halve boog rond Emma en de kapel worden in het plan aangevuld met een nieuwe
Grote Wetering Verlegde weg naar Berlicum
waterpartij aan de oostzijde van het landgoed. Er wordt en waterpartij teruggebracht die hier lag in de negentiende eeuw en die later gedempt is. Naast de functie van waterberging en het bieden van interessante zichtlijnen, verbindt deze nieuwe
Berlicum
waterpartij de landschappelijke eenheid van het oude deel van Coudewater met het nieuwe.
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
Wamberg
14
1870 VIJVER IN BOS
B E S TA A N D E V I J V E R PA R T I J
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
15
H I S TO R I S C H E PA D E N E N E N T R E E S In vroeger tijden vormde de oude dijk de grens van het landgoed Coudewater. Van hieruit werd het landgoed ontsloten. Met het verbreden van de weg van Rosmalen naar Berlicum in de jaren ‘70 van de vorige eeuw is de bocht in de dijk afgesneden. De oude smalle dijk met haar grote bomen is gebleven als prachtig
B E S TA A N D E H I S T O R I S C H E E N T R E E
cultuurhistorisch erfgoed. Een stukje laaggelegen, voorheen buitendijkse, polder is bij het landgoed gevoegd.
Drie van de historische entrees zijn nog aanwezig. De meest westelijke entree nabij Milla de Campen is verdwenen en wordt in ere hersteld, met een nieuwe poort. De historische paden zijn nog grotendeels op het landgoed aanwezig, begeleid door monumentale bomen. In sommige gevallen is het pad verworden tot
O U D H I S T O R I S C H PA D I S N U R U S T I E K PA A D J E
een anoniem bospaadje en in andere gevallen is een gedeelte van een pad ook daadwerkelijk verdwenen. Daar waar de belangrijke paden dichtgegroeid of verdwenen zijn, worden ze weer teruggebracht en volwaardig opgenomen in het padenstelsel.
REFERENTIE NIEUWE POORT
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
H I S T O R I S C H E PA D M E T G R O T E B O M E N
16
ZICHTLIJNEN Kenmerkend aan de Engelse Landschapsstijl zijn de verrassende zichtlijnen, die subtiel hun theatrale werk doen.
In de huidige situatie is de onderbeplanting met heesters op vele plekken dichtgegroeid. Op die plekken komen de monumenten, de bestaande monumentale bomen en de historische vijverpartij niet goed tot hun recht. Zo is gebouw Milla de Campen vanaf de Berlicumseweg nauwelijks zichtbaar. De voormalige herenvilla ligt verscholen achter een groene muur. Het ruimtelijke effect van de zichtlijnen is in verloop van tijd teniet gedaan. De nieuwe ontwikkeling creëert de kans om zichtlijnen te herstellen.
ZICHT OP MILLA DE CAMPEN HERSTELLEN
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
ZICHT OP VIJVER HERSTELLEN
17
.n
l
B E STA A N D E G E B O U W E N
Berlicumseweg 13
o
Berlicumseweg 9, 11
n
monumentale gebouwen, karakteristieke
w
a
gebouwen, behoud of amoveren mogelijk en te
a n 04 . R /1 o 2/ s 20 s 18 e 08 m :2 @ 5: v 40 a
n
amoveren.
In het plan zijn alle monumentale en karakteristieke gebouwen behouden. Voor de andere gebouwen is gekeken of zij in het nieuwe plan ofwel tot een woonfunctie getransformeerd
de wetering
de dennen
konden worden, of dat ze een andere functie in
Boerderij
l.
v
het plan kunnen krijgen. Dit heeft er toe geleidt
a
u
dat vier extra gebouwen bewaard zijn gebleven,
-P
namelijk de Karloods, de Hoeve, de Hooimijt en
a
n
de aggregaatruimte. De Karloods kan flexibel
e
gebruikt worden als overdekte buitenplek, plaats
J
voor gereedschap, voor buurtactiviteiten, of het kan gebruikt blijven worden als parkeerplaats.
damesvilla de loofert
ro
ontwikkelstudie geclassificeerd in 4 categorieën:
ij
De bestaande gebouwen op het landgoed zijn in de
Herenvilla Milla de campen
Parkzicht
Mortuarium
De Hoeve biedt ruimte aan een bijzondere
Boerderij
woonvorm, bijvoorbeeld een woongroep (eventueel gecombineerd met zorg). De Hooijmijt wordt mogelijk verplaatst. Het is een fraai klooster en kapel ‘emma’
landschapselement en kan gebruikt worden voor buurtactiviteiten. De ruimte waar momenteel een stroomagregaat in staat wordt voorzien als ruimte voor buurt-deelgebruik. Hier wordt groter materieel
Mortuarium
klooster en kapel ‘emma’
Herenvilla Milla de campen
voor gezamelijk gebruik opgeslagen.
Op de volgende pagina wordt van de gebouwen die behouden blijven de status van eigenaarschap en de huidige functie omschreven.
legenda Monumentale gebouwen
Hoofdgebouw Parkzicht
karakteristieke gebouwen Behoud of amoveren mogelijk
de dennen damesvilla de loofert
15
te amoveren gebouwen groene mal Bebouwing reeds gesloopt
Berlicumseweg 9,11 en 13 te behouden en te amoveren bebouwing
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
directeurswoning (‘de wetering’)
18
22
B E STA A N D E G E B O U W E N
13
01
01
02
02
14 15
CC1 11 1P A PR A KR ZKIZCIHCTH T
07
C12 R IAERNIW C 1M2A M EA NTWEAR T E R
Verhuurd: 5 jaar na na Verhuurd: 2025, Signum Verhuurd: 5 jaar Verhuurd: 2025, Signum overdracht, Huidige functie: overdracht, Huidige functie:WerkenWerken GGZ-Oost Brabant GGZ-Oost Brabant Huidige functie: Werken
03
11
Huidige functie:
08
Werken
01
02
10
05
10
09
09 12
10
C68 BERLICUMSE W EC G 698- 1B1 E R L I C U M S E
C18 DENNEN
04
te behouden bebouwing te slopen bebouwing
Verhuurd: Diverse C 1 8functie: D E N NWerken EN Huidige
Verhuurd: Huidige functie:
Diverse Werken
Verhuurd: W E G 9 - 1Nee 1 Laatste functie: Wonen N
HART VOOR COUDEWATER 27 september 2018
0
TD ED D II G G P P LL A OO UU DE A TAETRE. R . S TS E E ENNBBOOUUWWKKUUNND AN N LLAANNDDGGOOEEDDC C DW EW
20
40
Verhuurd: Laatste functie: 60
80
100
Nee Wonen
19
03
C04 MILLA DE CAMPEN
Verhuurd: Nee Huidige functie: Leegstand
11
C29 MORTUARIUM
Verhuurd: Onbepaalde tijd, Monuta Huidige functie: Maatschappelijk
04
C17 LOOFERT
C16 WETERING
Verhuurd: 31-12-25, Castor Fiber Group Huidige functie: Werken
12
Verhuurd: 30-06-21, Impact Management en advies Huidige functie: Werken
13
C69 BERLICUMSE WEG 13 Verhuurd: Huidige functie:
07
05
Levenslang verhuurd aan huidige bewoner Wonen
C23 EMMA
Verhuurd: 5 jaar na overdracht, GGZ-Oost Brabant Huidige functie: Zorgwonen
14
C32 BOERDERIJ Verhuurd: Laatste functie:
08
Nee Horeca
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
Verhuurd: Huidige functie:
Trainingscentrum, 4 jaar Maatschappelijk
15
C46 KARLOODS Verhuurd: Huidige functie:
C24 KAPEL
Nee Parkeren
C30 HOEVE Verhuurd: Huidige functie:
Woongroep gebruiker Kapel, 4 jaar Maatschappelijk
20
PLAN LANDGOED COUDEWATER Na diverse functies te hebben gehuisvest over een
Dat is de kracht en het bestaansrecht van Coudewater:
tijdspanne van 600 jaar, staat Coudewater weer voor
telkens én waarde behouden én aanpassen om zo de
een nieuwe transitie naar een uniek woon- en
kansen te bieden voor een duurzame toekomst.
werkgebied met monumentale kwaliteit. Dat is een enorme kans. De geschiedenis leert immers dat verandering in gebruik past bij Coudewater. Maar net als bij eerdere transities vormt het respect voor het inmiddels eeuwenoude landgoed met haar fraaie monumenten en prachtige bomenbestand de leidraad bij de te maken ontwerpkeuzes.
Uitgangspunt bij deze nieuwe fase in de ontwikkeling van Coudewater is een verdere versterking van de unieke eigenschappen van het landgoed. Veel van de huidige, meer recente gebouwen voldoen functioneel voor het gebruik als psychiatrisch centrum, maar voegen ruimtelijk weinig toe aan de kwaliteit van het landgoed. Conform de richtlijnen in de structuurvisie en ontwikkelstudie mogen deze gebouwen verdwijnen. Zo ontstaat, net als bij eerdere transities, de mogelijkheid om de essentie en kracht van het landgoed te versterken en tegelijkertijd ruimte te creëren voor nieuwe landgoedelementen. Daarbij blijven alle gebouwde en natuurlijke monumenten uiteraard behouden. Zij vormen immers de ziel van het landgoed.
Nieuwe woonvormen op het landgoed bieden ruimte voor veranderend gebruik. De nieuwe bebouwing dient zich te voegen naar het landgoed en versterkt het rijke landschap. ‘Groen’ blijft immers het toverwoord bij elke transitie.
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
21
veld water uitgeefbaar terrein bestaande bebouwing nieuwe bebouwing balkons stoepen bij bebouwing asfalt Coudewater betonklinker speciale klinker bij gebouwen halfverharding vlonderpad of halfverharding max 10 cm constructie tredpad parkeerplaatsen sleufplaten beton begraafplaats sierbeplanting moestuin bestaande boom bestaande monumentale boom nieuw te planten boom bosschages ondergrondse parkeerkelder hagen 80 cm breed (tussenkavels 50 cm) nutsgebouwtjes ondergrondse containers landgoedpoorten ntd speelvoorzieningen ntd zitvoorzieningen ntd fietsenstalling bestaande piramide overwinterlocaties EVZ
LAND VAN COUDEWATER
FIE T S
plankaart 17 juni 2022
N
( nog niet vastgesteld )
VO O R B E E L DV E R K AV E L I N G L A N D G O E D C O U D E WAT E R 0
20
40
60
80
100
22
P L A Nmet S T R Uontwikkelvelden CTUURVISIE 2016 Plangebied en inpassing golfbaan
4
STRUCTUURVISIE COUDEWATER
23
PLAN ONTWIKKELSTUDIE 2018
24
CONCEPT LANDGOED ÉÉN LANDGOED, VERSCHILLENDE ONDERDELEN EN TOCH VERWEVEN Het park in de Engelse landschapsstijl tussen de dijk en het hoofdgebouw Mariënwater strekt zich uit van BOSWONEN
Milla de Campen tot de Loofaert en is het oudste deel van het landgoed. Later is daar het gebied vanaf de boerderij tot aan Mariënwater als centraal gelegen landgoedelement, hier de ‘middenas’ genoemd, ROBUUSTE
bijgekomen met gebouw Emma en de kapel. Samen
TORENS
vormen deze gebieden waarin alle monumenten zijn gelegen, het hart van Coudewater.
Wonen is een nieuwe functie op het landgoed. De nieuwe velden bieden ruimte voor woningen in verschillende soorten en categorieën. Een ensemble van blokjes met rijwoningen in het bos, robuustere
ENGELS LANDSCHAP EN MIDDENAS
ORTHOGONAAL (TORENS EN BOSWONEN)
blokken in de groene kamer aan de Peter de Gorterstraat, en villa’s, tweekappers en korte rijtjes in de lobben en wonen te gast in het groen bij het landgoedwonen. Het versterken van de landschappelijke kwaliteit is bij alle nieuwe LOBBEN
onderdelen leidend: op het landgoed gebeurt dit in de Engelse landschapsstijl met vloeiende structuren. De boskamers bij de kliniek en bij het boswonen
PA R E L S
kenmerken zich door een meer orthogonale structuur.
Het past bij het cottage-systeem om in deze nieuwe ontwikkelingsfase nieuwe ‘parels’ toe te voegen, zorgvuldig als ‘strooigoed’ vrij liggend gecomponeerd in het park. Soms als kleinschalig appartementengebouw, soms als parkvilla. De woningen op maaiveld hebben geen privétuin, maar een zorgvuldig ontworpen en comfortabel terras of balkon aan het
MONUMENTEN VORMEN HET H A R T V A N C O U D E W AT E R
groen. Het park is immers de gezamenlijke tuin.
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
N I E U W E PA R E L S E N L O B B E N
25
BOSKAMERS
LOBBEN
Aan de noordzijde van de Peter de Gorterstraat
Aan de oostzijde van het landgoed wordt de
wordt de structuur van de boskamers versterkt.
bestaande structuur van de 20e eeuw met haar
Aan de westzijde ligt in de huidige situatie een
rechte paden met daaraan grote wijdlopige
amorfe ruimte (geel) die is ontstaan omdat hier
paviljoens en gefragmenteerd groen ertussen,
de verpleegstersflat de ‘Bijenkorf‘ is gebouwd met bijbehorende tuinbeplanting. Daarvoor zijn destijds
losgelaten omdat deze structuur niet het
KAMERS PLUS AMORFE RUIMTE
landgoedkarakter ondersteund.
delen van de vroegere houtwallen gekapt. Het
In plaats daarvan wordt de Engelse Landschapsstijl
gebouw is inmiddels gesloopt en de tot wasdom
die hier aanwezig was in de negentiende eeuw
gekomen tuinbeplanting is gebleven wat tot een
wederom omarmt. Op deze plek worden de
vreemde compositie heeft geleid.
‘landgoedlobben’ geïntroduceerd. Een zestal lobben met ronde vormen die ingevuld worden
In dit gebied worden de restanten van de oude
met grondgebonden kleine rijtjes, tweekappers en
houtwallen aangeheeld en er wordt een nieuwe
vrijstaande woningen op grote kavels en omzoomt
houtwal toegevoegd. Zo wordt de reeks boskamers aangevuld en versterkt met boskamers in een passende maatverhouding. Twee van boskamers
TWEE BOSKAMERS TOEGEVOEGD AAN DE REEKS
met robuuste hagen. Het landgoedpark stroomt met vloeiende bewegingen tussen de lobben door waarbij de ronde vormen van de lobben zorgen
van het landgoed worden gebruikt voor wonen en
voor versmallingen en verbredingen zodat telkens,
twee boskamers voor parkeren in het orthogonale
de Engelse Landschapsstijl indachtig, nieuwe
systeem. De parkeerkamers worden ingericht voor
gezichtsvelden ontstaan. Tussen de lobben wordt,
een groot deel van het parkeren voor het landgoed.
ongeveer op de plek waar in de negentiende eeuw
Hiermee worden het parkeren en de bijbehorende verkeersbewegingen op het historische landgoed
P
P
W
W
beperkt.
al een waterpartij lag, een nieuwe waterpartij gemaakt. Het park verruimt zich hier en er ontstaan lange
I N V U L L I N G : W O N E N E N PA R K E R E N
zichtlijnen over het water. Op deze manier wordt er een nieuw groen en ontspannen woongebied gecreëerd wat een fraaie aanvulling is op het landgoed met haar Engelse Landschapsstijl.
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
26
INRICHTING OPENBARE RUIMTE GROEN Het hele landgoed ademt groen. Met de transitie naar
De hagen, soms hoog en soms laag, vloeien in ronde
een nieuw landgoed met woon- en werkfunctie is het
vormen om de kavels en laten ruimte vrij voor het
groen als vormgevend principe essentieel.
tussenliggende park.
Alle aanpassingen en toevoegingen op het landgoed zijn gestoeld op het uitgangspunt om het groene landgoed als geheel sterker te maken.
Het gaat allereerst om de bomen. De al zeer sterke boomstructuur wordt zichtbaarder gemaakt door her en der onderbeplanting te verwijderen en daarmee zichtlijnen in het park te herstellen of toe te voegen. Daarnaast komen er veel nieuwe en bloeiende parkbomen bij: in de nieuwe ontwikkelvelden, maar ook bij en rondom de kleinschalige bestaande en nieuwe parkeerkoffers.
Op het landgoed liggen een paar fraaie Rododendrongroepen. Met het opruimen van veel doorgeschoten
BOOMGROEP ACHTER BOERDERIJ
RODODENDRONGROEPEN NABIJ KAPEL
ROND LOPENDE HAGEN
BOMEN EN GRAS
TO E VO E G E N VA N N I E U W E G R O E P E N
H A G E N I N C O M B I N AT I E M E T B O M E N
onderbegroeiing komt er ruimte vrij om meer Rododendrons toe te gaan passen. Deze klassieke beplanting is bij uitstek geschikt voor het componeren in de Engelse landschapsstijl - met het spel van zichtlijnen, het wekken van verwachting en het creëren van verrassende ruimtes.
Als derde element op Coudewater zijn de hagen onontbeerlijk. Verschillende soorten nieuwe hagen worden geplant rond de parkeerkamers zodat deze natuurlijk worden opgenomen in het park. Maar vooral vormen de hagen rond de woonlobben een nieuw aantrekkelijk element op het landgoed.
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
27
B O M E N I N V E N TA R I SAT I E De bomen zijn dé kracht van het landgoed
Deze uitgebreide informatie is nodig om
Coudewater. Een groot deel van het monumentale
de bebouwing, de verhardingen en de
bomenbestand van de gemeente ‘s-Hertogenbosch
kabels&leidingen heel nauwgezet in te kunnen
is te vinden op dit landgoed. Alle monumentale
passen met duurzaam behoud van zoveel mogelijk
bomen op het landgoed blijven behouden en
waardevolle bomen.
andere waardevolle bomen zoveel als mogelijk. Maar met de transitie naar een landgoed met een nieuwe functie en betekenis is het onvermijdelijk dat een aantal bomen zal moeten verdwijnen. Bijvoorbeeld doordat het nodig is nieuwe paden toe te voegen en die aan te sluiten op de Peter de Gorterstraat. Het uitgangspunt is om het bomenbestand duurzaam te kunnen behouden en voor de nabije, maar ook voor de verre, toekomst het krachtige groene beeld te behouden en te versterken.
Met zoveel waardevolle bomen is het allereerst nodig om een goed inzicht te krijgen in het
B O M E N I N V E N TA R I SAT I E BO OM VV EN R I SRAI T E IE B MEENNI NI N E TNATA SIAT
EIP T SEORNZDOEER K ZOEK G R O E I PGLRAOAT SLOANA D
G R O E I P L A AT S O N D E R ZO E K
BOMENIN BV O EMNETNAI R N IVSEANT TI EA R I S A T I E
G R O E I P LGARAOT ES IOPNL D AE AR TS ZOE N KD E R Z O E K
bestaande bomenbestand. Daarvoor is een uitgebreide bomeninventarisatie uitgevoerd naar boomsoort, grootte, gesteldheid, etcetera. Die inventarisatie is aangevuld met een gedetailleerde drone-opname, exact loodrecht boven het gebied en een opname van de werkelijke boomkronen omdat die boomkronen nu eenmaal geen perfecte cirkels zijn. Op cruciale plaatsen waar aansluitingen noodzakelijk zijn heeft groeiplaatsonderzoek plaatsgevonden om de wortels in kaart te brengen.
G E D E TAG I LE ED E REDTA E IDLRLOENEER- D OP MO E NEOPNAME E NDA R G E D E TA I L E E R D E D R O N E - O P N A M E
W EERRKKEEL L I JI K E EB O RO W JK BOOMOKM K NREONN E N
G E D E T A IGL EE D ER ET DAE I LDEREORNDEE- ODPRNOANM EE -OPNAME
W E R K E L IW JK ER E KBEOL O I JMK KE RBOONOE M NK R O N E N
WERKELIJKE BOOMKRONEN
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
28
BOMEN EN BOUWEN De waardevolle bomen zijn leidend bij de inpassing van gebouwen en verhardingen. Om de bomen te behouden kan in principe niet onder de boomkronen worden gegraven voor het maken van cunetten en funderingen. De boomkronen vormen daarmee in feite de contramal voor de ontwikkeling van gebouwen en verhardingen.
Daarnaast zijn in de Structuurvisie ontwikkelvelden aangegeven waarbinnen woningen gebouwd kunnen worden. De mogelijkheden voor bouwen worden daarmee bepaald door de combinatie van deze twee factoren: binnen de ontwikkelvelden en buiten de boomkronen.
CT O NMTAR ALM BM OOM ENN C OCNOTNR AR AM AABLLOB EM EN
GLEE HKE DDEEE NDN BEON WBEUO NW M OMM GOOEG ILJLI JKIKJH EH BU O UEWNE N
ON OT NW TW I KI KK EKLEILNI G NG
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
29
BOMEN NU EN STRAKS
Het stedenbouwkundig plan is zodanig uitgewerkt dat grote prioriteit is gegeven aan het behoud van waardevolle bomen. Toch is het onvermijdelijk dat met het nieuwe plan met nieuwe woningen, nieuwe paden en nieuwe aansluitingen, nieuwe nutstracés, etcetera bestaande bomen het veld moeten ruimen. Daarbij worden alle monumentale bomen uiteraard behouden en zijn de plannen zodanig opgesteld dat het bij de niet te vermijden kap eerder om kleinere en minder vitale bomen gaat. Daarnaast worden bomen opgeruimd die niet wenselijk zijn in het plan, zoals de kleine Bolesdoorns die wel passen in een tuin maar minder in een park zoals bomen die andere bomen beconcurreren, zoals de Fijnsparren die sommige Eiken van licht beroven en bomen die in een woonsituatie onwenselijk zijn, zoals sommige naaldbomen waar gemakkelijk takken uitbreken. Daarnaast moeten er bomen wijken voor het maken van nieuwe waterpartijen en het herstellen van zichtlijnen.
Sommige bomen zoals een aantal Linden zijn
B O M E N B E S TA A N D E S I T U AT I E
geschikt om te verplanten. Deze bomen worden op strategische plaatsen heringezet, bijvoorbeeld op een gedeelte wat nu nog in gebruik is als golfbaan en waar nu geen bomen staan.
Op het einde van de transitie worden ongeveer twee maal zoveel nieuwe bomen geplaatst als bestaande bomen weggehaald.
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
B O M E N N I E U W E S I T U AT I E
30
NIEUWE BOMEN Op het landgoed worden vele nieuwe bomen
om opkomende ziektes op te kunnen vangen, maar
geplant. Daarbij gaat het om het aanhelen van
ook om zoveel mogelijk klimaatbestendigheid in te
structuren als van de Peter de Gorterstraat, de
bouwen.
historische lanen en Berlicumseweg; het maken van nieuwe structuren als een houtwal tussen de grote parkeervelden en een losse boomstructuur tussen Milla de Kampen en de nieuwe torens.
Ook worden er inheemse bomen in de ecologische zones, geplant, evenals inheemse heesters om beschutting en voedsel te geven aan vogels, dassen en andere dieren. Het parklandschap van het landgoed leent zich om een grote variatie aan parkbomen aan te planten. De parkeerhoven krijgen een eigen identiteit door de begeleiding van fraai bloeiende soorten.
Allereerst is het doel om het landgoed tot ver in de toekomst te laten bestaan met een volwaardig bomenbestand. Het is daarom belangrijk een goede variatie in leeftijdsopbouw te hebben. Zodat als oudere bomen uit gaan vallen de middelbare bomen de monumentale functie gaan overnemen en de jongere bomen het reservoir vormen voor de monumenten in de nog verdere toekomst. Het aanplanten van nieuwe bomen is dus nu, maar ook in de toekomst essentieel. Binnen dit hoofddoel is het van belang om de boomstructuren, die veelal
nieuwe bomen
van cultuurhistorisch belang zijn, te behouden
nieuwe bomen
en te versterken. De ecologische waarde van het
aanvulling historische bomenlanen en Peter de Gorterstraat (Eik, Beuk, Linde)
aanvulling historische bomenlanen en Peter de Gorterstraat (Eik, Beuk, Linde) aanvulling historische houtwallen
unieke gebied kan met nieuwe houtgewassen
FIET S
Ook biodiversiteit speelt een grote rol. Niet alleen
FIET S
behouden en te versterkt worden.
aanvulling historische houtwallen
nieuwe houtwallen en boomstructuren
nieuwe houtwallen en boomstructuren
kleine bomen boswonen
kleine bomen boswonen
kleine bloeiende bomen gerelateerd aan parkeerkoffers
kleine bloeiende bomen gerelateerd aan parkeerkoffers
inheemse vogelbosjes solitaire landgoedbomen met met grote diversiteit
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
LAND VAN COUDEWATER nieuwe bomen 11 mei 2020
inheemse vogelbosjes solitaire landgoedbomen met met grote diversiteit 0
20
40
60
80
100
N
31
M AT E R I A L I S E R I N G O P E N B A R E R U I M T E Het parklandgoed is gebaat bij een eenvoudige maar krachtige inrichting: paden lopen vrij door het groen en zijn multifunctioneel. Er wordt geen onderscheidt gemaakt tussen voetgangers, fietsers en auto’s. De auto is te gast op het terrein en iedereen maakt gebruik van dezelfde paden en er worden geen stoepen, trottoirbanden, etcetera gemaakt. De paden zijn relatief smal. Alleen de hoofdontsluiting wordt zodanig gedimensioneerd dat twee auto’s elkaar stapvoets kunnen passeren. De andere paden zijn smaller en op regelmatige afstand zijn verbredingen of aansluitingen waar auto’s elkaar kunnen passeren. Niet overal zijn de paden toegankelijk voor auto’s en hier kunnen de paden nog smaller zijn.
klinkers in keperverband opsluitband 12 cm, verholen aangebracht molgoot haag 60 tot 100 cm breed
met de ligging van kabels en leidingen. Door het
halfverharding type nader te bepalen, zonder opsluiting (behalve grenzend aan kavels).
grote bomenbestand en daarmee samenhangend
Schellevisband 100x20, antraciet, vlak aangebracht
De paden worden uitgevoerd in klinkers in verband
wortelbestand is het niet mogelijk om de tracees voor kabels en leidingen naast de paden te leggen.
verlichting: type, plaats en afstand nader te bepalen
De tracees komen daarom onder de paden te liggen en dat betekent dat die af en toe opgenomen moet kunnen worden.
De parkeerkoffers en de kleine parkeerhaventjes tussen de landgoedlobben worden parkachtig aangelegd in halfverharding met een minieme parkeeraanduiding. Het parkeren wordt altijd omhaagd met brede hagen. De parkeerkoffers worden daarnaast voorzien van bloeiende bomen om ze goed in het parklandschap op te nemen.
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
32
Ontsluiting
ONTSLUITING
erf 2
erf 1
aat
str rter
er d Pet
l
Bos 1
Ontsluiting golfclub + erf 1
o
eg
Bos 2
o
lg8
n
ro
lg6
lg4
ij
lg5
De Peter de Gorterstraat fungeert als hoofdontsluiting voor het landgoed. Aan de noordzijde wordt het
Mogelijkheid parkeren lg 1- 4 en Boskamers
.n
P
boswonen aan deze straat gekoppeld. Aan de zuidzijde
n a n 04 . R /1 o 2/ s 20 s 18 e 08 m :2 @ 5: v 40 a
t en
lg3
re
lg9
On
eZ
die de interne hoofdontsluiting vormen voor het
w
lg2
van de Peter de Gorterstraat komen drie ‘inprikkers’
landgoed. De inprikkers zijn twee bestaande
e
hoofdpaden, de Berlicumseweg (oude dijk) en het hoofdpad voor Emma. Ontsluiting planonderdelen door drie inprikkers
Ontsluiting de draagkracht van de (hoofd)infrastructuur is leidend voor de herontwikkeling van landgoed coudewater. de entreezone langs de Berlicumseweg wordt vormgegeven als de representatieve entree van het landgoed. de Peter de gorterstraat is een belangrijke ruimtelijke drager, beeldbepalend door de grote eiken en ontsluit de Boskamers, lg 1, lg 4 en het landgoedwonen. de gemeente kan zich voorstellen dat het terugbrengen van de snelheid van gemotoriseerd verkeer op de Peter de gorterstraat opportuun is. dit betreft vooral het gedeelte van de Peter de gorterstraat tussen de Berlicumseweg en de ontsluiting van het Historisch landgoed (lg8). Of het wenselijk is om dit door te trekken richting erven dient nog overlegd te worden binnen de gemeente. los van het snelheidsregime is de breedte van het profiel van de Peter de gorterstraat (ongeveer 5 meter) en aanwezige ruimte (naastgelegen bomenrij) een aandachtspunt in relatie tot fiets- en voetgangersverkeer evenals calamiteitenroutes en lV-faciliteiten. de historische onjuistheid van de huidige hoofdentree aan de Peter de gorterstraat kan worden hersteld, en verplaatst naar de eikenlaan tussen Parkzicht en Milla de campen, bewoners en bezoekers komen hier letterlijk monumentaal binnen.
aan de linkerzijde ligt Milla de campen, aan het eind van de laan kapel ‘emma’ met haar solitaire A Ugloort T O Vklooster E R K Een ER monumentale bomen.
v
De derde inprikker is een nieuw hoofdpad en ontsluit
u
l.
de landgoedlobben aan de oostzijde. Vanaf de
-P
a
inprikkers zijn alle gebouwen en parkeerplaatsen voor
n
auto’s bereikbaar.
e
a
Autoverkeer kan op het landgoed niet van de ene
J
inprikker naar de andere rijden zodat zoekverkeerover het landgoed vermeden wordt.
Het gehele landgoed wordt ontsloten door een stelsel van parkpaden. Het zijn eenvoudige paden van klinkers zonder stoepen. Het gebruik is gemengd, waarbij voetgangers en fietsers voorrang hebben en de auto te gast is.
8
nieuwe ontsluiting landgoedwonen
a
lg1
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
knip autoverkeer, wel langzaamverkeersverbinding Herstellen historische entree
knip autoverkeer, wel langzaamverkeersverbinding Historische entree landgoed
de (oude)Berlicumseweg is niet geschikt voor intensief verkeer. daarom blijft deze doodlopend in de nieuwe situatie en ontsluit deze enkel de monumentale villa’s en gebouwen van het historisch deel van het landgoed. Het landgoed wordt hiermee ontsloten door drie inprikkers. er wordt bewust gekozen de inprikker voor het landgoedwonen niet te verbinden met de inprikkers vanaf de (oude)Berlicumseweg om de verkeersbewegingen op het landgoed te minimaliseren: het landgoed blijft zo een verkeersluw verblijfsgebied. de verschillende planonderdelen zijn wel met elkaar verbonden via langzaamverkeersverbindingen welke tevens aansluiten op het recreatief wandelnetwerk van de Hooge Heide. de landschappelijke kwaliteit van het Historisch landgoed vraagt om goede en creatieve parkeeroplossingen. dit betreft o.a. de ontwikkelvelden lg1 t/m lg4 waar naar verwachting sprake is van een hoge parkeerdruk gezien de geprojecteerde nieuwbouw en herbestemming op deze ontwikkelvelden. in de planontwikkeling dient nadrukkelijk aandacht te zijn voor de kwaliteit van de parkeeroplossingen. als uitgangspunt geldt dat het parkeren niet als dominant element mag worden ervaren op het landgoed. de parkeervoorzieningen dienen qua situering en inpassing te zijn afgestemd op het landschap waarin ze zijn gelegen.
Bij de deeluitwerkingen en in bijlage IV wordt ingegaan op suggesties voor specifieke R K PA D E N parkeeroplossingen.Voor de bestaande en nieuwePA bebouwing gelden het gemeentelijke parkeerbeleid: elke functie moet voorzien in zijn eigen parkeerbehoefte. in de verdere uitwerking dient aandacht te zijn voor de routing van de auto in relatie tot de diverse parkeeroplossingen in het gebied.
33
VERBINDINGEN OMGEVING De nieuwe paden op het landgoed vormen samen met bestaande paden een informeel netwerk in het landschapspark. Met het herstellen van oude paden als het oude tracé van de dijk en het oude pad langs De Loofaert vormen nieuwe en oude paden een veelzijdig ensemble. Een gewenst voetfietsbrugje over de Grote Wetering in het verlengde van de oude dijk verbindt Coudewater direct met het aangrenzende landgoed De Wamberg. Het is wenselijk om ook nog een tweede verbinding te maken, zodat je te voet of fietsend een ‘ommetje’ kunt maken door het veelzijdige landschap rond Coudewater. Bij het ’t laontje van Sientje’ of bij
L A N D G O E D D E WA M B E R G
Eikenlust zou een bruggetje goed aansluiten op de paden in landgoed Wamberg.
BRUGGEN OVER DE GROTE WETERING
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
34
PROFIELEN In het gebied van de landgoedlobben vinden in ruimtelijk opzicht de grootste veranderingen plaats: De
1
wijdlopige grote paviljoens uit de tweede helft van de vorige eeuw worden gesloopt en een gedeelte van de huidige golfbaan wordt bij het landgoed getrokken. Een
2
nieuwe, op de historische situatie gestoelde, waterpartij wordt gegraven en het fragmentarischse groen wordt, geïnspireerd door de Engelse landschapsstijl, geïntegreerd in het parklandschap van het landgoed.
3
Om een beeld te geven van de aansluitingen aan de Peter de Gorterstraat en de historische lanen, maar ook van de parkruimte tussen de lobben en een mogelijke interne parkeerontsluiting zijn een aantal profielen geschetst.
5
4
6
AUTO’S TE GAST
Belangrijk ruimtelijk principe is dat de lobben amorfe ronde vormen hebben waardoor de ruimtes tussen de lobben zich verwijden en versmallen. Hierdoor ‘vloeit’ als het ware het parklandschap tussen de lobben door. De lobben worden omhaagd met afwisselend lage en hoge robuuste hagen.
In de historische lanen zijn in de loop van jaren door
7
uitval van bomen gaten gevallen. De monumentale bomen zijn hier verminderd vitaal. Boomtechnisch wordt onderzocht hoe deze bomen duurzaam zijn te handhaven voor de toekomst. De lanen hebben een grote cultuurhistorische waarde. Door gerichte snoei en groeiplaatsverbetering wordt de leeftijd van de bestaande bomen verlengd en ontstaat tegelijkertijd licht om de lanen met nieuwe bomen aan te kunnen
EENVOUDIGE MAAR SIERLIJKE A S F A LT PA D E N
vullen.
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
35
5,55+
5,30+
5,50+
5,30+
5,00+
4,70+
4,80+ 4,40+
berm
berm
Peter de Gorterstraat
2,50
PROFIEL 1
berm
4,10
sloot
2,50
0,50
bossage / kwekerij
golfbaan
begraafplaats
4,50
bestaande situatie
PROFIEL 3
pad
berm
sloot
2,60
2,50
2,80
pad
kas
5,50
bestaande situatie
band 12 verholen opsluiting
band 12 verholen opsluiting
band 12
losse haag
5,50+
5,50+
4,70+
5,00+ berm
pad
berm
weidemengsel
halfverharding
weidemengsel
1,20
6,00
straat grastegels
asfalt
0,60
4,40
berm
sloot
berm
grastegels weidemengsel 0,60
7,20 (variabel)
begraafplaats PROFIEL 1 nieuwehaag situatie
landgoedpad
berm
haag
klinkers kf keperverband
weidemengsel
0,80
4,20 (var, min 4,00)
2,50 (var)
kwekerij
tuin
tuin
begraafplaats
5,00 (variabel)
haag
berm
landgoedpad
berm
haag
0,80
weidemengsel
klinkers kf keperverband
weidemengsel
0,80
4,20
4,50 (variabel)
4,00 (variabel)
5,00 (variabel) begraafplaats
PROFIEL 3
nieuwe situatie
PROFIEL 4
bestaande situatie
golfbaan
1,00
PROFIEL 2
bestaande situatie
band 12 verholen opsluiting
begraafplaats
haag
berm
haag
weidemengsel 1,00
PROFIEL 2
nieuwe situatie
3,70 (variabel)
0,80
molgoot
landgoedpad
berm
haag
halfverharding
kl kf
klinkers kf keperverband
weidemengsel
0,80
5,00
0,50
5,50
4,10 (variabel)
parkeerkoffer
tuin
begraafplaats
tuin
haag
2,60
0,80 0,50
mandelig pad
haag
tuin
0,50 0,80
9,60
klinkers kf keperverband 11,60 (variabel)
PROFIEL 4
nieuwe situatie
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
3,50
tuin
5,00 (variabel)
36
Hoeve
pad
PROFIELEN
3,50
0,75
PROFIEL 5
berm/plantsoen
Willibrorda
Centrale Keuken
berm/plantsoen
pad
berm
weitje
3,70-6,60
3,40
1,60
11,70 (variabel)
17,30
0,75
bestaande situatie
PROFIEL 7
bestaande situatie
band 12 verholen opsluiting
Hoeve
band 12 verholen opsluiting
berm
landgoedpad
berm
haag
weidemengsel
klinkers kf keper
weidemengsel
0,80
2,20
1,40 Veldzicht
PROFIEL 5
nieuwe situatie
PROFIEL 6
bestaande situatie
1,40
tuin
tuin
5,80 (variabel)
haag
berm
landgoedpad
berm
haag
0,80
weidemengsel
klinkers kf keper
weidemengsel
0,80
2,40
6,20 (variabel)
5,00 (variabel)
10,30 (variabel)
berm
pad
berm
beplanting
6,80
3,80
10,00
8,20
verharding
PROFIEL 7
nieuwe situatie
band 12 verholen opsluiting
tuin
haag 0,80
6,00 (variabel)
PROFIEL 6
zitplek
berm
landgoedpad
weidemengsel
klinkers kf keper
weidemengsel
4,60 (variabel)
2,20
5,70 (variabel)
berm
haag
tuin
0,80
nieuwe situatie
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
7,90 (variabel)
tuin
6,50 (variabel)
37
REFERENTIES LANDGOEDLOBBEN Coudewater ligt op wandelafstand van Rosmalen, Berlicum en Maliskamp. De opzet in de structuurvisie Coudewater met lobben in het groen is daar ook te zien in de verschillende lanen en straten van de comfortabele woonbuurten. Het vriendelijke groene karakter komt voort uit de consequente keuze voor ogenschijnlijk eenvoudige middelen. De straatprofielen zijn basaal, uitgevoerd in klinkers, en zonder stoepen. In alle straten staan waardevolle bomen. Verschillende hagen vormen de erfafscheidingen, soms hoog, soms laag. De diversiteit in architectuur is groot. Het groen wint van de bebouwing. Dat levert een aantrekkelijk woonmilieu op. Die kwaliteit ambiëren we ook voor de nieuwe lobben in Coudewater.
H AY D N L A A N M O L E N H O E K
DRIEBERGENLAAN MOLENHOEK ROSMALEN
BLEIJENDAALSEWEG
EIKENBURGLAAN
S T E D E N B O U W K U N D I G P L A N L A N D G O E D C O U D E WAT E R .
38
PARKEREN PA R K E E R C O N C E P T
PA R K E E R T E L L I N G
Op Coudewater is de auto op bezoek. Om die reden is
Een van de grote puzzels voor het
parkeerplaatsen en er dus minder parkeerplaatsen
het parkeren in het park gelimiteerd. Bij de grotere
stedenbouwkundig plan betreft het benodigde
nodig zijn.
appartementenblokken in de groene kamers vindt
parkeren. Voor het karakter van het landgoed en
parkeren verborgen onder het gebouw of op het grote
voor het behoud van de bomen is het wenselijk
Op deze wijze kan het gros van de parkeerplaatsen
parkeerveld. Bij villa’s en kleine
om rijdend en parkerend verkeer zoveel mogelijk
plaats vinden op de twee grote velden ten noorden
appartementengebouwen liggen kleinschalige
te beperken. Anderzijds moeten gebouwen
van de Peter de Gorterstraat en zijn op het landgoed
parkeerkoffers of wordt verdiept geparkeerd. In de
pragmatisch gezien bereikbaar zijn. Dat wordt ook
zelf beperkte parkeerkoffers nodig.
lobben is er ruimte voor parkeren op eigen terrein,
geëist door de gemeente. Het plan moet voldoen
onttrokken uit het zicht door een omzoming met
aan de vastgestelde parkeernormen wat betreft
hagen.
aantallen en maximale loopafstanden. Voor de
Het merendeel van het parkeren vindt plaats in twee
parkerenop opmaaiveld maaiveld parkeren
nieuwe woningen zijn die kengetallen eenvoudig te
parkeren onder gebouw onder maaiveld verdiept parkeren onderengebouwen
bepalen.
parkerenop opeigen eigen terrein dede lobben parkeren terreininin lobben
groen ingerichte parkeerkamers aan de noordrand van het landgoed. Dit is een logische plek gezien de korte
Anders ligt dat voor de bestaande bebouwing:
loopafstand naar het grootste deel van de nieuwe
daar is de nieuwe bestemming bepalend voor de
woningen.
parkeerbehoefte. Voor de nieuwe betekenis van