Bijlage 3 Ontwerp Zienswijzennota ontwerp Programma en planMER Duurzame Polder

Daarom is het advies van indiener om voor de windturbines uit te gaan van de geluidsnorm van 47 dB Lden en 41 Lnight. En in combinatie daarmee voor het flexibel hanteren van de afstandsnorm van 2 km. Voor de overlevingskansen van vogels en vleermuizen kan dit veel uitmaken. Reactie Zie de paragrafen 3.1.1 en 3.1.21 van de zienswijzennota. De gemeenten nemen verder de suggestie voor een norm van 47 db Lden en 41 dB Lnight niet over. De gemeenten sluiten in het Programma aan bij de nieuwe conceptnormen voor geluid, waarbij de geluidsbelasting van 45 dB Lden de streefwaarde is, volgens de rekenwijze van Lden (het tijdgewogen jaargemiddelde geluidniveau in de dag-, de avond- en de nachtperiode). Daarbij is in de nieuwe normen een afzonderlijke norm opgenomen voor de nachtperiode om slaapverstoring te voorkomen. Zoals in paragraaf 3.7 van het ontwerp Programma ook is omschreven, is afwijking van de 45 dB Lden, tot maximaal 47 dB Lden mogelijk, maar alleen onder voorwaarden: “Een geluidsbelasting van maximaal 47 dB Lden is toegestaan als Initiatiefnemers kunnen onderbouwen dat het onmogelijk is bij handhaving van de streefwaarde van maximaal 45 dB Lden de opwekdoelstelling ’s-Hertogenbosch en/of de Restopgave Oss te halen. De Gemeenten betrekken bij deze afweging andere relevante belangen, zoals de gezondheidsbescherming of geluidshinder van omwonenden”. 5.

Visie energielandschap Indiener haalt een passage aan over de Visie energielandschap. Het advies van indiener is om de doelen als volgt aan te scherpen: duurzame ruimtelijk maatschappelijke doeleinden ten behoeve van de versterking van de omgeving zoals beschreven in het Programma Duurzame Polder. Het Omgevingsfonds draagt daarmee bij aan het realiseren van het Programma. Reactie De door indiener aangehaalde passage betreft een citaat uit de Visie energielandschap. De gemeenten kunnen die passage dan ook niet aanpassen. Het advies van indiener is voldoende geborgd in paragraaf 4.1.1 van het Programma, waarin bij punt ‘v’ staat: “de opbrengsten van het omgevingsfonds worden ingezet voor het versterken van het gebied (cf. Visie Energielandschap, paragraaf 4.2);”. Door de zinsnede ‘cf. Visie energielandschap, paragraaf 4.2’ is het advies van indiener reeds ondervangen.

6. Agrarisch gebruik en reguleren producten Indiener haalt een passage over het behoud van het primaire agrarisch gebruik aan en stelt dat dit betekent dat ook vormen van landbouw mogelijk blijven die uit oogpunt van de beoogde meerwaarde voor de Duurzame Polder ongewenst zijn. Denk aan intensieve teelt van dieren, voor de milieuschadelijke teelt van producten zoals bloembollen, alsmede de teelt van producten zonder aanmerkelijke toename van biodiversiteit. Het advies van indiener is om deze activiteiten door middel van het omgevingsplan, de omgevingsvergunning en/of andere regelgeving uit te sluiten. Reactie Het is juist dat de primaire landbouwfunctie behouden blijft in het poldergebied; met dien verstande dat aan de randen van de polder meer ruimte is voor verkleuring, zoals indiener ook aangehaald heeft in de quote. Behoud van de landbouwfunctie is een belangrijk uitgangspunt in het Programma. Met de genoemde ambities en uitgangspunten en in lijn met nationale regelgeving en ontwikkelingen, is het streven om het landbouwgebied te verduurzamen. Op dit moment onderzoekt de gemeente ’s-Hertogenbosch hoe het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in de fysieke leefomgeving en gebruik van bepaalde teelten, in het bijzonder de bollenteelt, kunnen worden gereguleerd. In ons onderzoek volgen de gemeenten de stappen die de VNG, de provincie en gemeenten zetten in dit dossier.

Op dit moment is nog onvoldoende duidelijk om hiermee in het voorliggende Programma rekening te kunnen houden. 7. Aanpak voor compensatie Het advies van indiener is ervoor te zorgen dat er een duidelijke en verplichtende aanpak komt die moet leiden tot behoud van de huidige populatie weidevogels, ganzen en smienten, waarbij de gebieden inclusief de compensatiegebieden circa 3 tot 4 jaar beschikbaar en ingericht moeten zijn voordat er sprake is van de plaatsing van windturbines. Indiener blijft samen met andere natuurorganisaties graag betrokken bij het denken over compensatiegebieden voor weidevogels, ganzen- en smienten. Reactie Dank voor het advies, dit sluit aan op het streven uit het Programma op dit punt, zoals beschreven in paragraaf 4.4. De gemeenten nodigen indiener uit bij het vervolgproces mee te denken zoals daar is geschetst en dat tijdens de vergunningsfase door de initiatiefnemers opgestart dient te worden.

8. Termijn beheersovereenkomsten weidevogels De vrijwillige beheersovereenkomsten voor de weidevogels hebben nu een looptijd van 6 jaar. Boeren en natuurorganisaties hebben behoefte aan meer langjarige zekerheid. Het verdient volgens indiener aanbeveling om voor alle overeenkomsten in de Duurzame Polder een meer structurele oplossing na te streven. Boerennatuur Brabant adviseert de duur van beheerovereenkomsten te koppelen aan de verwachte leeftijd van windturbines met een minimale termijn van 20 jaar. Het advies van indiener is in de toekomst deze termijn te gaan hanteren. Reactie Dank voor het advies. Dit advies zal worden betrokken in het vervolgproces. De gemeenten nodigen indiener uit om daarbij mee te denken. 9. Formulering tekstpassage vleermuizen Indiener wijst op een passage in paragraaf 3.2.3 van het Programma, waarin staat: “De Duurzame Polder is ook geschikt voor vleermuizen." Indiener vindt dit citaat een wat ongelukkige formulering. Meer nog dan dat: de Duurzame Polder is een belangrijk gebied voor vleermuizen, zo blijkt ook uit het planMER. Indien refereert ook aan de Motie "Maatregelen ter bescherming van vogels": Initiatiefnemers voor de plaatsing van windturbines moeten alle technisch uitvoerbare maatregelen treffen om slachtoffers onder vogels en vleermuizen te voorkomen.

Tevens moeten ze compensatiegebieden aanleggen in de regio, die zo worden aangelegd dat het gunstig is voor de vogelpopulatie. Het advies van indiener is deze zinsnede aan te passen. Reactie De bescherming van de vleermuizen is een wettelijk vereiste waaraan in onze teksten geen afbreuk wordt gedaan. Wat er vervolgens nodig is om aan te wet- en regelgeving te kunnen voldoen, wordt bepaald in de omgevingsvergunningaanvraag en het ProjectMER. Deze maatregelen worden vervolgens getoetst bij het bevoegd gezag. 10. Mitigerende maatregelen Indiener gaat ervan uit dat initiatiefnemers verplicht worden om de bij plaatsing state-of-the-art mitigerende maatregelen toe te passen, en refereert hierbij ook naar de eerdergenoemde motie over maatregelen ter bescherming van vogels. Het advies van indiener is dit expliciet op te nemen in de omgevingsvergunning.

Reactie De toepassing en verplichting voor mitigerende en/of compenserende maatregelen volgt uit het ProjectMER en verplichtingen bij de omgevingsvergunning. Zoals opgenomen in lid iv van paragraaf 4.4 van het Programma, geldt, met verwijzing naar de motie, dit als voorwaarde/uitgangspunt voor het vervolg. Daarmee is dit punt voldoende geborgd in het programma. 11. Voorwaardelijke verplichting voor BOPA Advies van indiener is om als voorwaardelijke verplichting bij de BOPA op te nemen dat de wettelijk vereiste mitigatie en/of compensatie is gerealiseerd 3 tot 4 jaar voor de plaatsing en ingebruikname van de windturbines. Reactie Zie het eerdere antwoord in deze zienswijze onder het kopje Aanpak voor compensatie. 12. Criteria voor compensatiegebieden Het is volgens indiener van groot belang dat op zo kort mogelijke termijn beide gemeenten dezelfde criteria voor compensatiegebieden voor de soortgroepen weidevogels en wintergasten bepalen en vaststellen. Het advies van indiener is ook om de natuurorganisaties nauw te betrekken bij het bepalen van criteria voor compensatiegebieden en het beoordelen op geschiktheid van potentiële gebieden en maatregelen voor mitigatie en of compensatie. Reactie Dank voor het advies. De gemeenten nemen het advies van indiener mee bij het vervolgproces.

Ook betrekken de gemeenten natuurorganisaties bij dit vervolgproces zoals beschreven in paragraaf 4.4 van het Programma. 13. Plan van aanpak compensatiegebieden Indiener verneemt graag het plan van aanpak om weidevogels en andere vogels weg te lokken naar de compensatiegebieden.

Reactie Het plan van aanpak voor mitigatie van effecten op weidevogels is onderdeel van het vervolgproces, zoals beschreven in paragraaf 4.4 van het Programma. De gemeenten nodigen indiener uit bij dit vervolgproces mee te denken. 14. Norm voor compensatie Indiener geeft aan dat voor succesvolle compensatiegebieden voor vogels, zij binnen een straal van maximaal 4 tot 5 km vanaf de huidige concentratieplekken van weidevogels en wintergasten komen te liggen. Advies van indiener is deze norm als hard criterium vast te stellen. Reactie Het Programma stelt op dit punt geen voorwaarden. De uitwerking van de mitigerende maatregelen is onderdeel van het vervolgproces. 15. Suggestie en termijn voor compensatiegebied Indiener stelt dat de beste kansen voor een effectieve compensatie zich bevinden in het gebied tussen de Marense Kooi, het pompstation van Brabant Water, de Lage Velden, de Lithse Kooi, de Waterzakken en de Kesselse Kooi. Het advies van indiener is om dit gebied in overleg met grondeigenaren optimaal in te richten als compensatiegebied. Het advies van indiener is een concreet tijdpad vast te stellen gericht op het circa 3 tot 4 jaar voor de feitelijke plaatsing van windturbines beschikbaar krijgen van optimaal ingerichte compensatiegebieden. Reactie Dank voor het advies.

Op dit moment kunnen de gemeenten nog geen compensatiegebieden vastleggen; aangezien de vereiste compensatie afhangt van plannen van initiatiefnemers en de bereidheid van grondeigenaren en agrariërs. Het advies van indiener wordt meegenomen bij het vervolgproces. Zie verder het eerdere antwoord onder het bovenstaande kopje Aanpak voor compensatie. 16. Aansluiten bij primaire agrarische karakter voor compensatie Indiener citeert passages uit het Programma waarin o.a. staat dat eventuele compensatie op een wijze moet plaatsvinden die past bij het primair agrarische karakter van dat gebied (gemeente Oss).

Indiener vraagt, wie bepaalt of compensatie past bij het primair agrarische karakter van het gebied? Zijn dat de grondeigenaren, de gemeente Oss, ‘s-Hertogenbosch of de provincie? Reactie Het programma is zelfbindend voor de gemeenten. De vormgeving van de compensatie zoals bedoeld in het Programma is een taak van de initiatiefnemers. De beoordeling en toetsing daarvan in relatie tot de uitgangspunten in paragraaf 4.4 van het Programma is ter beoordeling aan de gemeenten, maar de provincie Noord-Brabant is bevoegd gezag voor het afgeven van een natuurvergunning. Overigens luidt deze formulering en toetsing voor de gemeente ’s-Hertogenbosch anders (zie toetsingscriterium v in paragraaf 4.4). 17. Technisch uitvoerbare maatregelen Indiener wijst op een andere passage waarbij wordt gesproken over "alle technisch uitvoerbare maatregelen". Indiener gaat ervan uit dat gedoeld wordt op maatregelen die in de toekomst bij plaatsing technisch uitvoerbaar zijn. Het advies van indiener is dit expliciet op te nemen in de omgevingsvergunning. Indiener vraagt daarnaast hoe de handhaving op de uitvoering van maatregelen zal plaatsvinden? Indiener geeft aan dat eigenaren/exploitanten van windturbines bepaalde maatregelen ten onrechte 'uitzetten'. Reactie Zie inzake de technisch uitvoerbare maatregelen het eerdere antwoord onder het bovenstaande kopje VKA.

Naleving van de maatregelen die onderdeel zijn van de omgevingsvergunning is een taak van de afdeling VTH van de gemeenten. Voor de natuurvergunning is de provincie het bevoegde gezag. De omgevingsdienst (ODBN) ziet in de praktijk voor beide vergunningen hierop toe. 18. Overlappen van maatregelen Indiener wijst op een passage waarbij staat dat maatregelen zoveel mogelijk dienen te overlappen, zodat onnodig verlies van agrarische (productie) functies wordt voorkomen. Indiener vraagt wie bepaalt welke overlap wel/niet aanvaardbaar is en welke criteria daarbij worden toegepast. Reactie Dit is ter beoordeling van de gemeente en de provincie.

19. Prevaleren voorwaarden Indiener vraagt of de gemeenten ook vinden dat bij de realisatie van compensatiegebieden, de voor vogels noodzakelijke voorwaarden moeten prevaleren; en zo ja om dit ook in het Programma op te nemen. Reactie Het inrichten van compensatiegebieden, indien aan de orde, vloeit voort uit de verplichting vanuit de Omgevingswet met de daarbij gebruikelijke voorwaarden. Hierbij worden dus de gebruikelijke wettelijke vereisten gevolgd, in combinatie met de uitgangspunten zoals opgenomen in dit Programma. Een nadere prioriteitstelling is daarbij niet nodig. 20. Voorbereiding BOPA Indiener wijst op een passage uit het Programma over natuurcompensatie en vraagt wanneer de voorbereiding van de BOPA start, en of natuurorganisaties daarbij betrokken worden? Reactie Zodra het Programma is vastgesteld, ligt er een kader voor toekomstige initiatiefnemers en kunnen zij de voorbereiding van de BOPA starten en starten met het gebiedsproces. Parallel aan de voorbereiding van de BOPA, wordt het gebiedsproces en overleggen met natuurorganisaties gevoerd, zoals beschreven in paragraaf 4.4 en gevisualiseerd in de afbeelding op pagina 43 van paragraaf 4.4. (Procesontwerp her-begrenzing / mitigatie / compensatie natuur Duurzame Polder). 21. Randvoorwaarden in plaats van uitgangspunten Het advies van indieners is om niet te spreken van uitgangspunten maar van randvoorwaarden.

Reactie Het Programma is alleen zelfbindend voor gemeenten, dus daarom is het niet zinvol hier te spreken over randvoorwaarden. 22. Tekstsuggestie bij paragraaf 4.4 Programma Indiener adviseert om na 'natuurgebieden' in te voegen: “en compensatiegebieden”

Reactie Dit advies wordt deels overgenomen en in het Programma aangepast. Het gaat immers vaak niet om ‘natuurgebieden’, maar vaker om compensatie op agrarische gronden. De tekst wordt hierop aangepast, zie paragraaf 2.2 van deze zienswijzennota. 23. Advies over randvoorwaarde voor mitigatie Indiener adviseert om als randvoorwaarde toe te voegen dat de wettelijke vereiste mitigatie en/of compensatie is gerealiseerd 3 tot 4 jaar vóór de plaatsing en ingebruikname van de windturbines. Reactie Zie het eerdere antwoord onder het bovenstaande kopje Aanpak voor compensatie. 24. Uitsluiten teelt van producten Het advies van indiener is om in de verdere uitwerking de voor het milieuschadelijke teelt van producten en de teelt van producten zonder aanmerkelijke toename van biodiversiteit en/of recreatieve aantrekkelijkheid expliciet uit te sluiten. Reactie Zie het antwoord bij het bovenstaande kopje Agrarisch gebruik en reguleren producten. 25. Doelstelling in plaats van streven Het advies van indiener is om bij een aantal tekstpassages (zoals over vernatting, en over een ecologische verbinding met de Hooge Heide), niet uit te gaan van een min of meer vrijblijvend streven maar te spreken van een duidelijke doelstelling of randvoorwaarde. De huidige tekst biedt volgens indiener helaas veel ruimte om uiteindelijk van het streven af te zien.

Reactie Het Programma is zelfbindend, het Programma heeft geen rechtstreekse doorwerking aan derden. Wel is het zo dat de gemeente het Programma gebruikt bij de afweging van initiatieven die niet passen in het omgevingsplan. Daarmee is het Programma min of meer indirect bindend. Het Programma geeft de gewenste richting aan voor de gebiedsontwikkeling en noemt geen concrete maatregelen. De gemeente gaat hierbij geen resultaatverplichtingen aan.