Bijlage 3 - Omgevingseffectrapportage (OER) Omgevingsvisie, bijlage 2
Tekst van het document
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch
projectnummer 0479394.100 definitief 3 juli 2023
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch
projectnummer 0479394.100 definitief 2 juli 2013
Auteurs Carlien van Dam Niels Hagen
Opdrachtgever Gemeente 's-Hertogenbosch Wolvenhoek 1 5211 HH 'S-HERTOGENBOSCH
Gecontroleerd: Marjolein Fick
datum
beschrijving definitief
vrijgave Marjolein Fick
Inhoudsopgave 1
Leefomgevingsfoto
1.1 1.2 1.3 1.4 1.5 1.6 1.7 1.8 1.9 1.10 1.11
Gezondheid en welzijn Gezond milieu Veiligheid Wonen en voorzieningen Natuurlijke leefomgeving Ruimtelijke kwaliteit Bodem , water en ondergrond Klimaat Klimaatmitigatie en circulariteit Mobiliteit Economie
Blz. 1 1 18 28 37 45 55 65 74 80 93 103
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
1
Leefomgevingsfoto De eerste stap van de Omgevingseffectrapportage (OER) is het schetsen van een goed beeld van huidige en toekomstige staat van de leefomgeving in de gemeente ‘s-Hertogenbosch. Hiervoor dient deze leefomgevingsfoto. Dit hoofdstuk geeft namelijk een overzicht van het bestaand beleid, de huidige situatie en de trends en ontwikkelingen. Dit is per thema en aspect gedaan. Ieder thema is afgesloten met een beoordeling, in de vorm van een trendgrafiek.
1.1
Gezondheid en welzijn
1.1.1
Inleiding, beoordelingskader en beleid Beoordelingskader Thema Gezondheid en welzijn
Aspect Beweegvriendelijke en sociale omgeving Armoede Gezondheid Levensverwachting Leren Sociale contacten Zelfredzaamheid
Beleid Beleidskader Sportief Samen Verder
Belangrijkste uitgangspunten
Programma positieve gezondheid
Het hoofddoel van het programma is ‘Meetbaar meer gezonde en gelukkige jaren voor de inwoners van ’s-Hertogenbosch in 2030 en het verminderen van de steeds groter wordende gezondheidskloof in de samenleving’. Dit wordt opgepakt in drie pijlers: Gezonde leefstijl: o Inwoners zijn zich meer bewust van de mogelijkheden om zelf op een positieve wijze met gezondheid bezig te zijn. Zij bewegen en ontspannen bijvoorbeeld voldoende en kiezen voor gezonde voeding; Meedoen:
De gemeente heeft als missie ‘Iedereen een laagdrempelige, passend en betaalbaar sport- of beweegaanbod in de directe omgeving aan te bieden’. Hierbij zijn vijf uitgangspunten: Sportwijk: Aansluiten bij de kenmerken van de wijk; Sportieve infrastructuur: Goede ingerichte buitenruimte en goede accommodaties voor sportverenigingen; Mensen en organisaties: Samenwerken met verschillende partijen, waaronder het bedrijfsleven, om sport vorm te geven; Samenwerken op het vlak van betaalbaarheid, uitwisseling van kennis en nieuwe sportieve arrangementen; Topsport: Inzetten voor sportaccommodaties voor topsporters.
Blad 1 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
o
-
Beleidskader gezondheid
1.1.2
Jongeren groeien gezond op en ontwikkelen hun talenten maximaal; o Bosschenaren hebben voldoende mogelijkheden om mee te doen, beschikken over een sociaal netwerk, zinvolle dagbesteding en zijn vrij van problematische schulden; o Inwoners kunnen naar vermogen meedoen in onze inclusieve samenleving. Gezonde leefomgeving: o Gezondheid is een belangrijk aandachtspunt bij de inrichting van de leefomgeving en ruimtelijke projecten; o In de leefomgeving zijn voldoende voorzieningen aanwezig die uitnodigen tot bewegen en ontmoeten.
De provincie Noord-Brabant zet in op drie gezonde levensjaren erbij in 2030. Hier leidt de provincie twee doelstellingen vanaf: Van norm naar continue verbetering: De provincie zet in op een verbeterfilosofie binnen al de begrotingsprogramma’s; Van zorg naar gezondheid: De provincie zet in op een transitie van zorg naar gezondheid waardoor er meer inzet komt op preventie;
Huidige situatie Beweegvriendelijke en sociale omgeving De landelijke beweegrichtlijnen adviseert volwassenen wekelijks ten minste twee en een half uur matig intensief te bewegen en minstens tweemaal per week spier- en botversterkende activiteiten te doen. Gemiddeld voldoet 51 procent van de volwassenen in de gemeente ’s-Hertogenbosch aan de landelijke beweegrichtlijnen. Er zijn verschillen per wijk. In Muntel/Vliert en Rosmalen noord is het percentage inwoners dat voldoet aan de beweegrichtlijnen hoger dan gemiddeld in ’sHertogenbosch. In Vinkel is het percentage lager dan gemiddeld.
Blad 2 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
figuur 1-1: Aandeel inwoners dat voldoet aan de beweegrichtlijn (Bron Sportparticipatie onderzoek 2022):
De omgeving van de gemeente ’s-Hertogenbosch wisselt in de mate waarin mensen worden uitgedaagd om te gaan bewegen. De indicator Beweegvriendelijke omgeving laat zien in hoeverre de openbare ruimte mogelijkheden biedt om buiten te sporten en te bewegen. De indicator bestaat uit vier deelscores: 1. Sportaccommodaties: de diversiteit en nabijheid van verschillende sportgelegenheden; 2. Sport en speelplekken: de nabijheid van sport- en speelplekken in de openbare ruimte; 3. Recreatief groen en blauw: de nabijheid en het oppervlak van parken en water voor recreatief gebruik; en 4. De nabijheid van voorzieningen. De gehele gemeente scoort bovengemiddeld op deze indicator. Tussen wijken zijn er wel verschillen. In de binnenstad van ’s-Hertogenbosch bestaat er een beweegvriendelijke omgeving. Verschillende buurten van de kern ’s-Hertogenbosch en Rosmalen hebben een bovengemiddelde scoren. Nuland en Vinkel scoren daarentegen ondergemiddeld. Deze indicator is voor het buitengebied minder relevant. Dit komt omdat door de afwezigheid van sportaccommodaties en sport- en speelplekken en de grotere afstand tot voorzieningen het buitengebied minder goed scoort, ondanks de ruimte die er is om te bewegen.
Blad 3 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
figuur 1-2: Beweegvriendelijke omgeving (Bron: Mulier instituut)
Ruim de helft (54%) van de volwassenen vindt de mogelijkheden om te sporten en bewegen in de openbare ruimte in de gemeente (ruim) voldoende. Denk aan parken, bos, trapveldjes en pleintjes. 17 procent vindt de mogelijkheden matig en 5 procent onvoldoende. Bijna een kwart (24%) antwoordt met ‘weet niet/geen mening’. In Rosmalen zuid en Rosmalen noord zijn inwoners het meest tevreden, in West is men het minst tevreden. Gemiddeld vindt 63 procent van de volwassenen de mogelijkheden om te sporten en bewegen in de eigen buurt (ruim) voldoende. Denk aan sporten of bewegen in de openbare ruimte, bij sportverenigingen, buurthuizen of sportscholen. 10 procent vindt de mogelijkheden matig en 5 procent onvoldoende. Ongeveer een vijfde (22%) antwoordt met ‘weet niet/geen mening’. In Rosmalen zuid en Maaspoort zijn inwoners het meest tevreden, in de Binnenstad en West is men het minst tevreden. Aan de inwoners is ook gevraagd wat zij over het algemeen vinden van de kwaliteit van de sportvoorzieningen in de gemeente ’s-Hertogenbosch. Gemiddeld beoordeelt 57 procent van de volwassenen de kwaliteit van de sportvoorzieningen als (ruim) voldoende. 7 procent van de inwoners vindt de kwaliteit matig en 1 procent onvoldoende. Een relatief grote groep (35%) antwoordt met ‘weet niet/geen mening’.
In Rosmalen zuid zijn inwoners het meest tevreden en in West het minst tevreden (Sportparticipatieonderzoek Volwassenen 2022). Armoede 82 Procent van de inwoners van de gemeente heeft betaald werk. Zo’n 12 procent van de inwoners heeft een gestandaardiseerd huishoudinkomen van minder dan 18.200 euro; zo’n 13 procent van de inwoners heeft een gestandaardiseerd huishoudinkomen tussen 18.200 en 24.200 euro. Dit is vergelijkbaar met de andere gemeenten in de GGD-regio Hart voor Brabant. Het aantal inwoners met moeite om rond te komen nam af tussen 2012 en 2020 van 22 procent naar 12 procent voor inwoners tussen 18 en 65 jaar. Zo’n 30 procent van de 65 plussers en zo’n
Blad 4 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
44 procent van de inwoners tussen de 18 en 64 jaar had in 2020 op minimaal één terrein bezuinigd in het afgelopen jaar (Brabantscan). Het aantal inwoners dat moeite heeft met rondkomen is niet gelijk verdeeld over de gemeente. In de Sprookjesbuurt (28 procent), de Muziekinstrumentenbuurt (26 procent), de Groote Vliet (40 procent), de Gestelse Buurt (26 procent), en Grevelingen (25 procent) heeft een aanzienlijk deel van de inwoners moeite met rondkomen (RIVM 1).
figuur 1-3: Moeite met rondkomen (Bron: RIVM)
1
Deze cijfers van het RIVM betreffen schattingen. Ze laten daarmee niet de exacte trend in de wijken of buurten zien.
Blad 5 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
figuur 1-4: Aandeel inwoners dat op minimaal één terrein bezuinigde (2019-2020) (Bron: Brabantscan)
De SES-WOA geeft in één score inzicht in de sociale economische status (SES) van een gemeente, wijk of buurt. De drie elementen aan de hand waarvan het CBS de score berekent zijn welvaart, opleidingsniveau en arbeidsdeelname (WOA). Een hogere score betekent dat inwoners welvarender en/of hoger opgeleid en/of langduriger aan het werk zijn (CBS). In 2019 had de gemeente ’s-Hertogenbosch een relatief gemiddelde SES-score. In de gemeente bestaat er een relatief grote spreiding tussen de SES-scores van verschillende wijken en buurten. Wijken met een hoge score zijn de Haverleij, Het Zilverpark, Willemspoort en de Watertuinen. Deze buurten zijn welvarender en/of hoger opgeleid en/of langduriger aan het werk. Ook zijn er buurten waar de inwoners minder welvarend en/of lager opgeleid en/of minder lang aan het werk zijn. Dit zijn de Binnenstad-Noord, de Gestelse buurt en De Slagen (CBS).
Blad 6 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
figuur 1-5: SES WOA score (CBS, 2019)
Gezondheid Het aandeel inwoners dat hun gezondheid als (zeer) goed ervaart is in de afgelopen jaren gestegen in de gemeente ’s-Hertogenbosch. Dit komt voornamelijk doordat 65-plussers hun gezondheid als beter ervaren (2012: 57 procent; 2020: 68 procent) (Brabantscan). Het aantal inwoners dat rookt is de afgelopen 10 jaar afgenomen. Waar in 2012 25 procent van de volwassenen (18-64) en 15 procent van de 65-plussers wel eens rookte, stak in 2020 20 procent van de volwassenen en 11 procent van de 65-plussers wel eens een sigaret op. Ook het aantal zware drinkers is in de afgelopen jaren afgenomen. In 2009 dronk 13 procent van de volwassenen meer dan 6 glazen alcohol (man) of 4 glazen alcohol (vrouw) per week. In 2020 betrof dit 10 procent van de inwoners. Het gebruik van drugs is meer genormaliseerd in de gemeente ’s-Hertogenbosch dan het gemiddelde voor Hart voor Brabant. Het gebruik van softdrugs of harddrugs vindt respectievelijk 54 en 18 procent van de inwoners normaal (GGD-regio Hart voor Brabant: 49 en 15 procent). 9 procent van de volwassenen (18 tot 64 jaar) gebruikt wel eens softdrugs en 5 procent gebruikt wel eens harddrugs (Brabantscan).
Blad 7 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
figuur 1-6: Rokers 2020 (RIVM)
figuur 1-7: Zware drinkers (Bron: RIVM)
Zo’n 44 procent van de inwoners van de gemeente ’s-Hertogenbosch heeft overgewicht. Daarnaast heeft 11 procent van de inwoners ernstig overgewicht (obesitas). Dit ligt onder het gemiddeldes van de GGD-regio Hart voor Brabant van respectievelijk 48 en 14 procent. In de gemeente ’s-Hertogenbosch zijn er meer inwoners met een normaal gewicht. Het aantal inwoners met overgewicht is niet gelijk verdeeld over de gehele gemeente (Brabantscan). In enkele buurten speelt overgewicht meer dan in andere buurten (RIVM2).
2
Deze cijfers van het RIVM betreffen schattingen. Ze laten daarmee niet de exacte trend in de wijken of buurten zien.
Blad 8 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
figuur 1-8: Ernstig overgewicht (RIVM)
In het kader van de buurt- en wijkmonitor ’s-Hertogenbosch is inwoners gevraagd naar hun ervaren gezondheid. De gezondheidsscore in de monitor is bepaald aan de hand van de score voor ervaren gezondheid; het rapportcijfer voor gezond leven; en het rapportcijfer voor gelukkig zijn. Veel buurten in de gemeente scoren hierop gemiddeld. Twee buurten scoren heel positief. Dit zijn Bokhoven en Vughterpoort. Buurten waar inwoners hun gezondheid negatief beoordelen zijn Grevelingen, de Haren en de Sprookjesbuurt (Wijk en buurtmonitor).
Blad 9 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
Figuur 1-9: Gezondheidsscore per buurt (Wijk- en buurtmonitor, 2022)
In de gemeente ’s-Hertogenbosch ervaarde 23 procent van de inwoners recent veel stress tijdens het afnemen van de enquête in 2021. Dit is boven het gemiddelde van de GGD-regio Hart voor Brabant (20 procent). Met name in de wijken ’s-Hertogenbosch-Zuidoost (31 procent), Rosmalen-Zuid (28 procent) en ’s-Hertogenbosch-West (29 procent) ervaarde een groot aandeel van de bevolking stress. In Engelen (15 procent), Nuland (12 procent), en Vinkel (13 procent) lag het aandeel lager. Werk vormt de belangrijkste bron van stress voor inwoners van de gemeente ’s-Hertogenbosch. 16 procent van de inwoners heeft stress door werk. Andere stressfactoren zijn familie, gezondheid en de relatie. De woonomgeving vormt voor 5 procent van de inwoners een bron van stress (Brabantscan).
Blad 10 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
figuur 1-10: Stressfactoren buiten werk (bron: GGD monitor Hart voor Brabant)
Levensverwachting De gemiddelde levensverwachting voor inwoners van de gemeente is 81,3 jaar. In de afgelopen 25 jaar is een stijging te zien. Waar in 1998 inwoners gemiddeld 77 jaar werden, was de levensverwachting in 2016 81,7 jaar. Tussen 2018 en 2019 is wel een lichte achteruitgang te zien. Deze lichte achteruitgang in levensverwachting de afgelopen jaren heeft mogelijk te maken met de coronapandemie (RIVM). De levensverwachting in goed ervaren gezondheid in de gemeente ’s-Hertogenbosch is 66,3 jaar. Dit is het aantal jaren dat mensen zouden mogen verwachten in goede ervaren gezondheid door te brengen. Een gemiddelde inwoner van ’s-Hertogenbosch leeft gemiddeld 71,3 jaar zonder lichamelijke beperkingen. Dit ligt dichtbij het Nederlands gemiddelde van 71,4 jaar (VZ info).
Blad 11 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
figuur 1-11: Levensverwachting (vierjaarsgemiddelde) (Bron: RIVM)
Leren De laaggeletterdheid in de gemeente ’s-Hertogenbosch ligt onder het Nederlands gemiddelde. In ’s-Hertogenbosch is ongeveer 9 procent van de bevolking laaggeletterd, terwijl in Nederland ongeveer 12 procent van de bevolking laaggeletterd is. Waar onder Nederlandse werkenden (30 tot 50 jaar) het aandeel laaggeletterdheid rond de 9 procent ligt, speelt laaggeletterdheid relatief sterk onder migranten (30+) met partner en/of kinderen. 27 procent van deze doelgroep in de gemeente ’s-Hertogenbosch is laaggeletterd (Geletterdheid in Zicht). Sociale contacten In de gemeente ’s-Hertogenbosch voelt 48 procent van de 65-plussers zich wel eens eenzaam. 12 procent van de 65-plussers voelt zich (zeer) ernstig eenzaam. 45 procent van de volwassenen (18 tot 64 jaar) is eenzaam. 10 procent voelt zich (zeer) ernstig eenzaam. Emotionele eenzaamheid beschrijft het missen van een hechte band met iemand, terwijl sociale eenzaamheid beschrijft dat mensen het gevoel hebben minder contact te hebben dan gewenst. Zowel emotionele als sociale eenzaamheid spelen in de gemeente ’s-Hertogenbosch meer dan gemiddeld in de GGDregio Hart voor Brabant. Van de volwassenen en 65-plussers is respectievelijk 28 procent en 33 procent sociaal eenzaam, en 28 en 29 procent emotioneel eenzaam (Brabantscan).
In de buurten De Slagen (56 procent), De Sprookjesbuurt (58 procent), De Muziekinstrumentenbuurt (55 procent), Grevelingen (61 procent) en De Gestelsebuurt (56 procent) speelt eenzaamheid sterker dan in de rest van de gemeente (RIVM)3.
3
Deze cijfers van het RIVM betreffen schattingen. Ze laten daarmee niet de exacte trend in de wijken of buurten zien.
Blad 12 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
figuur 1-12: Eenzaamheid per buurt (2020) (Bron: RIVM)
Het aandeel 65-plussers in de gemeente dat vrijwilligerswerk doet is in de afgelopen 10 jaar gestegen. In 2009 was 20 procent vrijwilliger, terwijl in 2020 29 procent van de inwoners van 65 jaar of ouder zich inzette als vrijwilliger. Onder volwassenen (18 tot 64 jaar) is het aandeel vrijwilligers in de afgelopen jaren juist afgenomen. In 2016 zette 25 procent van deze groep zich in als vrijwilliger, terwijl in 2020 19 procent van de volwassenen zich als vrijwilliger inzette. Onder zowel 65-plussers als volwassenen is in de periode 2016 tot 2020 een lichte achteruitgang te zien in het geven van mantelzorg. Waar in 2016 respectievelijk 18 en 15 procent van de 65-plussers en volwassenen mantelzorger was, betrof dit in 2020 17 en 12 procent van deze groepen. 2 procent van de inwoners die mantelzorg geven voelt zich (tamelijk) zwaar belast (Brabantscan). Met name in de buurten Kloosterstraat (35 procent), Het Vinkel (35 procent), en Kom Vinkel (35 procent) is een groot aandeel van de inwoners vrijwilliger. In de buurt Kloosterstraat is daarnaast ook een relatief hoog aandeel van de inwoners mantelzorger (21 procent) (RIVM)4. In de kernen is de maatschappelijke betrokkenheid hoog (figuur 1-13).
4
Deze cijfers van het RIVM betreffen schattingen. Ze laten daarmee niet de exacte trend in de wijken of buurten zien.
Blad 13 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
Figuur 1-13: Maatschappelijk betrokken (Wijk- en buurtmonitor, 2022)
figuur 1-14: Vrijwilligers (2020) (Bron: RIVM)
Blad 14 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
figuur 1-15: Mantelzorgers (2020) (Bron: RIVM)
Ontmoetingsplekken vormen een belangrijke plek om sociale contacten op te doen of te versterken. Gemiddeld vindt 70 procent van de inwoners van ’s-Hertogenbosch dat er voldoende ontmoetingsplekken zijn. GGD-Hart voor Brabant heeft per wijk in beeld gebracht of inwoners vinden of er voldoende ontmoetingsplekken zijn. In verschillende wijken zoals Engelen, Muntel en Vlier, Empel en Vinkel vindt een groot deel van de inwoners dat er voldoende plekken zijn om elkaar te ontmoeten. In de wijken Binnenstad, West en Noord vindt circa 60% van de inwoners dat er voldoende ontmoetingsplekken zijn. Dit is relatief laag in vergelijking tot de rest van de gemeente (GGD Hart voor Brabant). De inrichting van ontmoetingsplekken kan op plekken verbeterd worden, zoals minder verstening en dichterbij voorzieningen (horeca, winkels). Wijk Binnenstad West Engelen Maaspoort Noord Muntel en Vliert Graafsepoort Zuidoost Empel De Groote Wielen Rosmalen Noord Rosmalen Zuid Nuland Vinkel
Voldoende ontmoetingsplekken 60 procent 61 procent 86 procent 77 procent 59 procent 87 procent 65 procent 64 procent 83 procent 78 procent 77 procent 78 procent 69 procent 89 procent
figuur 1-16: Voldoende ontmoetingsplekken (GGD Hart voor Brabant)
Blad 15 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
Zelfredzaamheid Tussen de zelfredzaamheid van inwoners van de verschillende buurten in de gemeente ’sHertogenbosch bestaan sterke verschillen op het vlak van zelfredzaamheid. In de monitor van ’sHertogenbosch heeft de gemeente onderzocht aan de hand van de stellingen: ik kan alles goed aan; ik kan prima voor mezelf opkomen; en als ik een probleem heb, weet ik meestal hoe ik dit kan oplossen hoe zelfredzaam inwoners zich voelen. Een groot aantal buurten scoort gemiddeld op zelfredzaamheid. De Vughterpoort scoort het hoogst van alle buurten op zelfredzaamheid. Verschillende buurten scoren licht onder het gemiddelde. Dit zijn onder andere Grevelingen, de Edelstenenbuurt en de Sprookjesbuurt. Drie buurten scoren negatief op zelfredzaamheid. Dit betreft Heeseind, de Haren en de Gestelsebuurt (Wijk- en buurtmonitor).
1.1.3
Trends en ontwikkelingen In de gemeente ’s-Hertogenbosch spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Gezondheid en Welzijn’. De volgende ontwikkelingen spelen: -
Meer aandacht voor preventieve zorg: Er bestaat meer en meer aandacht voor preventieve zorg. Het stimuleren van een gezonde leefstijl bijvoorbeeld op het vlak van voeding, beweging, alcoholgebruik en roken, zorgt ervoor dat mensen gezonder oud worden.
-
Toename overgewicht: Het aantal volwassenen en kinderen met overgewicht neemt landelijk toe. Vooral in buurten met een lage sociaal economische status is het aanbod van ongezond voedsel een aandachtspunt.
-
Toenemende vergrijzing: De bevolking vergrijst dit heeft invloed op de zorg. Ouderen hebben vaker gezondheidsproblemen. Zo komen onder ouderen chronische aandoeningen vaker voor. Ook is eenzaamheid onder ouderen een belangrijk aandachtspunt. Een gezonde leefstijl en een seniorvriendelijke woonomgeving zijn manieren waarop inwoners gezond(er) oud kunnen worden.
-
Groei aantal inwoners en sociale cohesie: De gemeente ‘s-Hertogenbosch is de afgelopen jaren sterk gegroeid. De verwachting is dat het aantal inwoners in de gemeente de komende jaren verder zal groeien. Een belangrijk aandachtspunt is de invloed van de instroom van nieuwe inwoners op de bestaande sociale cohesie in de gemeente.
-
Ontwikkeling vrijwilligers: In recente jaren is het aandeel vrijwilligers in de gemeente ’s-Hertogenbosch aan het afnemen. Doordat sinds begin 2010 meer mensen met pensioen gaan en ouderen langer in goede gezondheid leven zijn ouderen vaker actief als vrijwilliger. Andere generaties zijn juist minder actief geworden als vrijwilliger.
-
Gebiedsgerichte aanpak: Om aan te sluiten bij de lokale kenmerken heeft de gemeente een gebiedsgerichte aanpak. Deze is gestart in 3 aandachtswijken. De aanpak stimuleert
Blad 16 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
dat burgers zelf de regie nemen over gezondheid. Al lerend wordt de aanpak ontwikkeld, aangepast en/of bijgestuurd.
1.1.4
Beoordeling Hoewel de gemeente ’s-Hertogenbosch op veel aspecten vergelijkbaar scoort met de rest van Nederland, valt er op dit thema nog veel winst te behalen. De gemeente scoort goed op thema’s als ervaren gezondheid en beweegvriendelijke omgeving, hoewel de score per wijk verschilt. Ook op leefstijl is de afgelopen jaren een positieve trend geobserveerd: er wordt minder gerookt en overmatig gedronken in de gemeente en er zijn minder mensen met overgewicht vergeleken met het regionaal gemiddelde. Overigens zijn de onderlinge verschillen per wijk voor met name overgewicht erg groot. Aandachtspunt is de sociale -en mentale gezondheid. Inwoners van ’s-Hertogenbosch ervaren bovengemiddeld veel stress en eenzaamheid. Ook dit is lokaal erg verschillend. Stress is vaak geld -en werk gerelateerd. Dit wordt ondersteund doordat in de meeste stress ervaren wordt in buurten met de meeste armoede. Er zijn verschillende trends en ontwikkelingen die de komende jaren een positief of negatief effect zullen hebben op de gezondheid en welzijn van de gemeente ’s-Hertogenbosch. Een positieve ontwikkeling is de aandacht voor preventieve zorg. Door maatregelen in het heden te nemen, kunnen gezondheidsproblemen in de toekomst voorkomen of verminderd worden. Een aandachtspunt is (de toename van) overgewicht. Zo’n 11 procent van de Bosschenaren heeft te maken met ernstig overgewicht.
Het aantal mensen met overgewicht neemt landelijk gezien steeds verder toe. Op langere termijn heeft dit een negatief effect op de gezondheid. De vergrijzing heeft ook een impact op de zorg. Ouderen hebben vaker gezondheidsproblemen en krijgen ook vaker te maken met eenzaamheid. Al met al kan de gezondheid in de toekomst verbeteren als preventieve zorg aanslaat, maar er bestaan ook verschillende factoren die druk leggen op de gezondheidszorg.
Blad 17 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
1.2
Gezond milieu
1.2.1
Inleiding, beoordelingskader en beleid Beoordelingskader Thema Gezond milieu
Aspect Luchtkwaliteit Geluidhinder Geurhinder Straling Lichthinder
Beleid Beleidskader Schone lucht akkoord
Belangrijkste uitgangspunten De gemeente ‘s-Hertogenbosch heeft het nationale Schone Lucht Akkoord ondertekend. Het akkoord beoogt door een schonere lucht in 2030 een gezondheidswinst van 50 procent te bereiken in vergelijking met 2016.
Blad 18 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
Beleidskader milieu
1.2.2
Op alle aspecten van de leefomgevingskwaliteit wil de provincie Noord-Brabant beter presteren dan de wettelijke normen. De provincie streeft naar een duurzaam Brabant met een schoon, gezond en veilig milieu. De volgende ambities voor specifieke thema’s worden gesteld voor 2050: In 2050 voldoet de Brabantse luchtkwaliteit minimaal aan de WHOadvieswaarden voor fijnstof en stikstofdioxide; In 2050 worden in Brabant hinder, slaapverstoring en andere negatieve gezondheidseffecten door structurele bronnen van geluid voorkomen; In 2050 wordt in Brabant geurhinder door structurele bronnen zoveel als mogelijk voorkomen, dan wel beperkt tot een aanvaardbaar geurhinderniveau; In 2050 leidt lichtvervuiling niet of slechts minimaal tot ernstige hinder voor de Brabander of tot verstoring van natuur, landschap en hemelhelderheid in Brabant; In 2050 worden in Brabant hinder, slaapverstoring en andere negatieve gezondheidseffecten door structurele bronnen van geluid voorkomen.
Huidige situatie Luchtkwaliteit Concentraties fijnstof, PM2,5 (fijne fractie) en PM10, zijn een belangrijke factor in luchtkwaliteit. Blootstelling aan fijnstof kan allerlei negatieve gezondheidseffecten veroorzaken. Naast fijnstof zijn ook de stikstofdioxide gehaltes in de lucht van belang. Ook blootstelling aan stikstofdioxide is nadelig voor de volksgezondheid. Voor fijnstof en stikstofdioxide zijn de grenswaarden uit onderstaande tabel van de EU en de WHO van toepassing. Hogere concentraties fijnstof zorgen voor grotere gezondheidsschade. Er is geen bekende veilige grenswaarde voor de hoeveelheid fijnstof in de lucht tabel 1-1: WHO- en EU-grenswaarden luchtkwaliteit Stof PM2,5 PM10 N02
Concentratie 5 µg/m3 25 µg/m3 15 µg/m3 40 µg/m3 10 µg/m3 40 µg/m3
Grenssteller WHO-advieswaarde EU-grenswaarde WHO-advieswaarde EU-grenswaarde WHO-advieswaarde EU-grenswaarde
De PM10 concentratie in de gemeente ligt overwegend tussen de 15 en 17 microgram per kubieke meter. In de binnenstad van ’s-Hertogenbosch zijn hogere concentraties gemeten. De gemiddelde concentratie ligt tussen 18 tot 20 microgram per kubieke meter. Aan de EUgrenswaarden is overal voldaan, de WHO-advieswaarde is nergens behaald (RIVM).
Blad 19 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
figuur 1-17: PM10 concentratie (2020) (Bron: RIVM)
De concentratie PM2,5 in de gemeente ligt voornamelijk tussen de 8 en 10 microgram per kubieke meter. In de binnenstad van ’s-Hertogenbosch is dit licht verhoogd tot overwegend 10 tot 11 microgram per kubieke meter(RIVM). Hierbij wordt voldaan aan de EU-grenswaarden, maar niet aan de WHO-advieswaarde. Deze advieswaarde wordt nergens in Nederland al behaald.
figuur 1-18: PM2,5 concentratie (2020) (Bron: RIVM)
De concentratie van NO2 ligt in de gemeente ’s-Hertogenbosch vrij hoog. Door de gemeente lopen twee snelwegen, de A59 en de A2, die allebei bijdragen aan een verhoogde concentratie NO2. Daarnaast zijn er verschillende lokale wegen die leiden tot een verhoogde concentratie van NO2 in bebouwd gebied. In het buitengebied ligt de concentratie NO2 op 14 tot 16 microgram per kubieke meter. In de binnenstad van ’s-Hertogenbosch ligt de concentratie rond 18 tot 20 microgram per kubieke meter. Rond de snelwegen ligt de concentratie tussen 20 en 25 microgram per kubieke meter (RIVM). Dit betekent dat overal wordt voldaan aan de EUgrenswaarden, maar nergens in de gemeente de WHO-advieswaarden behaald worden.
Blad 20 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
figuur 1-19: NO2 concentratie (2020) (Bron: RIVM)
Geluidhinder Geluidshinder is een belangrijke factor in de kwaliteit van de leefomgeving. Geluidshinder is niet alleen vervelend maar heeft ook gevolgen voor de volksgezondheid zoals stress, concentratieproblemen, slaapverstoring en daardoor zelfs hart- en vaatziekten. Onderstaand figuur toont de bronnen van geluidsoverlast waar inwoners van de gemeente ’s-Hertogenbosch te maken hebben. Bronnen van geluid zijn buren, verkeer op wegen waar minder hard dan 50 km per uur gereden mag worden en brommers/scooters (Brabantscan).
Blad 21 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
figuur 1-20: Ernstige geluidshinder naar bron (Bron: GGD gezondheidsmonitor Hart voor Brabant, 2020)
In de volgende figuur is aangegeven wat het gemiddelde cumulatieve jaargeluidsniveau is van wegverkeer, treinverkeer, vliegtuigen, industrie en windturbines. Uit de kaart blijkt dat de snelen spoorwegen in de gemeente zorgen voor een sterke geluidsbelasting van de omgeving. Ook bij bedrijvigheid, zoals op bedrijventerrein de Rietvelden, kan sprake zijn van een hoge geluidsbelasting Gemeente ‘s-Hertogenbosch). De geluidsbelasting in de kern ’s-Hertogenbosch sluit aan bij de ervaren geluidsoverlast van wegen waar niet harder dan 50 kilometer per uur gereden mag worden. De geluidsbelasting door treinverkeer en snelwegen wordt respectievelijk 2 en 5 procent van al de inwoners van de gemeente ’s-Hertogenbosch als ernstig hinderlijk ervaren. Door bedrijvigheid/industrie en windturbines/windmolens wordt respectievelijk 1 en 2 procent van de inwoners van de gemeente ernstig gehinderd.
Bij specifieke vormen van industrie, zwaar vrachtverkeer en treinverkeer kan trillinghinder optreden. Trillinghinder door verkeer is sterk afhankelijk van de staat van het wegdek. Ook kan bij constructiewerkzaamheden trillinghinder optreden bij het heien of door de aan- en afvoer van bouwmaterialen.
Blad 22 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
figuur 1-21: Cumulatief geluid (2021) (Bron: Gemeente ‘s-Hertogenbosch)
Geurhinder Matige tot ernstige geurhinder kan op verschillende manieren ontstaan. In de gemeente ’sHertogenbosch zijn de landbouwsector, industrie en riolering bronnen van geurhinder. In de wijken ’s-Hertogenbosch-Maaspoort en ’s-Hertogenbosch-Binnenstad speelt geuroverlast door riolering en zuivering met name. Respectievelijk 31 en 20 procent van de inwoners heeft matige tot ernstige geurhinder. In de wijken Rosmalen-de Groote Wielen, Engelen en Nuland hebben inwoners in verhouding tot andere wijken meer last van geuren uit de landbouwsector (zoals mest uitrijden, stallen en andere landbouwactiviteiten). In de wijk Empel heeft 2 procent van de inwoners last van geurhinder uit de industrie (Brabantscan). Lokaal kan de achtergrondbelasting van geuren leiden tot (ernstige) hinder of misselijkheid, hoofdpijn, prikkeling van slijmvliezen, irritatie van ogen en neus, verstoring van dagelijkse activiteiten en slaapproblemen. De impact van houtkachels en barbecues is niet goed generiek inzichtelijk te maken. Zo’n 10 procent van de Nederlanders heeft een houtgestookte installatie.
Blad 23 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
figuur 1-22: Bronnen van ernstige geurhinder (Bron: Brabantscan)
Veehouderij vormt voornamelijk in het oosten van de gemeente een bron van geur. Het verwachte geurgehinderden in dit deel van de gemeente ligt over het algemeen tussen de 6 en 12 procent. Lokaal, dichtbij veehouderijen, kan dit oplopen tot meer dan 30 procent (Omgevingsdienst Zuidoost Brabant).
figuur 1-23: Achtergrondbelasting geur veehouderijen (2021) (Bron:Omgevingsdienst Zuidoost Brabant)
Straling Elektromagnetische straling is overal aanwezig. Eén van de bronnen van elektromagnetische straling zijn bovengrondse hoogspanningslijnen. Sterke elektromagnetische velden kunnen lichamelijke klachten veroorzaken Er is een verhoogde kans op leukemie vastgesteld bij kinderen
Blad 24 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
die langdurig in de buurt van een bovengrondse hoogspanningslijn verblijven. De oorzaak hiervan is niet eenduidig.. Over de gemeente ’s-Hertogenbosch lopen 2 hoogspanningslijnen van 150 kV. Magneetvelden zijn redelijk lokaal, tot ongeveer 100 meter
figuur 1-24: Hoogspanningslijnen met indicatieve magneetveldzone (RIVM)
Lichthinder Lichthinder ontstaat als kunstmatige verlichting ’s nachts als onaangenaam wordt ervaren. Bijvoorbeeld doordat mensen minder goed kunnen slapen door teveel licht. Lichthinder kan negatieve gezondheidseffecten hebben. Ook zorgt kunstmatige verlichting voor verstoring van de natuur, door o.a. het beïnvloeden van het dag-nachtritme van dieren. Daarnaast is er sprake van horizonvervuiling waarbij het gaat om de zichtbaarheid van licht op grotere afstanden. In een groot deel van de gemeente is er relatief hoge lichtemissie. Ook het buitengebied is lichter dan in andere delen van het land. De donkerste categorie komt eigenlijk alleen nog op zee voor. In de kern ’s-Hertogenbosch zijn er drie gebieden die het meeste licht uitstralen. Dit zijn de binnenstad, bedrijventerrein de Herven en bedrijventerrein de Rietvelden.
Blad 25 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
figuur 1-25: Lichtemissie 2021 (RIVM)
1.2.3
Trends en ontwikkelingen In de gemeente ’s-Hertogenbosch spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Gezond milieu’. De volgende ontwikkelingen spelen: -
Verbetering luchtkwaliteit: De luchtkwaliteit verbetert door Europees en landelijk beleid door verduurzaming van bronnen van luchtvervuiling en vermindering van uitstoot. Zo heeft de gemeente ’sHertogenbosch het schone lucht akkoord ondertekend. Dit betekent dat de energie-, industrie-, en verkeerssector minder stikstofdioxide en fijnstof uitstoten. Zo stoten elektrische voertuigen geen luchtverontreinigende gassen meer uit. Ook door een vermindering van autoverkeer (met een verbrandingsmotor) in de binnenstad kan de luchtkwaliteit verbeteren. Ook binnen de agrarische sector worden stappen gezet om de uitstoot van luchtverontreinigende stoffen te verminderen. Een aandachtspunt is houtstook en de bijbehorende uitstoot van roetdeeltjes.
-
Toename geluidsoverlast: De groei van het aantal woningen in de gemeente ‘s-Hertogenbosch betekent dat het aantal geluidsgevoelige bestemmingen, en daarmee de mogelijke geluidshinder, toeneemt. Ook ontstaat door de groei van het aantal inwoners een toename in mobiliteit, en daarmee verkeersgeluid. Elektrische voertuigen zorgen daarnaast voor een lichte toename in verkeersgeluid bij hogere snelheden. Op hogere snelheden is bandgeluid de grootste oorzaak van geluid. Omdat elektrische voertuigen over het algemeen zwaarder zijn, zorgt dit voor meer verkeersgeluid. Bij lage snelheden zijn elektrische voertuigen stiller, omdat dan motorgeluid de grootse bron van geluid is. De energietransitie en de aanpassing aan het veranderende klimaat gaat ook gepaard met een toename in geluidsemissies in de directe woonomgeving, zoals warmtepompen en airco’s.
-
Geur en veehouderijen:
Blad 26 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
1.2.4
-
De ontwikkelingen op het vlak van veehouderijen wijzen ernaar dat het aantal gehouden dieren zal gaan afnemen nemen naar de toekomst toe. Dit zou betekenen dat ook de geuremissie van veehouderijen afneemt.
-
Geitenhouderijen en gezondheid: Uit verschillende studies blijkt dat mensen die in de nabijheid van geitenhouderijen wonen een grotere kans hebben op longontstekingen. Tussen 2007 en 2009 waren er uitbraken van Q-koorts rondom geitenbedrijven. Deze ziekte is tot op heden de enige zoönose waarbij sterk bewijs aanwezig is dat omwonenden ziek zijn geworden door de uitstoot van veehouderijen. Het zwaartepunt van de epidemie lag dan ook in de provincie Noord-Brabant, de provincie met de hoogste melkgeitendichtheid van Nederland. In de provincie Noord-Brabant is daarom besloten dat er geen nieuwe geitenstallen gebouwd mogen worden. In de praktijk neemt het aantal geiten in Noord-Brabant nog wel toe, omdat er meer geiten gehouden worden in bestaande stallen. De ontwikkelingen in de landbouwsector kunnen leiden tot een vermindering van het aantal geiten in de gemeente, maar dit is hoogst onzeker.
-
Verkabeling: De gemeente ’s-Hertogenbosch is bezig met een traject om een deel van de bovengrondse hoogspanningslijn ondergronds te brengen. Deze ontwikkeling betekent dat autonoom de straling van bovengrondse hoogspanningslijnen afneemt.
Beoordeling Om de huidige staat van het milieu in de gemeente ’s-Hertogenbosch te beoordelen zijn de aspecten luchtkwaliteit, geluid, geur, trillingen en magneetvelden onderzocht. Geconcludeerd kan worden dat de gemeente op al deze aspecten voldoet aan de EU-normen, maar dat verbetering mogelijk is. Zo worden de WHO-normen voor luchtkwaliteit (nog) niet gehaald. Ten opzichte van de rest van Nederland scoort ’s-Hertogenbosch gemiddeld op fijnstof. Vooral lokaal scoort ’s-Hertogenbosch onder gemiddeld op NO2 en geluid- en geurhinder. Lokaal bestaan er verschillen tussen de bronnen van geurhinder. Trilling en elektromagnetische straling treden lokaal op in de nabijheid van respectievelijk trillingsbronnen, zoals treinsporen en wegen met zwaar vrachtverkeer, of hoogspanningsleidingen. Met het onder de grond brengen van de bovengrondse hoogspanningslijnen neemt de hoeveelheid elektromagnetische straling door hoogspanningslijnen af. Naar de toekomst toe is het de verwachting dat de luchtkwaliteit verder verbetert door onder andere verduurzaming van de energie-, industrie-, verkeers- en agrarische sector. De geluidsoverlast kan toenemen in de gemeente om verschillende redenen.
Woningbouw zorgt ervoor dat er meer geluidsgevoelige bestemmingen ontstaan en door de energietransitie en aanpassing aan het warme klimaat komen meer geluidsbronnen in de directe woonomgeving te staan, zoals warmtepompen en airco’s. De ontwikkelingen op het vlak van geuroverlast zijn tweeledig. Enerzijds kan de geuroverlast verminderen door een mogelijke vermindering van het aantal dieren. Anderzijds betekent uitbreiding richting het buitengebied dat geuroverlast een grotere impact kan gaan hebben.
Blad 27 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
1.3
Veiligheid
1.3.1
Inleiding, beoordelingskader en beleid Beoordelingskader Thema Veiligheid
Aspect Omgevingsveiligheid Verkeersveiligheid Sociale veiligheid
Beleid Beleidskader Integraal Veiligheidsplan 2023-2026
Belangrijkste uitgangspunten Het veiligheidsplan zet in op een stevig en (waar nodig) verbeterd veiligheidsbeeld van de gemeente ’s-Hertogenbosch. Dit betekent een vermindering van het totaal aantal misdrijven naar maximaal 52 misdrijven per 1000 inwoners en een hoger rapportcijfer veiligheid van de buurt naar hoger dan 7. Landelijk wil de gemeente in 2026 op maximaal plek 20 staan op de ranglijst met gemeenten met relatief de meeste misdrijven per 1000 inwoners. De focus ligt de komende jaren op de thema’s ondermijning, maatschappelijke onrust en digitale veiligheid. Daarbij
Blad 28 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
werkt de gemeente samen met andere partijen, zoals politie, openbaar ministerie, veiligheidsregio Brabant-Noord en andere maatschappelijke partners.
Aanpak verkeersveiligheid
De gemeente vindt goede bereikbaarheid belangrijk en dat iedereen op een veilige manier van A naar B kan reizen. De ambitie is nul verkeerslachtoffers. De gemeente wil dit bereiken door locaties en doelgroepen met het hoogste veiligheidsrisico aan te pakken. De gemeente richt zich hierbij met name op fietsers, 50 km/uur wegen en snelheid in het verkeer.
Actualisering verkeersbeleid 2021
De aanpak verkeersveiligheid uit 2012 richtte zich op de aanpak van knelpunten, handhaving, en het voorzetten van Duurzaam Veilig. In de actualisering worden gedrag en technologie toegevoegd. De ambitie van de gemeente is nul verkeersslachtoffers. De gemeente zet in op een passende infrastructuur in combinatie met handhaving en samenwerking, technologie en gedrag en educatie. De provincie Noord-Brabant noemt verkeersveiligheid, sociale veiligheid en externe veiligheid als absolute voorwaarden voor een goed functionerend mobiliteitssysteem. De volgende doelen worden gesteld: In Brabant streven we naar nul verkeersdoden. Elke verkeersdode is er één te veel. In 2030 hebben we de helft minder verkeersongevallen dan in 2020. De sociale veiligheid is in 2030 toegenomen ten opzichte van 2020. De externe veiligheid (wegen, spoorwegen en waterwegen) is in 2030 toegenomen ten opzichte van 2020.
Beleidskader Mobiliteit
Beleidskader milieu
Op alle aspecten van de leefomgevingskwaliteit wil de provincie Noord-Brabant beter presteren dan de wettelijke normen. De provincie streeft naar een duurzaam Brabant met een schoon, gezond en veilig milieu. De volgende ambities voor specifieke thema’s worden gesteld voor 2050: De externe veiligheid voor de Brabantse burger blijft in 2050 ten minste op hetzelfde niveau als 2023, en daar waar mogelijk verbeterd.
Andere relevant beleidsstuk is o.a. op niveau van de veiligheidsregio het regionale risicoprofiel.
1.3.2
Huidige situatie Omgevingsveiligheid Bij dit aspect wordt ingegaan op het aspect ‘externe veiligheid’. Omdat dit aspect geschreven is vanuit de denklijnen van de Omgevingswet, wordt echter niet meer gesproken over externe veiligheid maar van omgevingsveiligheid. Omgevingsveiligheid gaat over de kans dat mensen kunnen komen te overlijden door een calamiteit met gevaarlijke stoffen. In de Omgevingswet wordt in het kader van omgevingsveiligheid (en onder de huidige wetgeving externe veiligheid) drie aandachtsgebieden onderscheiden: • • •
Brandaandachtsgebied van circa 30 meter bij een weg of spoorlijn (plasbrand of fakkelbrand) Explosieaandachtsgebied van circa 200 meter bij een weg of spoorlijn Gifwolkaandachtsgebied van mogelijke enkele kilometers
Bij inrichtingen hangt de grootte van het aandachtsgebied erg af van de hoeveelheid stof en andere factoren.
Blad 29 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
Voor het gifwolkaandachtsgebied geldt eigenlijk dat mensen in een goed geïsoleerd huis (en zeker bij nieuwbouw) waar de ventilatie uitgezet kan worden, voldoende veilig zijn. Bovendien zijn de meeste inrichtingen die werken met giftige stoffen waar een dergelijke calamiteit zich voor kan doen, gevestigd op grote afstand van woongebieden. Op dit moment is er geen plasbrandaandachtsgebied aanwezig langs de snelwegen en het spoor. Na de inwerkingtreding van de Omgevingswet zal dit wel het geval zijn.. Nieuwe activiteiten zijn in deze zone ook niet toegestaan zonder maatregelen. Zo is beleidsmatig gekozen om geen panden (volgens het BAG) binnen 30 meter van het spoor en de snelwegen te realiseren. Hier zijn geen knelpunten aanwezig in de gemeente ‘s-Hertogenbosch. Dan blijft het explosieaandachtsgebied over. Dit speelt bijvoorbeeld langs de snelwegen en bij LPGtankstations. In het buitengebied bevinden zich ook verschillende propaangastanks. Bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet worden de propaangastanks risicovolle activiteiten. De impact hiervan is beperkt. Vanuit het oogpunt van externe veiligheid is afstand houden de beste maatregel die genomen kan worden. Voor nieuwe ontwikkelingen vormt dit een punt dat meegenomen dient te worden.
figuur 1-26: Omgevingsveiligheid Hertogenbosch (Risicokaart)
Aandachtspunten op het vlak van externe veiligheid vormen met name de A59 en A2, de spoorweg en de leidingen met gevaarlijke stoffen. Behalve op het spoortraject ’s-Hertogenbosch – Utrecht zijn hier in de huidige situatie transporten aanwezig met gevaarlijke stoffen. Ook werken verschillende bedrijven in de gemeente met stoffen die een impact hebben op de omgevingsveiligheid. Verkeersveiligheid De verkeersveiligheid is beschreven aan de hand van het aantal ongevallen en de ernst van de ongevallen in de gemeente. Op de snelwegen in de gemeente vindt een relatief groot aandeel van de ongevallen plaats. Op de gemeentelijke wegen vinden ongelukken verspreid plaats. Wel vinden op verschillende kruispunten relatief veel ongelukken plaats. Voorbeelden hiervan zijn de rotonde van de Sint-Theunislaan en de Klokkenlaan (5 ongelukken), de kruising van de Oude
Blad 30 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
Vlijmense weg en de Simon Stevinweg (4 ongelukken) en de kruising van de Rompertsebaan en de Aartshertogenlaan (4 ongelukken) (figuur 1-29). In de onderstaande figuur is de ontwikkeling van het aantal ongevallen over tijd weergegeven. Tot 2019 lag het aantal ongevallen per 100.000 inwoners in de gemeente ’s-Hertogenbosch overwegend hoger dan het gemiddelde voor Nederland. Tussen 2019 en 2020 werd een sterke daling ingezet van 824 ongevallen per 100.000 inwoners naar 555 ongevallen per 100.000 inwoners. Hiermee kwam het aantal ongevallen onder het Nederlands gemiddelde te liggen in 2020 (BRON). Mogelijk komt dit door minder verkeersbewegingen vanwege de corona pandemie. De ligging van de snelwegen, en het relatief grote aandeel ongelukken op deze snelwegen, kan verklaren waarom het aantal ongevallen in de gemeente ’s-Hertogenbosch sterker daalde dan gemiddeld in de rest van Nederland. Uit onderzoek is namelijk gebleken dat tijdens de coronaperiode het aantal ongevallen halveerde. De ernst van de ongelukken nam echter wel toe (Politie, 2020).
figuur 1-27: Ontwikkeling aantal ongevallen (bron: BRON)
De ongevallen die in de gemeente ’s-Hertogenbosch gebeuren, zijn over het algemeen van minder ernstige aard dan gemiddeld in Nederland. Vaker dan gemiddeld leidt een ongeval alleen tot materiële schade (’s-Hertogenbosch: 87,7 procent, Nederland: 83,5 procent). Het aandeel ongevallen dat leidt tot letsel of een dodelijke afloop heeft, ligt lager dan het Nederlands gemiddelde (BRON).
Blad 31 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
figuur 1-28: Aard ongevallen (2020) (Bron: BRON)
figuur 1-29: Locaties verkeersongevallen 2021 (BRON)
In de gemeente verschilt het per wijk hoe de verkeersveiligheid ervaren wordt. Over het algemeen is 47 procent van de inwoners tevreden tot zeer tevreden met de verkeersveiligheid. 30 procent van de inwoners is ontevreden tot zeer ontevreden. In Vinkel en Engelen is het grootste aandeel van de inwoners zeer tevreden met de verkeersveiligheid. In West, Noord, Graafsepoort, Orthenpoort en de Binnenstad ligt het aandeel inwoners dat ontevreden is met de verkeersveiligheid boven het gemiddelde voor de gemeente.
Blad 32 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
figuur 1-30: Tevredenheid verkeersveiligheid (Bron: Participatie gebiedsvisie Omgevingsvisie)
Sociale veiligheid In de CBS Veiligheidsmonitor omvat sociale veiligheid drie zaken: criminaliteit, ondervonden overlast en onveiligheidsbeleving. Van alle drie deze indicatoren zijn er openbare indexcijfers (2014 = 100). Op het gebied van criminaliteit scoort de gemeente ‘s-Hertogenbosch beter dan gemiddeld (69 t.o.v. 76 gemiddeld in NL). Er heeft een sterkere afname plaatsgevonden in criminaliteit. Op het gebied van overlast scoort ‘s-Hertogenbosch licht boven het Nederlands gemiddelde (99 t.o.v. 98 gemiddeld in NL) (Veiligheidsmonitor). Het totaal aantal misdrijven in de gemeente ’s-Hertogenbosch ligt boven het Nederlands gemiddelde. In 2022 vonden er per 1000 inwoners 45,3 misdrijven plaats. De gemeente ’sHertogenbosch stond op positie 18 van de ranglijst van gemeenten op het vlak van misdrijven (waarbij op nummer één de gemeente staat met relatief de meeste misdrijven). Hiermee deed de gemeente ’s-Hertogenbosch het onder andere beter dan de overige B5-gemeenten.
Blad 33 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
figuur 1-31: Aantal misdrijven per 10.000 inwoners over tijd (dataportaal Politie)
De gegevens van de onveiligheidsbeleving zijn in de onderstaande figuur weergegeven. Er zijn drie aspecten bekeken: • Onveiligheidsgevoelens: hoe onveilig men zich in de buurt voelt. • Onveiligheidsperceptie: de ervaren omvang van criminaliteit in de buurt. • Vermijdingsgedrag: hoe vaak men het eigen gedrag aanpast aan situaties in de buurt in verband met onveiligheid. Het gevoel van onveiligheid is relatief klein in de gemeente ’s-Hertogenbosch. Ook ervaren mensen over het algemeen minder onveiligheid in de buurt in vergelijking met 2014. Ondanks dat inwoners van de gemeente ’s-Hertogenbosch zich minder onveilig voelen en minder criminaliteit ervaren in de buurt dan in 2014, passen ze hun gedrag relatief vaak aan situaties in de buurt in verband met onveiligheid.
Blad 34 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
figuur 1-32: Indices onveiligheidsbeleving (2021) (Bron: CBS Veiligheidsmonitor)
In de Wijk- en buurtmonitor van de gemeente ’s-Hertogenbosch is gevraagd aan inwoners om een rapportcijfer te geven aan de veiligheid in de buurt; een score te geven aan het gevoel de je onveilig bent in de buurt; en een score te geven aan het idee dat er veel, weinig of geen criminaliteit plaatsvindt in de buurt. De buurt met het hoogste gevoel van veiligheid hebben de inwoners van Bokhoven. Daarna hebben verschillende buurten een licht bovengemiddeld gevoel van veiligheid. Dit zijn o.a. de Haverleij, ’t Ven en de Herven. In een groot aantal buurten scoren inwoners het gevoel van veiligheid als min of meer gemiddeld. Buurten waar men zich minder veilig voelt dan gemiddeld, zijn o.a. de Kruiskamp, de Edelstenenbuurt en de Grevelingen. Inwoners van Het Zand voelen zich het minst veilig. Uit de criminaliteitscijfers komt naar voren dat de buurt Orthenpoort relatief negatief scoort. De negatieve score is deels beïnvloed door de locatie van het politiebureau in de buurt. Criminaliteit dat elders gebeurt wordt gekoppeld aan de locatie van het politiebureau, waardoor een vertekend beeld ontstaat (Wijk en buurtmonitor).
1.3.3
Trends en ontwikkelingen In de gemeente ’s-Hertogenbosch spelen verschillende ontwikkelingen die een invloed hebben op het thema ‘Veiligheid’. De volgende ontwikkelingen spelen: -
5
Verandering veiligheidsrisico’s: In het Regionale risicoprofiel zijn verschillende ontwikkelingen opgenomen op het vlak van veiligheid, zoals overstromingen, natuurbranden, de effecten van branden en een verstoring van de energievoorziening5. De effecten van de energietransitie voor de
Cijfers en publicaties - Veiligheidsregio Brabant-Noord (vrbn.nl)
Blad 35 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
energievoorzieningen zijn nog niet compleet duidelijk. Wel worden in het kader van de energietransitie nieuwe bronnen van veiligheidsrisico’s in de woonomgeving gerealiseerd. Hierbij kan gedacht worden aan waterstoftankstations, elektrische auto’s, buurtbatterijen, waterstof als vervanging voor aardgas, en windturbines. windturbines. Bepaalde bronnen, zoals LPG-tankstations, worden juist minder voorkomend door de energietransitie. Ook zorgt klimaatverandering voor versterking van bestaande risico’s, zoals natuurbranden of overstromingen. Door een uitbreiding van het vervoer van gevaarlijke stoffen naar het traject tussen ’s-Hertogenbosch en de aansluiting op de Betuwelijn komt er meer bebouwing binnen risicoaandachtsgebieden te liggen. -
1.3.4
Verkeersveiligheid: Op het vlak van verkeersveiligheid spelen veel verschillende ontwikkelingen. Het landelijke beeld laat zien dat de daling in het aantal verkeersdoden is gestagneerd, en dat het aantal verkeersgewonden juist toeneemt. Ook in de gemeente ’s-Hertogenbosch is deze ontwikkeling te zien. Verschillende factoren kunnen hier verantwoordelijk zijn, zoals het drukker wordende verkeersbeeld, de introductie van nieuwe vervoersmiddelen, afleiding o.a. door smartphone gebruik en/of ouderen die langer mobiel zijn.
Beoordeling In de huidige situatie vinden op verschillende manieren transporten plaats met gevaarlijke stoffen. Het betreft de A59 en A2, de spoorlijn en de buisleidingen met gevaarlijke stoffen. Ook werken verschillende bedrijven in de gemeente met stoffen die een impact hebben op de omgevingsveiligheid. Door de energietransitie komen er mogelijk nieuwe bronnen van veiligheidsrisico’s bij (zoals waterstoftankstations), terwijl andere bronnen (zoals LPG tankstations) minder vaak zullen voorkomen. Door een uitbreiding van het vervoer van gevaarlijke stoffen naar het spoortraject tussen ’s-Hertogenbosch en de aansluiting op de Betuwelijn. Hierdoor komt er meer bebouwing in risico-aandachtsgebieden te liggen. Ook klimaatverandering zorgt voor een verandering van risico’s voor natuurlijke fenomenen, zoals overstromingen en natuurbranden. Het aantal verkeersongelukken in de gemeente ’s-Hertogenbosch is in lijn met de Nederlandse trend. Tussen 2019 en 2020 trad een grote daling van het aantal ongelukken op. Mogelijk komt dit door een daling van de verkeersbewegingen door de corona pandemie. De ongelukken die in de gemeente ’s-Hertogenbosch gebeuren, zijn over het algemeen van minder ernstige aard dan gemiddeld in Nederland. Op de snelwegen vinden een relatief groot aandeel van de ongelukken in ’s-Hertogenbosch plaats.
Ongeveer de helft van de inwoners van de gemeente is tevreden tot zeer tevreden met de verkeerssituatie. In verschillende wijken is het aandeel inwoners dat ontevreden is over de verkeersveiligheid groter dan het gemiddelde voor de gemeente. Het totaal aantal misdrijven in de gemeente ’s-Hertogenbosch ligt boven het Nederlands gemiddelde. Inwoners ervaren wel minder onveiligheid in de buurt ten opzichte van 2014. Ondanks dat inwoners zich veiliger voelen en minder criminaliteit ervaren dan in 2014, passen ze hun gedrag relatief vaak aan situaties in de buurt in verband met onveiligheid. Tussen de verschillende buurten van ’s-Hertogenbosch bestaan verschillen.
Blad 36 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
1.4
Wonen en voorzieningen
1.4.1
Inleiding, beoordelingskader en beleid Beoordelingskader Thema Wonen en voorzieningen
Aspect Woningaanbod Voorzieningenniveau Leefbaarheid
Beleid Beleidskader Woonvisie ‘sHertogenbosch
Belangrijkste uitgangspunten In de Woonvisie identificeert de gemeente ’s-Hertogenbosch 4 opgaven: Passend en betaalbaar wonen voor iedereen; Inwoners hebben zo veel mogelijk vrije keuze in hoe ze wonen. De woonlasten zijn betaalbaar en er is een passend aanbod voor doelgroepen die het lastig hebben op de woningmarkt. Daarbij hebben we extra aandacht voor starters en (lage) middeninkomens, en de toenemende groep 1 en 2 persoonshuishoudens. Doorstromen naar een
Blad 37 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
nieuwe woning wordt gemakkelijker. Er bestaan voldoende diverse woonoplossingen voor specifieke doelgroepen.
Ontwerp beleidskader wonen en werken
-
Leefbare en inclusieve buurten; De woning vormt een thuisbasis om vanuit samen te leven. De gemeente ’s-Hertogenbosch biedt een breed palet aan aangename woonbuurten.. De gemeente streeft naar inclusieve buurten met voldoende veerkracht en draagkracht. Tussen maatschappelijke woonvraagstukken worden slimme koppelingen gelegd. Interventies in nieuwbouw en de bestaande woningvoorraad versterken de buurt en zorgen voor een divers aanbod. Daarbij is bijzondere aandacht voor nieuwe woonconcepten en bewonersinitiatieven die bijdragen aan ontmoeting, leefbaarheid en veiligheid.
-
Toekomstbestendige en duurzame woningvoorraad; De gemeente zet in op een duurzame en flexibel aanpasbare woningvoorraad. Energiemaatregelen worden gestimuleerd voor meer wooncomfort, een gezondere woning en betaalbare woonlasten. De woningvoorraad sluit aan bij de veranderende huishoudenssamenstelling en hun woonwensen. De opgave ligt daarbij zowel in de bestaande voorraad als de nieuwbouw.
-
Strategisch innovatief woonprogramma; De gemeente zet in op een grote verscheidenheid van aantrekkelijke woonmilieus met voldoende passende en betaalbare woningen voor verschillende doelgroepen. Door het toevoegen van 10.500 nieuwe woningen (in de periode 2020 t/m 2030) wordt gewerkt aan een meer ontspannen en diverse woningmarkt. De gemeente draagt bij aan betaalbaar wonen en gemengde buurten en dorpen door het toevoegen van de juiste woningen (sociale huur, middenhuur, en goedkope koop). Op basis van het bestuursakkoord 2022-2026 wordt de koers verlegd richting 70% betaalbaar in het nieuwbouwprogramma (30% sociale huur, 30% middenhuur en 10% betaalbare koop).
Het doel van de provincie Noord-Brabant is dat er voldoende woningen zijn voor alle inwoners en voldoende ruimte voor de economie. Het grootste deel van het stedelijk netwerk is er al. Voor het invullen van de woningbouwopgave wordt er ingezet op binnenstedelijke (her)ontwikkeling: herstructurering en transformatie. Het woningtekort vraagt om een versnelling van de woningbouw. In het landelijk gebied ligt daarnaast een opgave voor transformatie van vrijkomend vastgoed. Bij het invulling geven aan de woningbouwopgave zijn het aansluiten bij de vraag naar woonvormen en demografische veranderingen leiden.
Blad 38 van 109
Leefomgevingsfoto gemeente 's-Hertogenbosch projectnummer 0479394.100 3 juli 2023 Gemeente 's-Hertogenbosch
1.4.2
Huidige situatie Woningaanbod De woningvoorraad in de gemeente ’s-Hertogenbosch is in de laatste 10 jaar met ongeveer 8500 woningen gegroeid6. In totaal staan er 74.218 woningen in de gemeente (Woningbouwmonitor, peildatum: 1 januari 2022). Hiervan is ongeveer 61 procent van de woningen een eengezinswoning, terwijl 39 procent van de woningen meergezinswoningen, zoals flats of appartementen, zijn. Dit is gelijk aan gemeenten met een gelijke grootte (100.000 tot 300.000 inwoners). 58 procent van de woningen in de gemeente ’s-Hertogenbosch is een koopwoning. Daarnaast is ongeveer 33 procent van de woningen een sociale huurwoning. Het resterende deel, zo’n 9 procent, wordt op een andere manier verhuurd (Woningmarktmonitor,2022). Wijken met een relatief hoog percentage aan sociale huurwoningen zijn de Gestelse buurt (82 procent), Binnenstad-Noord (71 procent), Grevelingen (88 procent), De Slagen (87 procent), De Haren (82 procent) en de Sprookjesbuurt (95 procent).
figuur 1-33: Percentage sociale huur per wijk (Woningmarkt monitor, 2022)
De afgelopen jaren is het aantal koopwoningen dat te koop wordt aangeboden in de gemeente afgenomen. Ter vergelijking, in het vierde kwartaal van 2020 werden 1315 woningen te koop aangeboden, in het eerste kwartaal van 2013 lag dit op 6325 woningen (Huizenzoeker). De gemiddelde vraagprijs is in dezelfde periode gestegen van 315.000 euro naar 488.000 euro. Ook de WOZ-waarde maakte een stijging mee. Waar de WOZ-waarde in 2016 op 224.700 euro lag, was deze in 2022 gestegen tot 339.600 euro (Woningmarktmonitor 2022)7.