Bijlage 2 Brieven aan de verkenners

Bijlage 2

Brieven van fracties aan de verkenner

Onderwerp: Schriftelijke reactie verkenningsfase 24 maart 2026, ‘s-Hertogenbosch

Beste Paul en Liesbeth, Allereerst heel veel dank dat jullie de verantwoordelijkheid op jullie nemen om de verkenning naar een nieuw stadsbestuur voor ’s-Hertogenbosch te begeleiden. In een fase waarin verwachtingen hoog zijn en verschillen zichtbaar, is een zorgvuldig en transparant proces belangrijk. Wij hebben er alle vertrouwen in dat jullie daarin de juiste toon weten te vinden. De verkiezingsuitslag markeert voor D66 een bijzonder moment. Met acht zetels zijn we de grootste geworden. Daar zijn we trots op. Tegelijk voelen we vooral de verantwoordelijkheid die daarbij hoort om bij te dragen aan een toekomstgericht en stabiel bestuur voor Den Bosch. Vanuit dat gevoel van verantwoordelijkheid nemen wij samen met GroenLinks-PvdA het initiatief voor de verkenning, gericht op het gesprek met alle gekozen partijen. De uitslag laat een raad zien met veel verschillende stemmen en verhoudingen. In plaats van een duidelijke keuze voor links of rechts, zien wij vooral groei voor het progressieve geluid, met oog voor de toekomst van de stad én voor elkaar. Als grootste partij zien wij voor D66 uiteraard een rol in een nieuwe coalitie. Wij zijn bereid die verantwoordelijkheid te nemen en beschikken over ervaren en inhoudelijk sterke kandidaten voor het wethouderschap, die naar onze verwachting ook voor andere partijen acceptabel zijn.

Bij de vorming van een coalitie zoeken wij een balans tussen vernieuwing en stabiliteit. Ruimte voor een meer progressieve samenwerking, gecombineerd met bestuurlijke betrouwbaarheid en slagkracht op complexe dossiers. Samenwerking met partijen die verantwoordelijkheid willen nemen en constructief opereren ligt voor de hand. Tegelijkertijd zien wij duidelijke grenzen. Partijen als Forum voor Democratie en de PVV staan inhoudelijk te ver van ons af. Ook zien wij, mede op basis van standpunten en de afgelopen campagne, Leefbaar ’s-Hertogenbosch op dit moment minder als een logische partner.

Voor D66 zijn de hoofdopgaven voor de komende bestuursperiode helder. Wij bouwen voort op de koers uit ons verkiezingsprogramma en zien daarbij vijf centrale doorbraken: -

Het realiseren van minimaal 15.000 woningen tot 2040, met nadruk op betaalbaarheid, kwaliteit en leefbare wijken. Het versterken van een sterke lokale economie in een levendige stad, met ruimte voor ondernemers, cultuur en innovatie. Het werken aan de gezondste generatie Bosschenaren ooit, door in te zetten op preventie, leefomgeving en mentale gezondheid. Onderwijs als sleutel tot gelijke kansen, zodat ieder talent de ruimte krijgt om zich te ontwikkelen. Het realiseren van een klimaat neutrale gemeente met een eerlijke en haalbare energietransitie.

In de gesprekken die voor ons liggen, verwachten wij dat een aantal inhoudelijke thema’s nadrukkelijk aan de orde zal komen: -

-

-

-

-

Allereerst komt de vraag: welke stad willen we zijn? De nadruk ligt soms op extra voorzieningen in de wijk, zoals ontmoetingsplekken, terwijl er ook grote investeringen nodig zijn (station, Spoorzone, culturele en onderwijsvoorzieningen) in de groei en ontwikkeling van de stad. Juist daar moeten we keuzes maken in wat nodig is voor de toekomst. Wat volgt is de financiële basis van de gemeente. We zijn ambitieus maar middelen en uitvoeringskracht moeten in balans zijn. Dat vraagt om duidelijke keuzes, prioritering en een structurele basis voor investeringen die op orde en toekomstbestendig is (het structuurfonds). Deze bestuursperiode vraagt om een positief en helder toekomstbeeld voor ’sHertogenbosch. De groei richting 200.000 inwoners brengt fundamentele keuzes met zich mee over wonen, bereikbaarheid, voorzieningen en economie. Het realiseren van de binnenstedelijke ontwikkelambities (o.a. de Spoorzone en De Vliert) waar opgaven rondom woningbouw, mobiliteit en leefbaarheid samenkomen. Daarbij hoort ook mobiliteit en bereikbaarheid. De stappen en het tempo richting een autoluwe binnenstad vragen om een stad die leefbaar is en toegankelijk blijft voor bewoners, ondernemers en bezoekers. Ook de energietransitie vraagt om duidelijke keuzes. Denk aan duurzame opwek, windenergie en warmtenetten, waarbij ruimte, draagvlak en tempo steeds samenkomen.

Daarnaast speelt de lokale economie een belangrijke rol. Als we willen blijven investeren in de stad, moeten we ook zorgen dat de stad economisch sterk blijft. Dat betekent ruimte voor het mkb, de dienstensector en innovatie, en het versterken van onze positie richting Brainport. Tot slot het sociaal domein. In de volgende periode is het noodzakelijk om scherpe keuzes te maken in wat we wel en niet kunnen doen om de mensen die dat nodig hebben te kunnen blijven helpen., binnen de ruimte die er is. Scherpe keuzes maken is niet altijd populair en dat betekent dat een toekomstig stadsbestuur deze besluiten moet kunnen dragen.

Voor D66 betekent het bovenstaande dat we sturen op de lange termijn. Duidelijke prioriteiten, een consistent verhaal en een verhaal dat inwoners meeneemt in waar we als stad naartoe willen. Want dat meer mensen zijn gaan stemmen is een goede ontwikkeling. Maar we zien ook dat nog niet iedereen zich gehoord voelt. Hier ligt een duidelijke opdracht, de gemeente van de toekomst maak je samen met onze inwoners. Wij gaan deze verkenning open en constructief in, met oog voor verschillen, maar vooral met de intentie om te komen tot een stabiele, toekomstgerichte en breed gedragen coalitie. Wij kijken uit naar het gesprek. Met vriendelijke groet,

Mariève Craste Steven Elders

´s-Hertogenbosch, 24 maart 2026

Geachte heer de Beer en mevrouw van Tongeren, Met genoegen gaan wij namens GroenLinks-PvdA Den Bosch in op uw uitnodiging om voorafgaand aan ons gesprek over de vorming van een nieuwe coalitie een schriftelijke inbreng te leveren. Naast de door u gestelde vragen zullen we daarbij ook enkele andere punten aanstippen die we relevant achten voor de vorming van een stabiele en ambitieuze coalitie én voor een vruchtbare samenwerking met raad en inwoners. De verkiezingen van vorige week laten zowel een gemarkeerd als gedifferentieerd beeld zien. Gemarkeerd, omdat D66 en GroenLinks-PvdA met afstand de grootste partijen werden. Gedifferentieerd, omdat ook na vorige week ’s-Hertogenbosch links-progressief noch rechts-conservatief is: het is een gemeenschap waarin vele stemmen klinken. Deze twee onderleggers dienen wat GroenLinks-PvdA Den Bosch betreft het anker te vormen voor een nieuw te vormen coalitie. Deze dient recht te doen aan de wens tot meer progressieve, ambitieuze en sociale politiek én dient ook de belangen te dienen van alle 162.000 inwoners. Met herkenbare vooruitgang voor alle inwoners en partijen. Positief is daarbij dat onder een groot aantal partijen op hoofdlijnen consensus te bemerken is over de grote opgaven van deze tijd. Over een ambitieuze toekomstagenda voor ’s-Hertogenbosch dat doorgroeit naar 200.000 inwoners.

Met verstedelijking en bereikbaarheid, betaalbaar wonen, de urgente klimaat- en wateropgave, vernieuwende economische en culturele ontwikkeling, brede welvaart en bestuurlijke slagkracht richting regio en Rijk als de belangrijkste succesfactoren. Vanuit GroenLinks-PvdA Den Bosch vragen we daarbij bijzondere aandacht voor: 1. Ruimte voor investeringskracht: de meerjarige structurele tekorten die voorzien zijn vanuit het Rijk vallen samen met grote maatschappelijke opgave. Er zullen middelen gevonden moeten worden om te investeren in de toekomst: om betaalbare woningbouw blijvend te realiseren, de aanleg van warmtenetten voortvarend in gang te zetten, inwoners in armoede méér perspectief te bieden en te kunnen investeren in zorgzaamheid en ontmoeting in wijken en dorpen;

2. Door met betaalbare woningbouw: de nieuwbouw in ’s-Hertogenbosch draaide de afgelopen jaren op volle toeren. Stikstof, netcongestie en stijgende bouwkosten maken het behalen van de ambities een steeds grotere uitdaging. GroenLinks-PvdA Den Bosch wil vasthouden aan betaalbare realisatie waarbij we een stevige plus ambiëren in de bestaande voorraad – zowel in corporatiebezit als de particuliere voorraad; 3. Ambitieus aan de slag met klimaat- én sociale opgave: het in een zo hoog mogelijk tempo onze energievoorziening verduurzamen en ons gebruik beperken is van een onbetwistbare noodzaak. Daarbij is het van groot belang ‘van de kant’ te komen. De duurzame polder moet gerealiseerd, de eerste warmtenetten in de grond. En juist in oude wijken dienen we kansen te benutten voor meer ontmoeting, vergroening, verdichting en betaalbare energielasten – zodat klimaat en sociale opgave hand in hand gaan; 4. Het verkleinen van de kloof en het vergroten van kansen: ook in ’sHertogenbosch groeit de sociaaleconomische en maatschappelijke kloof tussen inwoners. Het mét de samenleving, maatschappelijke partners en ondernemers investeren in ons sociale cement (ontmoeting en zorgzaamheid), de aanpak van armoede en het bieden van kansen aan kinderen waar ze ook opgroeien vraagt om investeringen – in wijken en dorpen, op scholen, nabij.

Daarbij is een volgende stap in het wijkgericht werken en ‘samen ’s-Hertogenbosch maken’ noodzakelijk voor onze lokale overheid. GroenLinks-PvdA Den Bosch is met ondergetekende onderhandelaars en kandidaatwethouders van harte bereid om aan onderhandelingen deel te nemen. Daarbij kunnen we bogen op een inhoudelijk sterke en stabiele fractie, op goede persoonlijke verhoudingen met alle partijen in de raad, op stevige bestuurlijke connecties met regio en Den Haag. Voor ons staat voorop dat er recht gedaan moet worden aan de uitslag. Zichtbaar progressieve, ambitieuze en sociale politiek, maar ook het dienen van de belangen van alle 162.000 inwoners. Naast een voordehand liggende stabiele, daadkrachtige en ambitieuze vierpartijencoalitie is wat ons betreft een coalitie van vijf partijen ook een te overwegen optie. Een stabiel, daadkrachtig en ambitieus team – dat is wat ons betreft de randvoorwaarde voor succes. Hartelijke groet, Pieter Paul Slikker Wies Korver

’s-Hertogenbosch, 23 maart 2026 Geachte heer de Beer, beste Paul, geachte mevrouw van Tongeren, beste Liesbeth, Allereerst danken wij u voor uw bereidheid om als informateurs de basis te leggen voor een stabiel en slagvaardig stadsbestuur voor ‘s-Hertogenbosch. Onze gemeente staat er goed voor, maar staat de komende jaren ook voor complexe uitdagingen die vragen om een koers van rust, realisme en resultaat. In deze brief schetsen wij als Bossche VVD hoe wij vanuit de verantwoordelijkheid die wij voelen als liberale partij willen bijdragen aan de toekomst van ’s-Hertogenbosch. De Bossche VVD kijkt daarbij positief naar de toekomst: wij geloven in kansen, vrijheid en samenwerking om niet alleen maar over problemen te praten, maar problemen ook écht op te lossen om bij te dragen aan een mooie toekomst. Duiding van de verkiezingsuitslag De Bossche VVD ziet de toegenomen opkomst van 48,3% naar 51,8% als een positief signaal voor onze lokale democratie. Het feit dat dit keer wel een meerderheid van de Bosschenaren de weg naar de stembus vond is heel waardevol, maar het blijft ook de komende jaren onze gezamenlijke opdracht om het vertrouwen van de overige inwoners in de lokale politiek terug te winnen met het goede voorbeeld. De kiezer heeft de kaarten opnieuw geschud. Wij feliciteren de partijen D66, PvdA/GL en Leefbaar ’sHertogenbosch met hun zetelwinsten.

Voor de Bossche VVD is de uitslag van 4 zetels een moment van reflectie, maar ook een duidelijke bevestiging van onze positie als stabiele derde partij van de stad. Met de nieuwe fractie werken we in de lokale traditie verder vanuit transparantie, betrouwbaarheid en stabiliteit aan het realiseren van onze ambities. Dat doen we vanuit de inhoud en samen met iedereen in de gemeenteraad die goede oplossingen heeft voor de opgaven in de samenleving. Juist deze verschoven politieke verhoudingen en veranderende omstandigheden in de wereld en in Nederland vragen om stabiliteit en bestuurlijk evenwicht. Wij zien als Bossche VVD daarbij kansen om met het juiste verhaal daar vanuit verantwoordelijkheid aan bij te dragen. Deelname aan een coalitie is voor ons altijd een afweging van op welke manier onze prioriteiten het beste gediend zijn en of er een inhoudelijk herkenbaar verhaal voor onze achterban te vormen is. Dat zal voor alle partijen gelden en wij verwachten dan ook de bereidheid te zien bij de initiatief nemende partijen om recht te doen aan de liberale prioriteiten voor de gemeente.

Rol in de coalitie: verantwoordelijkheid en stabiliteit met een authentiek liberaal verhaal Samenwerking betekent voor ons geen kleurloosheid. Voor de Bossche VVD is deelname aan een coalitie alleen zinvol als wij ook ons authentieke liberale verhaal daarin terug kunnen vinden, gestoeld op onze liberale kernwaarden van vrijheid, verantwoordelijkheid, verdraagzaamheid, sociale rechtvaardigheid en gelijkwaardigheid. Waarden die niet alleen bij de VVD belangrijk zijn, maar die wij ook bij andere partijen herkennen. Wij zoeken een samenwerking op basis van een akkoord waarin deze waarden niet enkel worden benoemd, maar ook vertaald worden als onderdeel van concreet beleid voor onze prachtige gemeente: een overheid die naast de burger staat, die eigenaarschap stimuleert en bovenal, de basis op orde brengt. Bestuurskracht: continuïteit bieden met stabiliteit, betrouwbaarheid en ervaring Voor een succesvolle bestuursperiode zijn niet alleen goede plannen, maar vooral ook goede, bewezen bestuurders nodig. Als we er met elkaar goed uitkomen met de juiste passende portefeuilles zien wij als aantredende fractie van de Bossche VVD in Ralph Geers een geschikte en beschikbare kandidaatwethouder. Ralph heeft de afgelopen vier jaar namens de Bossche VVD als wethouder laten zien dat hij een bruggenbouwer is die dossiers vlot trekt door de verbinding te zoeken.

Zo zouden wij de nieuwe coalitie stabiliteit, betrouwbaarheid en direct inzetbare ervaring kunnen bieden. Wij hebben er dan ook vertrouwen in dat de kandidatuur gedragen zal worden door de andere partijen. Coalitievoorkeur: voortbouwen op vertrouwen De kiezer heeft de huidige coalitiepartijen gezamenlijk opnieuw een meerderheid gegeven. De afgelopen periode heeft deze coalitie bewezen dat onderling vertrouwen en een constructieve cultuur van samenwerken leiden tot resultaten. Een doorstart met een vertegenwoordiging van partijen uit de huidige coalitie, mits gebaseerd op een passend evenwicht dat ruimte biedt voor elkaars authentieke verhaal, is een optie waar wij als Bossche VVD graag onderdeel van uitmaken. De onderlinge verhoudingen zijn goed en bieden daarom een positieve basis om door te pakken. Inhoudelijke punten: Financiën, bereikbaarheid en duurzaamheid Een daadkrachtige samenwerking ontstaat daar waar verschillende invalshoeken elkaar versterken in plaats van beperken. Een stabiel bestuur vraagt om het slim leggen van de politieke puzzel met daarbij ruimte voor het herkenbare verhaal van iedere partij en een verhaal voor ‘s-Hertogenbosch waar die verhaallijnen samen komen.

De Bossche VVD zoekt dan ook graag met de verschillende partijen de dialoog over de volgende inhoudelijke punten om te bouwen aan een mogelijk gemeenschappelijk fundament, met daarbij oog voor de herkenbaarheid van ons geluid en authentiek liberaal verhaal: •

Financiële degelijkheid: Lage lasten, slimme keuzes Wij staan voor een gemeente die eerst kritisch kijkt naar haar eigen uitgaven, voordat zij naar de inwoner kijkt. Wij willen de lokale lasten, zoals de OZB, laag houden door scherpe keuzes te maken en de focus te leggen op kerntaken van de gemeente. Het is daarbij van belang om de goede balans te zoeken tussen financiële ruimte en ambities met slimme keuzes en

efficiëntie om de komende jaren te komen tot een financieel degelijke begroting die toekomstbestendig is. •

Optimale bereikbaarheid: Keuzevrijheid als fundament Onze gemeente, haar stad en dorpen moeten voor iedereen optimaal vitaal en toegankelijk blijven. We investeren in een gastvrije stad en vitale dorpen door te zorgen voor voldoende en betaalbare parkeercapaciteit, bijvoorbeeld aan de rand van de historische binnenstad. We brengen de randvoorwaarden rondom parkeren op orde en zorgen dat vitale ontsluitingswegen open kunnen blijven. Dit geldt ook voor de Oostelijke Ontsluitingsweg. Zo houden we de gehele gemeente bereikbaar voor inwoners, ondernemers en hun bezoekers. Keuzevrijheid in vervoer is het fundament; de auto blijft een onmisbare schakel in de Bossche mobiliteitsmix.

•

Verantwoord verduurzamen: Onafhankelijkheid, innovatie en lage energielasten We blijven een gedeelde ambitie houden om klimaatneutraal te worden en om de energierekening van mensen te verlagen door te investeren in maatregelen die leiden tot een lager energiegebruik zoals isolatie en het opwekken van duurzame energie, waaronder de doelstelling uit de Regionale Energiestrategie, de RES-norm. Het moet alleen wel haalbaar en betaalbaar blijven voor onze inwoners, met oog voor het creëren en behouden van draagvlak op de lange termijn. Niet iedereen kan zomaar overstappen op duurzame alternatieven zoals warmtepompen of elektrische voertuigen. Daarnaast laten de huidige geopolitieke spanningen pijnlijk zien hoe kwetsbaar we op nog altijd zijn op dit moment door onze afhankelijkheid van buitenlandse mogendheden met stijgende energieprijzen. Voor ons biedt duurzaamheid dan ook kansen tot onafhankelijkheid. We moeten daarbij de komende jaren in blijven zetten op realistisch duurzaamheidsbeleid met het stimuleren van innovatie en isolatie om te zorgen dat we draagvlak onder inwoners behouden en energierekeningen structureel verlagen.

Hoofdopgaven die wij voor de komende bestuursperiode zien voor ’s-Hertogenbosch De Bossche VVD ziet voor de komende vier jaar een duidelijke opdracht om mee aan de slag te gaan. Om onze gemeente aantrekkelijk, veilig en welvarend te houden, moeten we op de volgende drie dossiers resultaten boeken: •

Veiligheid op één: Grenzen stellen en handhaven Zonder veiligheid is er geen vrijheid. De Bossche VVD ziet het belang van het bij de bron aanpakken van overlast en criminaliteit met een goede balans tussen preventie en repressie. Wij willen de zichtbare aanwezigheid van handhavers (BOAs en politie) in onze wijken en dorpen structureel borgen en versterken. Of het nu gaat om de aanpak van ondermijnende drugscriminaliteit of het aanpakken van verkeershufters en intimidatie op straat: ook als lokale overheid moeten we de grens trekken en handhaven. De samenleving verhardt helaas en het is juist het pakket van preventie, toezicht en zichtbare handhaving dat zorgt voor een veilige openbare ruimte waar iedereen zich op elk moment van de dag en nacht vrij voelt en onbezorgd over straat kan gaan.

•

Bouwen voor de hardwerkende Bosschenaar De woningnood is een van de grootste uitdagingen voor onze inwoners. De Bossche VVD wil de woningbouw niet alleen versnellen, maar ook gerichter sturen op doorstroming. Onze focus ligt op het toevoegen van betaalbare koopwoningen en huurhuizen in het middensegment met oog voor woningzoekenden met lokale binding. Juist de groepen die overal tussen wal en schip vallen – de starters en de middeninkomens – moeten in onze stad en dorpen ook een thuis kunnen vinden.

•

Ruimte blijven bieden voor lokale economische vitaliteit: De motor van onze welvaart moet blijven draaien Onze ondernemers verdienen de ruimte en waardering; zij zorgen voor banen en levendigheid in onze mooie gemeente. Om leegstand tegen te gaan en werkgelegenheid en welvaart aan te trekken is het van belang om ruimte te bieden, niet alleen in vierkante meters maar ook in het verlagen van de regeldruk. Wij zien het belang van het investeren in hoogwaardige en bereikbare bedrijventerreinen en het verder uitbouwen van onze unieke positie als Data- en AgriFood-hoofdstad. Hier liggen kansen in het bundelen van de krachten tussen het bedrijfsleven, onze uitstekende onderwijsinstellingen maar ook de Brainport-regio. Een sterke lokale economie is de basis voor al onze andere ambities; alleen door groei kunnen we onze welvaart in stand houden.

De weg vooruit begint met betrouwbare samenwerking. Samenwerking op basis van de wil om samen te bouwen aan de toekomst van onze prachtige gemeente ‘s-Hertogenbosch. De Bossche VVD stelt zich dan ook beschikbaar om met open vizier en vanuit haar liberale hart de gesprekken aan te gaan. Omdat ook wij zien dat de gemeente ’s-Hertogenbosch waar wij zo trots op zijn een stabiel en daadkrachtig stadsbestuur verdient voor de komende jaren dat snel aan de slag kan. Met liberale groet namens de Bossche VVD, Pieter Schuurmans

Geachte mevrouw Van Tongeren, geachte heer De Beer, Hartelijk dank voor de uitnodiging om in deze verkenningsfase onze duiding van de verkiezingsuitslag van 18 maart jl. middels deze brief uiteen te zetten en deze in het komende gesprek nader toe te lichten. Duiding eigen uitslag Het moge duidelijk zijn dat Leefbaar heeft gewonnen en is verdubbeld in het aantal zetels van twee naar vier. Een mooie stap en een bewijs dat vier jaar lang volksvertegenwoordiging, dwars door de wijken en dorpen, wordt gezien en gewaardeerd. Online zichtbaarheid in combinatie met kleur bekennen op onderwerpen die voor mensen belangrijk zijn, speelt hierbij ook een rol. In de Bossche politiek is het gebruikelijk dat het compromis al in de initiële mening zit. Dit draagt niet bij aan het debat en evenmin aan de kwaliteit van de besluitvorming, terwijl deze uiteindelijk bepalend is voor het leven van inwoners en ondernemers. Duiding totale uitslag verkiezingen Wij stellen vast dat D66 en GroenLinks-PvdA boven de rest uitstijgen met beide acht zetels en een winst ten opzichte van de vorige verkiezingen. Wat Leefbaar betreft is het dan ook logisch dat het initiatief om tot een meerderheid en daarmee een coalitie te komen bij deze partijen ligt. Wij zien ook dat partijen die onafgebroken onderdeel zijn geweest van het stadsbestuur verliezen.

Zo ging Rosmalens Belang van vier naar drie zetels en is het CDA het verlies van vier naar drie zetels in 2022 niet te boven gekomen bij de recente verkiezingen. Wat Leefbaar betreft is het evident en belangrijk dat er niet zomaar voorbij wordt gegaan aan dergelijke signalen van de kiezer, waarvan het vertrouwen in de lokale politiek al zo broos is. Rol in een coalitie Ja, Leefbaar ziet een rol voor zichzelf in een coalitie. Wij staan voor het kiezersmandaat en nemen verantwoordelijkheid wanneer wij in het bestuur kunnen waarmaken waarvoor wij staan. Voor de invulling van de daarbij behorende wethouderspositie beschikken wij over de juiste mensen, waarvan wij aannemen dat deze niet op weerstand hoeven te stuiten bij andere partijen. Puur op basis van partijkleur is het voor Leefbaar logischer om met conservatievere partijen een coalitie te vormen, maar uiteindelijk telt voor Leefbaar de inhoudelijke uitkomst van een coalitieonderhandeling en niet de partijkleur van de coalitiepartner. Wij zijn van huis uit pragmatisch en kiezen voor het nettoresultaat voor inwoners en ondernemers boven partijpolitiek. Potentiële gevoeligheden Leefbaar staat voor een kleine, efficiënte en dienstbare lokale overheid.

Dit betekent dat wij staan voor een ambtelijke organisatie die levert op de kerntaken: veiligheid, verkeersveiligheid, betaalbaar wonen, zorg nabij en herkenbaar, een sterke lokale economie, sociaal voor wie niet kan en streng voor wie niet wil. Als wij hierop willen leveren in een tijd van uiteenlopende schaarstevraagstukken, zoals energie, grondstoffen, marktkrapte, arbeidskrapte en de beschikbaarheid van het juiste ambtelijk personeel, is het noodzakelijk om keuzes te maken. In de brief van de gemeentesecretaris van 6 april 2022 aan de informateur en de onderhandelende partijen wordt dit als volgt verwoord: “Onze organisatie is gediend met heldere prioriteiten: we kunnen niet oneindig veel van onze mensen blijven vragen. Het helpt als zij weten waar u écht voor wil gaan en op welke doorbraken we onze mensen, geld en netwerken moeten mobiliseren.”

Keuzes maken betekent ook zaken niet doen. Zo geloven wij niet in het bewerkstelligen van diversiteit met diversiteitsbeleid. Ook geloven wij niet in emancipatie via de regenbooglobby. Wij zijn voor kleinschalige opvangvoorzieningen en tegen een grootschalig en permanent AZC op de Kruithoorn. De prioriteit met betrekking tot duurzaamheid en energie ligt bij de isolatie van de woningvoorraad. Wij zeggen nee tegen windturbines in de Rosmalense polder en kiezen voor een krimp van het ambtelijk apparaat van minimaal tien procent om de wildgroei van de afgelopen jaren terug te draaien. Hoofdopgaven aankomende bestuursperiode Wat Leefbaar betreft staat de aankomende bestuursperiode in het teken van het maken van echte keuzes en het daadwerkelijk realiseren en uitvoeren daarvan. Doorpakken en het waarmaken van papieren plannen staan centraal. Daarmee willen wij leveren op de breed in de raad onderkende maatschappelijke opgaven en kerntaken en positief het verschil maken voor de inwoners en ondernemers van ’s-Hertogenbosch. De volgende uitdagingen springen er wat Leefbaar betreft uit: • • • • • • • • • • •

Voldoende betaalbare woningen realiseren om de woningbouwcrisis te bezweren; dit vraagt om prioriteiten stellen. Het herstel van orde in onze wijken en buurten, waar overlast, ondermijning en straatintimidatie de veiligheid dagelijks onder druk zetten. De aanpak van verkeershufters die de leefbaarheid in wijken en dorpen onder druk zetten; een doortastende aanpak met opschaling van handhaving in middelen en capaciteit is noodzakelijk. Een inhaalslag in de aanpak van de versleten openbare ruimte, straatmeubilair en slecht onderhouden groen. Niet langer verschuilen achter ‘werk met werk’ maken, maar aan de slag met een openbare ruimte die uitnodigt tot samenleven. Regie op zorg, met minder en betrouwbare aanbieders, georganiseerd op wijkniveau, met herkenbare zorgprofessionals die nabij en aanspreekbaar zijn. Het langer thuis wonen van senioren in onze wijken en dorpen vraagt om faciliteiten op wijkniveau; dit vraagt om serieuze investeringen in ontmoeten, mobiliteit en zorg nabij. Trots op onze wijken en dorpen: meer toegankelijke cultuur voor onze inwoners, minder gericht op de bezoeker. Hoe laten we de energietransitie werken voor de inwoners? Geen windturbines, wél het isoleren van duizenden lekke corporatiewoningen. Een sterke lokale economie begint bij het faciliteren van onze ondernemers met minder regels en lage lokale lasten.

Daarnaast regionaal durven positioneren in verhouding tot de regio Brainport. Het waarmaken van een gastvrije, leefbare en bereikbare brede binnenstad, inclusief de noodzakelijke randvoorwaarden zoals de opwaardering van doorstroomassen en voldoende bereikbare parkeergelegenheid. Het realiseren van een toekomstbestendige, wendbare, kleine en efficiënte lokale overheid die zich inzet op de kerntaken.

Wij zien uit naar het vervolggesprek waarin wij deze punten nader kunnen toelichten. Met vriendelijke groet, Maarten Kagie Leefbaar ’s-Hertogenbosch

Geachte informateurs, Dank voor de uitnodiging om voorafgaand aan het gesprek onze reactie schriftelijk met u te delen. De verkiezingsuitslag is voor ons een moment om vooruit te kijken naar de opgaven die voor ons liggen. We zijn daarbij blij met een hogere opkomst dan bij de vorige verkiezingen, al mag die wat ons betreft altijd verder toenemen. Dat onderstreept het belang van betrokkenheid van inwoners bij het bestuur van onze gemeente. De periode die voor ons ligt vraagt om samenwerking, zorgvuldigheid én dat we voortvarend vooruit blijven werken. Er staat al veel in de steigers en er is in de afgelopen periode ook veel bereikt. Veel gaat goed in onze gemeente en daar mogen we trots op zijn. Dat vormt voor ons het vertrekpunt om verder te bouwen. Tegelijkertijd liggen er nog voldoende uitdagingen voor ons. Als Rosmalens Belang voelen wij het als onze verantwoordelijkheid om bij te dragen aan een stabiel en toekomstgericht bestuur. Daarbij vinden wij het belangrijk dat besluiten niet alleen worden genomen, maar ook gedragen worden in de samenleving. In deze beantwoording geven wij onze duiding van de verkiezingsuitslag en onze visie op de komende bestuursperiode. 1. Hoe duidt u de verkiezingsuitslag? De verkiezingsuitslag laat zien dat de verschuivingen beperkt zijn in welke partijen de grootste zijn: de partijen die dat waren, zijn dat nog steeds.

Wel is zichtbaar dat het aantal zetels bij deze partijen fors is toegenomen. Daarmee bevestigt de uitslag op hoofdlijnen de bestaande verhoudingen, maar zijn de onderlinge verschillen wel groter geworden. Dat vraagt wat ons betreft om een bestuur waarin een evenwichtige verdeling behouden blijft. In de afgelopen periode was dat zichtbaar in de zogenoemde regenboogcoalitie. Gezien de samenstelling van onze gemeente achten wij het belangrijk om ook in de komende periode die balans vast te houden. Tegelijkertijd zien wij dat de versnippering in de gemeenteraad is afgenomen: het aantal partijen is teruggegaan van 16 naar 13. Dat biedt kansen voor meer stabiliteit en slagkracht in de komende bestuursperiode. Voor Rosmalens Belang geldt dat wij uiteraard hadden gehoopt verder te groeien, mede gezien onze inzet en zichtbaarheid in de afgelopen periode. Tegelijkertijd zien wij dat het vertrouwen in Rosmalens Belang nagenoeg stabiel is gebleven ten opzichte van de vorige verkiezingen, met een beperkt verschil van circa 100 stemmen. In een verkiezing met deze uitkomst zien wij dat als een stabiel resultaat en een bevestiging van het vertrouwen van onze achterban. Wij zijn wederom de grootste partij aan de oostzijde van de A2. Dat benoemen wij, maar voelen dit nadrukkelijk als onderdeel van een bredere verantwoordelijkheid voor de gehele gemeente. 2.

Ziet u voor uw partij een rol in de coalitie? Ja. Rosmalens Belang ziet nadrukkelijk een rol voor zichzelf in de coalitie. Wij zijn een lokaal gewortelde partij met een sterke verbinding met de wijken en dorpen en weten goed wat er speelt in de samenleving. Die betrokkenheid vertalen wij naar een gebiedsgerichte aanpak, waarbij maatwerk en een evenredige verdeling binnen de gemeente centraal staan. Hoewel wij sterk vertegenwoordigd zijn aan de oostzijde van de A2, kijken wij altijd naar het geheel en handelen wij vanuit het algemeen belang. Juist doordat wij dicht bij inwoners en organisaties staan, brengen wij signalen en ervaringen uit de praktijk direct naar de bestuurlijke tafel. In de afgelopen periode hebben wij laten zien dat wij een betrouwbare en constructieve partner zijn, die verantwoordelijkheid neemt en blijft samenwerken, ook wanneer belangen uiteenlopen. Wij nemen daarin onze rol serieus en dragen bij aan zorgvuldige afwegingen en oplossingen die ook in de praktijk standhouden. Die combinatie van lokale verankering, verbindend vermogen en focus op uitvoerbaarheid maakt dat wij een waardevolle bijdrage kunnen leveren aan een stabiel en toekomstgericht college. 3. Kandidaten voor het wethouderschap Ja. Met onze lijsttrekker stellen wij een kandidaat beschikbaar voor het wethouderschap.

Hij is in staat om op strategisch niveau te opereren en houdt tegelijkertijd oog voor de uitvoering en de praktijk, met aandacht voor de menselijke maat. Zijn kracht ligt in het verbinden van mensen en belangen, het schakelen tussen verschillende niveaus en het behouden van overzicht, met oog voor resultaat. Daarmee weet hij partijen bij elkaar te brengen en te komen tot gedragen en uitvoerbare besluiten. 4. Welke coalitiesamenstelling heeft uw voorkeur? Voor ons staat niet de huidige coalitie als uitgangspunt voor behoud centraal, maar de vraag of partijen in staat zijn om samen de opgaven op een stabiele en gedragen manier op te pakken. De samenwerking in de afgelopen periode laat zien dat partijen in staat zijn geweest om, ondanks verschillen, gezamenlijk tot resultaten te komen. Dat biedt vertrouwen voor de manier waarop ook in de komende periode samengewerkt kan worden. In de afgelopen periode hebben wij daarbij zelf ervaren dat wij bruggen kunnen bouwen tussen partijen en kunnen bijdragen aan samenwerking, ook wanneer belangen uiteenlopen. Die rol achten wij ook voor de komende periode van waarde. Daarbij vinden wij het belangrijk dat alle partijen die deelnemen zichtbaar hun bijdrage kunnen leveren en dat dit ook terugkomt in de afspraken die worden gemaakt. Alleen dan ontstaat een coalitie die recht doet aan de breedte van de gemeenteraad en de samenleving. 5.

Inhoudelijke gevoeligheden Op hoofdlijnen zijn de inhoudelijke verschillen tussen partijen overbrugbaar. De belangrijkste verschillen zitten wat ons betreft niet zozeer in de doelen, maar in de manier waarop we daar naartoe werken. Voor Rosmalens Belang is het van belang dat we tempo maken op de grote opgaven, maar daarbij wel oog houden voor draagvlak en uitvoerbaarheid. Vooruitgang is voor ons pas duurzaam als inwoners, verenigingen en ondernemers aangehaakt blijven. Dat vraagt om een aanpak waarin ruimte is voor het gesprek en voor bijsturing waar nodig. Niet omdat we terughoudend zijn, maar juist om ervoor te zorgen dat keuzes ook daadwerkelijk effect hebben en standhouden. 6. Hoofdopgaven komende bestuursperiode De komende bestuursperiode staat in het teken van een aantal samenhangende opgaven. Centraal staat voor ons de vraag hoe we bouwen aan een leefbare gemeente, nu en in de toekomst, waarin iedereen mee kan doen en aangehaakt blijft – juist ook de stille stem. Dat vraagt om maatwerk en wijk- en dorpsgericht werken. Niet overal hetzelfde doen, maar kijken wat nodig is per gebied. Daarbij is participatie essentieel en vraagt dit om een bestuursstijl waarin het gesprek centraal staat en het bestuur zichtbaar en benaderbaar is. We staan voor grote opgaven op het gebied van woningbouw, energietransitie, lokale economie en het sociaal domein.

Denk hierbij aan woningbouwopgaven in onder andere De Groote Wielen en Nuland, de ontsluiting van deze gebieden, de energietransitie in de Rosmalense polder, vergrijzing en het behoud van het dorps- en wijkkarakter. Tegelijkertijd geldt voor de hele gemeente dat we niet alleen moeten sturen op groei, maar vooral op leefbaarheid. Woningbouw moet hand in hand gaan met voorzieningen, ontmoetingsplekken en een passende infrastructuur. Alleen zo zorgen we ervoor dat wijken en dorpen niet alleen groeien, maar ook prettig blijven om in te wonen. Wij lichten bovenstaande graag nader toe in het gesprek. Met vriendelijke groet, Namens de fractie van Rosmalens Belang Jochem Huibers

‘s-Hertogenbosch 27 maart 2026

Geachte mevrouw Van Tongeren, geachte heer De Beer, Hartelijk dank dat jullie als verkenners willen bijdragen aan het tot stand komen van een nieuw stadsbestuur voor de gemeente ‘s-Hertogenbosch. Namens de fractie van De Bossche Groenen gaan wij graag in op uw uitnodiging om, voorafgaand aan ons gesprek over de coalitievorming, een schriftelijke inbreng te leveren. De Bossche Groenen is de enige lokale partij met een groene/progressieve agenda in onze gemeente. Na vier raadsperiodes zijn wij uitgegroeid tot een volwassen, professionele partij. Inclusief een actieve jongerenafdeling. Daarmee is De Bossche Groenen een betrouwbare en stabiele factor van betekenis geworden in de gemeenteraad. DUIDING VERKIEZINGSUITSLAG De verkiezingsuitslag van vorige week heeft de politieke verhoudingen in de raad ingrijpend veranderd. In tegenstelling tot gemeenten om ons heen, is ‘s-Hertogenbosch in meerderheid groener, socialer en progressiever geworden. De kiezer heeft duidelijk voor een andere richting gekozen met D66 en GroenLinks-PvdA als grootste partijen. Dit biedt kansen voor een breed gedragen groen en progressief college. Onze eigen uitslag is positief: voor de derde keer op rij hebben wij drie zetels behaald. In een tijd van politieke verschuivingen is dit een prestatie die onze stabiliteit en deskundigheid onderstreept.

Met 16 jaar ervaring in de raad en uitgebreide dossierkennis zijn wij een betrouwbare en stabiele partner, zowel voor kiezers als voor collega’s. Tegen deze achtergrond zien wij voor De Bossche Groenen een logische en constructieve rol weggelegd in een nieuw te vormen coalitie. De combinatie van onze lokale wortels, bestuurlijke ervaring en groene/sociale koers maakt dat wij kunnen bijdragen aan een stabiel en toekomstgericht college. Wij zijn dan ook gemotiveerd om, vanuit inhoud en verantwoordelijkheid, actief deel te nemen aan de coalitievorming. WETHOUDERSKANDIDAAT Met Judith Hendrickx dragen wij een ervaren kandidaat voor als wethouder. Als oprichter van De Bossche Groenen en met ruime ervaring in de gemeenteraad beschikt zij over brede kennis van het lokaal bestuur. Daarnaast is zij actief binnen het bestuur van het Waterschap Aa en Maas, waar zij deel uitmaakt van de grootste coalitiepartij. Daarmee brengt zij zowel de ervaring van een stevige oppositierol als het vermogen om effectief binnen een coalitie samen te werken. Haar functies als voorzitter van diverse rekenkamers en commissaris van een woningbouwvereniging onderstrepen haar inhoudelijke diepgang en bestuurlijke veelzijdigheid. Binnen de raad wordt zij gewaardeerd, onder meer in haar rol als plaatsvervangend raadsvoorzitter, waarin zij bekendstaat om haar zorgvuldigheid en verbindende kwaliteiten.

Ook onder kiezers geniet zij al jaren een stabiel en loyaal draagvlak. In onze overtuiging is zij daarmee bij uitstek geschikt om bestuurlijke verantwoordelijkheid te dragen in een nieuw college. COALITIEVOORKEUR Het juiste antwoord op de uitslag van de verkiezingen is dat D66 en GroenLinks-PvdA het voortouw nemen. Programmatisch sluit De Bossche Groenen daar naadloos op aan. Om tot een meerderheid te komen staan diverse opties open. Iedereen die wil meewerken aan een progressieve agenda kan daarbij aansluiten. Wij geloven dat de stad het meest gebaat is bij een duidelijke scheidslijn in de raad: een progressief college met een actieve, kritische oppositie. Zo worden macht en tegenmacht zichtbaar en ontstaan de beste en meest gedragen plannen voor de stad. AANDACHTSPUNT Inhoudelijk liggen wij al sterk op één lijn met D66 en GroenLinks-PvdA. Als we toch een punt moeten aanstippen, dat mogelijk gevoelig ligt bij andere partijen, dan is dat de aankoop van het resterende deel van het Sparrenburgbos. Wij zijn nog steeds van mening dat het belangrijk is om dit gebied aan te kopen, zodat het beschermd kan worden voor de toekomst.

DE BOSSCHE GROENEN • DEBOSSCHEGROENEN.NL • INFO@DEBOSSCHEGROENEN.NL

HOOFDOPGAVEN De groei richting 200.000 inwoners is de komende jaren een bepalende ontwikkeling voor onze stad en vraagt om een gemeente die meegroeit in voorzieningen, leefbaarheid en kwaliteit. Tegelijkertijd krijgen we te maken met een vergrijzingsgolf, waardoor mensen langer thuis blijven wonen en de druk op wijken toeneemt. Juist daarom is investeren in wijken essentieel: sterke, groene buurten waar mensen elkaar kunnen ontmoeten, waar ruimte is om samen te leven en waar eenzaamheid wordt tegengegaan. De plannen liggen er, nu is het zaak om ze uit te voeren. Dat betekent tempo maken met woningbouw, het toekomstbestendig inrichten van wijken en het versterken van de leefomgeving. De klimaatopgave is daarbij leidend en vraagt ook om concrete stappen in de openbare ruimte, zoals meer groen en maatregelen tegen hittestress. Tegelijk vraagt de groei van de stad om fundamentele keuzes in mobiliteit. Voor ons gaan de komende jaren ook over het versterken van de verbindende kracht van de samenleving: een stad waarin ruimte is voor makers en doeners, verenigingen en clubs. Waar cultuur kan bloeien en waar mensen zich verbonden voelen. Ten slotte is maatschappelijke weerbaarheid cruciaal: onze gemeente moet voorbereid zijn op rampen, crises en conflicten. Ook het vertrouwen in lokale instituties moet gewaarborgd blijven.

Alleen zo bouwen we aan een gemeente die niet alleen groeit, maar ook veilig, veerkrachtig en samenhangend blijft. Kortom: de grote opgaven zijn inzichtelijk. De focus moet de komende bestuursperiode op uitvoering. Daarom is het belangrijk dat de coalitie inhoudelijk samenhangend is en gemakkelijk tot uitvoering komt. De Bossche Groenen is van harte bereid om aan de onderhandelingen deel te nemen. ‘s-Hertogenbosch verdient een stabiel bestuur dat daadkrachtig kan handelen. Na vier periodes van stevige, maar constructieve oppositie zijn wij klaar om verantwoordelijkheid in het college te nemen. Namens de fractie van De Bossche Groenen, Judith Hendrickx, Will Hoeben, Marie-France Claessen

DE BOSSCHE GROENEN • DEBOSSCHEGROENEN.NL • INFO@DEBOSSCHEGROENEN.NL

’s-Hertogenbosch, 24 maart 2026

Beste verkenners, beste Paul en Liesbeth, Welkom in ons mooie ’s-Hertogenbosch. Een stad met prachtige dorpen, waar mensen genieten van het leven. Waar we ook grote maatschappelijke opgaven kennen. Daar waar we groeien en opgroeien, en waar we weten dat samen sterker is dan alleen. Van harte succes gewenst met de taak van verkenner om te kijken hoe ’s-Hertogenbosch de toekomst in kan gaan. Op 18 maart 2026 heeft de kiezer gesproken en graag nemen wij jullie mee in onze duiding vanuit de fractie van het CDA. De verkiezingsuitslag Een duidelijk signaal voor redelijkheid en een sterk sociaal midden met oog voor vergroenen en duurzaamheid, dat is voor ons de verkiezingsuitslag. Waarbij D66 en GL-PvdA beiden een sterke prestatie hebben neergezet. Resulterend in twee grote blokken met een voor ’s-Hertogenbosch ongekend groot aantal van acht en in totaal zestien zetels. Daar feliciteren we beide fracties mee. Ook zien we dat de fractie van Leefbaar ’s-Hertogenbosch een knappe verdubbeling heeft doorgemaakt en Forum voor Democratie een plek in de gemeenteraad heeft gekregen. Daarmee zijn ook op de rechterflank partijen gegroeid. Onze eigen uitslag als CDA toont dat we stabiel zijn gebleven als een vaste kracht in het midden. Er is gelukkig ruimte in onze gemeente voor politiek vanuit waarden. In alle eerlijkheid, natuurlijk hadden wij op een extra zetel gehoopt.

Maar onze fractie gaat met veel energie aan de slag met het resultaat dat er ligt. De coalitie Op het moment dat de verkiezingsprogramma’s uitkwamen was zichtbaar dat we als partij programmatisch zeer dicht bij D66 zitten. We zien dat onze partij in de jaren meer groen is geworden, door de koers van Henri Bontenbal landelijk en de toevoeging van nieuwe generaties lokaal. Aan de andere kant zien we dat D66 in de tijd meer aandacht geeft aan het sociaal domein en de kwetsbaren, die ons ook na aan het hart liggen. Inhoudelijk ligt een samenwerking met de winnaar van de verkiezingen dan ook voor de hand. Met GL-PvdA hebben we altijd een sterke verbinding gehad op het sociale domein, in onze inzet voor sterke wijken en in het belang van dichtbij zijn. Ook wat betreft het investeren in preventie, ontmoeting en het ondersteunen van mensen in armoede, kunnen we elkaar goed vinden. Dat is de afgelopen jaren ook gebleken in de raad en het college. Instappen in een college met GL-PvdA is ook voor de hand liggend. We zien dat wij als CDA, vanuit de inhoud van ons programma en de solide middenpartij die we zijn, een goede rol kunnen spelen: aanvullend op en verbindend tussen de twee grote partijen. Daarbij zien we ook in de uitslag dat we veel mandaat hebben gekregen van de kiezers uit onze dorpen. Ook dat is een waardevolle toevoeging aan het geheel.

Het antwoord op de vraag of wij als CDA een rol in de coalitie zien, is dan ook: ja. De wethouderskandidaat Het vorige college kreeg de opdracht mee om niet alleen in ’s-Hertogenbosch het verschil te maken, maar ook van nationaal belang te zijn in de lobby en de positionering van onze gemeente. Die opdracht heeft onze wethouder Marianne van der Sloot lokaal en nationaal met verve vervuld. Zij heeft lastige dossiers aangepakt, zoals de onrust rond WeenerXL. Ook heeft zij door ‘Van ik naar wij’ een

nieuwe beweging in de sociale basis op gang gebracht en de gemeente dichter bij de mensen gebracht. Ook is ze lid van het VNG Bestuur en voorzitter van de commissie PSI (Participatie Schuldhulpverlening en Integratie). In die rol is zij onderhandelaar namens gemeenten richting verschillende ministers en staatssecretarissen. Daarnaast is ze door de minister van VWS benoemd als lid van het bestuur van Sportinnovator, dat innovatie in de sport ondersteunt en subsidies verleent. Beide functies vervult ze op persoonlijke titel. Onze fractie heeft Marianne, met steun van onze leden, voorgedragen als wethouderskandidaat. De nieuwe coalitie De gemeente ’s-Hertogenbosch verdient een stabiele coalitie. We groeien door naar 200.000 inwoners, moeten extra woningen realiseren en hebben te maken met een veranderende demografie en toenemende druk op de zorg. Daarnaast staan we voor grote maatschappelijke opgaven, zoals klimaatverandering, netcongestie, stikstofreductie en eenzaamheid. Een stabiele coalitie is voor het CDA een brede coalitie die de veelkleurigheid van onze inwoners en de uitslag vertegenwoordigt, vanuit een sterk midden. Wij sluiten geen constructieve partijen uit. En zien dat de huidige coalitie van D66, VVD, GL-PvdA, Rosmalens Belang en CDA de kenmerken heeft van een brede en constructieve coalitie.

De punten om over door te praten Bijzonder aan deze verkiezingen was dat er geen grote thema’s speelden of splijtzwammen waren. Dat toont aan dat we elkaar kunnen vinden, waarbij er uiteraard kleurverschillen zijn. Met een blik op de verkiezingsprogramma’s van D66 en GL-PvdA lijkt het ons verstandig om verder door te spreken over de klimaatdoelstellingen. De ambitie is goed, het gaat ons over het realisme en de uitvoerbaarheid van met name het klimaatneutraal zijn in 2040. Verder is het, gezien de discussies in de afgelopen jaren, goed door te praten over mobiliteit: parkeren, bereikbaarheid voor bewoners en ondernemers, knips en verkeersveiligheid. Het bestrijden van armoede is voor ons belangrijk, omdat iedereen mee moet kunnen doen. De proactieve dienstverlening met de Bossche Pas laat zien dat we een grote groep van de werkende armen bereiken. Ook bij wonen zoeken we naar mogelijkheden om meer mensen met lokale binding voorrang te geven, zodat zij in hun eigen dorp of wijk kunnen starten of ouder worden. Waarbij wij vooral kijken naar de effecten van doorstroming op de woningmarkt. De belangrijke maatschappelijke opgaven De belangrijkste opgaven die we hebben zijn gerelateerd aan de groei van ’s-Hertogenbosch in meerdere opzichten. Wij hebben daarbij grote ambities, die juist in onze wijken en dorpen zichtbaar moeten worden.

De groei naar meer dan 200.000 inwoners betekent voor het CDA dat we ook de voorzieningen in de stad mee moeten laten groeien. Dat betekent investeren in ontmoeten. Dat geldt in het bijzonder voor sport, dat een belangrijke bijdrage kan leveren aan veel vraagstukken van deze tijd: van gezondheid en het tegengaan van eenzaamheid tot het versterken van gemeenschappen en het verminderen van ongelijkheid. We moeten op tijd investeren in velden, accommodaties en in het laagdrempelig maken van sporten en bewegen. Bij die groei hoort ook de grote woonopgave. In de afgelopen periode hebben we veel gebouwd en stappen gemaakt. Het is nu zaak om door te pakken. Daarbij kijken wij met een realistische blik naar welke woningbouwlocaties als eerste kunnen worden toegevoegd, dat kunnen ook andere locaties zijn dan de plekken waar nu de prioriteit ligt. Ook is de personele ambtelijke bezetting een vraagstuk, dat niet vertragend mag werken. Juist voor een dorp kan ook een kleiner project van grote betekenis zijn, ook al vraagt dat soms meer ambtelijke inzet. Voor ons is het behoud van het karakter van een wijk of

dorp daarom belangrijk, net als een inrichting die bijdraagt aan leefbaarheid en ontmoeting. Het toevoegen van het middensegment aan de woningvoorraad heeft voor ons bijzondere aandacht, omdat we juist daar kansen zien voor doorstroming op de woningmarkt. We zien dat er in ’s-Hertogenbosch steeds meer ‘ik’ is, terwijl we het ‘wij’ zo hard nodig hebben. Het is terug te zien in de cijfers over sociale cohesie en of mensen bereid zijn om naar elkaar om te kijken. Dat is juist belangrijk gezien de veranderende en ouder wordende samenleving, personeelstekorten in alle sectoren en het beroep op onze weerbaarheid. De afgelopen vier jaar is er een sterke ‘beweging van ik naar wij’ gebouwd, waarin alle mensen die impact maken zoals vrijwilligers en initiatieven zijn verbonden. Dat is de beweging die we nodig hebben in deze tijd en die nóg sterker moet worden. Daarnaast moeten we nu het lef hebben om te investeren in de ‘voorkant’ van de zorg. In preventie, in niet geïndiceerde zorg, in sport en beweging, in samenredzaamheid of zoals wij dat liever noemen ‘omkijken naar elkaar’. Dat vraagt wat van ons als gemeente met overvraagde budgetten op onder andere jeugdzorg, de GGZ en druk op de WMO. Waarbij maatwerk, vaste contactpersonen en versimpeling binnen de WMO ook belangrijk blijven. Alleen een economisch sterke stad kan een sociale stad zijn.

Daarom willen wij ruimte maken voor onze economie en gericht investeren in wat daarvoor nodig is. Dat betekent ook investeren in mobiliteit en toekomstbestendige bedrijventerreinen. En er moet een strakker verhaal komen richting Brainport, want wie niet kiest wordt gekozen. We hebben een sterke economische basis, met veel mkb-bedrijven en enkele grote ondernemingen. Daar ligt nog volop potentie. Want het is belangrijk dat we werkgelegenheid, en vooral ook arbeidskrachten, aan onze gemeente weten te verbinden. Juist daarom is meer samenwerking met Brainport voor ons een belangrijke en logische stap. En natuurlijk moet ’s-Hertogenbosch een gemeente zijn waar iedereen kan meedoen, ook als je kwetsbaarder bent. Ongeacht de dikte van de portemonnee of de buurt waar je geboren bent. Dat vraagt om het structureel inregelen van armoedemiddelen en tegengaan van niet-gebruik van regelingen. Maar ook om mensen aan het werk te helpen, met de steun van een sterk WeenerXL. Zo maken we werk van gelijke kansen. Want het gaat om mensen. De wens Wij wensen jullie veel succes en vooral ook plezier met het verkennen van de nieuwe coalitie van ons mooie ’s-Hertogenbosch. En we hopen dat een positief nieuw college kan doorbouwen op de stevige basis die er is gelegd de afgelopen jaren, met ruimte voor de toekomst en ambitie.

Met wel het bekende Oeteldonks lied van Attenooije uit 2024 in het achterhoofd:

´Gij, mag best veranderen Mar laot oew ziel nie zomar gaon Koester wat oe prachtig maokt Dan zal de tijd oe beter staon’

Met vriendelijke groet, De CDA-fractie Marianne van der Sloot, Rachna Lipman en Robbert Rademakers

Geachte verkenners, Beste Liesbeth en Paul, Hierbij een korte schriftelijke toelichting voorafgaand aan ons gesprek op 28 maart. Een duiding van de verkiezingsuitslag. Forum voor Democratie is tevreden in ‘s-Hertogenbosch een zetel te hebben behaald. Hoewel deze zetel voor FVD in ‘s-Hertogenbosch de eerste is, en we dankbaar zijn om de komende vier jaar in onze prachtige gemeente een bijdrage te mogen en kunnen leveren, past ons bescheidenheid en moeten we een aantal andere partijen - met name D66 en GroenLinks-PvdA - feliciteren met hun enorme overwinning. Een rol voor FVD in de coalitie Zoals eerder benoemd past ons, als (nieuwe) eenmansfractie, bescheidenheid en ligt het initiatief bij de verkennende partijen. FVD sluit samenwerking niet uit, maar ziet ook de vele andere routes naar een meerderheid die de verkenners zullen overwegen voordat wordt geprobeerd de verschillen tussen FVD en de partijen van de verkenners te overbruggen.

In een potentiële samenwerking hoopt FVD, de uitslag in acht nemend, op de volgende punten overeenkomsten te vinden, om recht te doen aan de wens van onze kiezer: 1.​ De invoering van een referendum 2.​ Herziening van de huidige plannen voor het centrale station Indien de onderhandelingen uitlopen op een plaats in de oppositie voor FVD, zullen wij ons eveneens onverminderd blijven inzetten voor hetgeen waarvoor de kiezer ons het vertrouwen heeft gegeven. Eventueel wethouderschap en voorkeur coalitiesamenstelling FVD is bereid geschikte wethouders te leveren indien de onderhandelingen een volgend stadium zouden bereiken. Voor Forum voor Democratie lijkt, in deze vroege fase, echter geen rol weggelegd in een coalitie. Gewichtige standpunten Forum voor Democratie is erop tegen om meer opvangplaatsen voor asielzoekers te realiseren in de gemeente. De ervaring leert dat visie omtrent asielopvang sterk varieert per partij. Ondanks de grote verschillen betreffende dit onderwerp, voorzien wij geen reden om met welke partij ook - geen samenwerkingsmogelijkheden te vinden. FVD is sterk voorstander van het vinden van wisselende meerderheden, om zo het beste recht te doen aan de wens van de kiezer. Daarmee zien wij in alle vertegenwoordigde partijen in de raad een geschikte partner.

Met hartelijke groet, Namens Forum voor Democratie ‘s-Hertogenbosch, Ramon van Asch

Geachte mevrouw Van Tongeren en heer De Beer, Naar aanleiding van ons goede gesprek wil ik u namens de SP-fractie nog een en ander schriftelijk meegeven over de verkiezingsuitslag en de formatie van een nieuw college in 's-Hertogenbosch. De SP is deze verkiezing van 2 zetels teruggezakt naar 1. Hoewel wij natuurlijk dit mandaat van de kiezer onverminderd serieus nemen en ons de komende vier jaar weer hard willen maken voor de belangen van onze gemeente, ligt collegedeelname na verlies en met één zetel in de raad niet voor de hand. Een paar zaken valt op bij de verdere verkiezingsuitslag. De winst van D66 en Gl-PvdA lezen wij als een behoefte bij de kiezer voor grotere partijen die effectief kunnen besturen, ook als tegenwicht tegen de chaotische landelijke politiek. Deze sentimenten leven volgens ons met name onder de wat hoger opgeleide kiezers uit de middenklasse. De winst van Leefbaar 's-Hertogenbosch is uit andere mechanismen te verklaren. De partij heeft een effectieve aanwezigheid in wijken waar om verschillende redenen onvrede heerst over zowel landelijke als lokale politiek. Met name migratie en (beleefde) onveiligheid zijn hier belangrijke thema's. De 'proteststem', voor zover je daarover kunt spreken, is deze verkiezing bij Leefbaar beland.

Een combinatie tussen deze drie partijen zou wat de SP betreft het meest recht doen aan de verkiezingsuitslag en de verschillende sentimenten die er in de samenleving heersen. Wij zouden het een goede stap vinden als deze drie partijen, eventueel aangevuld met andere partijen, in ieder geval het gesprek aan zouden gaan. Dat zowel op inhoud en stijl er grote verschillen tussen deze partijen zijn, behoeft geen betoog. Toch zou het wat ons betreft onverstandig zijn het niet te proberen. De huidige coalitiepartijen D66, VVD, Rosmalens Belang, GL, CDA en PvdA besturen deze stad, in verschillende samenstellingen, al enige decennia. De verschuiving die deze verkiezingsuitslag laat zien, vraagt om een verandering ten opzichte van de vorige periode. Dat kan ook de blinde vlekken van vorige besturen over onvrede die er in de gemeente speelt, en met name de volkswijken, verhelpen.

De terugtrekkende overheid en het bijkomende wantrouwen tussen burger en politiek zou het belangrijkste thema van deze bestuursperiode moeten zijn. Door verdwijnende voorzieningen, van politie, tot buurthuizen en de thuiszorg, hebben mensen het gevoel dat de overheid niet aan hun kant staat. Dit speelt antidemocratische krachten in de kaart. De status quo, die bijgedragen heeft aan deze situatie, gaat daar geen oplossingen in bieden. Wij wensen u als verkenner veel succes en wijsheid bij uw uitdagende taak. Met vriendelijke groet, Bram Roovers SP Den Bosch

Beste griffie, Hierbij onze reactie namens de PVV Den Bosch. In de gesprekken zullen een aantal vragen centraal staan: 1. Hoe duidt u de eigen verkiezingsuitslag en de totale verkiezingsuitslag? PVV Den Bosch heeft met behoud van onze zetel stabiliteit en continuïteit laten zien en zelfs een substantiële groei in stemmenaantal, waarmee een tweede zetel dicht in de buurt kwam. Dit ondanks een zeer druk speelveld van 18 deelnemende partijen en een nog steeds lage opkomst van net boven de 50 procent. Daarmee heeft de Bossche kiezer duidelijk gemaakt dat ook de komende vier jaar het authentieke PVV-geluid in onze raadszaal en binnen onze gemeente gehoord moet worden. Voor wat de totale verkiezingsuitslag betreft zien we mede door een lage opkomst een signaal van de kiezer dat het gemeentebestuur te weinig betrokken is bij onze burgers en de zittende coalitie te eenzijdig gericht is op haar eigen agenda. Hierdoor haken veel kiezers af bij de gemeentepolitiek als geheel en zien we bij de Tweede Kamerverkiezingen, met een veel hogere opkomst, juist een heel ander beeld. Bij deze gemeenteraadsverkiezingen hebben de linkse partijen D66 en GL-Pvda weliswaar een dominante positie gekregen, maar in het land der blinden is éénoog koning: de grootste 'partij' in onze gemeente blijft de groep niet-stemmers.

Met die bijna 50% niet-stemmers zal de komende vier jaar nadrukkelijk ook rekening moeten worden gehouden. Tegelijkertijd is er óók een duidelijke winst zichtbaar van rechtse partijen, vooral van partijen die zich kritisch over asielopvang hebben uitgesproken: dat geluid moet zeker ook gehoord worden. 2. Ziet u voor uw partij een rol in de coalitie? Met één zetel is dit niet echt vanzelfsprekend, maar mocht de gelegenheid zich voordoen dan is de PVV zeker bereid om over coalitiedeelname te spreken. Gelet op het gehele speelveld lijkt een rol in de oppositie voordehandliggend, tenzij bijvoorbeeld een situatie mogelijk is als beschreven onder vraag 4. 3. Zo ja, heeft u kandidaten voor het wethouderschap beschikbaar die naar uw inschatting kunnen rekenen op acceptatie door de andere partijen? Mocht dat aan de orde zijn, dan is de PVV in staat potentieel geschikte kandidaten voor te dragen. 4. Welke coalitiesamenstelling heeft uw voorkeur? Een zo (centrum)rechts mogelijke samenstelling. Eén groot blok van D66 én GL-PvdA zal zorgen voor onevenwichtige verhoudingen met de rest van de raad en de samenleving. Zo zien we liever een variant waarbij bijvoorbeeld ook de andere verkiezingswinnaar Leefbaar 's-Hertogenbosch gepositioneerd wordt.

En daarbij hoeft wat de PVV betreft het grote linkse blok (D66/GL-PvdA) niet als een gegeven beschouwd te worden, er is ook een alternatief mogelijk met een lokaal/centrum(rechts) karakter om tot een meerderheid te komen via bijvoorbeeld steun van LH / VVD / CDA / RB / DBG / PVV / FvD / GG / 50Plus, die samen optellen tot een meerderheid van 21 zetels (waarbij DBG nadrukkelijk als lokale partij beschouwd wordt en niet als louter "linkse" partij). 5. Wat zijn voor uw partij inhoudelijk eventuele punten waarvan u verwacht dat die bij andere partijen gevoelig kunnen liggen? De PVV is vooralsnog de enige partij in de raad die zich consequent verzet tegen AZC's. Dat kan voor andere partijen dus lastig zijn, maar dit gevoelen leeft wel breed onder de bevolking en daar zal iedere coalitie toch rekening mee moeten houden. Ook veel andere inhoudelijke punten van de PVV zullen

gevoelig (kunnen) liggen bij andere partijen, maar het is altijd mogelijk om 'agree to disagree' als uitgangspunt te nemen. 6. Welke hoofdopgaven ziet uw partij voor de komende bestuursperiode? Zeer beknopt: stoppen asielopvang, woningen voor onze inwoners, meer veiligheid, behoud identiteit, behoud bereikbaarheid en ondernemersklimaat, beter betrekken burgers (o.a. via referenda), behoud wekelijkse WMO-zorg, lagere lasten en efficiënte energievoorziening (ipv ideologisch klimaatbeleid). Met vriendelijke groet, Alexander van Hattem

Rosmalen, 25 maart 2026 Beste informateurs mevrouw van Tongeren en mijnheer de Beer, Bedankt voor de uitnodiging voor het oriënterende gesprek over de formatie van het nieuwe college voor de nieuwe raadsperiode. Wij als gewoon ge-DREVEN komen graag langs en zijn benieuwd naar de te voeren gesprekken. U heeft bij de uitnodiging enkele vragen gesteld, welke tijdens dit gesprek besproken zullen gaan worden. Bijgaand onze antwoorden op uw vragen: 1. Hoe duidt u de eigen verkiezingsuitslag en de totale verkiezingsuitslag? Ondanks onze bescheiden winst in stemmen zijn we hoofdzakelijk wel teleurgesteld. Lokaal zou flink gaan winnen volgens de voorspellingen, onze campagne werd over het algemeen goed ontvangen en onze kandidaten waren druk in de weer om kiezers voor zich te winnen. Gelet op deze positieve signalen hadden wij ingezet op 2 zetels met een “droom “ van 3 zetels. Betreffende de uiteindelijke verkiezingsuitslag was het resultaat verrassend. Samenvoeging van PvdA en GroenLinks was namelijk op voorhand geen garantie voor succes. Het verleden heeft meermaals aangetoond dat 1 + 1 geen 2 is maar meestal eindigt in circa 1 ½. De zetelwinst van D66 heeft ons totaal verrast vooral door omstreden besluiten zoals het Theater aan de Parade, sloop Citadelhof, Designmuseum en de voorgenomen windturbines. 2.